Ko Nga Moteatea, Me Nga Hakirara O Nga Maori

Front Cover

Spine

Back Cover

Title Page

Poems, Traditions, and Chaunts of the Maories

KO NGA MOTEATEA, ME NGA HAKIRARA O NGA MAORI. HE MEA KOHIKOHI MAI NA SIR GEORGE GREY, K.C.B., GOVERNOR-IN-CHIEF OF THE NEW ZEALAND ISLANDS, &c., &c., &c. I TERA KAUMATUA, I TERA KUIA; NO ONA HAERENGA, E MAHA, KI NGA PITO KATOA, O ENEI MOTU. PRINTED BY ROBERT STOKES, WELLINGTON, NEW ZEALAND 1853

Preface.

For eighteen centuries and a half a class of men have existed in the world, fertile in labors, rich in love, apostolic in character, who merging in a sense of duty all thought of self, and making a great part of their existence one continued series of self-sacrifices, have occupied themselves in preaching the doctrines of Christianity in barbarous and heathen lands, and have been always far in advance of those countries in which Christianity existed either in its full ripeness, or in that state of failing decrepitude which too often follows the warmth and intensity of the love with which first converts receive it.

Before these champions of the Christian faith, idolatry, human sacrifices, cannibalism, and the innumerable terrible sins born of idol worship, have, in all the lands which they converted, disappeared. Fierce and frightful have been the giant systems of vice which these men have fought against, and have overcome; yet how fierce and how dreadful they were we cannot now tell: they have generally vanished, leaving but few and faint traces behind them. In the classic works of Greece and Rome a memorial of the Pagan systems of those countries has to a great extent been preserved; but there Paganism meets us under its most polished and perhaps least revolting aspect. No full memorial yet exists of the system and customs of any of the less polished forms of idolatry.

But although so few traces remain in now Christian lands of the terrible enemies which these meek Christian heroes destroyed, nevertheless, plentiful foot-prints, scattered throughout all those countries, attest that the feet of swift messengers, shod with the preparation of the Gospel, have been there. Whatever the race that these Christian heroes belonged to, whatever the tongue which they spoke, whatever were the language, the customs, the superstitious rites of the race they converted, they have every where left behind them certain common signs, certain peculiar and unmistakeable marks of mercy, which through all subsequent changes and revolutions have remained ineffaceably impressed upon the countries they have won to Christianity.

Throughout the lands in which these men taught, the institution of the holy Sabbath has through long centuries secured to countless millions of human beings rest from their toils upon the Lord's Day. The weak and young, the worn and aged, the slave, the overtasked poor, have in all those countries had their strength recruited, their existence brightened, their spiritual part improved, by one day's rest and contemplation being secured to them out of every seven.

Wherever these Christian teachers appeared, women ceased to be slaves, men put away their multitude of wives, marriage sanctified the union of the two sexes, the wife became the husband's equal and companion, the marriage-ring, in addition to its symbolical meaning, gave to all eyes a readily distinguishable proof that a woman had undertaken the vows and duties of the married state.

Wherever these saintly men passed, churches with spires pointing heavenward arose, and bells were heard either summoning congregations to morning and evening prayer, or melodiously and merrily chiming as a Christian youth and maiden were being holily united in God's house; or which else with solemn knell warned all the members of the Christian congregation that a soul had departed to its Maker, that one of the flock had been removed, and that prayers and holy contemplation were the duty of its surviving members.

In all lands which those men traversed, infants were by baptism received into Christ's Church; children were sedulously taught to lisp divine truths; youths and maidens having attained to years of knowledge, confirmed the promises which in their infancy had been made in their names; adults of every age assembled to celebrate the Sacrament of the Lord's Supper; the dead were decently buried with fitting prayers, and heathen modes of sepulture were abandoned; alms were collected for the sick and needy; the duties of charity and mercy were inculcated; sponsors were provided for children; a system of Church organisation established, now it may be in many instances fallen into ruin and neglect, yet never wholly effaced, and in every country leaving such broad and easily ascertainable marks, as to shew that it will at the appointed time spring again into existence fresh and vigorous as ever.

The same Christian men established every where the principle of the absolute and entire equality of the Christian rights of men in the sight of their Maker, so that the poorest of mankind and those of the most contemptible descent, might equally with the most wealthy and most noble, if not inferior to them in spiritual gifts and graces, look forward to possess the highest spiritual position, the most lofty temporal powers which the Church could bestow. Thus a new dignity was added to the character of man, the most haughty noble could no longer absolutely despise and spurn the churl who was regarded by the Church with so much of compassion and love, who it was so ready to instruct, to encourage, and if deserving to exalt: hence in most converted countries were broken down the barriers which shut out hopelessly the poor and lowly born from the highest rank and civil employment; and the State, won by the example of the Church, laid open to all her citizens alike the pathways which lead to preferments and honor.

Again, in such countries the natives often adopted a standard which bore in some form, as in the Union Jack of Great Britain, the sign of the Cross. In the institutions of chivalry, the knights abandoning the heathen signs of distinction, bore upon their breast a cross of a form peculiar to their order. The illiterate who could not write, but who were yet anxious to shew their worthiness of belief, placed a cross after their names written for them by some learned clerk. The descendants of those barbarous chiefs who had meekly submitted themselves to Christian baptism, and had assumed a Christian name, often abandoned their heathen and barbaric appellations, and bore through successive generations as their family name, the Christian name which their ancestor had originally assumed.

In other instances, these Christian teachers stamped vividly their impress upon the entire institutions of a nation, as in Great Britain, where the people who threw off barbarism and its customs, having no form of government suited to a Christian state, adopted in the Queen, Lords, and Commons, the model of the form of government of their primitive Church, and thus in addition to the innumerable other blessings they derived from their early Christian teachers, were indebted to them also for a constitution surpassing all the forms of government which man's ingenuity had previously devised, which has been the admiration of mankind, the source of strength and constant increase to a mighty Empire, and which has girdled the globe with her colonies and offshoots.

Those who are well acquainted with the recently converted islands of the Pacific Ocean will with pleasure trace how through long succeeding centuries the same causes produce the same effects, and how the people of many of these islands have adopted as their form of government the system of committees, which was that form of institution introduced by the early Missionary bodies into those islands, for regulating the affairs of their own clergy and churches.

The men who accomplished, or are accomplishing these mighty things, are generally unknown. Silently and noiselessly they have moved along their Christian course, a few alone of their names have come down to us from our forefathers, or have been during our own lifetime cherished in our memory; but it is more than probable that the most worthy of this band of Christian heroes have fallen asleep, unheard of by the great mass of their fellow men. Such men have however long existed, such men still exist, and must continue to do so, for there are yet great triumphs for Christianity to achieve.

Hitherto, with the exception of a few instances, such as in the case of Greece and Rome, the works of whose principal Pagan writers are still extant, nothing has been done in any country which Christian teachers have converted, to show the full extent of the work which they accomplished. It is true that imperishable traces of what they taught and established are always left behind them; but it is rarely that any thing remains to shew what they overthrew, and what consequently were the real nature and greatness of the dangers and difficulties against which they were forced to contend. It may be said that whilst one part of the work they accomplished still remains visible, the greatest and most difficult part is now lost to our knowledge and view. Hence men are too apt to undervalue their labours, and losing sight of what the world was without Christianity, altogether to misconceive the advantages that Christianity has secured to the human race. It is to be feared that there are too many who think that the world without Christianity was very much like what the world is with it.

On this point in relation to New Zealand, the following note is added:-

“I cannot but think that the benevolent of future times would, with astonishment and joy, search eagerly the records which will shew that even centuries of idolatry and crime had not wholly obliterated, in the minds of such a race, a knowledge of their Maker, and a desire for His divine laws, and had not left them less prepared for the introduction of Christianity than the most polished Pagans of antiquity were. That, on the contrary, so intolerable was the burden imposed upon them, that we have seen whole races, in all these islands, in a few years, throw off the yoke of idolatry, and eagerly embrace the Christian faith:—that powerful chiefs, to gain the benefits of the truth, sacrificed worldly rank and power;—without compensation of any kind, manumitted their slaves, whose labour constituted their chief source of wealth,—and established in their territory Christianity in its simplest and most primitive form,—although such a proceeding was alike opposed to their power, their prejudices, passions, and apparent worldly interests.”—Sir G. Grey to New Zealand Society, Sept. 16, 1851.

It therefore appeared desirable that in New Zealand a monument should be raised to shew in some measure what that country was before its natives were converted to the Christian faith, and no more fitting means of accomplishing such an object appeared attainable than that of letting the people themselves testify of their former state, by collecting their traditional poetry, and their heathen prayers and incantations, composed and sung for centuries before the light of Christianity had broken upon their country. It was also clear that to those persons who study the history of the human race as developed in the history, customs, and languages of different nations, such a work would possess a high degree of interest, and it seemed probable that there would be many persons who would study with pleasure the poetry of a savage race, whose songs and chaunts, whilst they contain so much that is wild and terrible, yet at the same time present many passages of the most singularly original poetic beauty.

At the present time it appeared possible to make such a collection of the ancient poems of the New Zealanders, because they still lingered in the memories of a large portion of the population, although they were fast passing out of use, and so ancient and highly figurative was the language in which they were composed, that already, large portions of them are nearly or quite unintelligible to many of their best instructed young men.

Portions of more than seven years have been passed in collecting these poems, and in arranging them in their proper metre. Sometimes long intervals of time have elapsed between the period when one portion of a poem was obtained, and the periods when natives could be found who knew the other portions of it. Nearly all parts of the islands of New Zealand have been visited by the compiler of this work whilst he was engaged in collecting and completing these poems and traditions, although several of them are yet imperfect. They have all been subjected to the criticism and review of several good native judges of poetry, and in most instances three or four natives in different parts of the Islands, who had no communication upon the subject with each other, have actually written out the whole or such portions of the poem as they were acquainted with.

The written copies which they furnished were very unintelligible, for they could not arrange them in metre, and the words were generally run into one another in the way in which they chaunted the poems, so that the task of deciphering these numerous copies, and of compiling the whole poem from the incomplete portions furnished, was one of great difficulty, and which occupied much time. The metre in which the poems were to be arranged was always obtained by hearing it chaunted by several natives at different times.

The most favorable times for collecting these poems, and those at which most of them were in the first instance obtained, was at the great meetings of the people upon public affairs, when their chiefs and most eloquent orators addressed them. On those occasions, according to the custom of the nation, the most effective speeches were invariably principally made up from recitations of portions of ancient poems. In this case, the art of the orator was shewn by his selecting a quotation from an ancient poem which figuratively but dimly sha- dowedshadowed forth his intentions and opinions; as he spoke the people were pleased at the beauty of the poetry, and at his knowledge of their ancient poets, whilst their ingenuity was excited to endeavour to detect from his figurative language what were his intentions and designs, quotation after quotation as they were rapidly and forcibly chaunted forth made his meaning clearer and clearer, curiosity and attention were by degrees riveted upon the speaker, and if his sentiments were in unison with the great mass of the assembly, and he was a man of influence, as each succeeding quotation gradually removed the doubts which hung upon the minds of the attentive group who were seated upon the ground around him, murmur of applause rose after murmur of applause, until at some closing quotation which left no doubt as to his real meaning, the whole assembly gave way to tumults of delight, and applauded equally the determination which he had formed, his poetic knowledge, and his oratorical art, by which under images beautiful to them, he had for so long a time veiled, and at last so perfectly manifested his real intentions.

The religious poems and traditions were generally furnished by their former priests; probably to no other person but the compiler of these poems would many of them have been imparted. Amongst the most curious of this class of poems are those termed Mata, or visions, in which the priest in a trance saw moving round him busy groups of spirits, eagerly engaged in pursuits which were figurative of events which were afterwards to happen upon earth. As the spirits moved to and fro immersed in their occupations, they chaunted wild choruses which prophetically figured forth the coming event—one or more of these were remembered by the priest, who on awaking from his trance, taught them to the tribe, by whom they were sung as prophecies, and who by means of these revelations from the spirit world were often moved to peace or war at the pleasure of the priest. Two striking poems of this character, handed down by a seer of the name of Kukurarangi, will be found at page 111.

Amongst the tribes of New Zealand many beautiful romances relating to actions of their ancestors are traditionally preserved; a few of these have been embodied in this volume; two striking ones will be found at pages 52 and lxxv. It is hoped that it may hereafter be found practicable to publish a separate work containing the most interesting romances, which are preserved by the natives of the different districts of the Islands.

Lest this selection of poems should be regarded as placing the character of the natives in too favorable a light, it is right to state that one very numerous class of poems has been altogether omitted as unfit for publication. Indeed the poems now published should perhaps be regarded as a selection embodying the best Maori poetry, which has been chosen from a very large mass of materials, the poems which have been rejected far exceeding in number those which it has been thought necessary to publish.

The two first portions of the Appendix contain a summary of the fabulous native history of the world, from the creation to a considerable period of time after the Maori race had discovered and occupied these Islands. This has been read to old natives in several parts of the Islands, and has been admitted by them to correctly state a portion, although only a portion of the traditions handed down to them from their ancestors. The remaining portions of these traditions have been furnished by the natives; but in order to print the whole of them, it would be necessary to devote at least one large volume to that subject alone.

Great care has been taken to render the poems contained in this volume as accurate as possible; where errors are detected, some excuse should be made upon account of the novelty of the subject, the highly figurative, and hitherto almost entirely unexplored nature of the language in which they are composed, and also upon account of the many occupations of the compiler of this volume, who could only attend occasionally, and in the intervals of important business, to the subject, and who was often unavoidably absent as the work was going through the press, whilst there was no other person sufficiently acquainted with the subject to give effectual aid to Mr. Sutherland, the printer, who, although unacquainted with the native language, yet rendered very important assistance in correcting the press.

Translations of the greater portion of the poems and traditions contained in this volume have already been prepared, with the intention of publishing them at some future date. In the mean time, that the student of the Maori language as it is spoken may understand the manner in which he should apply that language in interpreting the poetry of New Zealand, the following notes upon Maori poetry are extracted from unpublished remarks upon this subject by the Rev. R. Maunsell, one of our most learned Maori scholars:—

In observing the construction of Maori poetry, we shall see that it was not only abrupt and elliptical to an excess not allowed in English poetry, but that it also carries its license so far as to disregard rules of grammar that are strictly observed in prose; alters words so as to make them sound more poetically; deals most arbitrarily with the length of syllables, and sometimes even inverts their order, or adds other syllables. It is true that these irregularities help much to invest Maori poetry with that deep shade which none can penetrate without close study of each particular piece. But it must be remembered that by far the largest measure of the difficulty arises from the peculiarly local circumstances, and from the remote and vague allusions so wrought into the piece, that even one tribe will often be unable to understand the song of another, especially if it be one of any antiquity. Those who have paid attention to the nature of Maori songs, forms of prayer, and proverbs, will have it is hoped little difficulty in verifying the preceding remarks by examples within their own knowledge. To follow the Maori poet through all the wild irregularities of his flight would be far from the intention of these notes; we would only now direct attention to those peculiarities which it is believed will be found useful for our purpose. They will be found for the most part to consist chiefly in omissions of the articles ‘ko’ and ‘te,’ omissions of ‘ai,’ of the pronouns, of such particles as ‘nei,’ and of other complementary words, omis sions of the nominative case, of the objective, often of the verb, and verbal particles, omissions of the prepositions, changes of one preposition into another, unusual words introduced, and words sometimes inverted—exceedingly wild and abrupt metaphors, and transitions unexpected and rapid.” G. GREY. July 1853.

Ko nga moteatea, me nga hakirara o nga Maori.

Na turoa, mo te kainga a te ngarara, i tona kaki. Tera Kopu, hikitia i te ripa, Hohoro te hara mai, kei te riua au, Ki Matangihaurua; ko to wairua i hara mai; I hara mai ra koe, te tai ki a Te Rau, Taku hoa pakitara, Te kata a Raukawa. Paki atu e whae, aku rongo hakiki; Kai ana ki te rae, te one Hakere, Kia whakarongo ake, Ko Ngati-Koata i te Totara. Kai auru ai, te Atua i ahau, Me tarona au, ki' wawe au te mate; Ki pono mai koutou, tenei te takoto nei; Na te aha i patu? na Rongotakawhiu, Nga toki kai auru; nga rakau a Maru, Nana i pokapoka, ka pihanga-rua, Mau ana, i au.

Na nukupewapewa, tenei waiata, no te rironga o tana hinaki-tuna, i te waipuke. Kaore taku raru! ki Te tama-a-Toherau, ka riro atu na; A Parawhenuamea, no runga i nga hiwi, ki Pukerau, e Ringa, e E hara i a au, te parau; No nehe ra, te parau; He whakataki taku, ki te ao He korero atu, kia rongo mai koe Koua rangona hoki Ko taumata Whakahehe korero Ko Reotahi ta Hurarau Ka noho Rarotimu Ka noho i a Rarotake Ka puta ki waho ra Ko Pukupukuterangi Nana nei te Aruhe, I runga i te tuaranui o Rangi e awhi ana, No te tokonga a Tane ka horo kei raro, Ki te tahataha o Rarowhana nei tu ai, No Nuka noa i kohi mai, Na te Atoru i pokapoka, Tautititia hei kaupeka mo Haumia, Ka puta te pitau ki te ao, Ko Hinekotauariki.

Ko Te Tangi A Te Ikaherengutu, Mo Ana Tamariki, I Mate Taua Etahi, I Mate Kongenge Etahi.

This lament, said to have been originally composed by Te Ika-here-ngutu, was sung by Te Wherowhero, on the death of his brother kati, or George Grey. It is always sung by the aged chiefs if many members of their family die.

Nei ka noho, kapakapa tu ana, te tau o taku manawa Ki a aku tamariki. E tia, tenei au, e tama ma, ko te aitanga a Tane, e tuohu i uta ra. E piko nei, Me te mamaku, Ki a aku tamariki. Kei whea ra? e, te tamaiti, i karangatia ai, “Nau mai, e tama.” Ka riro ra ia, i te taiheke nui. Ka noho, tenei au, e tama ma, i runga i te kahui papa, Papa mania; Papa tahia; Tahia rawatia; Kei ai he titiro i te ra, e tu iho nei; Te maunga, e tu mai ra; Ki te hau-kainga, i whakaarohatia mai, e te konohi tonga. Tenei, me ruru, ki te whare, Na Whiro-te-tupua; Kei te wareware, taku ngakau, Nga hanga a te rau; Mei kaia ranei, te marama? i mate ai. Mei kaia ranei, te pari? i horo ai. Nga huri nei? i pirau ai, Mei taua mea, ka ruru nga atua, ki a tatou, Ka ngaro, i te ngaro, a te moa. Ko te rau kau ’no, te whakawaia ana, ki te whanau a Pani, A Rongotau, Nana, te kahui kura, Nga taonga whakamanamana, e tama ma, a o kuia Aua atu, ko tawhiti, Naku pea, koutou koi tiki atu, ki Hawaiki, Ahu mai ai, Ka tupu koutou, hei tangata; Ka ranga e o tupuna nga hau o te Po O te pukupuku, O te tau mate. Hoki mai no ana, ki te pukai, wheo ai. I tohia ai, koe, Ki te tohi, o Tutorohakina, O Tu-te-nganahau; Kia karo riri, tama, Kia karo nguha, Kia karo patu; Kei te whakahira koe, I te riri kaiapa, na o matua, ki roto Kairau: Kia ruku atu koe, Te ruku, a te Kawau, Ka ea to ika, he haku, no te moana uri. Ka ko, o rongo, i runga Haumatao; E uia mai koe, e nga whenua, “ Ko te tama a wai ?” Ka toa, ka rangona, Ka tu, i te ihu o te waka, ka rangona; Ka amohia, te iwi, ka tiketike ki runga; Koia, patu apiti, Te kiri kai-mata; Kihai, taku tamaiti, i waiho e au, i roto Ngaengae, Ki’ whakaata koe, e Totara i ahua, ki te pu whakakeko; Ki’ tere matoru, koutou, ko matua, ki roto Manukau; Ekore, au e mihi Atu, ki a koutou.

NA TE KAHUKORE, TENEI WAIATA. Nei, ka noho, i te taruru o Puanga,— Taku kai rangi—nei,—A whea koe, ka titiro? Haere, e te kai, haere waewae atu! E pai, e Angi,— I horo moana-tia;— Whaiwhai rawa atu, Me whai atu, me aha? Tena te karanga, E Whata, e,—Ka hoki au, kei Hawaiki. He kete haere mai,—Na Karangatioho, Na Papawhakaoho Na te iwi tokerau, Homai, ki a au, Enei, tuohu kau— He korenga, ko te mea, Ka te whakawawe kau, He taringa, i rongo ake. Ki a Tuhei-mua, Kawhakina, te korenga, Kia whamamao atu, E hara, te tata mai— Kei hia, e aku pewa, Kei akina, e te waha— Ko nga umu i maha— He kete huri ano, I maka atu, ki waho— Ka ngaro te kai, E mimiti ta Tuwaewae. Kotahi rapea, I whakaaroa iho ai— Ko te manuhiri puta— Ka noho ki te marae— Ka titiro kau atu, Whakapaua te kanohi.

HE TANGI NA HINEWHE MO TANA MATUA, MO TE RAUPARAHA. Kaore! te aroha ngau kino i roto ra:— He maunga tu noa, te tihi ki a Kapiti, Ka riro ra, e, te ki o te whenua! Moe mai, e koro, i runga i te kaipuke; Kia whakamau koe te ata o te moana! O tohu aio, e tu ai koe Ki te whakahau riri. Whakahaere ara Na runga i te taiheke, kia peke atu Koe te tihi ki Ingarani.— Taku rata tu tahi, taku whakamarumaru!— Unuhia noatia i waenga i to hono, I te nui a Te’ Toa, te kapohia koe I te mata whaura, i te ranga maro, I te ngutu o te pu: kia pa te karanga “ E Tama ma! e, ka rere au ki te po!” Ma wai e whakahoki te wai-ora ki muri ?— Ka ea to mate, ma o mokopuna, Ma Te Wherowhero e, ma te Tumuhuia— Tenei nga Iwi, te takoto tonu nei me he moe-toitoi. Haere ra, e koro, hei mau nga rongo ma te Atua i te rangi Ma Tamihana, ma Matena, Na korua ra hoki, i tiki ki te reinga, i kawea mai ai Ko te ture pai,—ko te ture kohuru, i parea mai nei:— Naku anake nga hara i raru ai koe!

HE TANGI NA TE RANGIHAEATA MO TE RAUPARAHA. Taku waka whakairo, e! Taku waka whakateretere, Ki runga i te ngaru na, i, Tena ka pakaru, e! Kei te Manuao e pukai ana, Nga maramara na, i! Haere ra, e Raha, e, I te aroaro o Tu-ma-tau-enga na, i! Te mana o te Kawana, e! Te inati o Nga-ti-Raukawa na, i! Haere ra, e Raha, e, I te aroaro o Ihu Karaiti! na, i! Te mana o te Kawana, e! Te inati o Nga-ti-Toa na, i! Ki atu ana au, ‘e koro, haehae matariki na, e!’ Ki mai ana koe, ‘ waiho i Porirua, I te kainga ururua.' Kia ngata ai to puku, e hao nei koe na, i! Ekore au e tangi i enei nga raro, na, e, Tukua atu ki tua ki nga ra o te waru, e! i! Ka kohi au i aku tini mahara na, i!

HE TANGI, MO MOKOWERA, I MATE IA KI WHAREKURA, KEI OHIWA.

This Tangi was one of the sources from which Te Rangilineata obtained the materials for the preceding tangi for Te Rauparaha. It is the custom of the natives to compose their poetry rather by combining materials drawn from ancient poems, than by inventing original matter. An apparently recent poem is thus sometimes really of very ancient origin.

Haere ra, e Moko, Te ata o te taua. Te ata a Tumatauhinai, Te inati o te Peritao, Ekore hoki koe, e nuia iho, i enei nga raro, Te ra o te waru, e, Ka kohi au, i aku mahara, Ki atu ana au, “ e haehae matariki,” Ki ana mai, ia, “ waiho i Wharekura, I te ururua,” Kia ngata ai to puku, e hao nei, ki te riri.

HE WAIATA NA TOPEORA. Rangi korerehu, I marewa atu ai, Tahuri mai hoki, Korua ko to kanohi, waihoki te mea Ka ruia ia ra, ki to wahine, Taea te homai Hei whakaara i taku moe—Whano, ka hurihia Te tira o Riripo—Kore tohunga mana Hei wehe ki te wai—A hemo ake ai Te aroha i ahau—Tu mai e koro, I kawea ake au, nga rere tangi mai O te wai kohatu, kia tutaki ake Ko koe nei, e te Hinu, tito te taiapo, Na Karanga te tau, kei hoatu hoki, Hei pae takuahi—Hohoro i aku ngutu E mau ana te tinana.

HE WAIATA NA TOPEORA. Kaore! te Ngongirua, o te tau ra, na Karanga Whakarehu rawa iho He wairua—mongina, Whitirere rawa ake, Ka hewa kei te ao. Hua atu e Moa Ka wareware ano, Ka te hapai mai. Te kai maunga koe, O Pirongia i runga. Kia marama atu, Taku nei titiro, Nga ngaru e horo, O nga mata kurae, O Honipaka i waho, Ki te hoko a ’TiToa Mauru—Te manako.

HE TANGI, NA TE KAHUKORE, MO TANA KETE HURI, I PIRAU. Takiri mai te ata i tua—Ko te ata i a au e i— Aue kau au, Ki te iwi ka ngaro, Ekore e ngaro, He paku waka nui, Houhia—Ki te rongo Horahia ki te kura E tama ranei, e, Mau ki to patu, E hine ranei, e, Puhi ki te kakara; E pari e te tai, Hei kawe i ahau, Nga tai puhoro. Ki Otira i runga, A pa te karanga— I tarawahiawa, Tautika te haere, ki to matua, kia te Tara— Kia tangohia mai, Ko Uru Ko Pipitewai, e, Kurupene Tu, e hine i to manawa, Kurupene Rongo, i taku manawa, He manawa tina, He manawa keukeu, Ka te turaki taua e hine, Ki te turanga o Aitua, O Aitu whakatina, Ko Aitu whakatoka Kia toka te whenua, Kia toka nga tangata; E kai kawau ana, Te moenga iho ki te pouriuri, Ki te potangotango, Whakaputa e hine, I te paki, o Hewa, Pohewahewa noa, Taua e hine— Tenei koa taua Te kiia mai nei, E to tupuna, e tau nanawe riri, koe, Kati nei pea ki a taua, Ko te waka totara, Pae ana te ika tangata, Ki to matua, i te muri E anga to mata, ki te ao, o te tonga, Ki te ara haerenga, o to tipuna kua nawa ia, I nga rangi ra, E hine ra.

HE TANGI, NA NGA TUPUNA, O TE WHAREPOURI. Tera ia, te tai o Ngamotu, ka wehe koe i au, e, He whakamaunga atu, naku, i te ao ka takawe, Na runga mai, o te motu, e tu noa mai ra Koe, ki a au e i— Naku, koe i a waiho, i taku whenua iti, Te rokohanga, te taranga, i a taua, Ka mihi, mamao au, ki te iwi ra i a, E paria, e te tai, pikitu, pikirere, Piki, takina mai ra, te kawa i Muriwhenua, Te kawea au, te tere, Tena taku manu, He manu ka oma noa, Runa ki te whare, te hau o Matariki Mate whare porutu, u, Ma te rahi, a ’Ti Awa, e kautere mai ra, Ka urupa, taku aroha na-i-a.

HE TAU. Kaore te whakama, Ki oku korero, E tara, e te ngutu, E tika? e whae? Mei ata kite koe Taku tonuitanga, To rua patu, E roa i au, Te one i Turangi, kia tae au e, Te paepae, o te rua, i a Maheuheu. Te awhiwhi mai, He rukenga naku, I aku rangi mananga. Tena te pari kai Kei oku matua Te hikoi atu. E uru e wehi ana. Te ai, he kopapa, Hei reti i au, kia uru atu ana Ko Tumuakewhenua Kia hopu taku ringa Te pu ki Hawaiki. Tena, aku rongo, Ka riro i a Karaha, te taihekenga atu, O Taumatamaire, Ka rongo Taweke I aku rongo tupua Hei paki, ki te whare.

HE TAU NA MARUAITERANGI. Nei, ka noho, i te Keriateua, Whakarongo mai ra, e Rangi, aku wa noho kau, I te wao ngaki kai, a te iwi. Nui tou nui, Ko wai, kia whanatu, Ki te taha, o te umu, Me titere mai, kia kai atu au, ko te waha. I ngaki, ano au, na te Atua, i huna iho. He pono, ano ra, taku aniwatanga, ki te kai a Tiki, E te tahuri mai, ka kitea mai, te mangu i taku mata, Na te tau au, koi ki mai, kia tokoruatia, ki taku whakaaro Ka iri te hina, ka haha te pahau, me tuku atu koe ki a Korotiwha, Kia roa te mahinga, hei konei au, whakamau atu ai, E maha nga rangi, ka tautau te remu, ka taikuiatia ki te whare.

KO TE TANGI A TARAAWHA MO TANA TAMAITI NA RERETAWHANGAWHANGA I PATU. NO NGATIRUANUI A TARAAWHA. Ra te tai uru; Ka koto ki te awa; he ho mai aroha. Kia tangi atu au, e tama i konei, E tama tukino! I te tira haerenga, e kawea ana koe, E te hianga rere; he hinengaro nunui. Kei o matua, Kahore hoki te mata. I hoki mai ki muri; kia ki atu au “He ara aitua, te ara i runga Mahaukura “He whenua kau ano, e ko te takotoranga, “Koia te umu e tuwhera, paia iho te wai “Koia te wai pa, kia rongo mai koe.” E tama, wareware; He wareware au, Nga ngaki, e ngakia mai e koe, Tena ano ra te tangata ngaki kai, Te kopu pea, i takoto mai ai, Tama ra. Te whanaunga, i. I pataia ai, Te mau atu ai—E maha nga rangi! E hira koa te toa i a Rere, Te toa o Rehua? kahore au i rongo. Te taha i mate ai, I tangohia ai koe, Ki te kurawiniwini, Ki te kurawanawana; Nga mahi a te iti. Moe mai, e tama, Te moenga matao, Kia moe atu au, Te moenga i ahuru, Ekore puta atu, I runga te tuturi, I runga te tataramoa, Nga heihei o Matuku. Kaore i huna, Te kaka tinotangata— I kona Mauri A te Kina Tutahi-arahanga Uruhape-ki-te-rangi; ka kite Te Pononga, Taraponga tona patu, E kia rangona ai Te toa patu tangata i. E ai e tama Ma rau a Puteuru, ma te uri o Maru O Tu-te-nganahau nana nga patu Nga tao kaitohi, ki te takutai o Rurutu. I rangona ki reira a Ururangiwheke A Ururangipapa, e riri ana i waho, Turakina, kia hinga iho ana, Ko te Horihori i noho i te tuwhenua Paku te whenua Ngatata te papa i runga nei, E tama ki a koe. E uia iho koe Mau e ki ake, “ko te ngako tena, “ O Maramara te Ihonga, “ O Tutakiao,” Ka tau ia ki raro i No nga puau Hurihanga puau No te tihi au, O te rakau, e tu ki Tawhitinui. Te tapu i a koe, a te Rangitakahia, Tu-hokai-nuku, Tu-hokai-rangi, Te-reo-i-a-Turi, Hei ara mou, ka whano ai koe, Nga wai kirikiri, i roto i Oao. Kia ahuria, o iwi matariki, e te rau e pae. Tama a Hinemanu i Maua to tamaiti, ki waho nga rae Ki te toka tutahi, kia kai apu Te ika i te moana; ka whakahoki mai Ki runga i Okare, ki karanga atu au, “ Haere mai e tama, i runga i te hakari, “ E haria mai nei, “ E te iwi ra i a.”

HE TANGI MO TE TAMAITI. Aue! aue! Pakipaki kau, au, ki te tuakiri o te whare; Kei whea te mea, e naratia? e taku kurupounamu Whakaputa e, tama, ki waho ra— Tomokia e, koe, i te whare i to tuahine, i a te Paea, Kia whakawhiwhia koe ki te rau o Papauma; Ka pai taku mea te haere, Nga pikitanga, kei Waipokaia. Ka kitea mai koe e o papa, Hei karanga mai, “ Naumai” nau ake, takahia, te pae ki te Arahanga, Ma Ngati-Awa, e whakatangi ki te rapa wai hoe, Tohu, e tama, ko te kore i to iwi mokai, Ka riro te karanga, pa wawe ki tawhiti, Ka patata taku tu, te taumata ki Kapu ra, Ka hoki mai taku mea ki au-e-e.

Ko TE TAU TENEI A RAWIRI WHATINO MO TE KAWANA. E taea, e au, te po ka ketua— Poupourere ake— “ Kei whea nei ra, e— “ Taku manu wheko ata?” i— Kopia pukutia, e— Ki raro te marua i. Te mata-kahi maire—Aea ranei Kia tutahi taua— I te riri whakapau, Kei o matua, e— Tenei au, e! Te harapuka noa nei! e— Te kaha ka motu nui Ki raro ki a Miru, e— I awhenua au— Ki Hawaiki atua, e— Numia ki te whare— Ki te kahui toroa, e— Kia inoia mai— Te-niho-matai-o-Tangaroa, e, Hei ara mou— Ki Hikurangi, e—e.

KO TE TANGI A RARAWA-I-TE-RANGI MO TE KORE, I TE KITENGA AI I TONA UPOKO, E IRI ANA I RUNGA I TE TURUTURU. Kaore te whakama, Ki a au ra, e takakau noa nei, He po kia moea,— He ao ka tirohia, Te takiringa mai, O te ata i nga pae. Kia tohu ake au— Ko nga mahinga—Kihai hoki mai. Heoti te tangata, I kore mahara ki roto; Te muri aroha, Ki to tau tumau. Tenei ano ra, O maru i waiho, Te mau nei, e, Kei taku tuakiri. Ko aku mata i rehu, E whakawhetu mai ana roto. Ma te aha e kawe, Te tawhatinga kei te Hakanga, Kia komihi au, E Kore! ki a koe, Nau i a waiho, Te kiri awhinga nei.

HE TANGI.

This Lament is said to be of very ancient composition, and, as a specimen of poetry, is highly prized: on the death of Te Rauparaha in 1849 it was sung by all his friends.

Takarokaro noa ana, Te whetu maori o runga; Ka momoe nga uruahu o Rehua i te rangi, Mana e whakamana Uenuku-kopako, Te atua tawhanawhana; mei ahatia hoki? Na Wari a Hau, Nana i kapo matamata, i te riri; Te whakaaro ai, Ka whati nga rata whakaruru o runga, Hei kawe mohou, Ki te mata whaura, i Te puta tu awatea; I runga te Waitawa, Pae ana te pakeke, I te nui a Te'Tu; Kei a Rangi a Te Ama, e Rurea te toka mataho, Ka tupoki Te waka, e. Taku awe kotuku, no nga rakau a Te Ru, e Puhia mai nei, e te hau muri, pa whakarua; Taku mahuri totara, E tu, ki te rakau a Hine-tapeka. Tena, ka paea, nga mata wai o Rotoehu; Pohehe noa o teina i te ao. Whakamau tahi atu, te titiro, Te pae ka riakina, Ko Rangitoto, e tu kau mai ra, Ka maunu te Taniwha, i te rua. I murua atu i te uru, Nga tuatara no Matea, Nau ra iana. Kei whakangawari, nga hau Kaha mai o tawhiti, O te tuarangi, i takina mai ai, Ko te ika kino a Tu, Ko to tupuna kei a Tuku a Hika, e, i. Rangaranga, te hau o te whenua; Tutu, nga tangata. I moea, ki te po, Huri nui e te hinengaro, e puanu kino ana. Te puanu o te hukarere; Kei roto e kani ana, Te hau marama mate, o Te Tamatea; O Tama-i-te-ngaua, E moe iho ra, i te whare-rangi, Tahi au, e te hoa. He whakahuru kore, mo to kiri; Tawharua nei, ki te muka haroharo, O te Rawhiti. Tu ake tama i te ata, Kaore, he korero, I puaki; Kia whatiia, i te rara O te karakia, kia hirihiri koe, I te Pouawhi, I te Wharangi, I a Awatearoa, I te Manuka, I Whakatane; Ko te ara tena, O to tupuna, o Wairakewa, I kau mai ai, i tawhiti, e, i.

KO TE WAIATA A MEROITI, HE WAHINE TAUREKAREKA NA TE WHATA, HE RANGATIRA NO NGATIAWA, NO NGATITOA HOKI. Pa to hau, ki te Ta-wai-Hora; Na runga ana mai, te hiwi kei Omere. Kai atu o mata, kai atu ki Arapawa ra, e E hoehoea mai e NgaiTapahi: “ Hoki atu e Tau, i te whaititanga; “ Kei ara mai, nga tai o Ngawhatu ra,” i a “ He aha rawa, te mea, e tohe riria nei? “ He ao, ka tau; kei ako au, kei keukeu. “ Me whakatu au, hei pou rahui, e “ Kei kake puwhara, te ngutu te Rimu rapa.” He aroha ianei, kiakoe, e Kupu! Ko a taua mahinga, i maharatia ai, Me kawe taua e, ki te wai huri ai, e Kia mutu ake ai, te aroha i ahau.

KO TE TANGI MO TE HEUHEU I HOROA E TE WHENUA. Ra te haeata! takina mai, i te ripa! Te tara ki Tauhara! Ko taku hoa pea, tenei, ka hoki mai ? Aue! kau atu ana au, i te ao; Ka riroia koe ra!— Haere ra, e te nui; haere ra, e te wehi; Haere ra, nga rata whakaruru hau ki te muri; Me kowai te atua, nana koutou, kei huri kino iho, ki te mate? Moe mai, e Pa, i roto te whare kino; A tiponahia, te tau, o Kaukau, Te ika a Ngahue, i waiho I te ao, hei tohou mohou. A hurihurihia, to tupu hauroa, to tupu haunui, e i A kite iho au, to kiri i ahua, ki te wai ngarahu, To mata, i haea, ki te uhi matarau; Waiho nei, nga iwi, huhe kau ake. Tatai kau ana, te whetu, o te rangi, Ka riro, a Tutahi, ma Rehua-kai-tangata, Te whetu whakataha, i te Mangaroa, Ko koe ra, i! Tu kau Tongariro, i te tonga; Tena, te puhi o te Arawa, Ka manu i te wai, e! Ka whakawai mai, te wahine i te uru. Nau i a waiho, Hiramai-i-te-uru, Hiramai-te-whatu-moana, I, te Papae-o-te-kotore, o to tupuna, o Rongomaihuia, Torona te po, i a koe. E tama, na Rangi, kati ra te moe, e-e! Maranga mai ki runga, e! mau ki to patu; Korero i o tohu! Te kura, takai puni, Te toka, tu moana, I te tukutahi whakarere; Waiho i tai-whakaea, I te Hawaiki-pepeke, e-e-e! Ka hinga, ka takoto, kei te whenua, u-u-u! Ka haruru to rongo, o-o-o! Ki te taha o te rangi, i-i-i!

HE RANGI-POI.

Sung at Auckland to the Governor by Te Rauparaha, previously to his release, to signify that no jealousy need exist regarding his influence over the native tribes.

Me tipao, taku haere, Ki Nukutaurua, Ki a Te Kahu-o-te-rangi, Kei riri mai Hinewehi, ki a au; Me tuku atu, Ki a koe anake, te mutunga, Whiti ana te ra, i tua.

HE KARAKIA TAMARIKI. E rere, e rere, e te kotare, Ki runga, ki te puwharawhara; Ruru ai, o parirau, Ka mate koe, i te ua. Tihore mai, i uta: Tihore mai, i tai: He rangi, ka maomao, Mao mao, mao te ua.

HE WAIATA AROHA.

A fragment. I have not been able to obtain the entire poem.

Kati, te roimata, Te utu, kei aku kamo; Noho mai i roto na; Kia tohungia koe. Maku nei, e huri, Ki te hurihanga ke; Kei ara, kei puta atu, Te aroha i au.

HE WAIATA AROHA. Tera te pukohu, mau tonu mai, Pukehina; Ko te ara tonu ia, i haere ai, taku torere. Tahuri mai, Ki muri ra, kia ringia atu, he wai Kei aku kamo. Ehara i a au nana rawa, i Tuatahi; Nau rawa i tuapeka, ki te iti I ahau. No reira, te ngakau, i whakawai Rangi ai; He konohi aroha, noku, ki A koe ra.

HE WAIATA AROHA.

Sung by Heke at Kaikohi, after the fall of the Ruapekapeka.

Tera te puia, ki Ohinemutu ra; Kia tangi atu au. Pehea, ka tauwehe, Te aroha i roto ra, Ho mai me riringi, ki te hua roimata, E mapuna, i aku kamo Kei te aha, te tapu, e whakawehia nei ? He ingoa, iri kau, ki te muri rangaranga. Ho ake rawa nei, te wa o te mahara, Ka eke, i te ngaro; ka noho, taute au.

HE WAIATA AROHA.

Sung by Tewherowhero, at a great meeting of the Waikato tribes, in the presenec of the Governor, when the question of a war with the tribes of Whangaroa was discussed, to indicate that he was averse to the war being entered on; but that, if his tribe did embark in it, he could never desert those whom he loved so much.

E pari, e te tai, whakaki ki te awa, Nei au, ka tu, ko te hoe, ki te ringa: Ma te muri raro, au, e karawhiu; Kihai whakarangona, te riri a te kohake. Me aha ? i a roto, nana, ka whana tonu. Kei tohu, te makau, ka pau te whakarau, Te tuku-pototia, aku rangi, ki te noho. Ekore matea, ko te kianga iho, “ E ka, ko te ahi, whakamau tonu ake, “ Nga tomokanga koe, o Tahere i runga; “ Ko te kainga ra, e noho ai au.”

HE TAU.

Sent as a message, by Te Rauparaha, when about to engage in a war, to the Ngatiawa tribe, who had then just obtained muskets, to know why they, who had such implements at their disposal, would not join him.

He Hokioi, i runga, he Hokioi, i runga, hu. Kei te aputa koe, na, o te rangi, e noho ana, Te hoa moenga, no whatitiri matakataka; Hei aha, tera, e tararua marire, ona hikumaro ? Rua maro tonu, ona hakikau; E huhu-u nei, i runga te rangi, Hokioi, Hokioi.

HE WAIATA MO POUKAWA-RAWHIRAWHI. Kaore te aroha, mohukihuki noa; Te paanga mai, kei ahau; Me he ahi, e toro, kei Hukanui, E Moka, tenei, ka tata mai. Kei tohu mai, e Kiri, Kei te au, ko te moe, Kei te matatu tonu, i te roa o te po; Kai-toro-puku ai, te aroha i au. Ekore ra, e puakina, Kei rangona, e te tini. Te putanga ki waho, ra, Ka tohu, aku mata, Nga parae, ka takoto Ki Tauwhare, ra ia. Ko te ara tonu, ia, E whanatu ai au, Kia urutomokia Te whare, o Rawhirawhi. Kei riri, e whae ? He nui parahaere, Mau ano, te tinana; Maku, te ata, O te tapara kau atu, e-e-e.

HE TANGI, NA KIHAROA, NO MUA NOA ATU. Tahuna mai te ahi, Ki runga, i a Te Poa; Ko te ahi, i tahuna Mo Whakaturia; Ko te peka tena, I marere, ki raro ki te whenua. Takiritia ra, He kai, ma te ope taua; E Rohi, e tangi, Ka whiti to manawa; Ekore to mate, E wawe te rautupu; Me uta ke ake, Ki nga pumahara, E taka mai tua, E whakaroaka ana, I nga mate tawhito. Tangi tikapa ana, te wahine i te uru; Tu ake, tirohia te hua i Motu-tawa; Ka kite Wharo, ka papare i a Ngae; he Aha te huanga ? ka neha o namata. Whakahaere ara, na runga o nga hiwi, Kia kai apu, te ika i Rangiriri, Hoki mai, e Pa, ka whara koutou, i te paratai. Tena, nga kauri, kei Waiharakeke, I kitea iho ai, He mango ihu nui, Pae ake, ki te one na, i No runga i te hiwi, e-i. Takahui rangi ai, te po i Rangitoto, Ma wai ? e whakamana, i te waka ka tukoki ? Kihai whakataua, te huru o Tapaka. Haea mai, ra, ki te mere-tuatini, Kia kai Puponga, kia rato nga iwi. E Tama, kahupeka, i to whakatikanga, Ka tahuri rawa koe, ki tua o nga pae; Kia korero koe, i te ngutu, o te manu: Kia hoki mai ai, to wairua ki te ao na-i.

HE WAIATA NO MUA. Takoto iho, ki taku moenga, E, te au rawa nei, ki ti whare, Ko te moe tenei, a te manu Me koropeke. E ko wai te tangata, e haruru mai, te whatitoka o toku whare? Aea, ano koe, ko Te Rawe; Ko te Rawerawe, a Te Atanga, Hoki atu ra koe, i waho na. E haere tahi ana taua, Naku nei, Rangituturu i waiho atu, i Owhare ra— Hara mai nei au, ki konei, Noho ruru ai. Ka mea e koro, ka wewete, I to makau; Kia tapurekatia, ka waiho i te whare, A e mea ana, e te ngakau, kia tuarua Tia te hokinga. Taku kairautanga, ki te tau, A ia wahine; Aea ano au, he manu e rere, Tau atu ko tawhiti, ko te pae, Kei a Te Popoki. Kei huia a whare, tia e te hau, No Ngatoko. Ue! te raru e!

HE WAIATA AROHA TENEI, MO TE WAHINE NA TE RAKAU, HAKAHAKA. Ra te ao uru, pukohu i te uru, Te tara, ki te Iringa, kia hikoia atu, Me tango mai koe, he tau ki te moenga. Iaua, e hine, kia whakaaro roto, He whakaaronga iho, ka rere ke te tu, Taku kiri kai-kahu, e ora na te tau. Kei whea o neko ? e whakaputu mai ra; Ka huri, ki te tai o Timaru, i runga, Ki a Whahanui, e ka wehea i au; He aroha tangi atu, naku, i konei. Kia rei nui au, Nga utu e rau, O Tararua i runga, Ki aku tau e rua; Nana i hau miri, I waiho ai au, Kei te wati kino Mai, te roimata.

HE TANGI, NA MAKERE, MO ANA TAMARIKI I MATE TAUA. E hine, a Ki, e Ka moenga ke koe, Ka pau te takiri, ki te ata kahurangi, Roto te whare nui, kei a hine a Wai, i-e Mana, e tuku iho, Ki te takapau hora nui. Rangona te kakara, Te kakara wahine, i te ipo a ’Ti-Hine; Ehara ano, i te tangata. Na Huinga ano, Na Mahara ano, Na Te Hikonga-a-rangi ano, Nana, korua koi, tohatoha marire iho, Mo te umu o te hau, e. Tenei te tangata, ko taringa puta iti, Ekore e whakarongo mai, ki te korero; Kaore o te ao nei tangata, hei ngaki kai, i nga tu, Tena nga hua-tarau o Tane, hei ngaki i to mate, Hei kawe i a au, te rae ki Okawa, Kia naomia mai, te ate o te whenua. Aua, ko te tangata, me patu marire. Me mahara marire iho, ki roto Wharekura, ki nga whare punanga korero, I pu ai, te riri, e-i Taku kotuku moe awa; Taku tumu herenga-waka; Mana i okooko, Te aka whero, o te whenua. Ka rangona koe, ko Otahu. Te wehi, o te whenua; e He kawau topatopa, ki roto te Manga-iti; He Takupu horo ika, e. Hakahaka, koa ra, Hikawera e tu mai ra, i Mea, ka ngaro noa, te rua o Kaiwhare. E tama ma nei, Karihitia mai, e koe, ki te wai o te niho, Ekore e tupu te kawa tangata, ki te ao marama Ekore e ngaro; he puia taro nui, ngata taniwha, rau, He aua matawhero, Hei ika moe kopua, No roto i Werohia. Tenei te hoanga, Te takoto i raro nei, Waiho, kia oroia, He whati toki nui. Haere ai koe, i te ara titaha; Haere ai koe, i te ara kohuru; Kupenga taratara, i whakahaoa iho i, Paenga paraua, ki roto te Hikumutu. Taku ika topuni, ka moe ki reira na i, Hou o Rakei, i whakahaerea iho i; Kiri o Rongomai, ka pau te whakarato, Ki te ahi kai rikiriki e-i, Ko wai ra e? te Atua mana o te rangi, Me ko Uenuku ra, he Atua kai tangata, Ianei, i-i.

KO TE TANGI TENEI, A NGA TAMARIKI TOKORUA, I TE ARAHANGA AI, I A RAUA, KIA PATUA, E TE TAMA, A HONGI-HIKA, I TE PA O PAHIRUA, I TE TOTARA, KEI HAURAKI. Kaore te aroha! e komingomingo nei, Te hoki noa atu, i tarawahi awa, He kore tohunga mana, hei wehe ki te wai, Kia hemo ake ai, te aroha i a au. Tenei ka tope mai, te uhi a Mataora, He kore no Tukirau, kihai ra i waiho, Hei whakawehi e-i, mo te hanga i raro nei. Noku, nga turituri pawera rawa, au, Taku turanga ake, i te hihi o te whare, E rumaki tonu ana, he wai kei aku kamo.

HE WAIATA WAWATA, NA NGATIKAHUNGUNU I TE KITENGA AI I TE STEAMER TUATAHI. Haere noa ana, Au nei, ki te kimi taiki, e Miria mai, te pohutu, O te akau, kia mate ra. Omanga a Tima mai, Nou e Kawana e, Kai tonu, Ki te rae, O te Matau ra ia-e. Ko au nei, Te whanatu, Hei te tiroa, Hei te kakau whakawhana; Ha! Aue, e-e.

HE NGERI KARANGA MANUHIRI.

The words printed in italics are sung as a chorus by the whole assembly; the rest of the song is sung by one voice.

Haere mai, E te manuhiri tua rangi, Na taku potiki, Koe i tiki atu, Ki taha-tu, o te rangi. Kukume mai ai, a-a Haere mai Haere mai.

HE WAIATA TAWHITO NA TE TURUNGAHAU. E moe, ki te po, Kia moe kau au, Hara mai e te hoa, ka waitohu rawa mai; Kia mohio au, Tenei kei roto. Ko ana muna pea, I tuhia mai ai; E pai taku rongo, he rongo whai makau, Kei haere aku rongo, te puke kai-taua, O Kaitangi i runga. Ki te hoko, a ’Te-Kahu, Ko te aha i au: I tohea mai ai, Naku ano ra, e hua ki te tinana, Ka hara mai ai, e; Te makau a te rau, Ko au pea, te whakaahuatia.

HE WHAKAARAARA. He po, he po. He ao, he ao. Takiri mai te ata, Korihi te manu, Tino awatea, Ka ao, ka ao, ka awatea.

HE TANGI, MO TE TOA O TUHOURANGI. He aha ra ? kei toku ihu, e waitohu noa nei, Te mutu noa, i te rangi tahi, He wawara taua pea, tenei, ka tata mai. Harahara aitu, harahara atai, He aroha tonu ake, noku, ki te mate; E whakaingoingo mai ra, i te tuaro pari ki Arataha. Pupuke mahara e roto i to hinengaro, Ki o kame, ka waiho noa iho, i te ao; To whenua kura, ka mahue; ka paea te koko ki Otangi- moana. To putea, te ata taka, i runga i to ringaringa; Me he ua turuki nei, te whekoi ana, i we moana; Ko koe anake, i tipao haere, i runga i nga maunga. E to ana, i tona waka, i a te kumukumu: Ka puta kei waho, kei nga whakaihu ki Maungaroa, He ripa kawau, kei runga kei te taumata. Titiro ki Ruawahia, ki Tarawera, Notemea, i whakakopaia mai, e Taraiti, Ka mau te hu, ka hoki te waiora ki te ao. Ko te heke ra, o Maruiwi, toremi ai ki te reinga: Nau ano, i maka mai, to kupu, ki te muri, ki te tonga; He ware koia tou ? i te paenga tohora, i te whakawhitianga i Tumutara. He roa te tau, i te tohenga, ka horo te pa, ka riro mai a Te Rama; Ehara pea i te potiki tauroto waenga, a Papawharanui, Nana i horo, te whetu, te marama. Horabia mai ano, kia takoto i te aio; Moa i rokiroki.

HE TANGI NA PAREWAHAIKA, MO TANA MATUA TANE. E noho ana, ka kohuki e roto, Te whakarewanga ki Rotomahana; Kia hoe waka mai, te marea, He kawekawenga na te mamae. Ka takoto iti koe, i te kino, Nga tuapapa i te Tarata; Kia tararo, e to wahine, i awhi ai korua. To uru tapu, i houa iho, ki te atua. I ahatia ? i whati ai te marama ? Nau i hokai, te tihi ki Tongariro, I tukua mai ai, nga naku o te tonga Hei whakaongaonga, ka tu i te hokeka; Tenei te waiwhero, te paheke i raro ra, Hei whakamatara, mo te hunga makutu. Mo korua tahi, ko Parerewha, Wahine i hanga kino, i hara mai nei, Me ana ripi, hei totohi i nga toihau.

HE TANGI. Kauwhautia mai, te kauwau o te kino, I pu ai te riri, i mau ai te pakanga, I hirihiria ai, te niho o Takurua, Ka rato tahi ano, ki te papa teretere, Ki Waikawau, ki Puketehe ra ia, ka rere ki Tauranga. Ianei, e te iwi, kia mau te pupuri, I te iti oneone, i kiia iho ai. No muri, e tama, kei pehia koe, e nga ki rarahi, Whakaputa to reo, ki te kauwhau riri, ki te korero o te toa; Kia hapainga koe, e te mano e takoto. Nei koa taua, te kiia mai nei, He kamenga mahue; e mahue ana Manaia, mo Raroke- nonui E mahue ana Moehau, mo Pakihi, mo Koukou-rahi, ka rato i te kino. Herea mai, e koe, i a A Puhi taniwa ran, hei huna, kia ngaro; Ekore e ngaro, he takere waka nui Ko te potiki toa na Marutuahu I pepehatia ai, “ Ko-Te-Ngako-ringa-kino.” Herea mai, e koe, i te tai marangai, kia motite, kia motata; Nowhea e ngaro, ko Te Manu-na-runga, e horo i te tangata Nei koa taua, te kiia mai nei, he pahore i te niho; E pai ana tena, ka te tami atu, ki te umu taurekareka. I whakaita iho, i maua, e koe, i te whaka, u-whare Kihai koe i kite, i te wharona awatea; I te manawa tohe riri, no Te Atua-o-te-po, e i. Mo Hahu-koiwi i whakatahaina ai, mo Tarake-puha i tau- wehea ai Mo Te Ahi Tapoa ka mamao ki tawhiti.

KARAKIA MO TE HORE, KURUPO, HE KEA RANEI. Ka ripiripi, ka toetoe, ka haehae ko nga tino, He tapu koe, he kea koe Me aha ? me tao ki te umu, Te matua, o te katitohe, he kea, Inumia, ki te wai o koropupu, E te manini kura, e te manini kura,—ha—i. E te tiputipu nei, tairoria ! E te kea nei, tairoria ! Haere ki Hawaiki, tairoria ! Kia whiwhi ai koe, tairoria ! Kia mana ai koe, tairoria,—ha ! Taku kiri, ka rekareka, ha—i, Haere, i te tai timu, Haere, i te tai heke, Haere, i te tai manunu, ki tawhiti, Haere, ki tou tupuranga mai, Haere, ki tou nohoanga mai.

HE TA KOPITO. Mimiro, Mimiro, I to manawa, Pera hoki ra, Te Whai, a Nuku, Te Whai, a Rangi. Tina te manawa, Whena te manawa, Ko te manawa o te Kopi. Te whanatu na, Huru-huru-mata-kiore, E teina no Tu, Whakaahu te tara, ki Hikurangi. He aha ra te kai ? I haere, ki roto, ki to puku, Tutu ai, Ngangana ai, Aurere ai. He puha pea ? He pohue pea ? He aruhe pea ? He kumara pea ? He taro pea ? He karaka pea ? He hue pea ? He tawa pea ? He korau pea ? He hakekeke pea ? He harori pea ? He mamaku pea ? He pipi pea ? He ika pea ? Nga kai, i haere, ki roto, ki to puku ? Tutu ai, Ngangana ai, Aurere ai, e. Tenei au, ka ngarue, Ngarue ki uta, Ngarue ki tai, Tenei au, ka ngarue, Ngarue ki te whakatauwareware, Ka pa mai, ki taku aro, Whai runga, Whai raro, Whai mataora, Tu te auahi Mate te auahi Werohia to huha, Takawhitiwhiti, Takaoraora, Ki tena tama, He poho tikoko e, Kei te anu, o te paroro, I hu nui mai nei na. Oriori, Oraora, Ko mata, Taki whai, Te pupu, Takeke rua, Konokono, Ka eke, kei runga Kei Herekawa. E E E Ka ora koe, E Ka ora koe.

HE POPO TAMARIKI, HE MEA TAWHITO NOA ATU, NO TAUPO. E Tama, i kimihia, i raro i a Papa Kikiri ake ana, i te rua o te ra, Kore koe e kite, nga taumata ki Onukahukura, Tangi to tapuae, ka rongo o papa, ka hoki ki te ao na. E tangi ana koe ? he makariri tou ? Nau i kuhu mai, i te waenga o Takurua; Ka whakapiri noa, te kora a Mahuika, ka taka te ahuru Tenei, e tama, te whare i atohia, te kaka o te waero. Kei o tuakana, e mau ana Tamore, i te kaki, Hei ata mohou, tu ake ki runga ra; Tohou waka na, ko

Whakaterekohukohu is an ancient Heitiki of great size, and of much value in the estimation of the Natives. After having been many times taken as a trophy, Hongi carried it off from the Waikato tribes, and it remained in the possession of his family until the conclusion of the northern rebellion, when Heke at his interview with the Governor laid it before him.

Whakaterekohukohu, e hoe ai i te wai, A u atu nga kurae, ki te Kawakawa. Tangi te matoro, ki te whare wahine, i a Tikina, i a Takaia; Tangi to waewae, i te tua kirikiri, ki Okokako; Horo te whakaputa, i te kongutu awa i Otutira Kitea mai koe, Te Rangikaiwhiria, Tohou apa na ? e haere ai, nga pikitanga, kei Whakapipi, A heke ki tua ra, te matatikerewhanga ki te Raupo, A hengia koe, he tira no te muri i. Awhea ka rarahu, kia turupoutia, te remu o te huia, Whakataua mai te awe o te toroa, ka hoki e, Tika mai na uta, na! te awa i Whanganui; Anga to aroaro, nga pukepuke ki Hauhungaroa, Tikina, huakina, i te keke o to kuia, Kia takiritia, ko te Ranga-ranga-a-Maui ! Hei whakatau mai ki to ringa—ka hoki e,

HE POHANE. Whakarongo ki te tai, e tangi haere ana, Whakarikiriki ai, te rae kei te Huruhi; Tohu aio mai, nohou, e Te Hiroa, Na-ahau ra, te kikini, i manuka ai au. Ao o te ori, e whatino mai ra, e Haere ano koe, te hiwi ki Aotea ra, Kei raro Te Herepu, e moea iho nei, e E tamaua nei, e maua, ko ngakau. Kainga iho, te kai, te rau, ki roto ra, e Ka whanake te aroha, i te pito ngakau, Me tia, ki te miri, kia wawe, ko te ngaro, e Me wehe, ki te wai, kia ora ai au, e Koi haehae oratia, koi taiaritia, a-a.

HAKA ORIORI, NA TE RANGIKAHEKE, KI TANA POTIKI KI TE AUHIKAI. Ko taku potiki, Ko Te Auhikai, Ko Te Manawa-puha, ki te Pariwhaiti; Ko taku potiki, kai kutu, kai riha, kai roro, kai takataka, O nga iwi kupukupu, nana te ki, nana te kohuru. He tangi kai tou ? Kahore ra he iwi, i ora nei, Tena ka riro, i te hurihanga nui, ki te motu, e Hoki mai, hoki ra, ki au, kia whakamau atu, taua, Ki nga haupu, tata ki te uru. Unumia atu te wai ki Rangataua Tou uanga, kei te matarae i Whakaneke, Ko Kaiawa to kai. Ko te iti rawa, hoki o te poho, Hei waonga, mo te hokowhitu, i a Tamaroto, ko Tukai- rangi, e tama, e. Mano tini, ki Maunga-nui, kihai toro te ringa; Ma wai hoki koa, e kimi rawa ki tawiti, ki Rakaumanga- manga, ki aua noa atu. Kua rite tahi ano koa, i te whakamara Maketu, e tama, e. Mau e ki mai, te mate o te Atua, I rahua reretia, i te takere, o te kete, na Ngapuhi. Ko Kaipo, ka ea te mate ra. Na Tahupo, i tahu te pure, hei kukume mai, mo Ngapuhi ki uta; Mata kite mana, mata kiore. Ko te tiketike o nga maunga, hei wahawahanga, mo te koiwi, i tapu ai, Rotorua. I kohukia ai, te ngakau, o Turikina, o Huriwaka, “ E Pa ma pupuri whenua, whakaupa riri e.” Kai iho ra, i te angaanga, o Ngapuhi, o Te Ngare. I tupu ai, nga mauku o te paripari, ko nga makawe, o Utamate. Whatitiri, poaka puuihi, ki te parae. Te mahara koe, mo Te Puhi, mo te ringiringitanga, o te angaanga o to papa, i Waipapa. Hamuti, kainga e te kiore, ki te parae. Te purutia, i Hauraki, Rere ke mai, ki Waikato, Ki te kainga, o Huatahi, o te tama, a Rangiwewehi, e.

HE TANGI, I TITOA E TE RANGIKAHEKE, MO TANA TAMAITI, MO TE AUHIKAI, KUA MATE KI ROTORUA. Kati ra te moe, ra ia, maranga mai ki runga, ka tu taua, ki runga, te taowaka, e-e-i Ka puta ki tua ra, ka titiro te kanohi, ki te auahi, ka mai Kei o teina, maro tonu atu, e-e-i, taua, ra to whaea, Kei te matarae e titiro ana, ki te waka no runga. Ka ki to poho, e-e-i, ka tuku, ki raro ra, kei to tuahine, ra ai, Kia whangaia mai, ki te kai, moe petipeti. Maro tonu atu, e-e-i, taua, Te Purangi, hei powhiri mai, “ Nau mai e tama na, a i.” Kahore he mahi, i ngaro i te tangata, e-i, tena Tangaroa, kei te koko, i a Ruamoana, e putu ana ia e. He tangi kai tou ? e-e, na o papa ke i ho mai, te Kanawa, ko Taipapakirua, e-e-i Ko te Rauhina-rawa e-e, ko Hine-rimu, e-e. Koa, he nui, mo te tangata ki te ao mai. Heoti hoki, mo Tane, ra ai, taku puripuri ake i to papa, kia kite iho taua, i te titiwai, e-e-i Kei Runanga-rawa e-i, to Tane, tona rutunga nei, e-e-i Kei Raroa-rawa e-e-i, kei Ohinekonehu, kei a Teweka tona turumatanga, na-a-i. Hoki mai ki ahau, e-e, kia whakamau ake, tana, te Riu-o- te-mania, te Umu-o-pu-iti, Paepae-tangaroa. Kei au ranei to hara e-i, i komuhua mai nei taua, i te tara o te whare, ra ai, Kauaka e koa, inainei, he mate tino tangata, tena erenga mai.

HE TANGI NA MOTUHIA MO TANA TANE I MATE I MOKOIA. Tenei taku poho ee te tuwhera kau nei, e kore riro mai ee Ngapuhi i raro ra ei, hei poupou ake mo aku potiki, ka noho matua kore ra ei Runa te takiri ee koherahia atu, he tohu waimarie-ee, Nohea e marie ra ai, e taoro ana nga mahi o tawiti-eei Hei huna mo koutou ee, hei whakapani hika, ka kite au i te huhi e-i, Ko te tau ‘Atikura ee, na Hine a Te Tuhi, nana i hora atu ki runga o Mokoia: I taka ai te putea ee, i tere ai Kahu-kura, te moenga o te rangatira, ko Tanemahuta ei. Te huhia te makau eei, te kiri o Irawaru, te whatu-o- Poutini, ki te wao tapatu te piko Hawaiki ee— Kaitoa hoki ra e Haro, kia kumea atu to uru Mawhatu, ka oria e te hau, ki waho o te Iringa He tukemata ano to te taonga eei, he wehi ano to te tangata, haere ra e te nui. Te pa mai ko te hau ei, i te rangi hoki ra i ariki ai te tangata eei; Kei toi ana te whenua ei, kei whakahi ai Haroa, koia anake ia—, Me uta koe, ki te waka e i, kia koia atu e te au, e heke i raro Ohau, e-e. Kia mihi kau au, e-i. Ki te kainga ra, ka tuwhera kau nei, haha te whenua, e-e-i E oi noa ana e i, te tai o te Awahou, tena ka riro, e-i Nga parera noho o te puau e i, i a Te Weritarora, i a Te Moana-roa i a Tara-kumekume, haere ra, koutou, ko teina, e-i Ko wai rawa, hai titiro e-e-i, te tihi ki Matawhaura, e tu kau mai ra, ka raorao ki raro, e-i. Maku e moe iho e-e-i, to whakaoho po, ki a au potiki, ka muri aroha au; ka he te mahara na, i.

NA NGAHUIA, TENEI WAIATA. E Tai ma e, tenei au, te haere ware nei, Tera aku rongo, te mauria atu ra, e nga rau e maha, Kotahi te whakaaro, ko tauwhetoko, e koke ra i te whenua, Kei puta atu au, ki waho o te whare, Ka mate tonu au, te kore tohunga ra, Hei wehe ki te wai, kia tauaraitia.

HE TANGI HOU, NA TE HEUHEU.

A song by the present Te Heuhen of Taupo, 1850, on the occasion of the British flag being sent to him as a present by the Governor.

Tenei, ka noho, ki te take o te Kara; Whakatau rawa iho, taku noho ki raro ra; Whakamau te titiro, te ao, ka riaki, Na runga ana mai, te hiwi ki Takapuna, I raro ra Kawana, e aroha nei i au, e Toro mai to ringa, kia hari-ruia, Ka tika-mauru, te aroha i au, e.

HE MATAKITE.

The words printed in italics are sung by the whole assembly as a chorus; the rest of the song is sung by one voice.

E tohe ra, te tau-ua, Aha ! ’ha ! E tohe ra, te tau-ua, ki- -A tae ai tau-ua, ki Te wai kirikiri; Kia ai he rongo Moku, ki taku Whenua. I-i-i, a.

HE TANGI NA HINEMOA, MO TANA TANE, MO TUTANEKAI.

Hine-Moa was a celebrated beauty and poetess of Rotorua, who lived perhaps three hundred years ago (certainly not less.) The descendants of her children by Tutanekai now form a numerous tribe in Rotorua. The legend of her marriage to Tutanekai is next given.

Te tau, e; te tau a te rau, ka wehe i a au, e, Aha i wehe ai? ka uru kei roto, te niho o Mokoroa, Rarahu tu ana, i ona peke ngahuru, Tangi ana, te wheoro, ki te tuakiri, He whana taua nei, te wa o te mamae, Tikina mai au, whakawairekatia, Kia hoki ake ai, te korou ki te ao; e, Ekore hoki ake, he ngaki mate pea; e. Keria mai au, ki te ruahaeroa, e, A ngaro ai ra, te wairua.

KO TE KAUWHAU TENEI O TE KAUHOENGA ATU O HINE-MOA KI MOKOIA.

“ Titiro e Kawana—a whakarongo mai hoki. Ko te wahi e nohoia na e koe, ko te wahi tena i noho ai to maotu tupuna a Hine-Moa, i tona kauanga mai. Kia kauwhautia atu ia na, e ahau, kia koe.

“ Na, ko Rangi-Uru te matua wahine o Tutanekai, ko Whakaue-Kaipapa tana tane tupu; he tane tahae a Tuwharetoa. Ko ana tamariki mata mua tokotoru, ko o ratou ingoa, Ko Tawakeheimoa, Ko Ngararanui, Ko Tuteaiti; muri iho o te tokotoru, ka moea tahaetia a Rangi-Uru e Tuwharetoa. I haere manuhiri mai a Tuwharetoa, nana a Tutanekai, he poriro ia, otira i moea ano e Whakaue a Rangi-Uru; ka hapu ano, he tamaiti, ko Kopako tona ingoa; ka hapu ano hoki ia i muri iho i a Kopako, he tamahine, Ko Tupa tona ingoa, ko te whakapakanga ia o nga tamariki a Whakaue.

“ E noho tonu ana ratou ki Mokoia; Ko Tutanekai, ka atawhaitia e Whakaue, ano ko tana tamaiti tupu ake. Ka tupu nei a Tutanekai ratou ko ana tuakana, ka whakatangata. Na; ka tae mai te rongo o Hine-Moa. He wahine pai tera, he rangatira hoki ia, ko tona matua tane ko Umukaria, ko tona matua wahine ko Hine-Maru, na, pirangi ana nga tuakana, pirangi ana te teina, ki taua wahine.

“ Na, ka hanga e Tutanekai tona pourewa ki reira ki Kaiweka. Ka huihui raua ko tona hoa ko Tiki, na he putorino ta Tutanekai, he koauau ta Tiki. Na, ka piki raua ki runga ki to raua atamira, ka whakatangi i a raua pu i te po, i nga po marino. Na, ka kawea atu te tangi e te hau-whenua-a-po, ki Owhata, ki te kainga i noho ai te puhi humarire nei a Hine-Moa te tuahine o Wahiao.

“ Ka rongo a Hine-Moa ki te rekareka mai o te tangi o nga pu a Tutanekai raua ko tona hoa takatapui ko Tiki, ka hari tona ngakau i roto i a ia. Na, pera tonu te tikanga a Tutanekai raua ko Tiki, i nga po katoa; ka mea a Hine-Moa na Tutanekai te pu e rangona atu nei e ia.

“ He puhi hoki a Hine-Moa, otira kua kitekite noa ake hoki raua i a raua, i nga wa e huihui ai nga tangata o Rotorua.

“ I aua huihuinga, ka kite a Hine-Moa i a Tutanekai, ka titiro atu, ka titiro mai, a ahua pai tonu ki to tetehi ngakau ki to tetehi ngakau; e wawata puku ana tetehi me tetehi, kia raua ake. Kaore ia, a Tutanekai, i mohio ‘ki te mea ranei ka haere atu au ki te matoro i a Hine-Moa, ekore pea ia e pai mai ki ahau.' Ka mea a Hine-Moa, ki te mea ka tonoa atu he karere ki a Tutanekai, ka mea tona ngakau, ‘ekore pea a Tutanekai, e pai mai ki a ahau.’

“ He nui hoki nga ra i huihui ai, i titiro whakatau ai raua, tetehi ki tetehi; a muri rawa iho, ka tonoa atu te karere a Tutanekai kia haere atu ki a Hine-Moa. Ka kite a Hine-Moa i taua karere, ka mea ‘E hi ! Kua rite tahi o maua nei hiahia.' I muri iho o aua huihuinga, ka hoki ratou ki o ratou wahi, ka huihui nga whare tapere, ka mea nga whanaunga o Tutanekai, ara ona tuakana, ‘Ko wai o tatou kua pa ki a Hine-Moa' ka mea etahi, ‘Ko ahau.’ Otira ka ui atu hoki ki a Tutanekai, ka mea atu a Tutanekai, ‘Kua pa atu ahau ki a Hine-Moa.’ Ka mea nga whanaunga. ‘Kahore, ekore e tahuri mai ki a koe, ki te tutua, ki te poriro.’ Na, ka mea ia ki tona matua whangai kua whakaaro ki ana kupu i mea atu ra ki a ia, ta te mea, kua pa ia ki a Hine-Moa; kua ata whakaritea hoki e raua i raurangi ra te wa hei haerenga mai mo Hine-Moa kia ia. Ka mea a Hine-Moa, ‘He aha te tohu mo taku haerenga mai?’ Ka mea a Tutanekai, ‘E tangi he pu i nga po katoa, ko ahau tena, hoe mai.’

“ Otira, ko Whakaue, i pupuri tonu i te kupu a Tutanekai i whakapuaki atu ra ki a i a.

“ Na, no te turuawepo, ka piki a Tutanekai raua ko tona hoa ko Tiki ki runga ki to raua atamira; i reira ka tango tetehi ki te torino, ko tetehi ki te koauau. Ka rongo a Hine-Moa, ka hihiri kia hoe atu ia ma runga i te waka; otira kua tupato te iwi o Hine-Moa ki nga waka; ko nga waka he mea toto ki uta; pera tona i nga ra katoa, i nga po hoki te iwi. Na, ka mahara tona ngakau, ‘Me pehea ra ka whiti ai au ki Mokoia, ina hoki e mohio tonu ana te iwi nei.’ Whakatau noa iho ia ki te noho. Ano te rangi o te koauau a Tutanekai, me he ru na no e ueue ana ia tua wahine kia haere atu ki te kare a roto a tona ngakau. Te puta ana mahara i te kore waka, ka mea ia, ‘Ekore ranei au e whiti ki te kauhoe ?’ Ka tango ia i nga taha e ono, hei whakatere mona, kei totohu ki te wai: e toru ki tetehi taha, e toru ki tetehi taha. Ka haere mai ia ki runga ki te kowhatu, ko Iri-iri-kapua te ingoa; ka haere mai ia ki tatahi, ko Wairerewai te ingoa o te wahi i waihotia ai ona pakikau; ka makere atu ia ki te wai; ka tae mai ki te tumu a tona matua a Umukaria, kei waho i te moana, ko Hinewhata te ingoa, ka mau ona ringa ki reira; ka whakata i tona manawa, a ka mutu te ngenge o ona pokihiwi, Na, ka kauhoe atu ia; ka ngenge, ka manu ia i te au o te moana, e tere tonu ana ia i runga i nga kiaka. A ka ngaro te ngenge, ka kauhoe ano a Hine-Moa. Otiia, kaore ia i ata kite atu i Mokoia i te pouri o te po, ko tona kai tohutohu, ko te rangi o te pu a Tutanekai; ko te tohu tera i tika atu ai ia ki Waikimihia. Kei runga atu hoki o te waiariki ra, te kainga o Tutanekai, a ka u atu ki Mokoia.

“ A, ko te wahi i u ai ia, he waiariki, ko Waikimihia te ingoa; ka noho ia ki roto ki te whakamahana i a ia, he wiri hoki nona i te maeke, i te kauanga mai i te po i te moana o Rotorua. I te whakama hoki pea ki a Tutanekai, ko te rua tera o ona wiringa.

“ I a Hine-Moa ano e whakamahana ana i a ia i roto i te waiariki, ka pa te hiainu ki a Tutanekai, ka mea atu ki tana taurekareka, ‘Tikina he wai moku,’ ka haere taua taurekareka ki te tiki wai; ka utu i te taha ki te wai. Ka karanga atu a Hine-Moa, ki taua taurekareka nei, ano he reo tane—‘Mo wai, to wai ?’ Ka mea mai te taurekareka ra,—‘Mo Tutanekai,’ Na, ka mea atu a Hine-Moa, ‘Homai ki ahau;’ ka hoatu e ia te wai ki a Hine-Moa, ka inumia. Ka mutu te inu, ka wahia te taha. Ka mea mai te taurekareka, ‘He aha koe i wahi ai i te takawai o Tutanekai ?’ Kaore he kupu a Hine-Moa. Ka hoki te pononga, ka mea mai a Tutanekai, ‘Kei whea te wai moku, ka mea atu te taurekareka kua pakaru te kiaka.’ Ka mea mai a Tutanekai, ‘Na wai i wahi ?’ Ka mea atu ia, ‘Na te tangata.’ Ka mea mai a Tutanekai—‘haere, e hoki.’ Na, ka mau ki te taha, i te tuarua, ka utu i te taha; ka mea a Hine-Moa, ‘Mo wai to wai?’ ka mea mai te mokai ra—‘mo Tutanekai. ’ Ka mea atu ano a Hine-Moa, ‘A, homai ano ki a au, ‘e mate wai ana ano ahau.’ Ka hoatu ano e te pononga ra, ka tango mai a Hine-Moa, ka inu, a wahia iho ana te kiaka. Pera tonu ta raua na mahi. Ka haere te mokai ra kia Tatanekai, ka mea mai ia, ‘Kei whea hoki to wai?’ ka mea tana mokai, ‘kua riro atu ano.’ ‘I a wai ?’ ‘He tangata ra kei te wai.’ ‘Ko wai tena tangata ?’ Aua hoki, he tauhou ia.' ‘Kua mohio ano ia, moku tena wai, he aha ia i wahi ai ? Ka mate au i te whanowhanoa.’

“ Ka mau a Tutanekai ki ona kahu me tana patu. He kahakaha ona kakahu, he tawaru ki waho. Ka haere ia, ka tae iho ki te wai, ka mea, ‘Kei whea te tangata i wahi nei i aku kiaka ?’ Ka mohio ake a Hine-Moa ki te reo, ara ko te kare-a-roto tenei, ina te ahua o te reo. Ka wha- kapupuni ia ki nga tauwharewharenga kowhatu o te wai ariki. Otira ehara i te whakapupuni pononga, he whakangaio nana ki a Tutanekai, ka kitea mai nei ki a ia. Ka haha a Tutanekai i nga pareparenga o te waiariki, rapu rawa atu; e takoto whakamaake ana i raro i nga tauwharenga kowhatu. Ka mau ia ki te ringa, ka mea, ‘E ! ko wai tenei ?’ Ka mea a Hine-Moa, ‘ko ahau, e Tutanekai.’ Ka mea a Tutanekai, ‘ko wai koe ?’ Ka mea ia, ‘ko au, ko Hine-Moa !’ Ka mea a Tutanekai, ‘E—e—ho ake taua ki te whare,’ ka mea ia, ‘Ae.’ Ka whakatika ake i roto i te wai. Ano te kiri ! me he Tapukorako. Tu, ka tu ki uta o te wai, me he Kotuku. Ka tae a Tutanekai, ki tetehi ona kakahu, ka whakahoroa atu ki a ia, ka mau ia. Na, ka haere raua, ka tae ki te whare, ka momoe, ko to te Maori ritenga tawhito tenei, ana ka marenatia.

“ Ka hi te ata, ka puta katoa ki waho nga tangata o te pa ki te tahu kai, ka kai nga tangata o te pa; ka whakaroa a Tutanekai ki roto ki tona whare. Ke mea Whakaue, ‘Ka tahi ano te ata o Tutanekai i moe roa ai, he mate pea to taku potiki. Tikina a Tutanekai, whakaarahia mai.’ Ka haere mai te kai tiki; ka to i te pihanga o te whare; ka titiro atu ia. ‘E—e—e wha nga wae wae;’ e ka miharo ia, ka mea, ‘Ko wai ra tona hoa?’ Heoti ano, ka nunumikino tona hokinga; ka tae ki a Whakaue, ka mea atu ki a ia, ‘E wha waewae i kite atu ai ahau i roto.’ Ka mea mai a Whakaue, ‘Ko wai ra te hoa ? Haere ano, e hoki.’ Na, ka haere ano ia; ka tae ki te whare, ka titiro ki a raua, ka tahi ka kitea ko Hine-Moa. Ka tahi ka karangatia ‘E—e ! ko Hine-Moa, ko Hine-Moa, kei a Tutanekai !’ Ka rongo te iwi katoa—ka pa te karanga a te katoa, ‘E—e! ko Hine-Moa, ko Hine-Moa, kei a Tutanekai !’ Ka rongo nga tuakana, ka mea, ‘He hori hori.’ Kaore, he puhaehae no ratou. Ka tahi a Tutanekai ka puta ki waho, me Hine-Moa hoki. Ka kite atu nga tuakana, ko Hine-Moa tenei, ka mea, koia ano, he tika.'

“ I muri iho, ka whakaaro a Tiki, ‘Ka moe a Tutanekai i tana whaiaipo, i a Hine-Moa, kahore he hoa moku.’ Ka pouri ia; ka hoki ki tona kainga. Ka aroha a Tutanekai ki a Tiki; ka mea atu kia Whakaue, ‘Ka mate ahau i te aroha ki taku hoa ki a Tiki.’ Ka mea mai a Whakaue, ‘Ki te aha ?’ Ka mea atu a Tutanekai, ‘Ko taku tuahine ra, kia whakamoea ma taku hoa takatapui, ma’ Tiki.' ‘Ae;’ whakaae ana tona matua whangai. Katahi ka hoatu tona tuahine ki a Tiki; na, ka moea tona tuahine e Tiki.

“Ko nga uri o Hine-Moa raua ko Tutanekai, koia ano enei, e noho mai i Rotorua nei. Kaore hoki i te makere ki raro o nga ngutu ona uri te korero ki te humariretanga ki te kauanga hoki o Hine-Moa. No reira tenei waiata, Koia tenei,

“Noku anake ra te tupuana i kau mai, Ko Hine-Moa, ko au,” &e.

He Whakawai Taanga Moko. E noho ana, e kai-tahi ana, Ki te titiro, ki nga rewa I te ihu, o Tutetawha, E wekoki ana, me he peke ngarara. Taia mai ra, ki te uhi a Mataora, Taria, e tuku atu, Ki to wahine, takiri karito kowhara, Naku, koe i whakanako. Te tangata, i te whakautu, Kia ata whakanakonako; Tangata, i te whakautu kore, Kokoia, kia tatahi. Patua i te whakatangitangi; E hiki, Tangaroa ! E hiki, Tangaroa !

Mo Te Taanga Ngutu Kauae, Mo Te Wahine, Tenei Waiata Karakia Whakawai. Takoto ra, e hine, Pirori e, Kia taia o ngutu, Pirori e, Mo to haerenga atu, ki nga whare tapere, I kiia ana mai, Ko hea tenei wahine kino ? E haere mai nei. Takoto ra, e hine Pirori e, Kia taia o ngutu, To kauae, Kia pai ai koe : Pirori e Mo to haerenga, ki nga whare matoro, E kiia ana mai koe, Ko hea tenei wahine ngutu whero ? E haere mai nei. Pirori e, Ho mai koe, kia taia, Pirori e, Mo to haerenga, ki nga whare takaro, Ka kiia mai koe, Ko hea tenei wahine ngutu more ? E haere mai nei, Pirori e Ka taia, ka taia, Pirori e Ho mai to kauae, kia taia; Pirori e, Mo to haerenga atu, ki nga whare ropa, E kiia mai ana, Ko hea tenei wahine kauae whero ? E haere mai nei. Pirori, e, Ka taia, i te ata O Hinerauwharangi; Pirori, e, I te ata o Rukutia; Pirori, e, I te ata o Hineteiwaiwa. Pirori e, Pu-rakau mai i uta, Ka tukia, E moe Rangi Ka riro, Ki te tai honuhonu, Ka riro, Ki te tai karekare. He Uru, He-re-te-ipo-he, He Uru, He Rangi, Tahatiti, Rua-tapu, Rongo-mai, Kahu-kura, Tu atu au, e-e-e-i. Noku, te upoko tuhi, Ko Te Rongorere; Ko te hara tutunga, Mai o ru-unga; Ko te hara tutunga, Mai o ra-aro; O te toanga atu o tera, I raro, i tona rua, i raro. Ka whanake, Ka whanake, Pirori e, Ka whanake, i te ata, Pirori, e; Ka taia, Ka taia, Pirori, e, Ka taia, Tamerereti, Uetonga, I te ata tapu nei, O Rireto-oro. Pu-rakau mai i uta, Ka tukia, E moe Rangi, Ka riro, Ki te tai honuhonu, Ka riro, Ki te tai karekare, He Uru ! He-re-te-ipo he-e ! Waiho nga muna, Waihoki uga tamariki: Waiho nga poroaki, Waihoki nga wahine; Te haere tenei, Te kapua hokaia, I runga o Raukawa. Ka winiwini, taku tangi, E tangi, e whakawai ana, Kaore ko au, Ko Rongo, Ko Papa, He whakaurunga hoe Ki-toro-he.

HE PEPEHA, HE MEA E WAIATATIA ANA, KI TE MARAMA. Te Marama ! e, Te Marama, i haere ake, i raro, I to maua nei whaea, I a Reretoro.

HE WAIATA TAWHITO. E tangi e, te ihu e, whaki whakarere, Au anake ra, kei te poti o te ngutu, E mate ana roto, ki te tau a te rau, Kihai penei, i taku whanaketanga, Te houtupu e, kia au iho ai, taku moe ki te whare. Me toko, kia mamao, Penei e te hoa, kawhakina taku iti, A noho i te au, o Kuri—aropawa: A tomokia atu te whare o Miroa, A whia au, te whakarewarangi, A titi taku rangi, te remu o te toroa, A pa ki au, nui whakama noa.

HE WHAKAARAARA. E ara, e ara, e tenei pa, e tera pa, Kei apitia koe, ki te toto; whakapuru tonu, Whakapuru tonu, te tai ki Harihari; Ka tangi tiari, te tai ki Mokau; Kaore iara, e kimi ana, e whai ana, I nga rae ra, piringa hakoakoa; Ka ao mai, ka ao mai, Te ra ki tua.

HE WAIATA NA HARURU MO TE KURUKANGA. Ka waia te kanohi, kei te tirohanga atu, Nga taumata koe, o Whakapaumahara, He manu ko angeau, e taea te rere atu, E taea te hokahoka, he parirau moku. Kihai, taku manawa i piri mai ki a au, I tarewa tonu atu, te aohau e rere, Na runga ana mai, o nga hiwi ra ia, Kei tua te tane, e aroha nei a au. E kai-arohi ana i au, ki te whare, Ka kino te tane, ki te noho tahi mai, Ka motu koe, ko tawiti, ka rau Aku mahara, mo te roimata ra, e Paheke aku kamo.

HE WHAKAARAARA, NA OTAKOU. Tenei te ruru, te koukou mai nei, Kihai mahitihiti, kihai marangaranga, Te upoko nui, o te ruru, Terekou, He po He po He ao He ao He awatea, e-e.

NA TE RANGIKAUARIRO TENEI WAIATA TANGI, MO TE ARAKAU, I MATE PAREKURA, I A NGATIWHAKAUE ANO. NO NGATIWHAKAUE ANO HOKI, A TE ARAKAU. Kumea atu ra ! e-e Toia atu ra, te puhi o te Arawa, ka tere ki raro ra. Nau ko-ara, te tau ai, i to tau, i te tau o Toroa. Kihai i tatari, kia mene Uenukukopako, Kia tae mai ra Te Katahikawera, Ka haere ai ra, ki te kawe (a) riri, Nga hurihuri manuka, i raro Te Whakarua. To huruhuru kiwi, e To kakahu, e koro, i haere ai ki te mate; Nau i a waiho, a te Haupatahi, Nau i whakahoki mai, Tautoto ki a au. Naku i whakahoha, he moenga mokai, I tauwehea ai taua, e-i. Waiho ki a wai a taua karakia, koro-koro-riki nei, To Atua ra ia, Rongo-mai-wai-iti. E tiu ra ki te muri, e Nga haupapa kowhatu, i raro Mangorewa, Ki te huaanga nui, kei a tama na Tau, Mana pea koe whakahaereere atu, nga whanga e rau o Tauranga, Hei utuutu haukai, kei a Pu, a Pare, ra ai, E haere ra, ki te tonga, e Nga wai pouri i tua o Tarawera, Kei tutuki to waewae, i a Ririwai, He hautaonga nui, kei a Tuku-a-hika; e-ei. E ahu ra, ki runga ra, e Kei pikitia ai e koe, te hiwi ki te Rangatawhao; Puta rawa i Heretaunga, i to huanga, i a Te Rangikoiaanake, Hoki kau ana mai, ki te kainga, kaore he taonga. E tui ra, ki te muri, e Nga hurihuri manuka, i raro o Tumutara, Nga rakau tu iho, i runga Ihoweka, Nga wae e rere, i raro Rangitaiki; Nga puke tu iho, i runga o Tauaki, Kia marama koe, ko te whakamau atu, Nga kognutu awa, i raro Whakatane, Nga rae, ka rou, i waho Kohi, Ki o iramutu, Ki a Te Umatu-ura, mana e ho mai, te muri aroha ki a taua na i.

NA RANGITANE TENEI WAIATA. HE WAIATA AROHA, I WAIATATIA, KI PUKE TAWA KEI TE TAHA O TE HUARAHI, E MARO MAI ANA I WHAKATU KI MOTUWEKA. Ka piki au, ki runga ki te Tawa, Kia marama au te titiro, Ki Wharekahokaho, Ki te tahu i rangia, O te haramaitanga, O te kai-rakau, Tauaraitia atu ana.

HE WAIATA NA NGAITAHU, HE WHAKAPARAHAKO MO TE KAIKORE. Takoto mai, Nga pito one, Ki Waiparapara, Ka tuwhera mai; I kona hoki au, e paruhi kau ana, Naku i kakekake, te hiwi ki Kairuru, Kothai rawa te mea e kai, i a au, Ko aku kai tawhito, kia taka mai hoki, Kia taka mai e, ki roto ki te whanga; Kia maru-ahiahi, Ka whakatapoko ai i-i.

HE WAIATA, NA NGAITAHU, HE WAHINE NANA, MO TE WHAKARERENGA A TE URUNGAIO I A IA. Ka mutu ia te horanga, i te Kahu; Kei mau ana te ao, ki te Whanga Ki te Takupu ra ia, ki a te Uru-ngaio; Te hoa i a Heke; kia mohio au, Titiwhakahiwa, taku tama, i au; Awhe ana i tua ra, I taku hemihemi, i-i-i.

HE WAIATA NO MUA NA NGAITUMATAKOKIRI. Nau mai, e Tama, Ki roto nei taua, Ki titiro iho au, Taku tonga-rerewha; He motoi-taringa, No roto i te kopa. Na to whaea, Na to tuahine, Na Hine-po-rangi, He awe toroa, No runga i Karewa, Nana i unu mai. Tukua mai kia rere, E tomo, e Pa, Ki Mirumiru-te-po, Te Tatau-o-te-po, Ko te whare tena, O Ruakumea, O Rua-toia, O miru-ra-e, O Tu-horo-punga, O Kai-ponu-kino; Nana koe i maka, Ki te apai o te whare, i. E tama ma, e, Tauwhirotia mai, Te waka o te makau; Me tuku kia whano, Nga mata kurae Ki Rua-taniwha, e Ki' wawe ia te u, Ki Otamaiea, Tahuri atu ki tua, Ki Onetahua, e Te whenua ra, e Kihai au i kite, E takahia mai E Tuki-hawaiki.

He Tangi Na Te Ikaherengutu. Whakatu, wheratia, e hine To ipu whakataha, hei kohu, I te wai-roro, no Paritutu; “ Hara mai nei koe, ki a au ? “ Te anga atu ai ki a Ngapuhi ? “ I waiho atu ai, Te Hautapa, “ Hei piringa paua, ki Owhiti ?” He pu koia, kei taku ringa, Kia piki atu au, i Ngamotu, Ko nga kainga riri, e Pewa, A o tupuna, e manahau ana, Taku rakau, ko te Rewarewa, I tu ai te whata okaoka ki te rae, Ki te Keteiwi, ka hurumutu.

HE NGERI.

The words printed in italics are sung by the whole war party as choruses. The rest of the songs are sung by one voice.

Ka tito au, ka tito au, Ka tito au, ki a Kupe! Te tangata, nana i hoehoe, te moana, (Te langata, nana i topetope, te whenua,) Tu ke, a Kaputi ! Tu ke, Mana ! tau ke, Arapawa ! Ko nga tohu tena, A taku tupuna, a Kupe, Nana i whakatomene, Tilapua, Ka toreke i au, te whenua nei.

HE HARI.* E Tama, te uaua, e, E Tama, te uaua, e, E Tama, te maroro, Ina hoki ra, te tohe a te uaua, na, Kei taku ringa, e mau ana, Te upoko, o te kawau tataki ! Hi ! he ! ha !

HE WAIATA MO TE AROHA KI TE TANGATA. Kaore te korero, e, Tarawautia nei, Ko au, ka irihia, ki Te poti o te ngutu. Mauria e Ura, Oku koha korero. Mokai te ngakau, i, Whakawairangi ai, Whakarongo, e taku ngakau, Ki oku korero. He tupeha taua, Ka rangona, e te tini. I hoki te rongotoa, O Te Mutu, i te ripa, Na roto, i pirangi, Hei tino tau iho. Kei te ao e rere, Ko toku rite ia, E karawhiua ana, Te ripa, ki Wharekawa, Ka mauru, te aroha, Ki taku hoa moenga. Na wai, hoki te mea, Ka makaurautia, Ki tau wahine, Ki te punga, I mau ai.

HE TANGI NA TUPAEA MO TONA TEINA MO KOROHIKO. Tera te whetu, kapokapo ana mai, Ko Meremere ano, taku e hiko atu; Tauhokai ana, Kopu, i te ata, Ko taku teina tonu, tenei, ka hoki mai. Taku tira kahurangi, ka makere i a au; Naku i tuku atu, i te hina pouri, Nga titahatanga, i waho te Tahua, e whano ana ra ki te kawea riri, Kia tu mai koe, i mua i te upoko, i te whana tuku-turi, i te nui a 'Ti Tahu; Kia puhia koe, te ahi a te Tupua; Kia whakamuraia, te paura, o tawhiti, Kia whakatauki, aue he mamae, he mamae ra. Haehaea koe, ki te mira o tawhiti, Kia rewa to hinu, ki roto o Kaituna; Iri mai, e Pa, i runga i te ata-mira, Kupa mai, e te hoa, kia rongo atu au i te takiritanga o te ata na; Me whakahoki koe, nga Matatahuna, i waho Tauranga, Ma o potiki, koe hurihuri iho, ki te papa o te waka; Ki titiro au, to kiri rauiti; To mata i haea, ko te toroa a tai; He toroa tataki, no runga i Karewa, na.

HE TANGI NA TE HEUHEU.

Sung upon the occasion of the Governor quitting Taupo in 1819.

Takoto te marino, horahia i waho; Tarenga haki mai, nau, e Kawana, Tae rawa te uira, te tihi ki Tongariro, Maunga rahiri nau, e Kerei. Nunumi kino ana, te pikinga i Kaiwhare ra, Aha to te kanohi ? te hoki mai whaka-muri, e, ‘A ringa atu, te waikamo i roto ra, e, Paheke nui ana, ko te ia, e huri o Taupo ra, e. Ko te rite i au, e, naku nei, whakaupa He whakautanga rau; te iri noa atu. Te tiwai haere, nou na, e Te Kupa. Hei kawe ki tawiti, noho ana i te rae O Horotiu ra, kia tomokia atu, te whare, i a Mata, Kia whakaata mai, ki te kahu rinena; Kia tararo au, te remu o te hiraka.

HE MATA.

The words printed in italics are sung by the whole assembly as a chorus. The rest of the song is sung by one voice.

Ka kowhiti te marama, I te taringa atu, Ki a Te Waka, E i te kai-rakau. Keria he toke, Keria he toke, A hei toke toke hi tuna, Kaipuku ma-ahau, e Kawiti, te toke, toke.

HE NGERI.

Sung by the Native Allies after the fall of the Ruapekapeka, when they found, amongst the killed of the enemy, a bald-headed and deformed heathen priest of the name of Te Whao.

Hanga ra, he patu tutai, na, Kati ano ra, e Kawana, Te utu mo nga tupapaku, Ko nga rarangi maunga, o Tawatawhiti, Utaina atu, utaina atu hoki, a Te Whao, ki Akarana, Upoko moremore, E wha, ka ao te ra, e rima, ka ao le ra, Mei tata ki te whakangarungaru o Ponga, Ka ao te ra,

HE HARI.

This is the original of the last war-song. Another illustration is thus afforded of the manner in which the Natives adapt ancient poems to modern occasions.

The words printed in italics are sung by the whole assembly as chorus. The rest of the song is sung by one voice.

Kati ano ra, e, Te Matatahi, Te utu mo nga tupapaku, Ko te rarangi maunga, o Tawatawhiti, Utaina atu, Tuwhangai, Tapamoremore, ki Hauraki, E wha, ka ao te ra, e rima, ka ao te ra, Mai tata, ki te whakangarungaru o Ponga, Ka ao te ra,

NA OTAKOU. HE KARAKIA TAMARIKI KIA WHITI TE RA, ME KA HERE KI TE KAUKAU. Upoko, Upoko, Whiti te ra, Hei kai mau, te kutu o taku upoko, Upoko, Upoko, White te ra.

NA TE NGATIAWA. HE KARAKIA TAMARIKI, KIA WHITI TE RA, ME KA HAERE KI TE KAUKAU. E whiti, e whiti, e taku ra E para, e para, e taku ra To tupuna, i ho mai, i te rangi i tua.

HE NGERI.

The words printed in italics are sung by the whole war party as a chorus. The rest of the song is sung by one voice.

Tahuri, tahuri Tahuri, e Te Kapa, Tahuri, e Rongomaiwhiti, Ko to arero tena E whatero, i mua ra, I o rangi koroke; Whakakapo-aitia; Kei te pahu taua, hu, a.

HE NGERI.

The words printed in italics are sung by the whole assembly as a chorus. The rest of the song is sung by one voice.—In January, 1847. Heke came to Korerareka to meet the Governor, who refused to receive him except on board a man-of-war. Heke and his tribe then sang this song to show their distrust; and that he would not venture on board a man-of-war.

Haere atu, ki te pai, A Potatau. “He pai ranei ?” “He kahore ranei ?” “He pai ranei ?” “He kahore ranei ?” He whakanewhanewha, I aku mata, Kia ware ai au; “Ko wai au, kia ware ?”

HE TANGI NA HE KAUMATUA O NGATIAWA. E ua E, te ua ua mai, i waho na; Hei roto nei au, whakawairau ai. He ra ka tautau, ki runga o Kaitangi, Ka tohu au, e ko te hoa, ka wehea, I pupuke a wai, te roimata i aku kamo, Ma wai e whai atu, tona kaiheuea, Tona kainga hoe, ka eke kei Toka-puta, Kei roto kei te Ahuru, kei whitia i raro ra, Kei te kai a kiri, ka hoki mai ki a au, Ka whano ano koe, ka whano, ka oti atu; Ka waiho au, e te tau, kia karangi ana; Te hekenga i te Tutu, Ka hinga au, ka turori.

NA TE KAKARIKI, TENEI TANGI. E te kaka ! e rere atu ra ra, ho mai aku kura, Naku ano aku kura, i tiki ki te motu tapu, na Tinirau. Torete kaureke, torete kaureke. E te kaka, e rere atu, ra, ra, “E rere ana koe ki hea ?” “E rere ana ki Poutahi ?” “E rere ana ki Puke-wanake ?” “Ki te kawe korero ki a Te Iripa ?” Kahore hoki au, e aha atu nei, ki a koe; Ka tu au, i te rahui whakaioio, na Toko-ahu; Tenei au, kei te ruhi noa, kei te ngenge noa, Ta te raumati hanga. Torete kaureke, torete kaureke.

HE HAKA TAUA NA KAUTU. Aue, aue, Aku matua e, Tata tu te ran o to patu, E Kohutu, kia whakaputa i te whana kai tangata E Kore au e aha atu ki te toa O Tuterangiwhakataka. Ka riro O Te Matau, ko nga paetauarai o Taranaki. I hoki mai koutou, ki te aha ? Noho hu ana, Hoki matou. To korokoro E Karewa, whakaora i Ngatiruanui. Te tuwhera to riu E Kaokao, kia ripia iho, ki te rau o te panakenake. E wawa kau ake nei, nga kowhatu O Waitara. Ko nga kutu O Rangihawe, Ko nga roro; O te Onemihi, te kai a Mounga. O Tamahiri, taku tohetohe tatangi. Hu kau ana, te roro, i aku niho.

HE HAKA PATU PAKAKE. To ana te pakake, Ki ro te wai; Kume ana Te Koreke, Ki uta. Ka tangi, te pakake, Aue ! taukiri ! Kei te patua au, Hei puru rourou, Mo te pari-whakatau.

KO TE TUA, MO TE TANE. Tohi ki te wai no Tu; Whano koe. Tangaengae. Ki te hopu tangata, Tangaengae. Ki te piki maunga, Tangaengae. Me ho mai, tangaengae, Mo te tama nei. Whano koe Tangaengae. Kia riri ai, Tangaengae. Kia niwha ai, Tangaengae. Ki te patu tangata, Tangaengae. Ki te tomo pa, Tangaengae. Ki te patu whakaara, Tangaengae. Ki te tu parekura, Tangaengae. Kia riri ai, Tangaengae. Kia toa ai, Tangaengae. Ki te mau patu, Tangaengae. Ki te mau tao, Tangaengae. Ki te riri, Tangaengae. Ki te toa, Tangaengae. Ki te mau patu kowhatu, Tangaengae. Ki te mau taiaha, Tangaengae. Me ho mai, tangaengae, Hei whakatupu tangaengae, Mo te tama nei. Whano koe, Tangaengae. Ki nga maunga nunui, Tangaengae. Ki nga rakau whakahihi, Tangaengae. Ki nga rakau whakahihi o te wao, Tangaengae. Me ho mai tangaengae, Hei whakatupu tangaengae, Mo te tama nei. Whano koe, Tangaengae. Ki nga ngaru teitei, o te moana, Tangaengae. Kia turakina i tai, Tangaengae. Me ho mai tangaengae, Hei whakatupu tangaengae, Mo te tama nei. Whano koe, Tangaengae. Ki te mahi kai, mau, Tangaengae. Ki te hanga whare nui, mou, Tangaengae. Ki te hanga waka taua, Tangaengae. Ki te karanga pahi, Tangaengae. Ki te whakatupu kupenga, mau, Tangaengae. Ki te hi ika, mau, Tangaengae. Ki te hao mahi, mau, Tangaengae. Me ho mai tangaengae, Hei whakatupu tangaengae, Mo te tama nei. E ahua mai ra, Te toro, i a Kiharoa, Hei kawe rawa, i a au, Ki te one, i Rangaunu, Kei te rerenga, ki te Po; Ko wai au ka kite.

No te nohinohinga o te tamaiti, ka tapahia tana tangaengae, e tona matua, na katahi, ka karakatia ia, kia ora ai, kia toa ai, kia kaha ai.

TENEI ANO TE TUA, MO TE WAHINE. Tohi ki te wai, no Tu, Whano koe, Tangaengae. Ki te mahi kai, mau, Tangaengae. Ki te whatu puweru, mou, Tangaengae. Ki te whatu kaitaka, mou, Tangaengae. Ki te karanga pahi, Tangaengae. Ki te waha wahie, mau, Tangaengae. Ki te keri mataitai, mau, Tangaengae. Me ho mai tangaengae, Hei whakatupu tangaengae, Mo te tapairu nei. E ahua mai ra, Te toro, i a Kiharoa, Hei kawe rawa, i a au, Ki te one, Rangaunu, Kei te rerenga, ki te Po; Ko wai au ka kite.

HAKA. I taia to moko ki te aha? E te tahuri mai ai ? E te karanga mai ai ? Aua ko te waha kia ki Haere ra e te iwi.

KO TE HAKA A TAHATAHA, TE WAHINE A TE UIRA TE RANGATIRA O NGATI-POU.

The words printed in italics are sung by the chorus.

He aha ra he kai, ma te tuna o te raupo, E anga mai ai? Aha! ha! Ko nga mongamonga o nga wheua o Tawhiroi, Whiua ki Whangape, ki reira whiriwhiri ai, kia pahoho. I, i, i, Me whakatapu ranei? Me whakanoa ranei? Me whakatapu ranei? Me whakanoa ranei? Me marau ki Kariwha, kia manana ake ko te puhi-tuna, He' rino; He tuna ha, A te kai a te koioio.

HE MATAARA PA NA NGAPUHI. Kapakapa tu ana te uira i runga i Hikurangi Ka whati ra te tihi ki Tuawera, ka tarehua Ungatahu, ungatahu Waihoa ra he kai whakapukepuke i era whenua, Kia whakamau au e te tatao i roto i Hokianga; Ka whai te riri.

HE TANGI NA TE POUMUA, MO TANA MARA, MO PUWHENUA I MATE I TE ATUA. Taku mara rongo nui, ka ngaro koe i a au, e-i I mate ano koe, i amohia e au ki te tao. Kore aku hara nui ki a koe, E rere i te rangi e i, e tae au ma-hau. E tere i te wai e i, e tae au ma-hau. Te tokotoru e haere nei, e tae au ma-hau. Aianei kia ngaro a Te Papa, kia motu Hawaiki. He aha kei aku ringa, kei Onehunga, kei Onetuakina, e i Hua watu, ka tukua ko tou hau, he mouri Hua makaka, ka tukua ko tou hau, he mouri E tama, a Rukutia hoaina mai e koe, Manawa i te huri papa e i. Kia ea ake to ika, he koropupu. He mango ro wai ata, te ika o te mara, e i Ka hua au e te hoa, me atawhai iho to taua kainga moku Maku e hapai, ki runga o nga iwi, Tae kau te rongo ki a Tama-a-maru-kainga mo a maua korero, e i.

HE NGERI, NO NAMATA. E Rangi, E Papa, Ka wehe ra te makau i a au. E, mei pewhea te tau, i mawehe atu ai o tatou kiri Pipiri ai; E whakatae ana koe i taku kanga, Kia taea, E no mua ra, nga hara, whakapiri tonu, Ka tahi nei ka puaki. Tini ki te uru, Kaore noa iho ano; Tini ki te tonga, Kaore noa iho ano; Tana hokinga mai, Waiho kino ana i a au. E tama ma, E hine ma, Me pewhea ra tatou, Me tango mai ki te patu a Tawake; Me ri ake ki te mangemange, Kei tae au, kei titiro, E ko te arohirohirotanga mai o te wairua o te makau, E tenei ake nga rangi, e hoki ai, Kati ra, waiho au, i te rae kainga hau Au, ki Tapapa Ki reira tu kau ai, Me he rakau mamore, au nei Tu tonu.

HE WAIATA, NO NAMATA. Ra te au ahi, Kokiri ana ia i te pae, O Tautari i runga. Kei hoki te koha, Ki taku matua. Naku i whakaupa, Ki te koraki huinga mai, A oku hoa. Hara mai, e Te Tuhi, Kohari rawa, Koe, i a au. E te manawa i raro, Tenei ka irirangi, Kei runga ia, Kihai tau iho, Kia tamirotia, Kia pine mai; E kaka tonu ana. E ai te ao rere, Hoki atu, e Rehu, Nga uru rakau, Ki Tuhora ra. Kei tata mai e; Mau wehi rawa, Ki taku moenga; Ka hira taku mate, I te parekura, I Orona. Kei whea, he Haerenga? He wairua po; Kia tangi au; Te tu tahi atu, Te rarua haere.

HE TANGI, NA MOKONUIARANGI, MO TANA TAMAITI, MO TE KURU-O-TE MARAMA. Takoto mai ra, I te anuanu I te matao. ‘A tuhi to toto, Ka rapa i te rangi, He uira, He kanapu, Te tohu o te ariki. Ra pea koe kei roto te wai tapu, Kei te toka tu ki waho, Te kawa i a Aitu; Te kawa i a Maru; I to atua ra. Na koutou ra, Kei whakahi ki te uru, ki Nga iwi nunui, Kia peratia Hauraki, Me Ihumotomotokia, Me Maikukutea. Na te ngaru, i ta Ki te one pae ai, Na tona rite, he hinganga ika kei te akau; He paenga whakairo, Ki roto o Kaiweka, I te rahi a 'Ti-Ue; I a Te Aramoana, Nana i ue mai, I maunu atu ai, Te Kuruotemarama i Nga tapiri o Rehua, Na-i.

HE KEKA, NA KOROPANGA, MO ANA TAMARIKI.

The words printed in italics are sung by the whole assembly as a chorus. The rest of the song is sung by one voice.

Ko taku Kai, ko Ngapuhi, Ko taku Kai, ko Ngati Paoa, na, ’Ana taku tamaiti, Whakataki ora ki te motu Tunu atu ai, Hei ora mona, ki tona whenua kerikeri pipi atu ai. Hei, Hei, Hei keri-keri pipi, i.

KO TE TANGI, A NGARARAUHE, MO TONA WAKA. Ra Tawera, i hara mai koe na; te tapu i a Tane, Koua whakarerea. He aha, te kai e, I tangi ai te atua? Ko te panepane, O Manawawhiti? Me titore, Ki Hawa-Hapuku ra, “Hei uta” “Hei tai” Me aha i te tapu? Ka mate taku waka; Raparapateuira, He upoko rakau, Ka mate koe, waka, i. Tenei au te noho nei. Tera waka te kaihau ra, Kei Papakura, i. Nau mai, e waka, Ki' tarorea koe, ki Rakatuwhenua. Nga pikitanga, Kei te Tuahiwi, Kia hoki mai ai, E waka ki uta ra, ka u atu ana, Kei a Kapiti. Tenei taku waka, Te waiho i te motu, hei poupou harore, Ki Kapakapanui ra. Taku matua e! He matua rakau, hei matua moku! kia whitikia, Kei Raukawa. Ko Manawaunuhia, Ko Manawataretare, Ho ake i o popo! E-e, Waka, a.

KO TE WAIATA, A TIAIA. E rere e te ao, e kume i runga ra. Ko au, ki raro nei, Mihi wairua ai. Waiho ra mota, Kia taria ake ka tae nga tohu, O te tau ka wehea. Kei hua mai koutou, E noho pononga ana tenei, kua wharangi. Aku rongo kaia i maua e 'Raha, Te tihi ki Whakatara; ai rawa he korero, Te runanga taua, nau na, e Tuiri; Tu ana i te ia o Arowhena, i raro, Ki a koe e Nini, kia whakarikaia, Te piau tawhiti.

HE HAKA, NA TE PANEIRI, MO TE KORE TAONGA O RATOU, MO TE RAUPARAHA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Kaore hoki e, te whakama noa i au, ki te kore hanga, mo Te Rauparaha, e i Me huri noa Iho ki raro ra, Aha ha Hekeheke ana mai, i runga i aku kaikamo Hekeheke ana mai, i runga i aku kaikamo Ko nga tai tu au, e kume, i te moana, Ko nga tai tu au, e kume, i te moana, E huaki nei, te wai o raro, a.

KO TE PATERE, A HINE-I-TURAMA, MO TE KORERO TEKATANGA, A TE ARA, KUA HAPU IA I TONA PUHINGA AI. E noho ana, i toku taumata i Tiheia; E papaki kau ana te paihau o te manu, Mei tata mai, ki taku taha, E peia ake, te tinana, i raro. Kia riro mai taku ipu whakairo, ko Te Heuheu; E tatangi kau ake nei, te korokoro Ki te hokowhitu, a Ngati Waipare. I whakatapua, ki te aha, te Hautapa, Tika ko au ’nake, kai nei, te roro o Takeke; Kai atu, Whakairi atu, ki te pataka; Kai atu Pateko, Ko te kai ra, i koroa atu, e te ngakau, ko Tukino. Kia utaina ki te tiwai, e rere ai ki tawhiti, Kia ui tauhou au, ki Whakaari, Kei te puke tapu ki Paepae-Aotea; Kia taroia te moana, e aku paki, Whangara ko Matioro. Kati hoki te whakaupa, ki te noho, Ka toi au ki Hawaiki, Ki te kai ra, i rari noa mai, te raweketia e te ringaringa Me whakatangi te korowhiti, ki Tauritoatoa, ki a Te Ngahue, Ki Matakawa, hei a Pori-o-te-rangi; Ko te au ra, i nohoia e te takupu, ko te Whaiapawa: Kia ope noa te kutukutu, Kia ope noa te whakairoiro, Hei ngari mo maua, ko taku tamaiti poriro; Mo tuwairua, Mo paki kau noa atu, e te ngutu o te tangata. Nau mai hoki ra ae, e te iwi kia kite koe i te wharewhana- unga-tamariki. Ka whakaarorangi tenei ki Tikirau, ki a Te Putahou, E nonoi atu ana ki te Kahamakaurau, ki a Te Hoatiki, Kia pehia mai taku tua, ki te kape-Rawhiti. Mikiha. Makora te matarae, ki Whangaparaoa, ko Te Wewehi-o-te- rangi, E aki kau ana, te tai ki Ahuriri, Ko te rawa hoki, e Whata, i whakaihia ai toku kiri. Mei tutakina e namata, kia karapipiti; Ako rawa ake ki te mahi a te tui, Kei te ngutu koikoiareke, kei tahora; Mokai taku whaea i riro atu na, I waiho ai, hei hikihiki taua, ki te ihu o Paua-nui-a-te- haupu-pararaki, To peha taua, e Te ’Kiri-Rarauhe, ki te rangi, Ka too poriro au. Moe atu ana aku kanohi, ki a Tukorehu; Ki te hunga nana i takitaki taku mate, ka ea. Waipoua, kati ra te whakakeke noa, i te pakanga; Uatakitia, te hapai o Taetae-o-Maui; Kia tipoa, te tihi ki Tongariro ki a Matotoru, E rua aku ringa, ki te here mai, i te aitanga A Tuwharetoa, hei kai e. I au ra e Weu ma, i te pani-taua, e takoto nei te mamae, me he ngau-atua. E tatari noa atu ana, ki a Te Ware-Aorere, Ma Taratuahu, e ranga mai te muri raro, Me whakatakoto ki te ngaro tangata, ki Hauraki ki a Tu- te-rangi-a-nini; Hei arataki, ki te rerenga wairua, ki a Miru, ki a Te Hotete, Kia pehia mai te kuri-awa-rua, Mo te makariri e totope nei te hukarere, Nga taritari o Matariki; Te anga atu, ki Tokerau, Ki te hunga, kai i a koe, Kei te mate hau kore noa, te nui ware, Ka whanatu au, ka tipi ki Taranaki, ki a Te Haukopa. He koro, ka tutuki, ki te Moana-Pounamu ki a Pairo, Ka pai ano au, ki te tihotihoi, Ki te makihoi, Ka te pakitua, i aku ringa, Ka te whakaihi, ki te hihi o te ra; E whatu koutou, e Horo ma, i te kahu, o te ao-marama, Kia whakatihake au, i te roa o te whenua, Hei paki-waitara kau atu, E kokoia, e Ara, e-e.

HE TANGI NA NGATIAPA. E hine aku, I to kunenga mai i tawiti, I te whakaringaringa, i te whakawaewae, I te whakakanohitanga, Ka manu, e hine, Te waka i a Ruatea, ko Kurahaupo, Ka u mai taua, te ngutu Whenua-Kura; Poua iho te whare Rangitawi, Tiria mai te kumara, Ka ruia mai te karaka, ki te tai ao nei; Kapua mai e Hau, ko te one ki tona ringa, Ko te tokotoko o Turoa, ka witi i te awa, ka nui ia, ko Whanganui. Tiehutia te wai, ko Whangaehu. Ka hinga te rakau, ko Turakina. Tikeitia te waewae, ko ’Tikei: Ka tatu e hine, ko Manawatu, Ka rorowhio nga taringa, ko Hokio, Waiho te awa iti, he ingoa mona ki Ohau. Takina te tokotoko, ko Otaki, Ka mehameha, e hine, ko Waimea. Ka nghae nga pi, ko Waikanae. Ka tangi ko te mapu, e hine, Ka kite koe, i a Wairaka; Mata-poutia, Poua ki runga, Poua ki raro, Ka rarau e hine. Ka rarapa nga kanohi, ko Wairarapa, Te rarapatanga, o tou tupuna, e hine. Ka mohi ki te ao, ko te Pae-a-whaitiri. Kumea ki a Warea-kai-tangata, ki waho ki te moana, Hanga te paepae, poua te pou wkakamaro o te rangi; Ko Meremere. Waiho te wanau, ko te Punga-o-te-waka, Ko te Haumea, Ka tika, whakamutu, e hine.

HE WAIATA NO NGAITAHU. Tira haere roa ki te tonga, Ka marama tahi atu, ka marama tahi mai; Hoki rawa mai koe, ka rua-tangatatia; Kei mau mai koe, kei te kopeo. Ka toihi waewae o Kewa, kei te Kiekie, Kei te kainga, i a Kaitaruru, Ki tera wehenga, o Ngati-Hinehau: Ki Waiariki, whakawai ai.

KO TE TAU TENEI I TOIA MAI AI A TAINUI, KI WAHO O TE WAO NUI A TANE. Toia Tainui, Tapotu ki te moana, Ma wai e to? Ma te whakarangona atu. He tarawa i Nuku; He tarawa i Rangi, Tinia, Monoa. Nau mai, Nau mai, Ka kau taua; I te awa tuatahi, I te awa tuarua; Kia matakitakina koe, E te tini, o te tangata. Naku, koe, i tiki atu, Ki te wao nui a Tane. Mingoi e Tane, Rangahau e Tane. Koakoa e Tane. Turuturu haere ana mai, Te wai, o te waha O Marama, E takina ana mai, E te komuri hau, Na runga mai o Waihihi. Turukiruki Panekeneke Ihu o waika Turukituruki Panekepaneke Turukituruki Panekepaneke Oioi te toki whanapou a Whanapou a Takitakina, a Takinakina, a Takitakina, i te rangi whanapou Haere mai, haere ma-ai, Haere mai, haere ma-ai, Haere mai, e Ta-ane, Kia kawea ko-oe, Tera whenua-ua, Tera moa ana; Waiho atu a-ai, Mau e ki ma-ai, Taraia he ho-oe, Taraia he wa-aka, Kia pa-ai; Tu te tau i-ihu, Tu te tau ra-apa, Patatai-ai, Ake ma-ana, Ki raro ne-ei; Whati-ia, Te hu-huki, Te hu-huki, Mo te i-ika Tapu, o te mane-ea: Te ika, i karangatia, ki te tai o Rangiri-iri. E ku-ui, E ko-oro, Patua i te-ere, I te tere ki u-uta, I te tere ki ta-ai, Kei ketua e te koi-ore. Tena ra, To whakatina. Ekore pea, te ngongo kino, Tane kino, Kui kino. Ko rimu, haere-a kau-ai-a. Totara, haere-a kau-ai-a. Puketea haere-a kau-ai-a. Koroi haere-a kau-ai-a. Titi e, Tata e, Titi e. Tata e, Ko koe ki runga, Ko an ki raro, E kare ko kau ana, E kare ko kau ana, Ki te kare A Roto, Ki te kare A Roto. Ka aroha Te motu, e tu mai, Te pae ki Taitata, Te pae ki Taitata, Penei Hoki, Pera Hoki Au kino Nei hoki, Au mangu Nei hoki, Tuahuru Nei hoki, Tuatete Nei hoki, Mokomoko Nei hoki, Tuatara Nei hoki, Manawa Tia te kino o Te Auripo. Manawa, Tia te kino o Te Auripo. I kainga tona niho Poro-rua; E kia wheua ki te taha, A—a—a—a Pehia iho, Pehia iho.

The words printed in italics are sung by the chorus. The rest of the song is sung by one voice.

HE WAIATA, NA TE PAHI. Ra Kaiwaka, Hoe ana i tawhiti; Raro mihi naku, Ki te tau i te muri. Pono tonu ano, Ko te hara maikuku, I teki taku kiri; Tohu mai e te rau, Tino makau ra, Naku ki te whare. Tatari naku, Te ope i a Matohi, To ki horo mai, Kia wawe hoki au, Iria ki te puke, O Haumua i raro, Taku matua ra. E moea iho nei, Tito Wairarapa, Ki te taha parakau. E Rangi ma e, Kati te tarawau, I mangi kau roto, Te tira o Tiwai, E hoki ra koe, Ki to hoa moenga; Kei ara nga tai, O Te Whakauruhanga, O Tapu i runga, Ka rahi; ka hoki mai e.

HE WAIATA, NA TE RAWHITI. Tera Whanui, hikitia I te pae, Rukuruku ana mai, te Tara ki, Whitianga, Pounga waihoe mai na, Te Waka-tatare, Hinga rawa te patunga, ko Haruatai Ka pau te miri rawa O Tutamure i raro, Tino kite rawa au te, Pae o Tuanaia i. Na te aha i tukituki, te u, Poko no Turiri, Ki te kapuanga te akerautangi, e Mairematatu, Te tama a Rurutangiakau, e, E tu ki te wao. I pati ai, tupu ki Awatarariki ra, Ka ruaki i te waha, te Kai a te kawau, i Rawe ai Apanui, ki Te tira marama I tau kati e-i, Mau ai, Te umanga; Tera Kiritapu, te Kinitia mai ra, E te tira manuhiri, e E rua te rakutanga, i, ’Ka rongo e, te Whiu te, Haruru, O te tai, Kei waho kei motu, e, Tangi haere ana, Ki te awa kahawai na, A Hine-Kaitangi. Tu tonu Puhirake, ko Te moa, Kai hau, He whakareinga rimu, ki O-Pou, ra ia.

HE PATERE, NA TAKU.

All of this song, but the first line, is sung as a chorus by the whole party.

Ka hewa-hewa au, ki te nohoanga nou ne e Hape. Aha, Ha, E kore i a au e karanga ki te tira tuku mai o runga, I te kore tatata, hei hoko parawai nekoneko; E kore i a au e karanga, ki te waka hoe mai o Hauraki, I te kore korirangi, hei hoko parawai pakipaki, He paki moku, Kia takawhio te waero, i aku wae; E ko te po tahi nei kia numia te hoe a Te Hika, Tu ana ia, ka haere; I te mangere o te ringa, ki te raraku Mai ko te ngu kau nei, ka hoki tapu koe na ki to wahine; Te kai aparua, ko Rangitaiki, ko Te Aotutahanga, Mau nawenawe i te tau o taku ate, ko Te Kirikaramu Ka wetea Mai, ko te tau o Matangiawhiowhio, Ki a au mau ai; Te puta Atu taku reo, i te he o muri, ka tino kore, Whai tonu atu, i te kainga waewae, ka takoto ki te manga Koparu, ki Okahu, ka hora Au, ko Hinerau, He takawhetanga kau naku ngutu, Mei whakakikiwitia e aku kanohi, ko Te Rauparaha, mana au e whiu nga pikitanga Ki Tapirimoko Hei a Tuku, ka piki tonu Au, i te tihi ki Maungatautari Ko Te Rangeatahua, me tuku atu ki te awa ki Poukaroro, Ka kau au i te taheke ki Mangaohoi, kia murua iho taku kiri ki te nehu o Para- kauae, kati ka hoki mai; Kei waiho noa aku rongo kino, i te ngutu awa ki Hauraki.

HE KARAKIA, TAWHITI KIORE. Tawhiti e, Hei konei ra, piko ake ai; Ka haere au Ki te whare nui, Ki te whare roa, E tataia te mahanga Ka rua hamutitia te kiore, Te mau ana.

HE KARAKIA, RAOA. Te whai Whiti raoa, Tapa raoa, Kaitoa koe kia raoa, Na to kai tu, Na to kai rere, Na to kai tamawahine; Tokowhia aku tama, i horomia e koe, Ko Nini, Ko Nana, Ko te Patahi o Wahieroa, Kainga ki roto, Whakaruakina! Nau mai ki waho!

KO TE WAIATA, A REREWHAKAOMAKI. Nei ka noho me he ahi au, E tahuna, Whitawhita rawa ake, kaore, I taku ringa Mai, me pare ake te ahi, Ka takohu, Na runga ana mai, te utu, Ki Piwhara; Me he tane au, e whai Muri haere Nga hapainga toki-i-o Oku tungane; A tu rohia taku Nei haere, Nga nohoanga atu, o te Remutu i runga, A koe, e “Ke, kia Whatia mai, Na te kore na, he ringa I whakatoro, Kei hau aku rongo, te puke Riri taua. Kaiwaka, i runga, ki Te hoko a ’Tikura, Nui te whakama, ki Taku moenga, i a.

KO TE WAIATA, A RANGIOMANOA, MO WHAKAUPUTA. Kaore taku raru te mohiotia! Te tangi a taku ihu, E whakapaheke nei: Te wai i aku kamo, Ko te rere-tangi mai, Whiua ki te rae O te Pihanga i runga; Ko te rimu mau toka, Ko te rite i aku ’nohi, E whakapaea ana Ki te one i Rangatira. Kei tito, e roto Te ngakau hokirua. Te tumanako atu, Ki a Te Whaka, I wehia. E au mahara kore, Ki te miri kau atu, He makautangata; Naku rawa i whakakainga nui, Katahi nei ka tukua, Kia mahia e te tini, Hei paki a whare. Whakaaro Rawa iho Tenei ka eke nei, Te puke kei Ruahine. He pakaru a waka, e taea te raupine mai. Ka tuku au e, ki taku matua mate, E whakaririkatia iho e au ki te po, Tuakoi rawa, Kei taku taha maui, Poupourere ake ka hewa au, Ki te ao.

HE WAIATA, NA PAREHOKOTORU. ’Ore te koera! kei te ngahae, me ko au, Ka maka. E ai nei hoki, I te toka rurenga tai, e neneke i te ngaru O te kongutu awa, O Waipohewa, au Nga heke tai ra, He kai whakahoha, He riri te kore; Me hirau atu te ra, koia e hara mai ra, Tona hohoro whakaoma tonu, i te rangi tahi. Maku e urutomo te whare koia, No Werawera, Kia pehia iho te kuri awarua, I a Toka ra; Kati ki a koe Tukua mai ki a au. He ngakinga mate, Taku koro tu atu i konei, Ma Te’Paraha, Te tangata takitahi; E hoki ana, I te Omutu.

HE WAIATA. Tangi te Riroriro, Tuarua rawa mai. Tikina mai tirohia, Tenei ano au, Te kohi atu nei i te kokouri Na runga ana mai te puna a te Aroha, Tenei to tohu, ka mau ki te rangi, Miria mai e, te miri o Rukutia, Hiia mai e te hi o Tonganui. ’A mana e Rangi, to whitiki mai, Makatitia iho, ki te tara whaiapu, Whano mauru noa, te aroha i a au.

HE NGERI MO TE KAI KORE. E noho ana, i toku whanga, Ka whakamau ki waho ra; Panga reo mai, no Taharoku, Peka mai ki konei; E kore koe e karangatia, Kei kite, i te kai kore o te kainga; Kei ki koe, noku te kaiponu; No te kai ano, te kore noa. Te whai au, te tira haere No Te Tatara, ki Mokoia, Te whare kura i a Kahawai; Kei ruarua, e te ngakau, ki a Taraia.

KO TE WAIATA, A NIHO, MO TE HEUHEU. E to e, te ra e, Wawe te rehu atu; Hei muri nei au, Whakaoma atu ai, Ki te hoa ra e i, Tarahanga ra ia. I tawhiti Te Heuheu, Tenei te wairua, Ka rawaenga mai, te Tara ki te Pihanga; Ko nga kainga mata, o, Taku whanaketanga. He ao mangi ra, te Tuku o Te Pehi, Hei koha ki te ao, ka Rere au ko te pari.

HE WAIATA, NA NEKEPAPA. Ra te kokiri tohu tonu ki te rae! He a mai i au, ki tawhiti mau ai; Kei tata mai e te ngutu, He wai kei aku kamo: Kei hua mai koutou, kei uta nei au; Ka whano tenei, te tonga o te ra, Ki a Te Rauparaha, naku koe i huri atu, Te hora aku paki, ko koe e Te Puoho. He kaha te puhitai, hei patu ki te rae, O Taranaki i runga, kia kite hoki e, Te whiunga taiaha, nau e Tiotio, Te naupea mai, i tou pai ra, E huri kei taku ropi, e.

KO TE WAIATA, A TOHUPU, MO POMARE: Kaore te ngakau, Ka motu ki Hawaiki; Te aropiri mai, Ki taku tinana nei. Heoti ta Tiki e, I whakapihanga iho; Naku ka pirangi, Ki to tau, E Tawhi. Ho atu te kanohi, Te ahi ka Ka mai, Ki te kongutu awa, Ki Whangaehu ra i a; Waiho ra e ’Mare, Kia taria atu, Te kawa haere mai. I a koe, Ti’ Nau i whakaihi, Kia tapu Tonu au.

KO TE TANGI, A TE UAMAIRANGI, MO TONA WHARE. E tu re e, whare e, Ka mahue koe, Whaihanga ra, e te Tuturi e; Tarei ra, e te Pepeke; Ka tau te tini o te Hakuturi, i tana tau e Ko te Warakitauranga ra Rere mai te maramara e, Kei hopiri, Kei whetau, Torotika, E tu te maota, Tahuna mai ra, ki te ahi a Tane, ra Ko tunutunu whenua, Ko anaana whenua, e Tahi tama mate, ki te umu o te whao, Werohia te tao a Tangaroa, e Tahe ana ana toto. He umutao a wahi e, He umu tao takaripa, ki te tua. Haere ana Ka riri hoki au e Ki a Tanemahuta i te wao; Kei te kotikoti au, e Nga uaua o Papatuanuku, Nga taero a Kupe e; Nga rori o te whare o Uenuku. Kia mate ki te whanako e, Ko Ngaehe, raua ko Kore, Ko Ringaroa, ko Maka e, Ko Whiro, ko Tamatekapua, To raua uri, ko Houmaitawhiti e, Ko Tia, ko Ririwai, Nana te whanako, i Kaihinu ra e, Ka whakatupetia, Rare noa, i te pari ki Otutauira e, Whatiwhati ana iwi.

KO TE WAIATA, A HOROATUA, KAPUIAWARIKI. Hengihengi hau ra, e wero ki te kiri, e-i, E hua mai ana ra, kei te au taku moe. Kei runga tonu au o te turanga ia; Tata noa atu, e kore au e rongo; Nei ka noho noa, ka rurutu me he wai Ahuatia koia te marama e-i, Te whakahinga atu ki Okehu ra Hara mai e te kamo, ka rurutu e-i, Paki mai e Rua, i wehea ra ra; Me kowai hoki au, te whakakore nei, Te mea, ka kite iho i te pononga, e-i. E Ao ma, e ki konei ra, Kei te ako au, i te rere manu; E hara hoki i te oma noa atu; Makahia, i pepeke atu ai. Rongo kaia ra, he maminga noa, Kai ka whakarato, ki taua marea, Kai huaki tata; ko au anake.

HE TANGI. Ko wai to Maro? I whano ai koe ki te riri na? Te maro o Tu e, Ko Rangitewhiwhia e, Ko Hotunuku, Ko Hoturangi na. Ka pake i runga ra. Aue. Taukiri e.

HE WHAKAARAARA PA. Ka po, Ka po, Ka ao, Ka ao, I te ahatanga, I te kimihanga, i te kura o Tongameha, Kei te ngaru puke, Kei te ngaru horohoro ki te pari. Kei te pari; Kei te pari; Kei Matanuku, Kei Matarangi, Nohoanga atua ’Tua tahae Whakamataku tahi au nei, Te Ninihae Te Paratahae Whakarongorongo ana te taringa Ko nga tarutaru e maha, o te pukohu, O te ngahere, O te wao nui a Tane; He Kiwi, He Weka, He Moho, He toko Kokako, Ko te whanau, a Kurutongia, Kia hara mai, Maui hangarau, Kia takahia, tona taokete, Ko Tarahumehume, Waewae huruhuru; Moimoi kuri, Moi, Au, Wherawherahia, te kauhanga nui Te kauhanga roa a Marama, Ka takoto tahanga i raro. Te ika a Tu, Te ika a Pae, E tu ai Rongo, E patu ai Tane, I te kohikohi; Kia hiwa e, Kia hiwa e, Whakahiwaia, te ngakau, O tenei pa, Kei apurua koe ki te toto; Whakapuru tonu, Whakapuru tonu, te tai ki Harihari; Ka tangi tiori, te tai ki Mokau; Kaore koa, ko au, E kimi ana, E rangahau ana, I nga pari ra, I nga piringa hakoakoa, Ka to atu te ra, ki tua; Ka ao mai te ra, ki tua; E, I, A.

KO TE TANGI, A TE RIRIHOKO, MO TUTERANGIWHAKATAKA. A taka nga po, i runga o Tararua, ko te tohu o te mate, Ohorere te mauri, te hinganga o te hoa. Ki a au e pa, kia waiho koe, Hei whakahau riri, kei o matua I te nui ’A ’Tikura E tama whakaaro kore, kei o teina; A whitiki koe, te kiri o Arawhiti, Ka whakahoro ki raro. Ma o tuahine, mana e takiri, Ki te muka i mirimiri, Ki te hana i rere mai, Ka tipare koa; A tiaia koe, ki te manu o tawhiti, Te manu a te tupua; Taratara mai ra, te uru o te makau, A heru kapai, ka pnta ki waho ra. A pai atu koe, ki te hui nga ngutu, A tititi koe te manu a Koreke, Te au ki Wharo, He toroa ingoingo no waho i te moana Ki a au e pa kia waiho koe, mo nga riri ki waho ra. Mo roto i a Kapiti; Nau i a waiho, to kahu i te whare, To kahu e Tu, ki te kapa haerenga, Hei matakitaki, ma Ngati-Ngarongo, Kia whakarukuruku, te one i Waikawa, Ma Ngati-Te-Ihiihi.

HE TANGI, NA NGATIKAHUNGUNU. Mei penei ana te riri a Tu, raua nei ko Papa, Ki ta raua nei mara. Ko Uhea, Pohutukawa, e-i, Ka patua te tai, Kei a Moana-kura; Ka patua te tai, Kei a Moana-toto; Aea ano, ka he i te riri, Ka tikina ki waho, ki a Marereotonga, Ki a Tumuwhakairia, e ora ana te wananga; Mauria mai nei, ko te rougoa whare, Ka te rongo taketake, ki mua ki te atua, Ka whakaoti te riri, e-i. Tenei au e tama, Kei te kimi noa, Kei te rapa noa, He manawa-hou e, Te manawa i a tama, kia tina, kia mau, Takaro ra mota ianei e tama, Ka riro nga kiko i a au, ki te kai, Ki a Anake te kai, e-i. No te mea ra i a, he rakau tawhito E mau ana, te taitea i waho ra e tu te kohiwi, Tena ko tenei, He rakau tupu hou, He rakau rea hou, Kei te maioio; Kei te timo he a tonu, Te timo a Raraia.

HE MATA, NA TE KUKURARANGI.

The words printed in italics are sung as a chorns.

Ko wai ra? Ko wai ra? Te wahine, e tangi whakahaehae i runga i te Hokowhitu? Na te aha koe i pehi ? Na te hauauru e pupuhi atu ? Whakarongo mai ra, e nga whenua, Ka whati pu, te riri, I te ainga a te umauma tangata. E to ana, i te ngake o to kupenga ki uta, Hukea, Te ika. To ki uta, Hukea. Rere mongamonga ki nga takutai, ki nga wai-tangi-rua. Ka turuturu te riri, e.

HE MATA NA TE KUKURARANGI.* Aha te hau e pa mai nei? He uru ? He tonga ? He paraawa? he taupoki ? Ko nga hau tangi rua, e tu ki te rae i Omere ra ra. Ka kite koe, e ’Raha, I te ahi papakura, ki Kaiapohia, Ma te ihu waka, Ma te kakau hoe, E whakataupoki, te riu O te waka o Maui, ki raro, ha. Tuituia, ha! Hereherea, ha! Kopekopea, ha! Taku pokai tarapunga, e tu ki te muri-wai o Waipara, ra, ra. Hi, Ha, Ka whakapae te riri ki tua.

KO TE TANGI MO HIHI, NA TONA WAHINE. Tera nga tai, E aki ki te rae, O Mangauika ra; He tohu aitua, No te tau kua riro; ’Me kowai te Atua, Nana i kawhaki, Hihi, ki te mate? E iri noa mai ra, I runga te whatarangi, E tama, whakaaro kore Kei o teina, ’Hai tawhitawhi, Ka hoki whakamuri; Taria, e tuku atu, Te whana kai-tangata, Ma te rahi a ’Ti Apa, Ma Hou-a-Uru, Mana e whakaruku, Ko te riri a te po; Tena ka paea Ki Wairoto, ra ia; Ma Ngati-Koroki, Mana e homai, Kia kite iho au, O hua whakairo, O whanakenake, I patupatua iho; I werohia pea, Ki te ake rautangi; Ehara i te tane, He huia tu rae; He toroa whakakopa, No runga o nga hiwi; Ka paku ki tawhiti Te pu, ki Tararua, Ka hoki mai e te tau, Te moenga i a au: Taku manu korero, Tiu ana ki te muri.

KO TE WAIATA, A TIPONA, MO TE REHU. E ua e te ua, tawai kohutia; Te ata whaki iho Taku pana, ki a au, Kia mohio roto, He tangata kei waho. E kore au e whanatu; He hurirua tangata; Kei pau kau mai, Nga muna ki a au. Maku ano au e tatari; Ki te karewarewa, No runga i nga pae, No Taukokako; Whakaea marire atu, Aku parirau. E hara hoki koa, Kei haea mai au; Kati ake pea, I era mahinga.

HE TAU.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Kauraka ra nge au! hei rore rautia, ki te korero;— Waiho kia noho ana,—kia roa ia ra i te hurihanga, I te whakaarotanga;—waiho kia waiwa, Kia mariri ai, te hau o te tupua? Te awe o te atua? e nanape kino nei i a au.

HE TANGI NA MARIU. Nei ka noho, tirohanga maru kore i a au, e-i. Me aha e Iti? Te mea korenga, ka tu kotahi au, e-i. E mihi e hine, Kei whea ra e, te uri o te tangata? Ra pea ia, Ka riua atu, ki te tai whati-tata, Ki Otamango ra, e-i. Haere o rongo, Te tihi ki, Tautari, kei o tuakana,—i, Mana e whakatangi, Ki te mata o te kuku,—i. Ma te hau murimuri, E tuatakahi mai, kia tangi au, e-i, Whakamakurutia, Taku wai roimata, ki oku hoa, e-i, Na roto ka mahara, Te hoki mai ki a taua.

HE KARAKIA. Hei kai mau, te tangata Makutu mai, mahara mai; Kei reira to hara, Harahara aitu, harahara atai, I pakia ai koe, i rahua ai koe. Niho koi, tara koi, kia u o niho; Niho koi, tara koi; Kei te tai timu, kei te tai pari, Kei Rangiriri, au-kumea, au-toia, Nau ka anga atu, anga atu, Nau ka anga mai, anga mai.

HE WHAKAORIORI. Aue! Aue! Panapana noa ana taku mea? He whakahouhoutanga na to nuinga; Kihai koe i ahua e to matua, I mahia porirotia e au. I hua mai ai koe, i roto i to moenga pouri, Whakaputa e tama ki waho ra, Kia tatahi o waewae, Kia puta i a koe, ki te whakakapi turanga, Kia whakawhiwhia e Tohe, ki te paraoa, Kia uhia koe, ki te kahu o te Rawhiti, Takapokai ana taku potiki te ara, To eketanga, kei Whakaahu, Ka kitea mai koe o papa, Tu ana i nga tahi-tahi ki Wharemako ra, Ko Rangawhenua kia hoaina, ki te korero o te riri, E huri to taringa ki te rangi, Ki te rongo toa i to tupuna, E tama wairua kore naku, e.

HE MATA NA TE KAHU-KORE.

The words printed in italics are sung by the chorus.

Ka ngapu te whenua, Ka haere nga tangata ki whea? E Ruwaimoko, purutia, Tawhia, Kia ita, Aha! Ita, Ita, Ita.

HE TANGI, NA TE NGAHURU, TE RANGITIRA O NGATIWHA- KAUE, MO TONA WAKA. E muri ahiahi, ka totoko te aroha, Wairua o te hanga, ka wehe i a au, Wai te teretere, e rere i waho ra? Nou na e Te Kohu, e hoki koutou, Ripa ki te whenua, ki Maketu ra ia. Tenei matou, kei runga i te toka, Me rauhi noa, ki te wairua kau; Te waka ra e, i tataia mai, Toroa i te wai, kia paia atu koe, Haere ki raro ra, ki Hauraki ra ia, Hei matakitaki ma te nui a ’Ti-Maru, Au ka pae noa, ki Maukaha ra ia.

HE TANGI TAWHITO. E muri ahiahi, takoto ki te moenga, e— Ko taku kiri mangi, te tirohia mai na, e— Kataka ko roto nei, me he ika mate, au, e— Ki te iwi, ra ia, e taupu mai ra— I te tai, ki te tonga, e— Ki a Te Huri-nui ra, me aha atu koe, ra— Me tangi atu koe, te tangi o Rakahua, e— Te tangi o Rikiriki, tena kei te rangi, e— Kia mate i te matua, e ora mai ana koe, ra— Hei whakamaurutanga maku, ki te iwi, e— Ho mai he mata, kia haehae au, e— Kia kotia te kiri, miringa mai a te hoa, e— Ki te renga-horu, no roto no Parahakaia, e— * * * * * * No Te Rangianiwa, te kai a Pera, e-i.

HE TANGI MO RANGIHIROA. Kaore te mamae, ngau kino ki te hoa; I tiaria mai, to mata whakarewa, kia whakatauria, Te uhi a Wharawhara; tena, ka riro kei te one, I Matangi-te-uru, tou kawenga, e te toa; Te ai he mahara ki te ao, whakarere rukaruka, Te moenga i te wahine, rere a manu tonu, Ki te hui mata-ngohi, kei hoki te ingoa, Kia tarewa ki runga ra; e waiho ana koe, Hei kohure i te iwi; ka ngaro noa, koa-nge, ’A Te Rangihiroa, na te po i here, Kei to kahua, he roi i whiua ai koe, Ki te aroaro no Irohanga, e-i.

KO TE TANGI A TE NGAHUE MO TE MATOHA. Tenei au nei, te noho putao nei, Tera a Te Hau, te tito noa mai ra, Me aha ianei, he makau maku, He manawa unuhia, He ngakau motuhia, He aha ra ko au, te kai atu ai i te toa, I te toa, i whakahira, ki te patu kohuru, Na Tuwhare au i whakatakataka, Na ngaua pu na, koi tutetute, I mahue ai Pukerangiora, I rere Te Atamira, i te pari o Titihakorekore; I rere a Whatitiri, i te kaha o te kupenga a Takaratai; I huri tou tini, ka tere i Waitara, Hei whangai hinaki, ma Te Kahutatara; Hei kai whakamoe, ma Kopeka, ki tona urunga, I ako kai tangata, ai Te Whekite, ki reira.

HE WAIATA. E ta uru waho e wawara mai nei, Mata hehengi mai kei te aroha au, Ki te anu-hau-raro i tuku mai i te hiwi, Ki Ngongotaha ra te hoha noa, Taku nei titiro te puia i whakahinga, Tu mai i kona ma te ao tonga au, E kawe ki te rae o Tahere ra ia, Whai noa atu ai, Ka huri atu na koe,—i.

HE WAIATA. Kaore hoki! e te korero, E haria mai, e te ngutu, Ka tahi te ngakau ka rutua; Kei aku kamo, e paheke nei; Ka hei ra, e te ngakau. Te ngaki hohoro, i nga rangi ra, E whakananawe ana, ki te noho, I au ra, e te iwi; Ka tu au, i te rahui, Na Te Ngatete ki te Taitapu, Mei whai au, te hikinga-wae, No Hihi’, hei kawe atu, Nga ngutu pa, ki Waiari ra, I matakohuki taku titiro, Te oranga moko, no Te Whakaea, E hoki ra, he kiri awhinga, Na to wahine, kei natu mai.

HE TANGI, MO TE MATE TURORO.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Mate kino, mate kino! Mate taurekareka! Me he mate taua pea koe, Tataia he toroa, Hoea i, te moana pea.

HE WAIATA NA NGATI-KAHUNGUNU. Te mahara i a au, Te mahara i a au; Numinumi noa ana, Kopikopi noa ana. E te whakama ra, O te wera i a au. E hara hoki ra i a au, Kei tono ki te haere, Na taku waewae, Kei rore ra i te whenua, Tau noa atu au, Ki te kopai o te whare, Ki Karearea ra. Whakatau korero, E Tuki ma e; Ka tahi nei ra, Me he mate kopaito; Ka iri te matunu, Ka rere kei waho.

HE WAIATA. E titi koia e te atarau, Tiaho i runga ra, Hinapouri ka ahu mai ai au, Ka ruru ki te whare, Te roimata ka hua maringi, Nei kei aku, Mokai pae nana i arai, Te kite atu au, Puia tu mai ki Tauwhare, He wawata na roto, Kei raro iti iho ko Te Tomo, E aroha nei au, E hoki koe ki to wahine, Kei ako mai ki te hae, Kei tu noa mai nga tai, Omoho kei roto.

HE PEPEHA. Tangi to te tamaiti, Whakama to te koeke, Tae ki Weriweri; He tohe rara, Tona otinga.

HE WAIATA. Kaore te po nei, Ma te aha e unga, Whakaeaea ana, Te tangi a taku ihu, Whai rawa te whakaihi, Kia tu i te tapu, Oku korero, E mauria atu ra, Nga tatika roa, O Waiwhariki ra, Kia kai te taringa, I oku rongo e, Naku i whakananawe, Te roto ki Horotiu, Mei tu tahi au, Te tira o Te Koreke, He tuhanga kai au, Ki waenga te marae, Ako keu iti, Te taha i a Te Koha, Ka hei te ngakau, Nana rawa i tekateka, Ako hihiri ai, E roto ki te mahi, Mei ahatia koe, I tata mai ai e, Naku i auraki atu, Ki to pai hara mai, Kei riri to wahine, He manu haere au, Tau mai te korero, Ma te rawa hoki au.

KO TE HAKA, A UPOKOITI.

The words printed in italics are sung as a chorus.

E ko Te Aeaoiarangi! Ko Te Aeaoiarangi! Huiake! E Te Aeaoiarangi! Puhi kura, Puhi kaka, Ka whakatautapa ki Kawhia, huakina, Huaki. Ka whakakopuraruarangi Hape teina, o Tupateka, E! O Tupateka! E! O Tupateka, huakina, Huaki. Tahi ka riri, Toru ka wha; E matamata hopukia, Homai ra to whiri kaha, torokaha, Ka wetewete, Ate, Ata, Atau, A—.

KO TE WAIATA, A RANGI-A-HO, WHAEA O TE HEUHEU MO TE RAUPARAHA, NO TE MOENGA O TE HEUHEU-NUI, I TETEHI WAHINE HOU. Ra te haeata, Hapai ana mai, Au ki raro nei, Huri ai ki te whare. Taria e Heu, Kia taria ake ra, Nawhea te ara, I konihi atu ai Tera ka eke I te rangi tuatahi, Te rangi tuarea, Kia whaka-Tawaki Kati e te tau Ka mahora nga kino Rongo mai mo waho Kia whakatauki ake I moea iho ki te po, I konei rawa, e Heu, A oho rawa ake, He rikanga moe. Tenei whea te takutai, E whanatu ai, e haere, Kei te tai tua, Kei te Taharoa, au Kawenga hianga, Ki a Te’Paraha i te uru; Te whare i parua, Ki te Urunga-paraoa, Ki Te Titimatarua; Ki a tau ai, aku kino, Te hurihia ki raro ra, Kei hoki ake ki te ao.

KO TE WAIATA A KAHOKI MO TAITIMU.

The words printed in italics are sung as a chorus.

E kui ma e, katahi hanga kino, e Hara mai ki a au, whakaiwikore ai. Kia kotahi te mate, mo roto i au, Kia au iho ai taku noho ki raro ra He rau maharatanga e te ngakau, e Kia inumia atu, i te ia taiheke. Ko te toka tapu au, ki Oruanga ra, e Uhia atu ai, e te rehu tai-toko, Hei whiu i au, ki waho ki te moana, Kei noho au i konei, manioro nou ai, e Tu ai ki te riri, ko wai e rongo ake? Kua mate noa atu maua nei ki te wai? Kia kaha e te Ori, tau pupuhi mai, e Hei whiu i au, ki runga ki te rangi, ra Ki kona koutou tupekepeke ai, e Kapokapo kau ai o koutou ringaringa i.

KO TE TANGI MO TE MATUA O TE HEUHEU. Te toka tu moana i Taupo, ko koe anake, Te au ko te moe, e tokona ake ana ki runga ra Na te mamae ra, ka huri ronaki. Koe ika pawhara, na Kahukura ki runga i te tiepa, Whatiia mai ra, te tapu-maroro, ka tokia e te hau-kopata Kapa ianei he wehenga tau, koe, Te wehe i te matua, nohea e hoki mai ki a au. Te matua, i te whare, me rauhi mai e te ringa, Te matua i te waka, me whakatangi ki te waihoe. Me uta nga patu, me uta nga tao, O mahi ra e i whakararawetia ki to iwi Ka rewa, kei runga i te apaapatu, kei o tuakana, I te waka e tau ana, i te nui a ti ’Tu, i te rahi a Te ’Rangi. Mana e ho atu, ki te nui a Te Rangi, Mana e ho atu, ki te mata uraura, Maku e whakamau, ki nga tai toru, i te atea a te waru. E pa ma, tirohia mai, ko au anake tenei; Ka riro te mumu, ka riro te awha, Ka ngaro te Parata, ka mannu te ika i tona rua. ’Atea kau ana ko te turanga kau o Rehua, Taku kaka haetara, i te iwi ra ia; Takoto ana mai, te marama i te pae, ki a koe, Ka eke i Ohe, ka tau ki raro e, ra.

HE TANGI MO PAPAKA NA TE HEUHEU. Taku tirotiro noa, i taku hono tatai. Ka wehe koe i a au, Te mu a te tini, te wenerau a te mano, Taku manu tioriori, Mo nga hau kopanga-rua, ki te tonga; Ko Te Tupe-o-tu, ko Te Hau-te-horo, ka whakairi te toa. Rangatu atu ra, Nga titihatanga i roto Pa-Hiko, He kauterenga nui Na koutou, nga taumata i te Horo. E whakamakuru ana, Ko aitua tonu, Ko Tiki raua ko te Toa, Ko Whana-ihu, raua ko Whana-rae, ko te tama i aitia E tera wahine, e tera tangata, E whakatutuki ana, I nga waitete, a Tu-matauenga; Taku whatiwhati ki, ka riro, Taku poporo tu ki te haumuti; Taku wai whakatahetahe, Ki te kauhanga riri; He rianga tai, he rutunga patu, na koutou, ko tuakana, ki te one i Puruaha, Takina atu ra, kia whana ai o ringaringa, kia hokai ai o waewae. Haere ra, e Pa, I nga tai whakarewa kauri, ki te uru; Tutanga po noa e! roto i a au, Kei te aha to hara? Kei nga hara tahataha nunui, o Tiki-maeroero. Kei te aha to hara? kei nga turanga rau a te toa, Kei o hianga, I tukua atu ai, ka moe koe i te kino, Te hoa, e-e-i.

HE TANGI NA TE IRO, NO TE HEKENGA I MATAKITAKI. Kaore hoki te whakatakariri, ki aku mikopuna, E kukume kino nei, i a au, e. No mua ra e Pa ma, te hianga o aku turi, No aku rangi marohitanga; Ka tuku tenei, ka popopopo, Ka paewaitia, Ka rere au, ko te reinga. Ho mai, e Pehirehu, te rongo o te kai, Kia whakarongo pikari aku taringa; Takahia e koe, i te nuku roa o Mawete, Ko te ara tena, o to tupuna, o Hikatamure, I haere ai, ki te uranga o te ra, Ki Nukutaurua, ki te Kaha-o-Maru, Kia taua ki te marangai. Kia homai ai, he matataketake, Ka hoki taua, nga ngaru e huhuka mai o Rewa tu, I runga ano taua, o nga maunga, E, ka whakarongo, ki te tangi mai a te karoro, Ko te tangata, i noho mai, te ngutu awa, Ka kite taua, i te takupu, Ma tai awa e rere nei, He nihinihi whenua, Nga manu a to tupuna, a Kaupaea; e-e, Ngaparepare, ano Ngaparepare; Ruatemahue, ano Ruatemahue; Tautepaoa, ano Tautepaoa, Nga whakawehi, o te whenua, e. Ka tu ra a Hurakau, ka hoka i tana patu Me a ki tona uma. Noho ana mai, a Ruatatiti, I te aroaro o Aitua, Te tangata i whiua ai au, ki nga maunga, e Te kite au, ko Maramataha, Ka tu whangai i Hurakia Whirinaki au ko Tongariro e, Whakahuene ana na Ruapahu, I au nei; Na Paretetaitonga, anake nga uhi, I maka ki oku turi, Tu te takitaki, Oti te hopehope ra; No muri nei, e Pa ma, I taia ki aku reherehe, Ka pai au, te haere te one i Tepiu, e.

KO TE TANGI, MO WERAWERA NA, KO WERAWERA, TE MATUA O TE RAUPARAHA RAUA KO WAITOHI, KO WAITOHI TE WHAEA O TE RANGIHAEATA. Tu taratahi ana, te whetu o te rangi; Te tangata toiora, e kore e ngahoro ki raro ra, Nau i taumau i te rangi e tu nei, Mate mai ano, i a Maui-hangarau, I mate ake ano, i a Maui-kakata, e, Te ahunga oneone, Te aponga ki runga ra Ka rewa o toto ki te rangi; Romia i te tangata, Kia ngaro ki te hau, o te kore noa iho; Whakaora mai e, Te marama i te pae. Ko wai te atua, i whiua ai koe ? Ko Kimai-te-rau, e Na te tangata, to kete kai I wharikia iho ai, Taku kiri kowhiti, e, Ka pau te moumou, Nga kohatu makauri, I raro Waihinau; Ka whatiwhati koa, Nga parirau o Kupe, Ka punia mai ano, Nga wai herehere taniwha Roto o Marokopa, Mana e rangaranga, Nga mate o nga iwi nei, e Ka tiraha ki runga, e; E Poho ma, e Whakarongo mai ra, He paka whatianga, Ki waenga te tahora, Kihai i tuku turi, Kia tangohia atu, I te mata o te tao roa; Nawai tenei, e Me hori noa koe i runga te makatea; Te hau i karangatia, Ki a Tu-te-nganahau, e Haea mai ra Ki te mira tuatini, Kia rere ko te kora, Ki runga te rarauhe, He kai tuhanga rau, Kia rato nga waka; E hara taku manu, I te manu karetai, I te wao totara, E hoea atu nei Ki roto o Rimupiko Koia Tukapohia Mana e koko Ko te ika a Ngahue, Haupatua iho, Ki te patu pounamu, He kaka tino tangata, Ka moe ki te hau.

KO TE TAU A MOKAU MO TE RAUPARAHA.

Rangihaeata sung this poem to Te Rauparaha, upon his being released, at Otaki. It is an ancient lament for a chief of the Ngatimaniapoto tribo named Te Wharaungu; his son was Te Paungo, whose son was again called Te Wharunga, who was the father of Te pango, a chief now living.

Karanga pa mai ? Tena ka mene kei waho, Kei tai e kokoti kino ana, i te ngaru tua manomano, Tai ki Karewa, Ko to paenga ia, Waho o Maketu, Ko te one tiatia, ki te tao matarau, Te tonga puaroa, Ka rimua o iwi ki runga o Tauwhara, Taka mai Rawhiti; E mau ana te toa na, Whakahaerea ra, Na runga i Ohautapere, Ka tuwhera kau mai, Te rua o Kaiwhare. Tapua kau ana, te toka i a te Whata, I te pae tirohanga nei hoki, Wherawherahia ra e, Te kapu o to ringa, Kia hou taketake, To ringa parapara, I hakerea ai te mano o te whenua, Kokopa mai nei, Ki ona papa, ka heua nei hoki, Me koko a tau, e I te turanga whakawareware, Whakawarea ana koe ra, Ki te ngakinga mate, ki a Tamamutu, Nawaki tonu atu e, I te ara whekowheko, Runga o Tarawera, He tuki upokororo, Ka iri maro, Te hiakai tangata, Kia Whakaue-Kopako.

HE TANGI TENEI MO RUAMOANA.

Ruamoana was the ancestor of the chief Tupaea, now living at Tauranga. Ruamoana was the father of Maimaraeariki, who was the father of Te Utanga, who was the father of Te Waru, who was the father of Tupaea.

Taku tihi kouru nui, ka whati i te ata, Ko te hau o te rangi, Nana i tokotoko, Tere ana Ruamano, Ki te uru; Ma to tuahine, Mana e ho mai Poutini, e Mau atu ai, Te ata o Whakatupu, Hei kowhatu tao; Mo korua, ko te ipo. Ka pau te a waiho E koe i te whare, i Te ruru taparenga, I te ruru whakakaia, Maku e mihi, noa, Ki o korua titahatanga i Waho te one pu, I raro te Waipuna, Ka timu ko te tai, Ka tawhai koe, ki nga tahuna i waho ra, Ki a mau ana mai, Ko te Kurunui-o-mahutonga, Ko te manu tena, I nohoia ai, te au ki Katikati.

HE WAIATA. Tera te Kakau, e ! Whakangaro atu ana ia, ki te rua, e. Tu mai, Iratu, e, Kia aro-piri mai, ki roto ra, e, Whea te iwi ngaro, e, Ka pau, te tau-toko e te ngutu, e. Moea ki te po, e, I konei tonu, koe a Te Hiko, e, Ho ake ki te ao, e, Ko au anake te tuohu nei, e. Pukohu horahia, e, Na runga mai o Tarahanga ra, e Kei raro iti iho, e Te wa koia, ki taku matua, e ’Ore te hoki mai, e Ki a au ra, ka iri nei, e Te kaha o te ngutu, e Te mutu noa, i te rangi tahi, na.

HE TAU. Torona te ringa, ki Maketu ? Ki te awa pouri kerekere ? Pouri kere kere Hui ake nga turi, ki porokaki; E tuohu kau, tatou, E Tama ma.

HE TAPUWAE. Taku Tapuae nei e, ko Huaki-Nuku, ko Huaki-Rangi, ko Rua-i-wehea, Takitaki Tu, o riri, e hara mai na, Tatau atu ana te po, i a koe, whiti ana te ra, i a au nei, Tatau atu ana te kohu, i a koe, whiti ana te ra, i a au nei, He po ki a koe, he ao ki a au nei. Poua i o riri, poua i o patu, poua i o toa, poua i o kaha, poua i o nguha, poua i o waewae, A au e haere nei, e pu rere-hau A au e haere nei, e pu roro-hau A au e haere nei, e tuia e te apuhau, e te apumatangi, Totohi atu ana te po, i a koe, heheu ana mai te ao, i a au, Tena te po, ka ruruku; Tenei te rangi, ka heuea.

HE UMU TAONGA, NA HIKAIRO. Whatu oho, te urunga Whatu oho, te moenga Whatu akiritia, Whatu pakeke, To mata i tua, To mata i waho. O-i. Ho mai taku taonga, Taku taonga, i tiria, I tiria ki uta, I tiria ki tai, I tiria ki tokerau, Oreore te kata, a te wahine; Oreore te kata, a te tane. O-i. Ho mai, taku taonga, Tu ea, Tu ngaro.

HE WAIATA. E ! muri koe ahiahi ra, Tango mai te korero, o namata, O nahe rawa, o nga kahika; E, kei runga riro, Kei a Kahungunu, Ko te manu hou nei e, te moa, Hei tia iho mo taku rangi.

HE WAIATA. Kaore te aroha, te wahi pu ake i roto ra, Kia ringia, te puna i aku kamo, E ai te taheke. Ka hei au, Ko te kiri-amoko, te tirohia mai na, Kataka ki roto nei, me he ao e rere atu ra Wetewete atu ra, i o taua moenga, Nau i ako, te kaihora wawe, e, I whea koia koe i te tuatahitanga ? Mekore te waka nei, te pakaru pea. Hei a pihanga iti, te hurihanga, I roto i te hinengaro, aroha; Ho ake rawa nei, te ngakau whakahoki, Ka miti whaiparatia na te tangata.

HE TANGI MO TE HIKO-O-TE-RANGI. Tera te uira ! kokirikiri ana, te tara-ki a Kapiti; Ko te tohu o te mate ra, E Tohi mata iti, haere ra korua, He kuru tongarerewa, he rutunga puhi no Tainui, ka tere ki te tonga. Taka ana a Ouenuku, ru ana te whenua, e-i, Rori noa nei, o iwi i te ao. Ko wai ki muri ? e-i. Nau i matakahi, i te takapu nui o Papa, ka tiraha ki runga, e-i. Wawahia ra, i nga tatau o te rangi, kia eke ai koe, ki runga ra, e-i. Kia totika ai, ki te aroaro o te Atua, i whiua ai koe ki te mate ra, i I haehaea koe, ki te piharoa, kia rewa tou hinu, ki roto o Poneke ra. E hine a te hoa, tirohia iho ra te pera o Tutunui, Ka ’tohu ki te whare ra, o tapu-whakaihi; Naku i hoa iho, ko Whakaraka-te-whatu, e-i A Kaiwhakawai, te wahine ’Atiawa, kauraka E koaia, he whatinga toki nui na, e-e-i.

HE MATA KITE.

The portions of this song which are printed in italics are sung by the chorus; the other portions by one voice.

A ! kohea ? kohea ? Tera maunga, E tu mai, ra, ra. Ko Maunga-nui, Ka tanuku, Kei raro. A ! kohea ? kohea ? Tera maunga, E tu mai, ra, ra, Ko Rangi-uru; Ka tanuku, Kei raro. A ! mitimiti. E. Mitimiti. E. Mitimiti, Oreore, Te tai, o Tauranga, Mitimiti, i-i.

HE URUURU WHENUA. Ka u ki Mata-Nuku, Ka u ki Mata-Rangi, Ka u ki tenei whenua; Hei whenua; He kai mau, te ate o te tauhou.

KO TE WAIATA A NGAHUIA. Tenei ka noho, nga kokoru ki te Kouamua; Tikina mai Kawana, tirohia taku iti, e noho wairua, Kotahi ra mota, i matea atu ai, ko to kurupaitanga iho. Me aha atu hoki ? he takiwa moana, Kia noho taku iti, i te kei o te ’tima Nou, e Kawana; hei whiu i au, te tai ki Ingarangi. Kei hoki mai whakamuri, ki Pewhairangi ra, Ka kai manatu au.

HE TANGI MO TAIAWA. E hau o tawhiti, I whiua mai ai, Te ’puke i Oropi, I maunu atu ai, Te taniwha, i te rua, Te puru o Waikato, Taku tau, i mutua Te wehi, o te whenua. E hine, a Nao, I murua iho ra, To mata whakarewa, Ki te wai ngarahu, Te uhi a Mataora. Hoki kau mai nei, Te tangata putohe O te riri. Te haere te rongo, Me ko Rangiwahia ! Mo nga mate ngaro, I runga te Motu-nui. Tikina atu ra, Nga rata whakatere kaipuke, I runga o Ngamotu; Nau i kumekume, Ka u te paura, Ka tini te maata, Ka moe koutou Ki runga rau kura. Kia ata whakaputa, Te rae i Rangipo, Kei pehia koe Te awe o Tongariro, Tahuri atu, ki tua, Te moana pounamu, Tautika te haere, Ki a Te Rauparaha; Kia koa tu mai, Te wahine ’Ati-Tama; Mo Tupoki, Mo Raparapa, Tenei kei roto.

HE TANGI MO TE PEHI. Na te Atua ranei koe ? Na te whiu ? Na te ta ? Na te whakatakatu ? Nau kumea atu, Nau takina atu, Ki te aroaro, no Hakitara, Ka nui o hara, ka rarua koe. E tama naku, korikori, ki’ horo, kauia e koe te au ki Kawea, Mate, takoto roa, kei o matua. Ma wai e rou ake, te whetu o te rangi, ka taka kei raro ? Mo koutou ra, e taupu mai ra, te wai ki Poutini. Ma tama na ’Pare, mana e whakarewa koe, totara tu wao, Ki kona e te rewa, whakahinga noa ai, te rae i Whangai, Ko wai tohu ai, e hokia Oropi. Nga nui o te tau, i waiho i te whare; ka haruru o rongo, ka kai ki te rangi. Kihai koutou, i whakahokia atu, mo nga riri awatea, i runga te Motunui, Mo Mamao-atu, mo Te Hiakai, tenei kei roto. E rau a Te Hau, e-e-i-i.

HE TAU. Emuri a po, kia a moe huri au; te hua aku kamo, Kua riro ki raro, ra. Te moe te (ina ia) au ki te whare, pohewa noa au; He ao mangi. Te pekeriki ra, e titope i runga, whawha rawa ake, Me he ri mangemange. Te makariri ra, whakatoro ana, noku te ringa kore, Ki te rau harakeke. Whakawehia ahau, te makau a te rau, kei Pahohoro ta te ngutu. Tara atu koutou, i oku korero. Pua nga kakaho, Ka rere i te waru. Ahakoa ra, te puke i motu, heoi e Tua, i huia Ki a au. ’Ore i whakarato, ki te rau, e pae na, te tau-tama, I whakamatau iho. Katahi nei hoki, ka rau aku mahara, ki nga mahi Ra, kua noa atu.

HE KARAKIA. He ata whiwhia, He ata rawea, He ata kai-taonga. Ka whiwhi, ringa o Aitu, Ka rawe, ringa o tangata.

TUKEKA TUPAPAKU MATE, A TE UHUNGA. A tenei au e, e tama nei, nei, aa, aa, Tenei au e, e tama nei, nei, aa, aa, Tenei au, e tama, i kimi mai nei, ki a koe, Ka arohatia au nei, ki a koe, nei, nei, Tenei au e, e tama, e-e.

HE TUKEKA NA TE HUNGA O TE MATE. E kauaka ra ngeau nei, e hakuhakua, a. Tenei te whakama e, kei runga, kei taku rae, E hohore ana, me he kiri kokiri, Me he pa nga patu au, na Te Huhu, Kia eke au ki runga, ki te puna Tinirau, e, Pupuha nei te moana; Pupu, ka mura te ahi, ha, a, a.

HE TAU. E ! ko te kainga hukiki nei, tenei; E ! ko te kainga whakawiri tangata nei, tenei; E ! poho tikoko, E ! poho tikoko, Poho tiango-ango, Te aroaro, e.

HE TAU. K ei te kimi atu au, i te wairua o te tohetea; A o te tohetea, Piri ki te whenua; U, hei kai, A hei kai ra, ma taku ngaki mate, E hara mai ana, Ki te whakapuango rawa, i a au, E noho kai kore nei.

HE TAU MO TE KAI-KORE. He aha ? he kai ma taua ? He pipi, He aruhe, Ko te aka, o tuwhenua, Ko te kai, e ora ai te tangata. Matoetoe ana, te arero, i, Te mitikanga, i, Tana arero, Me he arero kuri, au, u.

HE TAU MO TE KAI-KORE. He aha ? he kai ma taua ? He hakekeke, Piri ki te karaka A, he pohue, Toro ki te whenua; Ma wai e keri, I te makariri.

HE TAU MO TE KAI-KORE. E kai ra, i aku kai, Mo te oma ki te motu; Ki te aha, Ki te kai pakopako; Ki te aha, Ki te kai pakopako Whati ana to poho, E kore, tihoho oh, e tihoho oh, E tihoho, E te kai kore atu, ki Kapiti.

HE TAU MO TE KAI. Ko Tu, ko Rongo, Koia ko ngatahi; Ko Tu, ko Rongo, Koia ko ngatahi. Potehe. e-e, Potehe, e-e, Potehe te kai, ki raro ki te whenua, Potehe.

HE WAIATA. Kaore hoki, koia taku raru, E whakatungou nei; Hara mai koutou, ka titiro, Ka kawe, ka tutara, Kia rongo te marea, I aku hanga kino. No konei te puhongo, e pa tua, Ki te ope a Whetoi. Mauria atu ra, nga huarahi Ki Parerahi ra, e. Kei runga taku rongo i te ngutu, Ka pekapetau ana. Utaina ki te ihu o Ngaruru, Te waka i a Te Mana, Hei hoe ki runga ra, ki te tonga, Ko ia e kite atu. Ka tuku tenei, ki Wairau Ki te ara, o te tini. Ma wai koia ra ? e hori atu, Na roto i a au, No kokei, no te omanga i Maketu; I waho nei ano. E, i te Whaiapawa i tuku atu, Ki Wharekahika e, No reira pea, te waitau, Mau mai ki a au, No-te-mea i huia mai, E te korero.

PIOI NA HATUPATU. Ka mate te patungu; na Hatupatu, ko Karika, Ka whakamaroro, ki tai o te moana; E ta taua rangi, E ta taua rangi, tuia ake. Pioi e, Pioi e. Ko te mata i tua, ko te mata i wharaua, e ta taua rangi Hanui; Haroa; Hatupatu, ko Karika, Ka whakamaroro, ki tai o te moana; E ta taua rangi, E ta taua rangi, tuia ake.

NA TE MATUA O HATUPATU. Hara mai hea ? teretere nui no Tu ? Hara mai uta, hara mai tai, teretere nui no Tu ? Hara mai te kimihanga, hara mai te hahaunga, hara mai te rapanga, teretere nui no Tu. Tu whiwhia, Tu rawea, Tu marie oi, kei te marie nui, o te rangi nui e tu nei Ka whiwhi, ka rawe, ka mahaki, ka angaia, Tere, tere, tere nui no Tu.

HE WAIATA. E to e, te ra, Rere whakauru aua, ki te rua; Ko au ki raro nei, Ka whakaraupeka, i aku mahara; Taku moe, i au ra, I nui o rangi ra, Tenei ka matatu, Kei te manu tutei au, kei te pae, Nau ko angeau, Taratara rawa, a taua mahi. Katahi au ka mahara, Kia hoki rua au ki te iwi, Ki te tau ra, e, I rangia i taku itinga. E wani e te ngutu, I te tuakaihau. Naku te tahakura, I a Hauauru, te tata mai, Oho ake ki te ao, Mapu kau au, ki taku moenga; kaua e Pari, E oia noatia, I hohoro i te ngutu, E mau ana te tinana, hu.

HE HAKA. Aue, aue e, te whakama i a au e, A, e hoa ma, e whakakoikoia mai nei; Koia ano, ka hopukia, ki te pare Whakairo a Rauru, ka mau tonu mai Kei ona ngutu. Ko te heitara noa i te ao ? Hei oi mai ma tena na, Hei oi mai ma tera ra, Hei whakakikini noa, ia ra, Hei whakakohukihuki noa, hei whakakoraparapa, i te kanohi, aue te whakama i a au, e. E waiho ra te kawau, i a au horo ai, Kia whakatatangitia, i te korokoro, Kia whakamapuna tonu, i te moana, Kia ea ake ana, e ko te pari horehore i te Kanihi; Kia whakaata koia, ki to taha, Kia motuhenga te kaokao, Kia tu mai, ko Tarawera. Kia toro tonu, te ringaringa, E na konei ra nei, whakatureikura, Ki te whatu o te weruweru. Kuruki, i.

HE TAU. E muri a po, kia moe huri au, e, Hohoro mai e te ata, tau haere mai, e Kia wawe au, te kawe, a te rae ki Horohoro, e Tukuku ana au, te whitau i te repo, e He mate huka koa, i aurakina ai, e Kau ana i te au, o Wai-koro-whiti ra, i.

HE WAIATA. Ao mauru, e tauhere mai ra, Na runga ana mai te hiwi kei te Tawake, Katahi te aroha, ka makuru i ahau, Ki a Pomare ra, i rangia i te itinga. Pirangi noa ake, ki te kimi moutere, Kia utaina au, te ihu o te Rewarewa, Te waka o Patutahi; hei whiu ki tawhiti. Kia koparetia, te rerenga i Raukawa, Kia huna iho, kei kitea Ngawhatu, Kia hipa ki muri ra, ka titiro kau atu. Kia noho taku iti, te koko ki te Whanganui, Nga mahi a Kupe, i topetopea iho. Kei whea te tane, i aroha ai i te itinga, Mo nga riri, ka rukea ki ahau; Waiho i roto nei, ka nui te ngakau.

HE WAIATA NA NGATIKAHUNGUNU.

The words in italics are sung by a chorus.

Korerotia mai, e kui, ki a au, Kia rongo atu au, i te rongo putakari, I te rongo parekura. Ki te rongo pataka a Te Whatanui. I tahuri ai, ko Ngamotu Takoto i Te tahua, ko koe Te Hauwaho.

HE WAIATA NA PONEHE MO TE HAERENGA MAI O TE RAUPARAHA, I TE HEKE, KI KAPITI NEI. Ra te ao uru, ka tauhere Te hiwi, ki te Hikonga; Ho mai kia mihia, i hara mai I oku hoa, e, Naku rawa i huri atu ki te tai-whanga Ki a Te Wherowhero ra; Nana i unga mai, ka noho au Te puke ki Kamaru. Nui-nui Te 'Paraha, i te whenua; He manu ka pirere, Ka puihi tonu atu, ki te tai uru, Ki a 'Tamairangi. Tae a wairua motu huia O Tararua i runga Ki Wairarapa e, ki te tai-tapu; Ki a Te Ahuru, e Kia noho taku iti, i te kei o te waka Nou, e Te Pehi.

HE HARI.

This was sung by the rebel natives immediately after the capture of Kororareka. It is probably a very ancient one.

Tenei te riri nei, te riri nei, Tenei te toa nei, te toa nei. Ka whati kau ana, te tai ki Tokerau, Te tai ki Tokerau; Ho mai to uri, ki runga ki te pakiaka rakau, Kei reira tarewa ai, to kiko whakairo.

HE NGERI.

This was sung by the Native allies, when the Natives of the Waikari tribes were repulsed in the sortie which they made from the Ruapekapeka, and their two principal chiefs were slain.

Hanga to pa, hanga to pa. Ka mate to tikitiki, ka mate to tikitiki, To tikitiki whakamanamana; * * * *

HE MATA.

The words printed in italics are sung by the whole war party as a chorus. The rest of the song is sung by one voice. This is a portion of a horrible war song which was sung by the rebel Natives at the Pa of Owhaenwai, immediately after the bloody and fatal repulse of the British storming party.

Ka whawhai, ka whawhai ! E, he ! Ka whawhai, ka whawhai ! E, ha ! Ka whawhai, ki roto ki te awa. Puare katoa ake nei. E ka whawhai, ka whawhai ! Kihai koe i mau atu, ki to kainga ki Oropi, E, i te ainga mai, a Wharewhare. * * * * *

HE WAIATA. E pa ki te raro, homai koia ra te aroha; E te roimata, e taheke i runga; he puna ano ra Te utuhia i te roa, ko te tau, ko to aroha ra, Ko to tinana, te whakarehunga iho, whiti rere ki te ao Ho mai me whakaupa, te tuku tahua, i te ipo a ’Te Para. E moe atu nei, ko te wairua, kei te whakatata, E komingo ana, te tau o taku ate. Me he ia waipuke, me he manu-tu au, E rere ana te whakapa iho. Aku rongo tuku nui, Kei horahia e te korero; Kei hoki muri mai taku wairua mate ki te iwi.

HE HAKA NO MUA, MO TE KAI KORE. Noho kau, noho kau, e ! Noho kau, noho kau, e ! Noho kau tatou, i te ra e whiti nei. Na te tarakihi, i papaki raumati, nga puke Whakawhoto, kau Ranginui i a ia, Tu kau Muri’, ko tana kiri whero ki au, e.

The words printed in italics are sung by the whole assembly; the rest of the song is sung by one voice.

HE TAU TITOTITO. Nei ka noho, te Kaurapa-pu, Ko au nei anake; Taringa i whakarongo, ki te reka waiata, Me he wai e rere; Titoa mai hoki ra; to ringa i wera i te ahi, Ki taku hangi; Hei aha te turituri, o enei nga ra, E rangahau mai nei. Nau koa, i uta ki te kupu o te ao, He rangiwhata ko koe. Kauraka te maihi, e waiho i raro ra, Waiho kia iri ana. Kei whea to pai i horitea ki Himoki E tu mai waho nei. Nawai rawa te haere, i hara mai tohi tu, Ka hara mai ka ninihi, Ka hara mai. Ka papare me he ua torea, E whetoko i te akau. Nau te tuatahi, ki te whakarawai Kau ki te tinana, I aku kohaenga ki aku kahu waero, Naku rawa i tiki. Naku rawa, i rere te whanga ki Kaiapohia, Ki te motoi kahurangi, I nikoa ki te waka, ka kite taku kanohi, I te whatu kaiponu; I Raukawa ra ia, e koparea nei, E ngakau matua, Noku anake ra te tupuna, i kau mai, Ko Hinemoa, ko au, i-i-i.

HE MATA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

E pari e te tai, E pari ana ki te pikitanga i Arakari, ka ongeonge te tangata, ka tihetihe te whenua; Tere te whenua, ka tere, Tere te tangata, ka tere, Tere te wahine, ki tai o te moana, ka mokowhatia te taura ki te ringaringa; Aha ka tere, ka tere.

KO TE TANGI, A TUROA MO TE KOTUKU. Kaore te aroha, e Whai i a au E whanake tonu nei, Na te pupuke i ahu ka hua te mahara, Ka hua te wananga, Ko Houtupu, Ko Houora, ka noho i a Te Atea, Ka puta ki waho ko te Po, Te Po-i-tuturi, Te Po-i-pepeke, Te Po-i-oti-atu, Oti atu koutou ki te po, e-i, Na te kore i ai, Te Kore-te-whiwhia, Te Kore-te-rawea, Kia rongo mai te tohunga Kia whakapeka mai, ka he hoki au No Wharekura ano, Ka noho te Ranginui e tu nei, Ka noho i a Te Atatuhi Ka puta ki waho, Ko te marama; Ka noho i a te Werowero, Ka puta ki waho ko te ra, E haere puku ana, Ka huakina ki runga, hei kanohi mo te rangi; Ka marama koutou te haere, Ki te kawe a riri. Tahuri mai o mata ki muri ra, Te ata ka haea i runga o Tongariro, He ata kai taua, He ata kai tangata, e-i I whai pea koe, ki nga tahua a Ngatoroirangi, Ko Ihumotokia, Te Moanawaipu, Awatea ake ko Taraiwhenuakura, Ko te Kohuwai, ka whakamutu te riri. Moe mai e Pa, i roto Matangirei, Ko te whare o Turi i u ai ki uta, I hui katoa ano nga tauiwi nei ki roto, Taria e tukituki ki roto Kaikapo; Mo Whakapapatuakura, Mo Matawhare-te-uia, Ka mau te pakanga, e-i E tika ana koe i te ara kai riri i runga Turangarere, Mo Te Rangihauora, Mo te tautara tu, Ki Turangamaea, Ko Te Kohutu, e Whakahokia mai ki roto Patea, Mo Te Rakauhakahaka, Mo Haututerangi, E Kahu i te raki, tena to iramutu Rahiritia mai, Waowhia mai ra ki te kete putuputu na Raukatauri, I takina ai Kae, Ka mate. Huna mai ra ki roto Harururoa, Ko te kokori a Paekawa, i takoto ai Hunakiko; I takoto ai, Ko Manawa, e-i Koi aha ai koe te hunuhunu ai ki te mura o te ahi, Ki titiro iho koe, te kiri o Manumea, Ka whara kei muri, Kia hua i roto ra, Kia whakaringaringa, Kia whakawaewae, Ka whakakanohi i a koe; E tama taringa kore, te rongo mai ai, Ka pau te hora e au ki a Tahu, Ka pau te tuitui ki nga kakahu o Hau, He mea mahue au, i te unuhanga heke, He papa makere au, i roto te Kopae-pararakite-uru, Ko te whare o Tane.

HE AWA MOANA, KO TETEHI WAHI ANAKE. Pera hoki ra te korepe nui, Te korepe roa, Te totoe awa, Te wahi awa, Whakamoe, Te tama i a ia te awa, me kowai ? Kauraka tama e purutia, Takua atu tama, kia puta i waho, I te tawhangawhanga, He putanga ariki, No Rongo, Ki te ata tauira mai, e-i Ki taketake nui, O Kahukura, He moana, I rokia.

KO TE WHAKAWHIRO A MATEORO. Pakau riri, Pakau riri; Pakau nguha, Pakau nguha; Pakau tamawahine; He ruha. Noho atu koe, e Ori, Tukua mai Tonga. Pakau riri, Pakau riri; Pakau nguha, Pakau nguha; Pakau tamawahine. Wawahia, Wawahia; Toetoea, Toetoea; Te ao nui, Te ao roa, Te ao whakere; Te tamawahine, He ruha.

HE AWA MOANA. Te taotao kei runga, te taotao e Rangi, Te whanatu, taku taotao nei, Ki te mata i tai, e riri mai nei; E nguha mai nei Ka romia, Ka turakina, Ka pehia, Ka whakaruhia; Ka whakangehea; Tena taotao rangi, ka eke, Ka eke i tua, Ka eke i waho, Ka eke i a Rauru. Te taura, te taura, te taura tapu, o Tane; Kume, kume, He aha koe e waka, i tuku atu ai, Kia riro koe, i te au kume, I te au rona, i te au whakahoki; Kumea.

HE WAIATA AROHA, NA PU-TE-AURU TUAHINE O WAITARA. Tera te aotonga, ka whakahinga Kei Otonake ? He aha te roimata, te whamutu Tau hara mai, He piringa koko au, ki te Ranga-a-Haurua, Ka whata e te ngutu; Ko au anake, kei te kai kino Atu te aroha; Kei te he mai koe, ka te wero Ki te kupu-mana Ka te toko-rau, e to wahine, Kei hoki mai, te manako. Mei whera, e aku mahara, Me te ao mauru, E whi Te Whakawhiro, kia whiti Ki te tonga-paraki; He hau roki moana, ka horahia Atu aku paki, E mahara iho ana, he kaha ano Au, ka motumotu, Te iri atu ai, nga ihu waka No Waipapa, Te waka i a Te Heru, e rere ana Te au, ki Panirau, Kei tito, E Ti, te hoki mai, He kai au, ka whiua Ka hora ki te whare; ka hoki mai Au, ka kuiatia.

HE TANGI MO REHUREHU, NA TANA WAHINE NA RANGIAMOHIA. Tera te uira kokirikiri ana, ko Rehua kei runga, ko nga wahi tapu, E moe nei ra taua i te potutanga nui o Pipiri, Kapua hokaia na runga i Otu; ko koe, ko au kei raro i Toia iho ai to kiri, i whakataua ki te renga-horu, i Awe o te toroa, e piki ai koe nga maunga hauhunga, i runga o Tongariro; Hoki mai i kona, ka tokia to kiri, nga rehu tuku mai, Nga ia e rino i roto o Mokau, kia tu mai koe i te riu o Tane; Nga tai e paku i roto o Manganga, i waho o te Puia, Te kapohia koe, nga one kai-tara i roto o te Tahua Kainga ka rahi na, o matua i te nui a ’Ti Mani; Whatihua, Turongo, Uenuku-tuhatu; Nga rakau tango mua a Manaia, ko te tahuhu ra tena o te te whare, O Ruaputahanga, Hoki atu i kona, ka tu nga tai o Rakei mata-taniwha-rau, i Te tau, e-i.

HE TANGI POUARU. E koro tukino, E koro mate i te whakatoitoi Ka hua au, e kapo nei ki te koroki, He mate, hori i te kaokao; No te haututanga, ki te aroaro, i Koia ra ka waiho i a au, Ko te raru. E iti te tane ? I arohatia ai, Mo te umere-tangi ki te umu ika, Mo nga haere riki a te tane, Hoki rawa mai, i Hikihiki ra, Ki te tarawaha o te riri, ka takoto Tenei ra ia Paiaka, kei roto. E to ana ano i tona waka, i a te Rauamua E titiro atu ana ki te haramaitanga o te tonga Parawera, Ki tangihanga mai, o te tuatea, Whara rawa ia ra kei to kiri, Ka reka ia ra, i te waha no Maioro, E koro, e hara mai nei. Takiri ana mai, Porototo, Kia tu tana ringa ki te hau, He korero parera, na Pakihiwi, He horanga tautokorua, ki te aroaro no Ihurahi Na Te Whakatohea, i kawe ki waho ra, Ka momia, tana nui ki raro ra, i.

HE MAKUTU, MO TE TANGATA KAIA MATAU. Tenei te whiu, tenei te ta, tenei te apiti, Apiti toro taua, e-i Te whai a Hurihuri, a Taitai, a Tangaroa, Ukui o niho, Oroi o niho, Nau ka whakanuka, Ka whaka-kahui-tangaroa i a koe. Kahu-kura i tai ra e, whakarongo mai ra, ki a taua nei taputapu, Rua-mano i tai ra e, whakarongo mai ra, ki a taua nei taputapu, Tena ka riro, i a Whiro, I a Kapa, I a Whatino, I a Wharona, I a Ringaroa, e, I a Rerehau, e, I a Rerepari, e, Nga tangata kaia mai, o ’rawahi, e Whiua, taia, Maka ki runga te rakau, Ko te ngohi a, te whiu, Ko te ngohi, a te ta, Ko te ngohi a te Rongo-mai-whiti, Whiti ki runga, Tena ra, e kui ma, nga turipona, o to koutou koro, na ka riro. Tena ra, e hika ma, nga toetoe whakaongaonga o roto o te whanga, Ka wharau, Ko te matau ra tena i hi ai te whenua rahi, e takoto nei, Ka rewa Hikurangi, kei runga, E hika.

HE WAIATA. Ko waenganui anake tenei. Hara mai tenei ka whakatiki ano e, I moea ki te po, i konei e Mio, i To Tinana ra, ki te kainga-tupu, i To wairua ra, te kimi mai i au, i. Nei ano e, nga hoki teretere, i Kei ai e Whare, hei kawe i au, i A kite kau atu, te rerenga wairua, i Potata i raro, ki taku whaea mate, i. Te oma aku mata, nga motu tu mai, Tiritirimatangi, kia tapototia, i Ahua e te iwi, te rangahau o te hoe, A taitaitia, te ia ki Mahurangi, Taku otinga ia, kei whano au, kei nunumi.

HE WAIATA NO MUA. Me ko hea to whare ? I whakahakune ai, Ko Ko-rori-wha-te-po, Ko Ko-roriwha-te-ao, Ko te whare o Rangi, I takina mai ai, Te kahui whetu, E ngangahu iho nei, Hei whakamarama, Te riu o to waka.

He Tangi Na Te Riutoto, Mo Te Hiakai. Tera te haeata, hapai ana mai, Me he mea ko te tau, Tenei ka ora mai; E Hia’ rongo nui, Ki te taha o te rangi, Ka whati ra e, Te tara o te marama, Taku ate hoki ra, Taku piki Kotuku. Tena te kakahi, Ka tere ki te tonga, I whiuwhiua koe, Te hau ki a Tu. Mei ona ahua, Te hoki ki muri ra, Kei whea to patu ? E hoka i te rangi, Hei patu whakatipi Ki mua ki te upoko. Ki to kawe a riri. Whakahaerea ra, Kia rato nga iwi Kia kite Taupo, Kia kite Rotorua. Kia werohia koe, Ki te manu kai miro, I runga ao Titi, Hoki mai e Pa, Ki te waka ka tukoki; Waiho ki muri nei, Ka ru te whenua, Ka timu nga tai, I roto Waikato. Taku koara, Te uira i te rangi, Whakahoki rua ana, Na runga o Hakari, Ko te tohu o te mate na, i.

HE WAIATA. Taku ngakau, i rikiriki, Taku ngakau i whatiwhati, Kihai te manu nei i whiwhiu, No te motunga i te mahanga, I whiwhiu kino ai, e Ko Nuku-tau-matangi, ko te hara, Waiho te raru, mo Rupe, Haere e kui, i te anuanutanga o nga tau, e. Ko Matiti ki te ao, Ko Uruao ki runga, Ka anga te waha o nga tau, Ka turaha taua, E kui, e.

HE WAIATA TAWHITO. Tera te ata tapu hapai, Ana mai te, Tara ki Whangainga kia tangi noa au e, Mea mahue au to tira, To waka ko, Te Waiehuehu hei whiu, Ki te tai o, Te Motuhangarimu ki a Te Whareanga ra ki, ’A pani taku rangi te wai mangotara ko, Te moe Puponga ko te moe, A te manu e, Au rawa taku noho i taku whanaketanga, ku; Ako ki te mahi kite rawa, I te huhi e.

HE RANGI PUTORINO, NA NAMATA. Tahuti ake ra, Tahuti ake ra, Kei te Horo taku kainga. Kei te Kiokio au, Ke te Kiokio au. E whakamau atu ana, E whakamau atu ana. Ki te hukahuka o te tai. Hoho, Hoho, Hoho, i, Te tu.

KO TE WAIATA, A TE ROTO, RANGATIRA O NGATIKAHUNGUNU. Ko a taua muna e kui, Naku rawa i tuku atu, e, Ki roto ki a koe, Ka ruru ki te kete ra i, Ka tipona ano, Ki te hua i te kahu, e, Taria nei e tukua, Tera ka makoha, e, Ki runga te au heke, Ka hokai o Hangutu.

KO TE KARAKIA, I WHAKAWHANAUTIA AI A TUTANEKAI, KO TE INGOA O TENEI KARAKIA, KO TE TUKU O HINETEIWAIWA. To turuturu ra hei turuturu mou e Hinetinaku, e, Kowai kei runga nei, Horahia ra te moenga, te moenga o Hinemataiti, Kia piki ake au ki runga nei, Ki a te Uira, Ki a te Awha, ki a tikina mai, Ki a kautahangatia, Aku toto, Aku tahe, Aku parapara E tapu au, Na te mumu, Na te Awha, E tama whanau a manu, E tama a wai, Ko te tama a te Potipoti, Ko te tama a wai, Ko te tama a te Hemahema, Ko te tama a te Reiakiwaho, Taku tahe, Taku toto, Tuku parapara, Whano tae o kuha, Whano tae o tangata.

HE WAIATA. Kaore hoki, E te po nei, Te hari wairua, Mai ki a hau, I tawhiti, E Te Wai tenei ra, Ko to tinana, Te kauawhi nei, Tuku noa nei, Au i te tira, Nou nei ra e Hoki, Whakangaro ana, Nga tai-hekenga, Kei Otairi, Tuku atu ai, Taku turanga, Ake ki runga ra, Whakaiwi-kore, Rawa i aku iwi, Taku taumata, Kei te Kakawaatai, Ki a marama, Au te titiro, Ki te kotai, E hara mai nei, Na runga-tonu, Mai o Waihi, Te ata kitea, Atu Maketu, I te wai ra. Koe o te kamo, E huatau nei.

HE WAIATA. Kaore te po nei, Te mariri te hau, He rau tahuritanga Ki te kopainga whare, Tahuna mai e Pane, Kia ka ko te ahi, Ka muri aroha noa, Te tonga o te ra, Te rerenga ki te rua, Ma wai ano e tapapa, Ka opeope ano, Te rere mai a te ao, Ma wai au e kawe, Te hiwi kei Otaki, Nga rakau tango mua, Nau nei e Puke, Tenei te tu nei, Kei roto i a te piro, Ki te muri koe ’Tute, Nana rawa i tuatahi, Nana rawa i tuapeka, Ki te iti i a au.

MO TE WARU (TUPAEA'S FATHER) NA TETAHI WAHINE. Tera te marama, E ata haere ana, Te marama i te pae; Taku e hiko atu, I hara mai ra koe, I te hoa ka wehea ? He mea ka tauwehe, Te rangi o te manako, Nau na e koro, I warea iho ai, Te rere ai au, Te taumanu waenga, Te kei o Whakataha, Te waka ra i a te Waru, Hei toko ki tawhiti, Te ripa ki Tauranga, Te au ki Katikati, Ki te hoko ’Atiawa, E tae ra koe, Ki taahau wahine, Ko wai, au, ka kite.

HE WAIATA. Mei whenei ana, Taku hauoratanga, ’Enei e whaia, Te tira i a Tatu, Hei kawe ki te one, O Hukarere i raro. Whakahoki muri mai, Te whanga ki Parininihi, Whakatoro ringa rawa, I ara ki a Te Tua, Te hoa ra i a Te Wai, Noku te morehu noa, i.

HE HAKA. He aha, he kai ma taua, He pohue, Aue te kawe, e Me rore e au, ki te kiore, Ma wai e kai tena kiore kai hamuti, Hei te raumati ka haere ai taua, He aha to te raumati kai, He tuna ra, Me aha e mate ai, Me hi, Me rapu, E au, Ki te ngoringori, O taku pongenge. Kia tomo mai, He tuna pouaru, Tarara whare, Tahia ta, Whare pouri, Tahia ta, Whare potango, Tahia ta, Ka rere te winiwini, Ka rere te wanawana, Ka hemo te whakamataku o te Atua, Aue, Te Atua, e.

HE HAKA NA NGATITOA.

This song is sung as a chorus from the words “E ko au ra” in the 2nd line.

Ko wai ra tetahi tangata ma tatou e oma ki waho, E ko au ra, Ko au ra, E tae ki te manuhiri e noho mai i Hangahanga ra ra, Hara mai, hara mai, E hara mai ra pea, E tama ma tatou ki konei pukana karu kau atu ai, E waiho ko te topu o te wai, E waiho ko te topu o te tou, Nau mai ka haere ki Puke Totara ki Te Whakamaru, Me whakarere te tangata matua te kai, Tatua ia te korirangi, Ka tu ai tona tangata ki runga ka takiri ai tana peke kia huaia, Na, Mau na ko te wi, Na, Mau na ko te pungapumga o Waikato, Uho.

HE MATA. Kei motumotu, Kei motumotu, Kei motumotu i nga whakaweri o tau, Kia ata whakaputa, kei pehia koe e te anu o te hukarere, Kia kite kau atu i te wao kahikatea ki Tapapaki, Hei ake ki te tonga, Ka tere ra, Te pokai kawariki ki te uru, Tikina takahia i te tihi, O tera whenua ka takoto te paki ki tua, Ka whiti au ki te ao haere ana.

HE MATA NA TE TUATARA. Te tangi mai a te manu nei a te kawatere Haere te kawatere, haere te kawatere, Totere, totere maunawa, E piki ana ano i tana pikitanga, Ki Maheahea, ka he te manawa, He, He, He, He te tau, e Tutaki ake i a au me ko Te Mahia, E peka taua nei ki tahaki, A taukinikini, A taurakuraku, Aha katahi ra, katahi ra.

HE RAHIRI TAONGA, HE WAIATA TAWHITO.

Sung by Te Hapuku in November, 1851, when the payment for the Hawke's Bay district was made to him, to express his joy that the wealth of the Europeans had at last reached his country and people.

E hara hoki au, i te tangata i a Poutini, I Arahura ra e, I te wai ra, i takoto ai koe, e hanga; Taria koe, e ahu mai, kia mataotao, Ka hoki mai ai koe ki a au. Ka pau hoki ra e au, te hoa atu, Tukia, ko matate-whakarewa, Te takina ki te hikutira, Te takina ki te hikumaro, Ki te tauira mata o hanga; Kia whiwhi ai ra, Kia rawe ai ra, Mata o taonga, ki a au.

KO TE MATA TENEI, I TOA AI TE PA O TE PUNI, KI WAIKATO.

The words printed in italics are sung by the chorus.

Ko whea ? Ko whea ? Tera maunga, e tu mai ra ra ? Ko Kakepuku. Ko Pirongia. E ngawi ana ki a ia, ka pokia e te tuturiwhati, tai moana nui. Te awa i tera whenua ka mimiti, pakora te tai, ki tawhiti. He tumu tumu rakau, parawera kainga, kapia, I whakapiria ai, te rekereke, O te waewae, O Penenui, i whakapuangiangitia ai, te uri, O Te Wherowhero, i-i.

KO TE MATA, TENEI, A TE KUKURARANGI, MO NGATI-RUANUI.

This is sung as a chorus.

E noho e Whana, taria koe e whakatarehe i te ra o te waru, He tapapa tikumu i whiwhi ai taku ringa, He komanga karaka i iri ai koe ra.

KO TE MATA, TENEI MO TE MATENGA O PUKERANGIORA.

This may be sung by one voice, or as a chorus.

Nga whenua e tere mai nei, Ko Kakepuke e tere mai nei, Ko Pirongia e tere mai nei, Ngunguru ana he puke one, He hanga tangange kino, te uri o te Pakake, i te ra waru, e Rongo no taua ki te wainui, Titiro ra taua ki te ngaru whakapae ki te tapu i a no to waka He wakapuawai ue ana ki te taumanu no, Ho ake ai taua ki ’Rangioratahuri, Te puke i mate ai, Nga whenua, e.

HE WAIATA KAUMATUA MO NGA TAMARIKI E KATA ANA KI A IA, KUA HINA. Waiho ra ia nei au, e koro ma, Maku au e haere, ki mua o te ara, whanga mai ai, Ka tata ki a koe, nga taru o Tura, Ko te hina, ko te mate, te whanga iho nei, Ka poro ra hoki taku akutotanga, Ka taiapo rawa mai, nga karukaru, no Kahutauranga, Waiho noa e raro, kia takoto ana, Hei matakitaki mai ki a au, e-i-i.

HE KARAKIA MAUNU TUNA. Haere atu ki waenga te tahora, Aha, mouti, mouti, Aha, mauwhane, mauwhane, Ki Rotorua, ki te kainga o Te Ariki; Aua kore, aua mau; Ko te mea iti tenei na, Ko te mea rahi tera ra; Ko Omere tenei na, Ko Omere ahua tera ra; Ko te ngutu runga tenei na, Ko te ngutu raro tera ra, Kauwae patiki tenei na, Kauwae hapuku tera ra; Kinitia, te hunga mate atu ki te po, Kai toketoke; He toke, Kai mai, he tuna.

A FRAGMENT.

It is often used as an opening to modern songs.

Kokirikiri ai, Te ao kapua, e rere mai ra kei te moana, e-i, Ki konei au, Mihi atu ai, tangi atu ai, ki aku nei tamariki, e-i, Ehara i te tangata, Ko te whatu toto, o te ngakau, motuhia mutunga mahara, i a au, e-i.

HE WAIATA NO MUA. Kaore te roimata, hua noa i aku kamo, Na roto i whakakonuka, Tu mai e Pou, hikoia te Haratua; Kei te aha nga koha ? Kei aku mata karipi ? Kei aku mata hahae, Kei te puku rahi, o Taumanu ? E pai ana e whae, he hara tuakiri. Ka pa ianei, ko te ruru i wetekina, E tau taku rongo, te kawea te pakia, Nga roro whare koe o te Toheatuarahi. Kei hua e mea, naku te whakinga nei, Na ona tohu, ki te whakamohio, Meaha i te ngakau, te pakoko tawhito a Te Riaki. Nga rakau tango mua a Manaia, E ingo i ara, ki nga oha tupapaku, Kei whakarerea, kei kaupapatahuri, Kei tahoto noa, te paki ki tua, e.

KO TE MATA A TE KUKURARANGI I PURUTIA AI A KAPITI.

The words printed in italics are sung as a chorus.

I rere ki te whetu, I kapo ki te marama; Ka mate. Ko wai te tua o te tangata ? Aua, E ue ana, I te tini o Ngatiawa, o runga te Rangi, kia neke, Te neke.

KO TE WAIATA A PUANGA. Taka pitonga, E tuatakahi mai; Nau mai ra, haerea, Te one, i Wairua. Mei matatau au, Te heke haere, I a Horoatua, Hei kawe I a au, noho ana taku iti, Te Kopi-o-Uenuku. Kia whatata, e Te taha ra, i A Paro; Ko te tane tena, I ako ai, Ki te aroha. No muri na, te rau na, Whakakuru, Kau mai. E Wehi ma, e Kati ano i Nga puke, Kia marama, e Te titiro, Ki tawhiti, Auahi kokiri, Ki Otomaiea. Tirohia e Tangi, Te koha ra i Au, E kei tawhiti ra, Hei wai whakaatanga, Kia ata, Tirohia, Te rihinga, i Te tinana.

HE WAIATA.

This song was sent in a letter by Heke to the Governor shortly before he died.

Kaore te ki patu te makere noa i te ngutu, He pueru waihoe i a Te Rehu i runga, E mataku ana roto i te hau korero, Wareware i a au te maru o Nga Puhi, E herengia koia Te Heke te rakau ka whiria, Te ata whakarangona nga mahi a Rarotini, Ko to tinana ra te waiho atu i te hoa, Ko to pai waewae te tuku mai ki a au, Kia huaina atu e aratau ana mai, Ka te tiriwa te ripa ki Kinikini, Kua puawhea te rae ki Hikurangi, Ki nga tai omanga i te ipo o Mokau, Me ruku ware au te reinga tupapaku, Kei whakamau kau ki Morianuku, Ki taku tau tupu i awhi ai maua.

KO TE TANGI MO TE MOMO I MATE I A NGATIKAHUNGUNU. Tera te whetu, Kamokamo ana mai; Ka tangi te whatitiri, Ka rapa te uira, Te tohu o Hoturoa. I maunu atu ai; Kaitoa, kia mate; Nau i rere mua, He waewae tapeka, Ki te ara ripeka. He pukainga pakake, Ki te Roto atara; Ma wai e huaki, Te umu ki Kahotea. Ma Te Rauparaha, Ma Tohe a Pare, Mana, e tamoe, Te awa kei Ahuriri. Kia riro ana mai, Taku kai, ko Te Wera; Me horo mata tonu, Te roro o Pareihe, Hei poupou ake, Mo roto i a au. Iri mai e Pa, I runga te turuturu, To uru mawhai, Ka piua e te tai, To kiri rauwhero, Ka whara kei muri, Koa noa mai ra, Te wahine a ’Ti Puhi, Tahuri mai o mata, Te tihi ki ’Tirau’ Mo wai rokiroki, Ko te huna i te moa, I makere iho ai, Te tara o te marama.

HE TANGI NO MUA. Kaore ra he mihi ki te makau, E kei whea iara he toka whaiapu, Te ho mai ai, kia ripiripia, Ki te kiri-moko e mau atu nei, He hanga mania noa te taringa, He ika ano au ka haehae, Ka te tauaki ki te rangai tapu, A e rua iara aku ringaringa, Ki te whakakopa mai taku manawa, E kakapa ana me he rau kahakaha, Kia mana ra ta taua awhiawhi, Taku takiura i te weherua. I awhia maunga e tu mai ra, O te tara kei runga o Tauwhare i raro, Ko taku taumata e noho ai, Kia takohutia taku rangi, Ki te kawakawa hau-auru. E pupuhi mai nei nga rorohu, Nau mai ra e Hoki hei kawe korero, Ka rere au ki te hau o te reinga, Kei maru atata au te whakamau, Ki te pae tauarai ki te makau, Ki te tau ’Ati-Rangi, ka te wero i ara, Ki te reke taiaha, ko au i whare noa, He kai e hokia, e.

HE TANGI NA TAKINGA. Huihui nga ki, Huihui nga korero, ki roto Wharekura, ki a Uenuku, Tauria ki te whataroa, e-i, Tenei to uru kakanui, Maku e whitiki, ki te tatua no Whatitiri, Tau ake ko te hau tapu no Tu, e-i. Whangaia atu, Kei Aituhau, Kei Aitupawa, Kei te Pawanuku, Kei te Pawarangi, Kei te wai, wai ki a Aitu, e-i. Me opeope noa ake, Te toto o Iramai, Te toto o Konako-kai-kino, i Ekore e tupu to mate, e tama, e Maku e ueue te pu o te whenua, A rewa ki runga ra, He apu matangi, A whakatu au, Te rae ki Imatonga, A whakatu au, Hei te tiuma rapu, Hei ngaki i to mate, E takoto, Nau i hunahuna Te maru o te taua, Taonga ruru tonu, Ki roto te putea, ’Ai huhia, He huia rere uru, ’A hoka ki runga ra, He tawake maro, He kawau whakateka, He tu ano ra, Te tu o te taua, He tohu ano ra, Te hau tamawahine, Tena kei te motu, Ko te manu kopakopa, Tena kei te wai, He parera teretere, Tena kei te repo, He matuku noho puku, e tama, e-i. Ki atu ana au, Tu mua, tu hiku, i ’A hume mai koe, I te maro o Whakatau, He uru rangi papa, Ka tara ai e, I te ara whakakopa, Kei o matua, Kei a tama na Wheru, A ruku atu ana, I te tai maranea, Nga raorao ka horo, I roto Whakamauru, I pongia ai koe, Ma tama na Moko ’koe’ huki a ika, ’Ku kiri kohiku, Ki tua te Rawhiti, E tama takiri tu i te tau o te ate, I rehua ai au. Maku e whai atu, Nga manga koparu, Ki te hau-kainga.

KO TE TANGI A TURAUKAWA MO TE WAKATAPARURU. Taku matua, e Aku maru tiketike kei a rau a Te Angi, Ka pau te huirua kei to tamaiti koe, e-i E Papa ma e, rangahaua atu ra ki roto Manukorihi Ki’ whakarewa koe, kei Hauarangi, Ko te tai o Turi, Ka hirere, ko te tai o Rongo, Ka tata ki Tamateauatahi, Ki ’kopania e Ruatapu, Ki ’puta Rakeiora, hei hou kokiri mona i, Ma te rahi ’Atinui-o-Tau, ki te rere o Kurahaupo, Whakatupuria mai ana e te kahui manu, E manu-kutikuti, E manu-pekapeka, E manu-i-haroa-te taha-a-rangi, Kaore i tupu ko te tuahine ko Hinewikura, Ka tupu Komanawa, Tikina atu ra nga tai o marama, I whanake i te wai matuhirangi, Kei te whakarokiroki, Kei te whakamaunu, Kei te turuki, Ka rewa ko marama i roto i Rangiata, I te whare o Tawake, Ka mau ki tana ko, He koanga a nuku He koanga a Rangi, E ngaere nuku, E ngaere Rangi, E tere te tutuna, E tere te wawa, Na roto te wai, Ki Paripari-a-ika, Ki Okare, Ki Rangitahua i, E ai ra e ma to tamaiti, ma rau a Rangimuri, Ma e whakarewa Waruwarutu ki roto ki a koe, Hei ara mou ka haere ai koe te pikinga i Okare, I pu nga mahara i a koe ki reira, Haua iho ana ko Te Rangipaenono, Te waka o Tawhaki, Ko te waka tena i noho mai ai te houhanga, Taketake, Te taketake matua, Ko nga tama e rua, Tineia iho, Ko Tahuhurangi te kuri, hei pito, I pikia ake ai, Turakina, ka hinga, Ko Matuaiwi, Te mate i a koe, Taranaki, Ka hoki mai ai e nga tira a to tupuna i roria i te rangi, Ekore e hoki mai, Ko te uri no koe o mahuki o Haereao, I whano, Ki te papa tatau o Hikamakama, Te whare o Paekawa, Oti atu u i, Ko whea to ara, I haere ai koe, Ko te ara o Kupe, I whano ki Matahorua, Tukia i to umu, Tukia i to poho, Whakarewa te taonga e tutakina mai, To taenga atu ko Hau-ka-rere, Ka tangi to waha, Manawa mai te tuhi, Mai te rapa, Mai te uira i.

KO TE TANGI, MO TUWHAKARARO, TE RANGATIRA O TARANAKI. E pa whakarua, e riringi, he Ho mai aroha, e Rau, o To whaea i Waipingao ra, te Kuihitanga mai o te roimata, e Na roto i au, I hoki muri, te Haere tahi ai, te Tere nui i, O whaea. Ka taihuri atu na, ki Ngongikato, ki A Te Wharehuia, he Kore wai whero, Kia utuhia, Hei wai kana hoeroa ma Rautao, Nana te whana tangi ki Kaingutu i, Rehua iho ai, Oku maru i, Te whakapipi nui, Ka wareware.

HE WAIATA NO NAMATA. E patu ana ahau, e patu ana koe, Taku rakau, tohe ki te riri; I na whea iara ? i nga pahake, E hau ana taku patu, ko Poroku, I tuituia, i te hinapouri, I whakawhetu ai, aku kanohi, Aue, ka ao te ra, e-e.

HE OREORE TAMARIKI. Korero e tama, na te potiki taua, Na te porea taua, Na te potahuri atu, Na te potahuri mai, Na Kiki taua, Na Toto taua, Na Tarionge, e Na Rongokokako, Na Tauratea, Na te Uritangata, Na Uenukurangi, E te uri tangata, Nana i homai, Ki roto ki Aiwi Uenukuherekuta, Komotia atu nei Uenukutiti, Komotia atu, Ko Rangitakunu, Na te ringa atua koe.

HE WAIATA NO NGAITAHU. Moe hurihuri ai, Taku moe, ki te whare, Kei whea Matau, E huaki ana mai, Ko te Hiko-o-te-rangi, Te hakiritanga mai; E ngaki ana, I te mate, o tona matua, Ngaua rawatia, Te pori o te Atua.

HE WAIATA NA NGATIKAHUNGUNU. E titi te kowhiti, Tiaho i runga ra e, Ko au ki raro nei, Whakarau ai e aku mahara e, Kei te hurihanga au, O Rangi raua ko Papa, Ha; aue. Ki kona Mokonui, Tara noa ai te ngutu ki te korero e, Mau e kake mai, Ko nga toka tapu nei, e Kia rua nga tau, Ka whakahorohoro ai nga tapu, Ha, aue.

HE KARAKIA. To toke na, Hi atu ra, Ki waho na, Kai mai ai. E hi ana, E rawe ana, E taki ana, Niho koi tara; Kia u o niho, Hui mai nga koura, Pu rakau, O tera, Taha ra, Ko taku toke.

HE WAIATA NA NGATIKAHUNGUNU. Tera koia me ko Tautoru, kohae ana mai o te raro, Moe rawa iho nei ki te po, i a Miru ra taku wairua, Tauhokai au e hoa ma, ka mau te tipona kei te tinana, Ka tahi te hanga kino i a au he tutara, He onge taru ano i taku tinana. Kaore ra ia e te iwi, Aku aronui atu ki te mahi, Nona te hiahia i tu mai, Kia heuea mai te tinana, Kia whakanoaia nga tapu, E tu ana i te whakatara. Ekore te hiahia e puakina, Waiho ana me tatari atu, Te wai tohi mauri o Kahungunu, Taratara uru tapu o Te Urewera, Ka hiko nei au ko tawhiti, Te pae tauarai, Kei mihi mai.

HE WAIATA AROHA. Tera nga rae rehurehu ana mai, e-i Kakarauri e ki te awa o Hauraki, ra, e Ekore e kitea i te korehu tonga, e-i I te ahi whakapo, ki Hauraki, ra i a, e-i Aua to pai, kei tawhiti rawa, a.

HE TANGI NO MUA. Tera te whetu, hikohiko ana mai kei runga, Ko aku mahara, e ruru nei, ko au anake, Kei te hua mai koutou, e tama ma, kei te turaki au, ki te whenua, Ko te moe a te manu, e-i, Tenei ano Werorangi, te titiro nei i ona mata, ki te uranga mai o te ra; Kaore te aroha, ki te hoa, kore i a au, e-i Kei hea ou tuakana, ou teina, hei whakaete nohoanga. Kaore i a au, e-i Kei te wareware taku ngakau, kahore he rawa i raro, I iri ai ratou, i runga i te kaha taua, i a Te Rangihangungu, Hau atu ana, ki te rae ki Wakaurangi, I hunuhunua mai, ki te mura o te ahi, Patua mai te kakara, kia mihi au i konei, e-i He tohu ahakoa, e tama ma, te wiu ai, nga patu ki a au, e-i He tane koa angeau, e tauna te rumaki nui atu, Hikohiko au e te wai o Titahi, Kia kite ake au, i te tangata, i inu i te toto i Kakatuwera, Aue taku teina, e-i.

HE WAIATA. Nei ka noho, i te matapare nei, Whakamau te titiro, ki te kapua rere mai; I ma reira mai, te aroha o te tau, Kua huri atu, ki te rangi, Katahi nei, ka hoki mai ki au, Apopo noho ke ana hoki, Ko te ngau a te Atua, te makahi iho, Kei tae taku ropi, Kei hoki au, ki te ao, e.

HE MATAKITE NA KAITOKE, HE RANGATIRA, KAITOKE NO NGAPUHI.

The two first lines are sung by one voice.

Ki mai nei, te Atua o te Po, Ko Mangawhai, au ka mate,

By the chorus. Kaore.

This line by one voice.—The remainder of the song by the chorus.

Kei te pikitanga, au ka mate, Kaore. Kia kite au, i te tai o te uru, Kia kite au, i te tai o te awa, E ! ka kutia e, ka wherahia, Te tai, o te awa, O Waihi; ka kutia, E ! ka kata te wahine, A ko Tu, ko Tu, Ka mau, A ko Tu, ko Tu, Ka mau. E pupuhi ke ana, Te hau whenua iara. A ka titiro atu, ki te wao kahikatea, E tu, ki Kaiwaka, ra, ra. A ko Tu, ko Tu. Kopiko atu, kopiko mai, Kopiko atu, kopiko mai, Ka whakaaro tupua, Hua mai te rirerire, Tau tini, I, i, i, i, Tau tini.

HE MATA. Kei uta, Kei uta, Kei tai, Kei tai, Kimi, Kimi noa ana; Rapurapu noa ana; ’Kei whea, te uri o te tangata ? u, e. Ra te tai, e papaki, ki te rae, O Ngaruahine; ra, ra. Ra te tai, e papaki, ki te rae, O Ngamahanga, ra. Ra te tai, e papaki, ki te rae, O Taranaki, ka takohekohe, te raho, O te wahine, ka kata te toa. Hi, ha. Haere ana, ka hoki au.

HE TAU.

The words printed in italics are sung as a chorus; the rest of the song is sung by one voice.

Te marama i runga ra e, Ka pau te korohikohiko, e te whetu, Tena, te tini o te tangata, Te ngoki mai, roto o te otaota nei, Kei te whiringa o te patu, a Te Mautara nei, Kei te whakapateko mai, Tona taina, i roto i, Nga keha, o tona wahine. Aha, kia mau, te pupuru, Aha, kia mau, te pupuru.

HE HAKA, NA HOKI.

Te Pehi married as his first wife Tiaia, first cousin of Hoki, he then took another wife Purewa, who treated Tiaia contemptuously, calling her slave. Hoki then composed this poem to deride Purewa, and to prove the high birth of Tiaia.

Te he koia e hine, e, Te papa, Te urunga, Te moenga, Te whariki, Maranga tonu mai, ki runga. Koia koa, i tata mai ai, te ki, Ki taku matua whetowheto, He kararoraro ’ngeau. Katahi nei, ka tino he, Nga hangarau a te uri o Te Wehi-o-te-paipai, Nukanukarau rawa, hangahangarau rawa, ka takoto tiwani au ki muri. No reira, te whakatakao a te tangata, He ariki kai tapairu; Ko wai te wai ? i tohi ai, Wakaraka-te-whatu, hei tangaengae mo te tangata. Me ui koia te tipuna ? E tu mai ra i tawhiti, e kanapu ana mai runga te rangi; ko te uri au, o Te Putangi-mai-waho-o-te-parirau-o-te-tara. O Te Whakatapairu ariki, ko a Titirauwhea, tena, kei tai, e hiko ana. Ko wai te tupuna kia whaka-o-Uenuku ? Whatitiri, Takataka, Hapai, Mamaua, Tangotango, Arahuta, He putanga wheao, he ariki taniwha tena; E, Ue, E, Raka, Kakati, Tawhao, Whatihua, Uetapu, Ko Te Mania-o-Rongo, Ko Te Ao-te-tau, Rawaho, Te Paripari, Uenuku, Tuwhatu, Mapau-a-tuiri-rangi, Ko Maniatiemi, Ko Tanga-ki-te-Marangai, Ko He-uru-rangi, Ko Korou-kore, Ko Hine-puanga-nui-a-rangi, kei runga nei. Whakamama nga karakia, ko te Waka-i-tu-pawa, Ko Tu-Whangaia, mo aku tupuna, E kiia mai nei, he urunga kowhatu, he moenga rau Kawakawa. Ko Te Rerenga, ko Mariu; Te upoko whakahirahira, ko Rangitihi, Ko Hinematua, Ko Ririwai. Naupe whakararo, ki te upoko tamoremore, ko te aitanga, a Kahukaka, ko Houmea te puru o Houtaiki. Takahia atu, i tuauru, ki Okoro, Tuperoa, Tahinga, Ko Potete, te uri o Karewarewa; Tena, to tipuna hoko pipi, i haere mai i Parareka, Ko Noke, ko Puhangahau, Ko Ngatiurunumia, ko Te Matapihi. Ka hau, ki te hikupa o te ika, ko Taumairangi, nga whakatiketike mai o Ngamotu; Te Manu-tohe-roa, ko Rauakitua; ko nga mangainga, o aku tipuna, e rangona nei. Whaka-Ruaputahanga i a koe, Nukunuku Tiaia, te wahine tautauwhea, ki tahaki, Kia watea te nohoanga, o te wahine tiketike. Kumekume matawaka ki te marae, Kia tangi te titi, i runga i te rae ki Tirua.

HE TANGI. E Tama koe aku, E tiori mai ra, e tama, Kei runga koe, kei te toka tapu, E karanga mai ana, ki a au, E hoki mai ranei, te rangi tahi, Ka matuarautia ki te tangata.

HE TANGI MO TE WHENUA NA RAKEIWHARA NO TARANAKI. Tukua he karere, ki a Tuatara, Te mokopuna a Ouenuku, Te puke i Rarotonga, Taku kainga ra; Tu ake hoki au, ki runga i Owhato; Kia whakamau koe, Nga taotaoroa, Taumaru ana mai, Te tai ki Oruapoto, Ka riro te whenua, Taku kainga ra; E tau ianei, E kahuhui atu, kei rawahi, Whakatonga, o te Waiariari. Kia wetewete koe, I te wao nui a Tane, I kiia mai au, Ki te tere kau, e, ra i.

KO NGA MATA TENEI, A KAITEKE I NGARO AI A NGATIWHATUA. Ka mate koa Kaipara, ne, A-e, Ka mate koa Kaipara, ne, A-e, Ka mate koa Kaipara, Ka tu wehiwehi, ka tu wanawana, Ka tutu te puehu, ki runga, ki te rangi, A ko te puke i Aotea, ka piki, ka kake; Hi, ha. Ka taupatupatu, te riri.

KO TE TANGI A MAKIRANGI MO TUPOKI. Tera nga whata, ka moiri kei Parininihi, Nana i ho atu ki waho, Haere ra, e pa ma, i te apurorowhio, o ruhi, O ngenge, O te makino; Kino tonu i, I whakahokia atu, e koe, ki te hau-a-uru, Te whakahokinga mai, ka whiti i te Rore; Kihai koe i whakaaro, kia manu te wai, I runga o Ngamotu. Kei to tamaiti, Ma rau a Mataku, Mana e putiki, Te ua o te pakanga, E tauwhiro mai ra, Te hiku o te taua. Hirautia ra, O Kahu angiangi; Parurutia ra, Te pu ki Waiau; Paerangitia ra, Te pu ki Wharekohu; Kia nui o tohu ki runga ki to rangi, Kia rewa, nga ngohi a te ’Ati, Manuwhakarewa ia; Kia whakakau koe, I te whana whatiwhati, I roto Pararewa. Kei pehia koe, Te ahi a te tupua; Tenei Poutu nau i here mai, Hei whakatu atu, te maru i muri nei. Kaua, e runga, Hei koa ina mai, Tukua atu, ki waho, Mo Tautari ma, Mo te wai-aruhe, E tanga tonu nei. Ma te hau takaha, E turaki, Taku rata tiketike, Taku whakaruru totara, E tu ki Poutama. Hurihuri noa ana, Te mokai o te wahine, Taku kiri whakaniko, Te kiri o Awanui, Ka whara kei muri. Karanga mai, e Pare, i te rae ki Rangiahua, Tena te manu nei, He takupu matakana, He aua matawhero, No te utu e hira, Ki te pae ki Karakaura. Katahi e ’Poki, ka tahuri, to rakau toa, I ngaua putia e te ipo wahine, Te whatinga i reira, Te puhi o te waka, He tumu herenga waka, No runga, No raro, No Te Rauparaha; Tawiriwiri ana, Te papa ki raro-tonga. I whea koia koe, Te tohi atu ai, To patu whakatu, ki te ihu o Mama, O Mama, ra i, te kai a Ranga; O Hau, ra i, te kai a Wai; O Tiu, ra i, te kai a Mahare; Ka mahungahunga te whakahoro, i to angaanga, To angaanga tautohe mai ki te hau o te riri, e-i.

HE WAIATA TANGI KAI. E Petu e, tangi kino, Taruke rawa. Ka ngaro e tama, te popoki o Kahu-kura. Ka whano, ka hemo rere, Ara ko au, ka tuku atu, i te ope i a Te Roha; Kia mutu ai te mamae i ahau, ki te kai kore. I u mai ano Hawaiki, ki uta; I ho atu ano, ki roto ki te rua, Kua tamoea mai, e Te Potipoti, E Te Akaaka, e Rangahuawhenua, Ko nga pu pea, a Te Whiti, i karangatia, Kia huna te pari kai, kia ngaro; Haere ra, e te kai, ki tawhiti, Taku takapu, e pari ana te kai, Kai kore ma maua, ko taku tamaiti.

HE WAIATA KAI NA NGA TAMARIKI. Ko wai kei Puketi ? rara. Tenei taku kaki, E tamina noa nei, Ki tana kai, he whakahiku, Ki tana kai, he whakangako; Kotia i runga, Kotia i raro, Kotia i te rehe, o te kaki o Waipuapua; Nawai, nawai, kawa, Nawai, nawai, reka, I kainga ai, hapukuria; kau-uup.

HE WAIATA NA TE RANGINUI, MO TE KAKAHU KORE.

This song, excepting the first line, sung as a chorus.

E kai e, te kutu, E kai e, te tuiau, E kai e, te tara pake, e tu ki Turamoe ra i a; Tera te rongo o Paeroa, te hau i raro ra; Ekore ranei a Te Mui, e whiwhi mai, i lona nei hana, Hei whakatau ake ki te tangata nei, ki a Te Moko, Nana i ki mai, 'He pakaru te ihupuni, Hoki kau mai a Rangitapuarewa, Te kai kawe taonga. Me kawe te hana nei, ki Whakanau, Ki te wai ra o le hinu oke, Hei tamata iho, i taku kiri, Tuku te whero, ki taku tinana i a.

HE WAIATA NA NGATIKAHUNGUNU. E hika ma whakarongo mai, ki te tara ka iri wharetia, Te ai he makeretanga ki raro, E naku nei ana te tapu i ke i rau rangi, He muringa nei au he eke wai rehu mai, He kino te ngutu o te tangata, ki te heri mai ki a au, Kia pa mamao ai taku haere ki reira, e-i.

HE KOHUKOHU. E hine e, tangi kino e, tangi aurere nei ki te kai, Tena o kai, ko Te Wherowhero, ko Te Kanawa; Nana i unga mai, ka eke nei taua, ki te tihi ki Kamaru; He maunga tu noa, kaore, he makorea tangata. Kei te anuanu au, i te waitakataka, no Hari ranei, No Haupokia, no Maniaruahu, no Kahatuatini, no Tukorehu; Whakaki tonu ake, ko Hou, Ko Te Wharaunga, ko Hihi, Ko Te Whakaea, ko taku kai reka nei, ko Te Au, e Mokai ’Haeata; i whakarauora ai taku kai, ko Haututu, Te tangata horiara ki roto o Parekete. E tapu te Rangituatea, Tukua mai taku kai, ko Hore, ko Tawhiriao, E mau wehi ana au, i to Atua mana, i a Uenuku, Ko Te Whareangaanga, me ko Te Taniwha te kai a Pukueka, ehu.

HE WAIATA. E Pa tawaho, e awhea mai nei, E ho mai ana koe, e te kokoraro, Te mate o te aroha, ka eke kei te kaki; Kei nga puke au, ki Paratetaitonga; Nau ka pai atu, ki tahau wahine, Ka kawa tonu au, ka wai-ngaio-tia, Pu ake ki te whare, ki a Tumutara ma, Nei ka noho noa, oma nga waka mai o Te Wharetotara, Ko Hine Moa au, e whakakau ana mai, Nga tua one, ki Rangiuru ra ia, Naku te Uma-kawa, i turaki ra waho, Kei taku hoa ra, te tau-whakaurunga; Nei ka hikoi, te horo ki Papango, Ko te whakawhirinaki, Tauawhi nui au.

HE WAIATA TAWHITO, HE WAIATA WAWATA MO TE ATAHUATANGA O TE PAI O TE PUKEROA RANGITIRA O NGATIPAOA. Kaore te whakama, kei te ahi toro, Au, e tahu ana, He wai tarata ra, me patu, kia kakara, Kia ingo mai ai, Ara ko te tau, te wani noa atu ra, Wai e rongo atu; He karere, tuku mai i kitea e au, He pai tangata tonu, Taku nei ano me huri ki te tua, I taku tinana, He rite te pehanga, ko Paratetaitonga, Kei te hukarere, He rakau maroro au, ka hapainga, Te riu ki Hauraki, Kei hori e te ngutu, kei tara e te rau, Mo aki kore, Te pai horahia mai a Te Pukeroa, Ka whakakapua nui, Na te hoa i uta, ki te makau tangata, I taku tinana, Ka hara mai tenei, hei matakitaki, Hei whakautanga rau, i.

HE WAIATA. Kaore te po nei, te hari wairua mai, Ho ake ki te ao, i tawhito riro koe; He mahi atua ra, i rangona mai e koe ? Nau mai hoki ra, kia kite koiwi, kei rongo korero koe; Te papa i akina, e kapiti tonu nei, Kei te wa ki whea, te ako ai ki te mahi ? Ka eke ano e, te puke ki Ruahine, E wha mamao ana, te hiwi ki Maketu ra, Ki a Te Hikaiti ra; me tuku koe, ki to wahine; E roto koa ra, e awhitu noa ra, Ki te tau i rangia; naku koe i moe iho.

HE TANGI MO TANA TAMAHINE. Arohirohi noa, e Rangi, i a au, Te ura o te kiri, taku e hiko atu, Ra ka whakangaro, ka kopa i te hekenga, To kanohi ra, kei hoki mai whakamuri; Kawhakina ana te ia ki Ngatoro. E ahu ki te tonga, nga puke weherua, Roto te Hiapo, ki te hau-kainga, E hine a Te Kehu, hikoia mai ra, Kuru tongarerewa, ka makere i a au. E ahu kei te ’raki, ki roto Rangataua, Ma Tipari ra, mana e hurihuri, Mo hine a Te Kaho, naku i taratara ai.

HE WAIATA MO NGA KUPU WHAKAPAETEKA. Kaore te korero kino, te haohao nunui, Ko wai nga tane, i tata mai nei ki taku taha ? I hoki atu ano i te pou whakairo o te roro, Na wai, Mawera kia mate hara mai. Aku rongo hanihani, ka puta i nga whenua, Ka haruru ki tawhiti, ki te huka o te tai, Kei te Whanganui-a-roto, ko Te Aitu, Kia whakarikaia te mate, e runa nei ki te whare. Kia hei taku ate, i te tau, o tana tiki; Kia tia whakaripa, i te kotore huia; Kia kahu purua i te neko pakipaki; Ka paia au te hoki, ki te koko i ’Hangaroa. E kore te tane, e tata mai ra, i te whakawehi, I patua taku kiri, ki te tororire ra, i te ngahengahe; I tahekea iho, he rau kawa, kei taku tinana.

HE WAIATA NA NGATIKAHUGNUNU. Kai kinikini ai te mamae i ahau, e Te totatatia; Ki’ wawe te wairua, te tae ki Taupo, Ki a Te Heuheu ra, Ki te pae o te riri, nau e Te Hapuku, Ko wai au ka kite. Te riro noa ake, he whakarua te hau, He ho mai aroha, Kia tangi atu au, he puna ka utuhia, Hei wai kei aku kamo, He aroha whakauru noku nei, ki reira, Ka tokona rautia; Na wai te hoa moenga, o ia wahine atu, Ko wai au ka kite.

HE WAIATA POPO NA TE HAKEKE. Kati, e tama, te noho i to whare, E puta ki waho ra, ka haere taua, Nga matarae, i waho Whakaari, Kia uiui mai, ’Ko wai to ingoa ? Mau e ki atu, Ko Te Rara-o-te-rangi, Kei ki mai, te wareware, Ka pau te whakanoa, e te tini, e te mano, Moku ianei, mo te kahui pepeke, Te roa Wairerewha, Kei whea to tupuna ? Kia whakaputa mai, I muri ano whakatau-potiki, Nana i toko te rangi, i runga nei, Ka puta koe, ki te ao marama. Hikaka te haere, ki runga Taikoria, Pukana o karu, ki roto Manawatu, Kia powhiri mai, koia i to whaea, E Rau a Te Waka, ki’paoa, to rangi, Te rau o te huia, he noa te tinana, Tenei to piki, he hokioi i runga, Nga manu hunahuna, Kahore i kitea e te tini, e te mano, Kia takaro koe, nga takutai, E takoto, i waho Waiwiri, i roto Waikawa, Ka eke koe, ki runga o Pukehou, Ka whakamau, e tama, ki waho Raukawa, Ko nga moana ra, e whakawhana noa ra, O Tupuna, i te kakau o te hoe, Ngaro rawa atu ki Hawaiki.

HE WAIATA AROHA, NA NEKEPAPA. Ra te pukohu, ka uta ki Ruahine, Au ano ra kei te kaewa noa, Haea mai ra he tere haere mai, No te muri raro, i kai a kanohi, Waiho kia au, nga whakawai nei, Tainui, te Arawa, he maro tuwhera tonu, ’Ore i kopi mai, ki nga mea rarahi, O nga whenua, e tere te konia, Hoea ki tawhiti, he tiwai taua, No Te kakakura, hei uta i au; Utu ki Taitomo, kei noho i te ao, He tika kei a Te Wera, ruia te taitea, Tute ehu tapu, ko koe Te Matoha; Hei kawe i au, nga whakawhitianga, O Whangaroa i runga, Aea e te iwi ka tu au, i te tapu, Ko nga ingoa ra i mau, ki te tinana, Te utaina iho te puhi whakanewa, No te Aparangi, he ra ka tukutuku, To waka e ’Hae’, e hoea te moana, Nga uranga atu o Honipaka, i runga, Kei tae ki reira, whakahia, Tangi noa.

HE WAIATA, NA RAUKURA. Me te tukituki te tau o taku ate, Me pewhea he whakahokinga, mo Kihirangi, Tenei ano Te Wharekaponga, te moe i te whare, Kei a Te Kuri, Ka rite raua, Whai hou e, Kowai te tupuna i noho ki te haere, Ko Rongomaipapa, ka haruru ki tawhiti te moana pounamu, Kia Hihipa, Te Ruruku-o-te-rangi, Ko Te Okoro, Ko Te Pakipaki, Te Kauru-o-te-rangi, Tau taonga i hoki mai ai, Ko te Heketua e, E hoki ano i a Maru ki runga, Te uranga o te ra, kia Uenukukoihu, Hinekura, Mihiata, Tukaki, ko Hinehape, Ko Ngungunekite rangi, Hine-Matioro, Kahiwa, Te Haniatakirau, Ka oti atu e, He nui o tupuna i haere ki tawhiti, I a Pouriao, ko Punakiao, Tahuwhakatiki, Kaimatai, Ko Tamangarangi, Ko Muriwhenua, i a Pohepohe, i a Kukutai, ko Te Kanawa, e He aha te he i a Ngatoro, Kia Haerekuini, Me aha Maromuku, Nana Te Aohinga, Te Ihonga, a Kurawaero, Nana i ai atu Kaitawhara, ka puta kei waho, Korouaputa, Parekohatu, Waitohi, Te Rauparaha, Haeata, Me ko Rangi Topeora, Ko Ngatoru, e.

NA HINE-PAWERA TE WAIATA NEI. Tenei ka noho, Ka taka he kopito, Kia tohungia mai, He tino kai maro, Kaore ianei, He mamae ka kikini, Na wai te atua, Kei whakaokorau, He taru mate anake, Na roto i a au, Tu ana te moana, Ka kaunuku haere, Ko muri ra ia ana, Kei hoki te wai ehu, I te taheke wai, E ruia ki te ripo, Ki Okawanui.

HE HAKA TAUA, NA WAIKATO, MO PEHITAHANGA.

Na, ko Pehitahanga, i mate ki te Kawau, ki te pa o Tupoki raua, ko Raparapa.

Rokohanga mai taku ipo, O, e atawhaitia ana, A, ka riro i te komuhumuhu, U, ka riro i te korerorero, O, ka tu ra ka haere, E, ki te tiki ra i te Kawau, U, kia riro mai Tupoki, I, kia riro mai Raparapa, A, kia riro mai to kai ngohengohe te riri.

KO MATITIKURA, TE INGOA O TENEI KARARIA.

Ka ora te tupapaku, i tenei karakia.

Hora te manawa i a Rangi, Tina te manawa, ko Mauwhakatina, Toka te manawa, ko Mauwhakatoka, Tenei tama, Te taka nei, E taka ana tama, I te mahaki, Rukuhia, ki moana uriuri, Rukuhia, ki moana teatea, Tuturu ki te rangi, Houtina, Tawhia ki te rangi, Houtake, Kei o kakahu parapara to hara, He kai tumua, He kai nanua, He kai riro ki roto ki a koe, Taru toto, He tapu te rangi kia tokona, Kia mamao e na Whiro, e-i.

KO TE KOPANI, O MARU. Tatara te hono, He hono aitu, Tatara te hono, He hono aitu, Ritua te po, Ritua te ao, Mai a riri, Mai a nguha, Ritua te ao, Mai a riri, Mai a nguha, Ritua te po, Mai a riri, Mai a nguha, Rikiriki te hono, Rangaranga te hono, E tu au kapiti, Apitia i hono, Aua hono i uta, i tai Te roroku no Tu, Hurihia i tonga, Hurihia i manuka, Whai take, whai take, Whai take ake hoki au, I raro aio, Te tupua te ki, Te tupua te rea, Te tupua i nguture, Te tupua i wananga Te wananga mai ai, Ma te Aionuku, Ma te Aiorangi, Ma te Whakaokorau, E Tumatangaroa, Hoaia Whatitiri, Ka papa te rangi, Ko Ana ki te rangi, Ko Anarea te rangi, Ko Anawawaro te rangi, Aua ki—a.

HE WAIATA, NA TE WAIRUA. E pawa koia kiwi te hauwu tonga-ewe, Pupuhiwi mai neiwi ki takuwu kiri mo, Kai pakiwihore rawawa i akuwu ringa kiwi, Te rauwu kaku kaiwi Arikiwirau ewe, E korewe ra ewe taeawa atu howo, Ki rawawa mai neiwi te Miwiroi ewe, Raungawa iti awana te tiwinana kowo, Nauwo tonu kowo i harawa mai howo, He whare iwi runga owo te papawatere rawa, E aiwi au iwi te rimuwu pae kowo, Nga tokawa tapu auwo ki Hingarae tewe, Ata kiwi-tea tewe whakarewewanga maiwi, Na Te Ngawahue iwi ngamowotu ra kowo, Ma Hinewerau awau e puwupihi kiwi, Wawe tewe tae kiwi nga tawane kowo, I nohowo roa howoki tewe ao keiwi, Manakowo mai ewe te ngawakau kowo, Nga mawahinga owo taku owohinga kowo, Ka hokiwi au kiwi te heiwi Awekawa, Rangitiwitoko tewe whakarewewanga mawa, Taia wahau ewe tarawauwautia nei.

HE WAIATA, WHAKAORIORI, NA TE HEUHEU, MO TANA KOTIRO MO NGERU. E hine, e tangi whakawairua nei te po, I puta mai koe, i te waenga riri a o tupuna, Ka ngaro te kai, te hau pupu mai o te reinga, Tenei e hine nga nui o tupuna, i pukeria Hauhungaroa, Ko Pehi, hua i mua ra, Ka pa ianei e hine, ko ta namata riri he kahikatoa, He paraoa, he akerautangi; Tenei e hine, ko te ahi na te atua, Nana i whakaonge te kai e hine, Hei ki mai ma te rau o te wahi, He nane ngehe rawa ki te mahi kai, I onge hoki i mua ra i o tupuna; I huia ruatia, ko te kai, ko te taonga, Ko te toa i paia, i waenganui i nga he, Ko te Pukeroa, hei reira tahi ano raua nei, Ko Te Ratuhi, Na Wariwaritea, te tau o te mutunga riri a to tupuna; I rangona atu e ki te rangi, Hei whakatau atu mo hine, Kia pai ai, me titoko koe, e au ki te puke ki Ruahine; Hei hoko huia, ka tae rawa te haere o te wahine, Ngerungeru nei, ki tawhiti; Ka nawa ki raro, to haerenga ki Wairarapa, Ka kite ano, i nga kawe kai a Mawa; Ki rawahi, ki Aropawa e hine, Kei uhia koe e te rehu o te moana, Ma te tangata koe, e hori to aroha; Hei arahi i a koe, ki te whare i a Hine-i-tahi-o-te-rangi, Ko te one i a Weka, tena e kiia mai nei ki te he nunui, Tonu, o raro, nana nei ki mua ko to koroua, Ko Keketara, Mauria-Hihi, Whakakoretia ia, He taku koe i tuku atu, Kia hoki ana mai he paepaepoto, He parakore ra no taua, Ki a Tataha he umu korero te kai e hine.

KO TE TAU, O TE ARAWA, I TOIA AI. Unuhia, Ko te pou tapu, Na wai ko te pou tapu, Na Rongomaiwhiti, Te whakarangona atu ka hinga Ngatoro’, Ki te pou mua, Ki te pou roto, Ki te pou wharaua, He aturangi mamao, Hekeheke iho i runga i oao, Takiri whawhao te ara o Ngatoro’, He ara heke ki te po, Te po nui, Te po roa, Te po mamate, Hei ariki, Ko taku waka, ko te Arawa niho popo, Ngahae te Parata, Eke, Eke, Eke, Eke Tangaroa, Eke panuku, Hui e, Taiki e.

HE WAIATA. Na hoki ra e Whare e, Tetea mai nei o hanga patai, paea kau, ana o kuia, E hira tenei nga puatara ko Tahuwhenua, Ko Haerekauki, kia whati i reira ko te taurua kei waho, Ko Taitoko ki konei he pou reinga riri, Mo te pakanga nui, Kia huri kau papa i te whakataringa, A Here-te-wera koe e whare, Mo Urutawhana, Mo te mea i tirohia atu hei matenga tangata, Ko I'aia-te-Mamaru hei atawhai pani, Hei karanga uhunga ki te hau auru, Ki a Tautara ra hei matakitaki, Tena e Rata whakaputuputuria, Kapo kau atu ana, Kia hoki mai te mahana, Kei te atua tawhana, Ka mauru ai te aroha na.

HE TANGI. Tera Matariki, Whakakau ana mai, Ko Pehi pea e, Tenei ka hoki mai, Hoki mai e whae, Kia tirohia koe, O tahuritanga, Hei mihi kau iho, I miroia koe, Ki te kahu o runga, Ki te whakairo ra, Nau e Kahungunu, Ki te ra-rua-tere, Nahana i ho mai, I maunu atu ai, Nga pou o Ngataiwhakarongo, O te Tahawai, Ka takoto kino kei te one i Rangaunu, Te kai atu koe i a Te Urehakari, I a Waiariki, Hei poupou mo roto.

HE TANGI, NO MUA. Taku ti kouru nui, Ka whati i te hau ripo, Ki Opou ra, E koa ra, E rau tangata, Ka takoto noa, Tauranganui, Kaore te mea, E mau wehi ra, Kia kumea, Te wao kauri, Kia whakatere ia, Ki te tonga, Ki a Te Puia, Na te rangi ra, E manahau ana, Ki te iwi, e-i.

HE TANGI TENEI, NA TE TARAKIHI, KEI TE RAUMATI TE TANGI AI. Tui-tui, Karire, Tui-tui, Karire, Kai kai te tangata, Kai kai te tangata, Te tuutu o Taranaki, Te tuutu o Taranaki, Ina hoki e te Reureu, Whakaemia mai ki konei anake, Whakaemia mai, ki konei anake, Te kiri o Hinauriki, ko Te kiri o Hinauriki, ko Te wai e rere, Turuki, Te wai e rere, Turuki, Ka turi-turi, akuanei, Ka turi-turi akuanei, I akuanei.

HE WAIATA, NA TAWAEURU. Kaore te aroha o te muri tokerau, Hauraki ra hoki na te po ano, na Ana i whakatata, e-i, Whai noa atu ana te takiringa hoe, na Au na e Hao, hei kawe i a au, te Matariakopanga o te Kotuku ra ia, tu Ku atu ai koe ki tahau wahine ra, Nei te whakaeke ki a Pipimoho e, Tau kei a Ngenge, Kei rumakina au, te Ia ki Ngaromaki e-i.

HE AWA MOANA, KO TE AWA O REHUA. Ka hura tangata-uta, Te tiaki atu ki tangata-tai, Ka hura tangata-tai, Te tiaki atu ki tangata-uta, Pera hoki ra, Te Korepenui, Te Koreperoa, Te wahi awa, Te totoe awa, Whakamoe, Ko Tu, Ko Rongo, Tama i a ia te awa, Kauraka tama e purutia, Tukua atu tama, Kia puta i waho, I te tawhangawhanga, He putanga ariki, No Rongo, Ki te ata tauira mai e i.

HE RANGI, KOAUAU. Tutara e, Tutara-Ruarangimamao te tara ki Kaiwhare, Ko te hua tenei hanga i te wehi o te patu, Me he patunga taua nui, Rere ana mai te tuarehu ka pa ki taku kiri, Taku kiri i whakararatia, ki te anga tupa, Te kokoti i waiho e ia te pae ki Tauranga ra, He wahine pono ranei te kai whakaturu ki te haere, Ki te pua kihau o Maramarua kei tua koe i au na i.

HE WHAKAORIORI TAMARIKI. E tama i kimihia, E tama i rapa, I rapa taua; Ki roto te koretewhiwhia, Ki roto te koreterawea, Tuturi, mau ake, ki te kawei o te hue, ua, i, Ko Kurawaka, ano, Kurawakakatohia, Ko Tohinuku, ano, ko Tohirangi ano, Ka kukune, Hawaiki, e-i, Kei te taina ano koe, i te tai o to Atua; I a Uenuku, Ka riro i a Uenukumatua, Ko Marewa-ki-te-po, Ka riro i a Pawamatua, Ko Marewa-ki-te-ao, No te Ngakinga-mate tama o tana whanau o Maputu-ki-te-rangi, Mahina-i-te-ata-ropa-nui, e, Ko Hinengamatamea; Ka kore he pahi, Ka whakairoa ki te rakau tona hokotoru, Ka kimihia ki roto te ponga tauhara, Ko to tupuna ko Maraengamorehu e tama, O era matenga, ka whakangaua ki te riri ko Waikokopu e, Ko Maikukutea, e, Tihorea i te rae, tapahia i te taringa, Ka patu ki te ihu, ka patu ki te ta, Ka whakapaea ki uta ra, Ko te Paripari, ka whiti te mate ki a raua na i, Ko enei nga oinga remu ano tenei o oku pakeke, Kauaka hoki ra e kai kanohi tonu, Kei nga kikitanga i runga i a Te Kahu; E whakawheauau ana; Houa he po au, whiti ana ko te ia i tua o Tawauwau, Tauare te waka i roto te kopua, Kia maru tata au, Kei era nga pukepuke, i waho te Hunuhunu, Kei era nga kainga whakahie o ratou, Aua atu ra, ko wai ka kite atu, Tenei ano au kei Hika-o-te-raro, Nahana i waiho ki oku pakeke, Mo nga whakawheauautanga, ki te pou-tiangaoko, Engari ano, ko taku umere tangi, ki te aroaro o to tupuna o Te Rarotawhiao, E hara taua i raro nei; No runga taua, no te hiwi nui e, No te maunga tiketike e rere nei te paroro, Na raro taua, na Ranginui e, Ka noho i a Kurapori e, I te tamahine a Te Mate-a-moa, Ka puta ki waho ra, Uenukuwharekuta, No te whakautunga ano ki te tarai kahokaho ka homai he kai, Tawhara i raro ko te hokowhitu kuri, Ko te hokowhitu tangata, Tenei ka waiho nei hei hoa riri mo koutou na, i, Haere rawa ake rapea ia e tama to tipuna a Te Whatuiapiti, Kei nga matenga ia e tama, Ko te kauanga, ina i a te kore, Ko koe kohau atu ra, Me whakamanawa mai ki runga ki a Hinemapuhia, Na Hinewairangi, na Rakautekura, Na Hinengapuhia, ko Te Hikaraeroa, Houa ki a Matariki te kopa o Tawhito, ka ora na, i, Whakatika tonu o tupuna, Whai tonu era, Ko Wharemahuki e, Whai tonu era, Ko Wairangi e, Piko marire mai Tuputa, ka takahia, te Kuramahukirangi, Ka pepeha i reira, Ka whanatu ka haere, I Hianganui ra, Kia tiwhana te atua nei; Tiwhana i runga ra, I te umu ra, e, I taona ai Tunui a Takaha, na, i.

HE WAIATA, NA TOPEORA. Kati au i konei, Hei ekenga ihu waka, Hei tainga waihoe, Mau e Te Pehi ka kopa o te rae, Ki Puneke ra i a, He ngaru ka whati mai ki Otaheke ra, He herenga kaipuke i, Nahau e Te Marutuna e ata rerehu ana, Te hiwi ki Rangitoto, i. Me pewhea atu e au te kau atu, He wa moana nei, Me whakatakoto au ki te ngaro tarawhata, Kei paria e te tai, He manu aute au, E taea te whakahoro, Ki te aho tamiro, i.

HE MARO TAUA. He tamariki ranei koe, kia akona he mahara e ra, Ngaua i te wiwi, Ngaua i te wawa, He papatunaku, Homai taku tu, Homai taku maro, Kia hurua, Kia rawea, Kia harapaki, Maua ko te toa, e hara mai nei, He maro riri, te maro, He maro nguha te maro, He maro kai taua, Na Tumatauea, Nini e Nguha, Ka kai te Rangi, e tu nei, Ka kai te Papa e takoto nei, Ka kai Tawhirimatea, Rutua i runga, Rutua i raro, Rutua i o tarapakihiwi, Haere ake ra, Te ihi o nga toa, Te mana o nga toa, Te whatu teatea a Nuku, Teatea a Rangi, Huri ana te po, Huri ana te ao, Tena hoki ra te whatu ka rere, Ko te whatu o te Pukenga, Taukoroki, Ko te whatu o te Wananga, Taukoroki, Ko au ki runga, Taukoroki, Ko au ki raro, Taukoroki, Tena te rakau na Tu-te-rangiharuru, Te rakau, na Tu-te-rangingatoro, Ko te rakau, na Kaihika, Ko te rakau, na Kaiure, Waerea te marutuna, Waerea te maruwehi, Waerea atu ra, Tarekoreko atu ana ki tahaki, e-i. Ka waere, Ka waere, Makereta, Ka waere, ka waere i runga, Makereta, ka waere i raro, Makereta, kaikai kutu, Makereta, kaikai riha, Makereta, Whakatahaia, te kukakuka, Whakarerea, te kukakuka, Te roua atu, Te kapea mai, Te roua atu, Te kapea mai, Roua ki Whiti, Roua ki Tonga, E tu te rou, Rouroua, Taka te kape, Kapekapea, Ka eke i to ihi, Ka eke i to mana, Ka eke i to Maru-a-Nuku, Maru-a-Rangi, Te ihi nei, Te mana nei, Ma Peruperu, Ma Whawha, Ma Hihi, Ma Rawe, Hapainga te umu nei, Ko Rutua, Harore i runga, Harore i raro, Harore i tangata ’okotahi, Ka whanatu te umu nei, Ki te po uriuri, Ki te po tangotango, Ki te po wawahi a Hine-ruaki-moe, Te tautiaki mai ai, Te ika a te Aitu.

HE WAIATA, AROHA. E rere ra e te ao uru, Tauhokai ana ki te tara, Ki te uru ra kia tangi au i, Whai noa atu ana i te tai heke, ra waho, I waiho te mamae ki, takoto ana, Mo rau rangi, Ka hua koe i takahi mai ai i au, Pou marire aku mahara; Ko te hoki atu i; Kei Waikawa, te makau, Iria mai au ki te wai, Ka noho te tira ora, Ka tuku te tira mate ki te po.

HE TAU WAKA. Marangai, Marangai, Marangai ka ruia, Eke ana i te papa, O Huati, ’Huata, Homai ra taku tau kia haua, Hauhau ariki, Te kura te winiwini, Te kura te wanawana, Ki tua o Reina, Ki tua o Retai, Ki te whakamaunga, Kekena, Kekena mai te Kekena, He manu whakatauki pae, Ko Tu ki tara, Waiho ko Tu ki tara pana atu e koe, Ki nga kai, he tamina, He tawara, E Tu numia, E Tu rawea, E Tupakaurorohi, Whakaoti Nuku, Whakaoti Rangi, To manawa ka irihia, Whano, Whano, Hara mai te toki, Haumi, e.

HE WAIATA TAMARIKI. Tera Meremere, Ka mahuta i te pae, ko Tuhau ki runga, ko, Manaia pea kei whakaahurutia, e au e, Taonga tuku atu ki te anuanu, te hoki mai, e-i, Tenei to waka, ko te Harakeke. Na Whanui e, Whakau ana tama i te pae, Kei Hawaiki e, Kore koe, tangihia, mei riro ana, Mo Kotua. Tangaroa i te horomea, I tukitukia ai koe, I taitaia ai, Nga haupapa kohatu, i waho o Totorewa, Kia mihi, au e, Hoki mai e tama, kia tarunatia koe, Te whatu o Poutini, Te waero i te whare kei a Te Ruru, A Te Hautawaho, Ko wai ra te awa o to waka, I haere ai koe, Te awa i Mahae, Ko te ara no Tu, Iri ana taku ringa te tau o Matangi, Kei a Te Kiri, A Te Awhi, Huna iho ra ki te hopara nui, Na Toi, Ka patua, te kakara nga matarae, I waho o Titohea e, E Riki taku hoa, pona ia iho, To tamaiti e, Aha te whakama no namata te ika tere, A Mahina, Ka paea ki te one kei te akau roa, I Mawhiti na-i.

HE WAIATA. Tenei ka noho, Ka whakamau ake ki te ao uru, ’Ore he whanaunga, Ko te uri au o Pani, Momotu ki tawhiti, Ko Te Wera-a-Mahuta i, Tuwhera kau nei, Te rua i moe ai aku potiki, A Hinei-awhitia, I a Te Whetu-o-te-rangi, A Ngarangikamahea, I a Te Rauangaanga-o-Muriwhenua i, Mua ra e tama, To uru i panipania ki te wai tangihua i, To kiri mirimiri, Ki te renga horu no Parakauae i, No Ngamatakatau, No nga wai puaha rua i, Raro te Huataka, I waho te Houhou.

HE KARAKIA. Piki ake Tawhaki, I te rangi tuatahi, I te rangi tuarua, He auru rangi, Te rau o te Tawhaki, Tawhaki nui a Hema, E tangi ki roto Wharetoreka, Toreka.

HE WAIATA, MO TE MATENGA O TAUPO. Noho ana Meremere, Kaua i te tangata, Nana te tohe, Nana te maro, Rere ke mai nei, He parera noho noa, A raumaroro, E kore noho noa i te tarawa, E ai te karena, Pau te ki atu, Whakataha ki tahaki, He po taua, tena e hoki kei tua o Manuka, I hakua hei aha, Te uri o Te Tahiwi, Hihitauariri, whakawareware, ngakau kino tama, I te uri o Huia, I a Rangitaiki, I a Te Wiwini-o-Rongo patu whakawai, Ka hua ko te ora tonu ake tenei, Tena nga hau o Punawheko, Hei whakariuamania paheke, haere atu i tou huarahi, I te wai kowhitiwhiti a Paretuhiri, Te Whiti-a-Pakaha, I a Te Wharaunga, Ki a pukanatia, Ki a tanuku noa i Okiri, Wareware ana hoki e ’Raha, O ngakau e hao nei ki te riri, Ki te tuku a po, Na te awa Poreterete, Te wareware ano, te whakatuaki ake, Hei huanga te Atua kia ware noa iho, I mohio tupuna, ki te whakatupapa, Taka marire ki te hanga e whakamatakuria nei a te riri, I moimoia ake te kuri, Tukutahuatia, Hei utu mo nga hanga a Te Riupawhara, Mo Wahineiti, Mo Pataua, Mo Te Hauotaraki, Mo Te Kohutu-a-Te-Rangimahue, I runga o Whakatara, I roto o Motutere, I reira te ripanga, Herehere kau ana te taura ki a koutou, Kihai i haparapara, Kia kai atu Tahuna, Kia nui ai te hara e-i.

HE TANGI, NA TE UARA. Kaore te aroha, E whana i au, Homai he mata ki te ringa mau ai, Kia kotia te kiri, Kinitanga maikuku, Kia marama au, Te titiro ki tawhiti, Te kohu ka tairi, Te ripa ki Motutawa, Ki te tau ra e, Nana taku aro, I tuaki a pawa, Riro rawa i te Atua.

HE APAKURA. Ma wai e ranga to mate i te ao, Ka nawaia na koe ra i, Ma koutou e, ma te reinga e, Taku tirotiro noa i waenga i te hono tatai, Ka ngaro te whanaunga e-i, Ka ngaro te whanaunga, Haea mai ra, to hei kakapiripiri, Ki a tau atu ia, ki runga te puiti, Hikakatia ra, te more o to iho, To ihu ki a hara taumata e-i, Ki a hara taumata, ka taka pu mai, te wai o Hikihiki, Raparapateuira, Hokaia Tinirau, Te moana ka tere, i raua ai koe ra-i, Kihai koe i raua i te whanga paraoa, No Whakamoetoka, Ka pau te tipona, Ki te harakeke mata, Tau atu ko te urunga e-i, Tau atu ko te urunga, E Pou a Hine, I poua iho ra, te pou ki Rarotonga, Kia tina, kia whena, Ka tere te papa, ki Nukume Hawaiki e-i.

HE WAIATA, MO TE MATE, KIA EA. Whakaarahia mai ra te marama, kia ara mai e, Kihai ra taua i rokokakahi ake; Ka taurua taua i te whakatautenga, Kowai hoki koa to taua tangata, Mana taua e tiki mai e wewete, Taku hara ka hira ki a Uenuku e, Waiho maku taua e pokaikaha noa, A takirua hokinga ki tauna kupu kotahi, Te ainga a taku manawa ka irihia ki a taua e-i.

HE WAIATA, KAI KORE, NA TE WHAWHANGA. Kaore hoki te huhua kore noa ki te mahi, Ko te kore toki hei tuatua, hei heu mai, Ka tahi nei te uri o Te Urewhakarau, I tua noa ra i tana waerenga i Punaromia, Hoake rawa nei nga karere ki a Te Rotokohu, E ki ana mai kei whea koki au purapura i mahi ai koe, Ka mate i te whakama, ka rapu noa te mahara, He oti ano te whakahinga, ki Orangimaki, Kei Paemako te pou turuturu o te purapura, E rua tekau tanga o te kete, ka kitea i reira; Te wahanga taiki ki nga mokai i whakaraua noatia, Ki nga tahataha tau mai Pukenga, Ki te kowhiti i o rua pukeko, I ngaro ai ko te kai, Ko te heke ra o Maruiwi, toremi ai ki raro ra, Hei aha koa te kore ai taku iwi, E mau ana mai te mahi kai; I au ra e rehua mai nei e te umu o te kai, E noho kotahi nei tona motu, koia anake, Kauaka te manuhiri e tapeka mai ki konei, Kei tomo noa ki te whare, kei kai i te ketekete, Kei whakapuhana kau aku mahara, ki te whakahau, He aha he takunetanga e puta ai ki waho ra, I whakamanawatia ki te tau, ka ai he huanga ki nga pahi, He marae kino mataotao, He kai kore i au e.

HE WAIATA MO TE TAHURI TE TAMA, A TE WHATANUI. Kaore te aroha, ki taku potiki, E tama, tu kino te whai muna iho, ki a au, Ka tu taua ka whai i te tira o to tupuna o Whatihua, Ki mai Rameka; e hoki i kona, ka mate ko rua i te wha- inga mai, Ki taku hika tauke, Ka tu nga tai o Rakei-matataniwha, Hoki mai, E tama e-i. Korerotia mai nga hane a te waewae, I kimi atu. Ka uia mai koe e nga whenua, ki te kauwhau whakapapa, Mau e ki atu wareware, ko au he tamariki, Wareware tonu au. Tenei ano ra te rangona ake nei, Tainui, te Arawa, Matatua, Kurahaupo, Tokomaru, Nga waka tena o tupuna, i hoe a ai te moana nui, E takoto nei. Hoturoa, Ngatoro'Tamatekapua, Rongokako, Tamatea, Nga tangata, o te Arawa, e-i. I whakapiraratia ki nga whenua nei, Me whakatika atu nga whakahe mai, a to matua teina, A Te Tauri. Mo te pepa i tuhia e koe, i nga rangi ra, E tika ana ra, na Wairangi, korua, Na Poutu koe i. Me rapu noa ake nga puna he rau, o Tuamatua, Kei reira e tama nga puna i moe ai korua, ko Te Tauri, He manawa, e kore nei e taea e te ra o te waru, Ta Oikaiawewhare; na Kiritai koe i, Na Waitapu, Hinerehu, ko Te Kahureremoa. Ka noho i ta Upokoiti tama, Ka puta ki waho ra Waitapu, I haere ra ia, i te maunga rongo, o te ture a Whiro, Kia puta ki waho ra, Parekawa, Tamamutu, Ko Te Whakatotopipi, Ka tu, kei te riu o Whanganui, Turoa, Ko Te Rangihopuata, ko tana tama, Ka huihuia koutou, ko teina ma matua ki reira, E tama rongo nui a to matua ki nga whenua, I te rangi ra kei ora ana te whetu marama o te ata, Te puhi o Motai, Tangata rau e.

HE TANGI, MO TAIAWHIO. Takoto iho ki taku moenga, Me he ika ora au ki te iwi, Ki a koutou e Here ma, e pukai mai ra i Mokoia, Na Te Whatanui, i hi te pakake, Pae ana ko te Waha kei uta, he mango ihu nui, Ho mai nga roro, no Tahakura, Hei kai ake ma Rewharewha, Haere wareware ko te hoa, Kihai i kai i a Te Waero, E ngari ano te marama, ka eke penu tonu kei runga, Na Te Waru nga mahara, puhaina mai ki a Te’Paraha, Arahina mai i Tauranga, te huna i Rotorua, Tena ano te ho mai na ki te putiki na Papawharanui, Ki a Te Mutukuri, hei tua i a Te Pae, Hinga rawa ki raro ra.

HE WAIATA, AROHA. Pokaikaha noa, Au ki taku makau, Aha kei taku ate Ka pakikini nei, Ko te tau tenei, Nana i huawaere; Kei whaiti ana, Te awa hoenga waka, No te tu hoki, Au i te rahui, ’Karongo ake ana, Kei te wanihere; Te rite mai e te tau, Ka te tarawene noa, Naku ano ra; I maki tatanga mai; Te tawhia iho; E ki te rawhara, Ka tuku au e te tau; Ka eke i Wharo; Waiho kia totahi, Ki a au ai taku moe, Kei whakapuke tonu, Me he manu au e kakapa.

HE WAIATA. Kaore taku raru, I au, e te rau, Whakarere marire, Te kotete a te ngutu, He aroha e Hui, Rangirangia au, Te tu taku iti, Waka o Te Uira, Me aha e Pare, Me he takakau koe, Huna e au, Whakina e te hoa, E pai aku rongo, Rongo mawhera noa, Mokai ngakau, Rangi ra i a au, Tu mai e Tiki, Kawea ake au, Nga moaho koe, Kairoa i uta, Whakahia tangi noa, Ngaru ka ma mai, Te ripa ki Tokarahi, Kei taku kiri ra, Ka maka te tai-whanaunga, Naku iana koe, I huri rau rangi, Hara mai nei au, He’ tara ma te ngutu.

HE HAKA, NA NGA KIORE. E kio’e ka tuku taua ki raro? Ki te aha taua i raro? Ki te kohi poa ma taua, He aha he poa? He miro, he kahikatea, U, no raro nei au, e tama ra e, Te whakaruerue, e tama ra, Tangi mai te tupa, Ka ronarona i taku kaki, Torete, torete, te whai au e.

HE TANGI, NA ROTORUA. Kaore te aroha, ki taku potiki, Tuhana tonu ake, i te ahiahi, Ka tomo ki te whare, taku ate kau ai: Tirohia iho e hine ma ki te parera e tere atu na, E hara tena he manu maori, Me titiro ki te huruhuru whakairoiro mai no tawhiti, Kei whea Korotau, ka ngaro nei? Tena ka riro, kei te kato kai, Ki te rau pohata, nga whakangaeore: Tunui me te po, ka oho au; E waiho ana koe, hei tiaki hanga, Hei korero taua, ki tana taumata, He oti te huri atu, ko Kawatapurangi.

HE WAIATA, NA RANGI-TOPEORA. * * * Me kawe Turoa, He punga waka kei Wharekohu, Kia kai mai, E nga tuere o Toka-a-haki, Kauaka Waraki, E hunuhunua, me uta ora ki runga i te ahi, Ka waiho atu, Nga taheke, Hei kai atu, ma Te Ronaki, Te pata te waha i.

HE WAIATA, NA TUTAPAKIHIRANGI. Rongo ano au, i ra i nahi nei, e-i! Ko wai te tangata hei whaihanga atu; I te ara, e-i? Kia pakaha ai te tu atu ki runga e-i. Rorea mai au, ki nga rore o nga tangata; O te kainga, o Karihi, raua ko Tawhaki, e-i! Tu te rou. Taka te kape. Ka riro mai tetehi; O te kai kuru. O te ruahine, Matamoraru, e-i! E hua pea, he turi aku taringa; Ko nga tukinga, a Rakeiora. I nga taringa, O taku taina, O Toro, e-i!

HE WAIATA. E Rangi aku, I nunumi ake nei, Ka hoki mai hoki koe, Ki konei taua, Moe iho ai i te whare, Whakaaro iho ai, He kauwae ano, Me whai ki te ara, He manu hoki koa, E taea te hokahoka, E taea te whanawhana, Te whare i moe ai, Tukua atu pea, He mea ka kai rau, Auraki rawa atu, Ka whiti he tau ke.

HE WAIATA. Tera Tariao, Ka moiri ki runga, Na runga ana mai; Te utu ki Rangiao’. Te ngakau haere, Whakakurutahitonu, No nui o rangi ra, Te mahara i raru ai, Na te kamo anake, Tana ngongi hua noa, Koia tenei hanga, E wairutu noa nei, Aroha i mahuki; Ki te makau i te rangi, Kati na e Awa te mahi te hara mai, Mea nei te kiri, Ka tauwehe ko tawhiti, Whamamao rawa; Te ripa tauarai, Ki to tai whenua, Kei hoki atu te ’ingoingo, I maringi a wai; Te taru nei a te toto, ka whakina ki waho, Mei ahatia koe i pakaru mai ai? Werohia pea te kopere tupua, Nau e Tuwhare, Ka wheoro ki te rae, O Taumata-maire, Mei kai kanohi kau, Taku nei titiro, Ko koe nei e Te Heka, Wairua e Tu, Kei te hohoki mai, Ka pa i anei; Ko te puna i rukuruku, Waka kua pakaru; Ka eke au i te ’hipi, Puke ki Oihi, Kei hoki mai te manako.

HE TANGI, NA TAMAKU. Taku whakatakariri, Taku whanowhanoa; Kia tu tahi, koia e ora roa, Te tangata i te mahara, Taipari, whiuwhiu korero ki Waikato ra, e, Ki a Te Waharoa ra. E ahu ra uta ki te whare kai kino, ki a Huka ra, e, Hoki ke mai nei, Ki te paki no Ruhi i horahia ra hoki, Moe ware i te hau, Ko Te Haupapa, me ko Te Ngahuru, e, Te puhi o Te Arawa, No reira e te hoa, I huripokina ai, Koutou ko au tamariki, Taku waka whakarei, Tena ka paea ki roto te Houhou, Ma te ika warehou, Ma Tarakawa, te kai ma Te Heru, Ma Te Riuwaka ra, Ma Koroiti tana angaanga; Ki roto te koihua i.

HE TANGI, NA TAMAKU. Kaore te mamae, E wahi pu ana te tau o taku ate, He puna ka utuhia, He wai kei aku kamo, He maunga tu noa, Ngamotu i waho ra, E aki kau ana, Te tai o Wairere, Ka riro a Te Kapu, Ko Te Kakano, Me ko Rangipokia, Ru ana i te whenua, Kia tika ki te uru, Mo te tai awatea, Mo Te Huakiwi, He papanga, kei raro, Kia rere maramara, Ki roto Taupo, Kia rere maramara, Ki roto te Urewera, Tana hokinga mai, Noho tutata ana mai taua e te hoa, Nau mai, Nau ake, Kia utaina koe ki te ihu o te waka, Kia whakahauria, Ki te ika moe toka i.

HE WAIATA, NO NAMATA. E pa e te hau, Wero tonu, ki te kiri, Te ata kitea atu, Te whetu o te rangi, Ka mangi noa au, E ai te ao rere. Na wai te po ai raka i raru ai? Ko wai ka tohu iho? Tenei te tangata, Te hihira tu nei, Te hoki atu koe, I waho na i te roro, ’Ore te kakea, I te wehi o te tapu, He koro i tu mai, No Te Wakatakere, Rokohanga mai au, Ka taiaroatia, He ohonga moe ake, Au ko te takapau, Ko te wahi ki whea, Te tohea mai nei, Ka mutu i a konei, Ka huri he parakore, Takoto ki te moenga, Na wai te wairua? Kei whakatata mai, Kei whakakarangi, Ka pononga e Rangi, To haerenga mai, To ringa i whatoro, Hoki tapu, ka noa.

HE WAIATA, TAUTITOTITO, NA TOKOAHU, KI A TU-TE-RANGI-A-HINI. E whiti e te ra e maene ki te kiri, Whakarongo ki roto ra e haruru, kei te horu tai, Kei kupu tararau hei maka mai nei, ki te maunga hakahaka; Tirohia e koe, ki Kaitarakihi, Ki Whakairi, ki Moehau; Ki te Arohauta, e tu mai nei te taea te rourou, I taoroa atu te maunga o te hau a uru, ka tairite tonu ki te moana. Ko Mana, ko Tukino e kiia mai nei e koe, E haere atu ana he papanga pounamu, E taea te kikini te poho o Pomare, o Maukiringutu, o Tupoho, O Te Rangikaheke o Te Apoapo, te puna i Rotorua, I whakaaroa atu, na Te Kowheto koe kia hoki mai te pito iti ki te iwi. I pokaia e koe ki Waitakaruru, ko Te Kowhawha, Naku i piki atu i nga hiwi maunga ki Tuaahuoure, I hopukia ki roto ki te purotoroto i whakarongo ki te rere i Waikato; E te tini, e te rau ki a kai te taringa, ki te ngohi mau reke, Nana i whakahua mai he tino kore, koia i taku ringa. Tenei e tama te putea ki naku i tari mai, I haere mai raro i te muri Tokerau, I te tonga wai kau e pu mai ki te kiri, He huinga korero te tangata panirere, i kupukupua ai, E pai Matahi hei whakaitanga mate, Ma Te Raepakaru, he whanautanga piro, Tena te kore noa ko te aitanga o Rakakuku ki Whaiapu. Mawai e whakahoro te keho i Rangitoto, Te toka i Wharengaehe, I kurua moetia, ko te patu huarua, i torona ki te ringa, E haere atu ana i te hinanatanga o te ihu o Tongarewa i te ihu o Komako, I akina ki waho ki te moana tu hohonu ki Ouru, I haupatua ki te rae ki Whamango ka mene tonu, He rite te takirihauora i te hunga mate atu ki te keno i waiho i te ao. E rarapa ana a taua nei patu i nga rangi ra e, Mau e whakaaro mai ka tuatoru ki te ngutu maioro ki Wetokarahi, He urunga ka taka i te moana ka paneke ki Hauraki, Ki te papa no Rotu, kite au tete whawhenga, He ripanga paraoa, ki Kauaeranga, Ki te rua o te tini o te mano, I te wehi o te patu, e.

HE TANGI, NA TARANAKI. E paki ra te paki o Autahi, Hei roto au hei taku whare, rohi atu ai, Ki te iwi ka kopa ki te ana o Rangitotohu, E whanake ana, kia takitaki, E uru e wehi ana, Ka tu te whakapipi ki te puke; Ki Tataraimaka, Kei te karanga ake aku huinga, i te whatitoka, Hei tomakanga, mo Murupaenga; Whakatere ope, Nana, te tipa ki te pikitanga, i Tuhimata, I maroke kau atu ai au, i konei.

HE WAIATA, WHAKAMOHIO, NA TE HEUHEU. Te makitaunu noa ana, te tangata ki te korero; Kia huaina, e-i! E kore koa nge au, e hoki ki te iti, Kei runga au o te wharawhara i a Nuku-a-Rangi, Turakina ki te muri, kihai ’pikitia, Tahu kau i te ahi ki te tumu; Kihai rawe kupu, mo te kaitoki, Hei taroi atu i e ihu, i tu ai tama; Ki te hiahia ki te koronga; Me ko Tanetapu, Me ko Tuaranganuku; Ki te putiki, tauwhiro ai, Whakarongorongo ana, te taringa; Ki te haumi a te taurua e kuku nei, Kauaka, koe ko to teina, ko Te Ipuraho, He taringa, ka huhuri, ki te kanohi; Ki te ahi purakau, Me tuku korua kia manu ki waho, Tenei aku punarua ki taku tauranga, I tikina koa kia Ruatehuhuri; I katoa mai ai, te mahara, He tangi waka koa, kei eketia, Tenei to waka, ko tuwhanua, Tuaia i te manga o Waio; Ka hinga kei te whenua, I te tuai o te waka, i eke mai ai, ko Tawhiarangitata, Ka puta koe, ki te whaiao; Ki te aomarama, I rawe tahi ano i te kupu; Koia te pupuke, Waiho te matamata, mo Tukino; E whai ana i te hikuhikutanga; Ko te rau o Mahuta, Koia tenei e tama, He whakawhiwhinga, na to matua, Koia i rawe ai, te whaihanga na, i!

HE WAIATA. E hara i a au te kohuru, Te kai kino te ringa taupoki atu ki a koe, E nohou tonu, e na te kamo ko’i kawe ke, E na te mahara i hikaka; Ki te whakahou i ana mahi, Koua wehea i ana mata, E nohou te wareware, Ki te hokinga ake o to wairua, Ki te aoturoa kia ata whakaaro, Iho e koe ki raro ra ko te tama na Taweka, E kai whakatanoinoi atu ana kei roto mea, O hika i waho whanatu ki roto kauoro, Hara mai ki waho manioro, Me he mea rawa, ko Tu-te-mania, ko Tu-te-wheke, Kei runga kei te rakau e tarahae ana, He tangi tangata, he kohe tieke rere, He pitoitoi ketuketu para-rau-rakau, Nana rawa i tiki mai taku, pokai taniwhaniwha, Ka kite te mea ora ka hokia iho ki muri ra, Ki te marae iti ki te marae rahi, Ki te pou whakapiri ki te whare kaponga, I tohia koe ki te tohi o Tu-tawake, Kia karo tama i tana rakau, Kia hoahoa tama i tana rakau, Me kowai te tangata i ngaro atu ki a koe, I whea koia koe, I te ateatanga, Ka tiki mai ka uta, Ki Tukutukuiwi, Ki te kainga tuku inanga; O to tupuna, o Pakaketaiari, E kiia mai nei ki te nane, mitimiti oko, Tenei ka hoatu to kupu pai nei, He pito kite koia kia kite iho au i te tara o whaea o Pare- wahaika, Hanga kino, hanga pango, hanga kawa, hanga mataotao, Turi puputa, tohenga roa, Taringa pohepohe, tuna paewai ki Awarua, He whakahokinga atu, Moku, mo taurekareka, he ware koia koe ki a Whakaue e toa mai ra, E tu ana ra Mania i waenga; Te tangata korero pai ki Taupo, No te mea i ara koe kei tawhiti, Tenei to rakau whakaoho kanohi o to wahine i te ahiahi, Werohia mai ki taku papa, Tu ke a Kapiti, Tu ke Mana, Tau ke Arapawa, Ko nga tohu tena a taku tupuna; A Houmaitawhiti; E tatari atu ana ki te tira puta mai nohea e koro, Te raro hokinga mai, Huri taitua noa, Kua hinga noa ki te whare e te roimata ra, Ka maringi taha rua; Tera e huina, Kei te rukuruku au ki te wai, A hemo ake ai te aroha, Numia tatatia ki te whare i to tupuna; I Parerohu, ko te Rotokohu ra tena; E kaha ana te hau whenua, Whakaohooho atu i kona; Kei raronga mai o Wahiawa, To pikitanga, kei Tute-ehu, To heketanga, kei te Arahanga, Ma Ngati-Awa, e whakatangi; Ki te rapa waihoe, Tohu e tama ko te kore i to iwi mokai, Ka pa rae ka ata kitea e te kanohi, E tau ai ra tohara mai kia hau, I kawhakina ai ki waenga te tahora, Kia kite mai te whetu, Kia kite mai te marama, Kei roto ka mangu mai, Kei waho ka whero mai, Whetero kakohi tioka kai o to kainga o te Puhara, Kei whea? Kei Otamakura, Kei whea? Kei nga piringa e rau o te wahine tonui ki taku nei mea, I aue, i. Taku tane e; Taku ate kaimanawa, Riro rawa, Riro rawa i te wahine ra, te taonga rahurahu; A toku ringa, I waiho ai toku kiri kia pirau ana, Pirapirau ana, Tu ana, Tu ana. A Te Whatanni, i waenga, O nga koihanga, e noho pouaru nei, Ko Te Rauparaha; Te turuturu Hawaiki, Hawaiki, Kia whakangongorotia e, Hei pikau i ahau; Kei a Kapiti ra ia e, Matua tititi, te rau o te huia e, Te rau o Titapu.

HE PATERE. Tauwhare i; Na Rua, I te here i tiki, Na ra koi rere ai ki te whitu, ma te waru, Ka pua te kowhai, Ka ngawha te korari; Taku whare tapu nei, Ma wai re e ngaki he kai, Ma Piriroriro, Kaore i ara he kai ma raro, Me apu noa ki te oneone, Te oneone nui na Papa, Na to aha; Na to matato hunga; I te putanga i o kauhou, Ka mama, Ka mama te kahui uta, Ka mama te kahui tai, Ka mama kahui kainga mea tapu i o Tukoro, I tana kete pahau i ora ai Kahukurapania, E, kei a wai ranei a Te Puhi, a Turi, a Hori, a Uewiri, a Tamatea, Nunui to kai e Rangihakunu, Ko te niho o Tuai, Pekenui, Ngahue, Ngaua i runga i to maunga, ha, To maunga tikitiki, Huinga mauri ora, Ora koe i taku patu i te parekura taua i Okahu, Tangongangonga, te papa i Huanako, huatakataka; To mahunga e kai mai taku taureka i a Ururangi, Ka taka i a Tamatea, Haunui, Kitia e Tu-te-ngana-o-Hautahia, E Mata-tehia, Torona koe ko te manu, Te tae Te Whaiti ki tana kai patupatu taki mano; Ki roto, rere noa Ihuwareware ki te kai e, Kaore i ara he kai kino i akona, ki te wai o Turuahine, Koi tupu rawa, korekore rawa tenei rawa, Ka tata mai, Tena ra e Tuauru, muia, mua kia pau rawa, Kia tae atu au ki Pukehokinga, ki Komakoriki, Ki taku whenua roa, Ka takoto i te marino no taua ki Whanganui, Nawai te koriki, he urunga tapu ai te rokiroki, Ma te ruahine i awhi turi, koikoia hatu, Te ngutu komeme mai ki taku tinana nei, Me ko hinga atu au, Me ko hine Tapuahine-ra-uruhau, tena i, Ko te kawa te hinga, torona te atua, Whakaaraarahia, kia ara Kahukura, Kia ara Tohimaraeroa, Tohimanatuau, ko te wai te pupure, Tohinga mauritanga o papa ma ki mua ki te ahu, Ka tino kitea te turi ka wera i te ahi, I te tunginga i to wai puha, Puhue toheroa i raro i to kumu nana, Ka tino kitea te tapa i raro, Whakataurapa waka, No runga te hori, tango mai to tini na, Tango mai to mano na, Parenga noho tata, Takotoranga o te ngarara, Te ngarara a tuatangata, Kei roto i te whare, Tana whare koiwi, Koiwi ka hanea ki te po, Kei a Kora; Kei a Rangipuru, Puru te waha, Toretore o te tapawaha, Pa ki runga ki to urungatapu, Pakoki; Panehe; Koiore te tata mai na konei, Na ko ra, ko tuia rawatia, Kei runga Tohiora, To whakaware i a Manukaipua, Ore kaore te turaki rawa, Te waha mo nga iwi kopura, Ka hane ai taku manea i Whangai i a Tongarangi, Purutia te take o te Arawa, Mania, paheke ki Waitotara, ki a Tamairangi, Whaka kai te maro, Kuia uru.

HE WAIATA, NA WAIROROMA. E rere ra e te ao uru, tauhokai ana i runga ra; He oranga ano e whi te whai atu, Ko aku wheua i paiherea mai tae a wairua ki Whakarongotaua, Ko whea te puke i rawaenga mai, He puke atu ko te Akatarewa, Kei Hurumutu e noho ana, E oma ana i te raorao, ki Tapui to pikitanga, Kei Wharepuhunga; Mawai e haere te roa whenua ki Kaingaroa, Patata au ki Whanake, Raupenga, ma Matia; Ma Te Whanawhakairi, Kia ringiringi tu i te wai harirau o te tongarewa i i.

HE WAIATA, NO MUA. E whiti e te ra e maene ki te kiri, He rangi au ka tatari, Ko te rua, ko te toru, e whae ma e, Tirohia mai au; He aha tenei hanga; E hoki ai aku kiko, He koripo marama, kia tangi atu au, Ka hewa te ngakau, i ngaki hohoro ai; Kia puna tokorua te moenga ki te whare, Hua atu e te tau, ka mutu te hara mai, Tenei ano koe te kau torohi nei, Kia whiti rere ake, ka hewa au, kei te ao, I hoaia pea ki te kupu karakia, Kia muna i roto ra, ka mutu au te aroha.

KO TE WAIATA, A TE WHAKAIOROA. Kei whea nga ringaringa, Nga waewae, i hanga ai e Tiki. Kua riro i te atua, Tera to hanga e whae, Ka ki mai kia au, E pa, e pa, Ka kukune au nei, Kia noho mai te tohunga; i mua i te Ahurewa, Kia whakatoitoi a whare, koiwi, Runuku, e whae, e whae, Homai taku tamaiti, kia hikihiki au; Ki runga ki aku turi, Aue ka mate au nei te whakaute.

KO TE TANGI, NA TE POPOKI, MO TONA TEINA. Aue rapurapu kau au ki taku piro, Ka riro koe hika i te atua uruhou, o Te Kohiti, I te ahi tangutu a to tipuna Pawhaitiri; E hara i te taru te mate; Kua mate mai i mua i a Maui, Na Te Patatai i kata, ka motu ki roto ra, Ka puta te rehurehu, ka rere te tiwakawaka; Ki runga ki te tihi o te hamuti, Mou ra te he; Ko te rongo o wai, Ko te rongo ki te pae; Ka rere kei waho; Kihai i mana i mua i to tipuna, Porotiti noa a Kehekahe i te ao, Haere atu ra e i.

HE WAIATA. Tu te rongowhiti, Tuwhana tonu ake i roto ra, Whiu e te iwi, Nga puataumarere o te awa, Naku koe, Koe tauhoro iho, ki te whare koropana, Tata ki te wai, Whawha ki uta ra, Ka raranga nga hau whakakata o te uru, Ore ka hopara, Ka hara mai koe ka pakirehua i a hua, Oti te tono ake, Ki Ruapahu, Ki Tongariro ra, Kia wetea mai, He rawa ki roto, Koropeke ki te whare, Ka tihohe au ki te mahi kai.

HE WAIATA, NO MUA. Noho noa au nei Ohia noa kia kaupapatia, Nowhea ra e angaia, I te tirohanga kino, I te tumakuru, Te pari ki te Mata, Kauaka hoki ra, E whakahioitia, Kei rere au i te pari, Tau rawa ko tawhiti, Te motu whai Pongaponga, E whakakau mai ra, Ko au nei te whanatu, Hei te tainga riu, Hei maka i te punga, Hei timo i te punake, Te rongo te taringa, I o riri nui ra, Whakarae tonu au, Ko Hinehore ko au, I te kemotu ra ia; He whakaurunga tapu, Heoi ko Karewa, Ka whaitiripa te mahi, Whakamau ki a au, E ai te waipiro nau e Manuhiri, I te wa kokoti, Nau e Te Tireo, Me he manu tukutuku, Te rere mai a te ao, Na runga i nga hiwi, Ki Paerau ra e, He homai aroha, Kia tangi atu au, I te ahiahitanga, Nou e Reanuku, Whakamokeke ana; Te tupua hanga i raro nei, Nou nga turituri, Noku te pawera, Hapainga te tinana, Rite rawa i Hauraki, Te whanga ki a Te Haunui, E hori noa mai ra, Nawai te kai ka whiu, Ka maka kei te kainga, Hoki mai whakamuri. Te hiwi ki Orete, Kei roto mai a Ngaweke, He waka utanga, No Hine-Matukutuku, To peru whakanuku, Hei au e i.

HE TANGI, TAMARIKI. E hika e, Kei whea ra koe e ngaro nei te ata hapara, Huru manu, he tangata e, Huru marire, he mahi ma taua, Kei te hiahia, kei te koronga; Kei a Tanematua, E tu ana ia i te kauru ora e, Tane-i-te-kaukau-nunui, Tane-i-te-kaukau-ro-roroa, Tane-i-te-tirohanga-mata-o-tangata e, E noho’ana Tuanehu e Hopura e makau rangi ana, Na Tangaroa-a-whatu, nana i pokapoka e, Ka puta i tua, Ka puta i waho, Ka puta i tongawariwari, E Tutekohakinuku, Whaitiri i paoa Tangaroairangi, E hika e-e, i-i.

HE WAIATA, AROHA, NA POTATAU, KI A TE KAWANA KEREI. E piki ana i te pikitanga, Ka whano ka tautuku aku turi, Ki kona hoki koe e te tau, Ki konei au whakamau ai, I te auahi hinga na runga, Ko te utu mana ki te aroha, I na reira taku wairua, Moe rawa iho nei ki te po, Me he wai au e maringi, Kei whea te tau i nga rangi, E whano mawehe ana tenei, Ka tu au i te huirangi, Kia kauia te wa moana, Kia Pakaurangi, i te tai tonga, Nona te aha e te wairua, Hara mai nei whakaoho rawa, I taku moe, kia whitirere, Hoki atu i waho na, Ka kitea to kino e te tau, kia ahau.

HE WAIATA, NA NGATIKAHUNGUNU. Tirohia atu nei; Ka whetu rangitia, Matariki, Te whitu o te tau, E whakamoe mai ra, He homai ana rongo, Kia komai atu au, Ka mate nei au; I te mata pouri, I te mata porehu, O roto i a au.

HE AWA MOANA, KO TE AWA O TAWHAKI, KO TETEHI WAHI ANAKE. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuatahi: E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuarua, E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuatoru; E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuawha; E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuarima; E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuaono; E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuawhitu; E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuawaru; E Rongo-te-mahaki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuaiwa, E Rongo-te-mahiki. Piki ake Tawhaki, i te rangi tuangahuru, E Rongo-te-mahaki. Pipiri, rarau moko ki'taha patu o te rangi, Kei te rangi hikitia, kei te rangi hapainga, Kei te uru no Tu. Kei runga au e Tu, Kei te kihi au e Tu, Kei te rake au e Tu, Kei te tamore au e Tu.

HE WAIATA. Muri ahiahi, takoto ki te moenga, Taia mai ano e te ao, mauru, Te ata kitea atu te wa ki a Ngonge, He kai ao ianei, He wairua i hara mai, Homai te korero e aha mai nei, Kia whakakoikoiatia; He tikanga; He pononga, I whanake te hotonga; I te tainga wai, I taku whai aroaro; E taea te ruru iho, Te tau o taku ate; E kakapa tonu nei, Ka hara au e, Ka wai ngaiotia, Ka pukai nga-whewhe; Ka waiho, i te whare, E whi te uta atu, te puke o Moreke, Hei kawe i a au; Te whanga ki Titahi, Kia tomokia atu, te whare i a Pare, Kia muru taharua; Te nehu o Wairehu, Mo taku kiri ra; Ka tupanga ruatia.

HE WAIATA. Kaore te roimata, te pehia iho, He wai kei aku kamo, Te ata kitea atu te ripa ki Herekohu, I te wai o te kamo, Na Ngairo ra te tiritiringa nei, Ka kite au i te huhi, Ko Kawiti te wehi, e kai nei i a au, I te ra e whiti; Mauria e Pewa, Oku nei rongo kino, Hau ana ki tawhiti, Kia whakauru mai, te makau, a Te Mate, Ki oku korero; No te pai te noho, No te whakaupa e, Hei rahui tapu, Taku akonga ake, Tenei tonu ki te mahi, Hei raru moku, Hara mai nei e; Ka mokepuihitia, Au ki te koraha e.

HE KARAKIA. Paia mai i Turanga, Paia mai i Tonga, Paia mai i Raukawa, Kei puta mai hoki ki tua e; Nga taku ki te marua, E whakaputa mai ra.

HE HAKA, NA NGAITAHU. E mea ana au e Piri, Kia whakakaurera au i a au e, Ka tau aua i a te koro kei Tuiau e, Te turanga tohu, nau nei e Te Whiwhi e, He tahuri kaikapo kei a Te Re, Kia whakangongorotia e, He pikau i au, Kei a Kapiti ra i a e, Matua tititi te rau o te huia e, Te rau o Titapu.

HE HAKA, NA NGAITAHU. Ki konei ra e Rangiwhakatia; I te ao nei e, Kauraka taku nui, hei waiho i konei e, Pikautia au ki te ’Ati Awa e, Maua ko taku kane te kite i o Te Wharepouri e, E tu noa mai ra i te tu a te riri e, Nau mai e tuku, kei to hau kainga e, I Ngahui ra i a manu rewa maringi ana.

HE KARAKIA. I, tena te huri, Te huri ka whakarawe, Te huri e whano ai koe, Ki to tini, Ki to mano, Ki to kau ariki, Whakairi atu to ara, Ki te rangi.

HE WAIATA, NA NGAPUHI. He aha rawa te hau, E kokihi, mai nei, Marangai-ma-tonga, Ripo rawa te aroha, Noho noa ai au, Ko taku tinana nei, Ka riro te wairua, Ka tuia, e te ngutu, No raro te tara nei, E ata takoto ana. Te turanga, ki runga, Ki mai e te rau, Ko nga mahinga hoki, O taku whanaketanga, Ma ngongi e titiro, Te ao ka rere mai, I a koe Mua, Ka warea, ki tawhiti, Runanga taua, I te ipo, a Ti Kahu, I mea te ngakau, Kia rukutorere, Nga puke tu mai, O Maunga-Kawakawa, Pokainga mai, Ki te tini, a te hoa, Ka murimuri aroha, Ki a Te Ruruanga, Ka mutu ai ranei, He rangi manako atu.

HE TANGI. Kaore te aroha, E awhea mai nei, E homai ana ra, E te kokoraro, Maku nei e riringi, Ki te wai roimata, To kino e te hoa, Te whai ko te reo, Kia muna ia atu, E au i konei, Ka pau te arai, E rakatuwhenua, I wehea taua, Te hapainga mere, Na Tarakainga ra, Ki Nukuhangai ra, He takotoranga tohu, Te whanga i a Te Ki, Ka mau i reira, To ika i te ati, Hurihia ki raro ra, Ki te maruatanga, Ka takai whakakore, Ka rongo mai e te tini, No mua ra e te rau, Te whakaratonga atu, O te panehe, e kokoi, Te whakahau rakau, Ka haramai tenei, Ka takoto ki te whare, I moea ki te po, I konei Tamamutu, Hoake ki te ao, Kei tawhiti na koe, Te tangata rauhanga, I hoki te tuatahi, Ka takoto i te marino, Ka mahi au, Ki te tini, i.

HE WAIATA. E to e te ra, To atu ki te rua, Hei kawe korero, E-he-i. Pari a tai tonu te roimata i aku kamo; Te utu noa koe, Ra-ha-i. Auahi ka patua, ki Huri-a-Pomare; Kei raro Ngawhare e aroha nei au, E-he-i. Ko te aha e Taku, I rahia mai ai, te kai kua whiua, E-he-i. Nau koa ra, i nuka maha i a au; Ka maingi noa raro, E-he-i. Ka he nei ra nga tuhituhi a Te Kawana, E-he-i. Ka hinga nei ra, te Katipupuhi; Ki te kaketu, E-he-i. Ka iri toku te hau taua; Na Te Wharenui, E-he-i. Hei whiu i a au ki te tai tonga ki a Te Pakuru, e-e Hoki komuri mai, nga kai wawa-kei Kamepaka, E-he-i. Te mutu, te manako, ki a Te Wheoro; Ki te tau i rahia e au, E-he-i. Ka whiti nei i te whitu; He puanga kakaho, ka rere o te waru, E-he-i. Tu ana Uenuku, hiko ana te uira e-i.

HE KARAKIA, KI A MARU. Tu te pou; Ko te pou i a Hine. Me te Rangi-whakauria; He hirere. Ko te hirere, i te tuhi, Ko te hirere, i te rapa, Ko te hirere, i te uira, Ko te hirere aniwaniwa, Ko te hirere i a Ranginui e tu nei. Tenei hoki te pou ka tu, Ko te pou a te matua iwi, Ko te pou o Rangitawhi, Ko te pou o Ranginui e tu nei. Awhi nuku te pou, Awhi Papa te pou, Awhi kerekere te pou, Ko te pou o Rangitawhi, Ko te pou o Ranginui e tu nei. E Maru e ! Ma au rakau na, Ko Turaki riri, Ko Turaki nguha, Hei arai mo te riri, Hei arai mo te patu. Turaki ana i kona, Peperu ana i kona, Ko Maru tahuri atu, Ko Maru tahuri mai.

HE KARAKIA. Toko koi te po, Te po nui, Te po roa, Te po uriuri, Te po whawha, Te po te kitea, Te po te whaia. Tena toko ka tu, Ko te toko o Tarieruanuku, O te atua ki te po. Toko koi te ao, Te ao nui, Te ao roa, Te ao marama, Te ao whekere, Te ao whatu ma, Te ao potango, Tena ka tu, Oti mai ki te ao.

HE WAIATA. E hara i te noho, Whakatika noa ki runga, I tuia e Te Kata, Ki te tui o te Mono, Whakarewarewaia, Ka rewa au; I te huanui. Ka kai mai te kanohi, I te horo o Tamatea, He puke kainga kanohi, Ki Tapuaenuku.

HE TANGI NA TE KORIRI. Nei ka noho, ka hewa ano ra, Te whakakikitanga i te kapu o te ringa, No reira ano, ka puta mai ki waho, Haere rua te tai ki Oaoiti; Whano ka whakatata ki te hanga i te matau, Nona te manapou te ora, Koia Onekai i runga, He manapou te ora, Koia Onekai i raro, Kaore ka tikokotia, e te tai, Kaore ka popoko. He mata tangata, i taia ki te turiwhati, Tukiwhakarere, Ka patupatu koe i to mounu, Hakikino, hakirere, Nona te mounu a Haki, I kai whakatupua, I kai whakatawhito, Kia whakatina koe i to matau, Tina te hohou, tina te taka, tina te takerekere. Ekore e ngaro o hinonga, ki te whakakeko i te ngaki kia papai, I te patua i runga i te takere. He oti ano te tango i a au, Ko te ao rere mai i runga i Otahu. He tapuwae haruru te hekenga i Titipou, Toia atu ra te waka, tapatu ki te moana, Mei whaia koe ki te mata taumanu, Whakamau atu i to matau, ki te papahu i tai ra, E hui, e hui rangi; Whakamau atu i to matau ki te ninihi i tai ra, E hui, e hui rangi, He aha ra te pohutu mai nei, He tutumairekurai; He taniwha ra te karapu mai nei, He tutumairekurai; Ka mate tonu te ika ki te urunga, He tutumairekurai; Ka eke tonu te ika ki te moenga, He tutumairekurai. I haere tatou i te moaniani, Ka tae ki waho, Ka tutakina, e hukatu, e hukarere, Ka hoki au i runga Rangitako, Ko te waka tena no aiorangi, Haere i te aio, Ka takiri te ata, ka hopu to ringa, Rangihutia, Rangiheitia, Hei taenga mou, ki te tahuna tapu, Hapaipai te kiato mua, ka mania, ka paheke, Hapaipai te kiato roto, ka mania, ka paheke, Heke i Ururangi, Kapohia ana ki to whakataunga, He aha tau e tawhiri mai na, Ko wai kia whanatu i toku wehiwehi, Tena, takahi iho, kei whea he turanga, Me aha he whakau; e, Kia tahuri ki uta, ki to haukainga, I matakarapa taku tirohanga Ko to tinana tenei ka ora mai.

HE WAIATA. Kai koripi ai e, te kete kohara, Taku horahanga ake, O mahi e te pakeke, Iri rawa i te rongo, Te ope Hauauru, I rarawe taku ringa, I te piharoa, Hei koripi ake te kiri ra i awhi ai, Hua mai te rau na, Kei te noho pono au, Ko taku wai kamo ra, Te tirohia mai na, Ka taka ko roto nei, Kei te tatu nui. Whakahinga ki te rae, O Mangakaretu ra, Ko wai tohu ai, Tenei te whaia nei, Te hanga te kanohi, I hoki mai i tawhiti, Te mea ka oti atu, Ko wai e hokia mai.

HE NGERI. Ko hea, Ko hea, Tera maunga e tu mai, ra, ra, Ko Tararua, Nukunuku mai, Nekeneke mai, ki taku tauaro kikini ai, Aha, kekeke noa, kekeke noa.

HE WAIATA. Tenei ka noho; Rau noa aku mahara, Whakarongo ki te ihu, Tangi tararau ana, Ko au pea e, Ka iria, ki te ngutu, Mo taku koringa taha; Te maru o te tangata, Maringanui au; Kia kori noa ake, Kia piki tu ai, Oku nei, korero, E hara e te iwi; Noho noa, kori noa, I haraua hoki, I matau, atu ai, I kite ano au, He tau tangata koe, Mei pewheitia, I matike atu ai, Ko te aha e whae, I riro mai, ki a au, I hoki atu ano; I tona koiwi, I te punga o te waka, I tau ai, ki raro ra, He moe taurangi kau. Ka te tarawau noa, I whakakinikinia, I whakakarukarua, I mihi mai e waho, I riri mai, E roto i.

HE RANGI. Haere atu ki te amiomio, I te nuku o te whenua, Rapurapu tao, Rapurapu taiaha, Tahi te moana, Tu e ’Raha, ki runga, Kia kite koe i te ao rere mai o tou kainga, O Kawhia, Ko te patu a Hari, kua takoto i raro a.

HE WAIATA. Tera te pukohu e, Tairi ana mai i Kaimanawa, Kei reira tonu atu, Aku kanohi, Te aru iho nei, ki a Ruta, To kino tenei e Mati, Ka waiho te manuka i au, Tera koe ka whai muna iho, Ka haere tenei, ka oti atu, Ki nga tai whakatu, Ki Tukituki, Kei Wairau koe, Kei Arapawa, Kei te wai i tere ai, Te pounamu, No muri nei hoki, Kei manakohia, Kei wehi i a au, Ka oti atu.

HE TANGI. Kaore te mamae, Ngau te po, Ngau te ao, Ngau te mata, ki taku kiri, Kia ruku mai koe, I te wai pouri, Ki whano mauru ai, Te aroha i au, Ki taku taonga ra, Mo taku hei piwhara; I makere, ki te wai e, Haere e te tau e ! O nui; O wehiwehi, i waiho i te ao nei, E waiho ana koe, Hei hangahangarau, maku e, Hei putiki ihu waka, Mo nga iwi i te muri e, Me whakairi koe, Hei heke whare nui, Hei kapoauahi, ko to tupuna, Ko Tatau e, Ka mate i reira, Te tini o Maewahua e, Tona tukunga iho, Ko te whare ponaturi, Ka ea ko te mate i a Hema na.

HE TANGI. Tukua te karere ki a Tuatira, Ka ngaro te whenua e i, E tau ianei, he kahukuratu, Mei whakawhiti koe, Ki te rawahi whakatonga, O te wai ariari; Kia wetewete koe, i te waonui a tane, I kiia mai ai au; Ki te tere kau e ra i, Tu ake hoki au; Ki runga i Okato, Kia whakamau koe; Nga taotao roa ’Hau, Taumaru ana mai, Te tai, ki Okahukare, Taku kainga e i.

HE HAKA. E ko Paratetauheke, Ko Paratetauheke, Pehia iho, Pehia iho, Ka tere kopuku ra te tamure, No te moana, Ka pati mai te wai o te urerua, I runga i o kauae; Konihi, Te Kahukura nui, Te Kahukuraroa, Te tatara ia atu ki te wai e, E i aha te ra e, Pehia iho i runga, O te tumuaki, E, he, E, he, E, he.

HE WAIATA. E rere e te ao, Takawe i runga ra, Au ki raro nei, Huri ai ki te whare, E te mumutu ra; Ki te parera wai, E tere i te moana, Ko te ahua ia, He oti nei nga kino, I huia ki a au, Kaore i whakarato, ki te rau e pae, na i, Waiho rangi au, Mana e mae noa, I oku wairangi, ki te whakaeke noa, He waka no te tangata, Ka rukenga nuitia, Ho atu te pahi, Ki runga te taumata, Te ai he kai ke ki te ngutu, Ko au nei anake, Me aha hoki mota, I te kino i te tinana, Penei e reia nga puke tu mai, O Tarakeho i runga, Kia marama au, Te whakamau ki uta ra, Koe motu rakau, E tu ki te wao, ki Ohuri ra i a na i.

HE WAIATA. E paki ra taku kotiro, o te kekehi, Ki te huruhuru au anake; Te whakaputanga e, O tenei taruru i, Tena ano i a Paikea e; I tupu mai ai, Kei tukunga i a tenei e, Kei te kauae, kei tu mai tau e, i aku pahau e, I te ongaonga a Tairoa, O Tukoropanga e, ki tona wahine, Te tata mai, tama, Kia rukutia e, Hoki noa atu.

HE WAIATA. Kaore te aroha, e awhea mai nei, Na roto ana mai o te koko raro; ’Ai tohunga mana, hei wehe ki te wai, ’A hemo ake ai, te aroha i a au, Ki te tau hoki ra, Nana i whakaraua iho ai; Ka hewa te ngakau, Kei hoki rua, ki nga mahi, Pono ano ra, te ngahautanga atu; He paki e Heu, i rangona nuitia, He paki mai ma te ngutu, Ki Otaitapu ra, Ka nau atu ia, te one i Kukuriki, Ko to aroha ra i hara mai pohewa.

HE TANGI.

This song was sung in January, 1849, at Ngahokowhitu on the Waipa, in the presence of a large number of chiefs who had assembled to meet the Governor for the purpose of putting an end to a war between the Ngatimahanga, and Ngatitahinga tribes. By this poem Te Wherowhero indicated that he would suppress the influence of his brother Tuwhatau, who was exciting his tribe (the Ngatimahanga) to war, by promising them a success which might not be realized.

Tera te whetu, Takina i Motururu, Ko taku tau pea; Tenei ka hoki mai, e; Hoki mai ki a au kia kite iti iho koa koe, Ki te taha whakarenga, Kei o tuakana, Hei hoko kahu waero moku ki te uru, e. ’A noho mai koe i runga te turuturu, He ara hunahuna e kore nei e kitea. E tama na Ruru, wetewete mai ra, Taku komutu taramea, No tua i te tonga, Ma rau a Hinehore, Ko’ e tipona mai. Horahia mai taku taonga, Kia rahiri au e, Maku e whakakore, Te uru o te atua. Maku e whakakore; Te ki mai o te waha. Kei rangi whakaarahia mai; Kia ara mai; Me he aniwaniwa.

HE NGERI.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Toia mai, Te waka. Ki te urunga, Te waka. Ki te moenga, Te waka. Ki te takotoranga, i takoto ai te waka.

HE WAIATA, NA NGATI-KAHUNGUNU. Whangai noa ake taku nei titiro, Ki te wai e rere nei, he wai kaukautanga, No taku mea ra whano rawa, ka nunumi, Tukua kia haere, kia whakaakotia ki te kihi maitai. Nohea ra e kitea. Konakinaki ai te aroha i a au, ki taku potiki, Me he mea nga haere whakaruhi a te tau e kai ana i roto ra, Taku turanga ake i te kuwaha nei; Whakaheke, roimata. He aroha noa ake, ki te hau a uru, I hara mai ra koe, i a Te Kani’ ra e nona te moenga, i okotahi, Aue he, taku mea e-he-i ! E Mate ma nei, Whakarongohia atu, nga torino tangi Mai na Ruera, kei Motukokako, Numia ki roto ra, E hika e i a, Hoki mai ra ki a au, ki te u kai po, O Tamakuhukuhu, O Rongo-tangata-ke, Ko au hei muri nei, i !

HE KARAKIA.

From the letter of the Cook's Strait natives to the Queen, February 5, 1851: —“Tenei tetahi kupu pupuru a maton mo Kawana Kerei.”

Tina te tawiri, Tina te tamore, Tina i a Whakaohorau; Awhitia, Pupuru ra, Tawhi ra, Ki tamoremore nui, no Papa, Rarau he aka matua-iwi.

HE WAIATA. Tenei ka noho i te whatitoka o te Pungarehu, Whakaanga ake te kanohi, ki te hihi o te ra Ka kai tonu mai ki taku kiri, Ma te hau e pupuhi E wero ra koi taku tinana. E tama tu ake ki tahaki, Ko te kore weweru, hei uhi iho, mo te kiri moko, Mo te kiri ra ka pau te tikaro e aitua. I hua mai ai nga he ki a taua, Me mihi kau atu, Me tangi kau atu, Te ao e rere mai i Kapiti, E ’Kau, e arohatia nei e au. Taku mate tautini, Taku mate taurua ki te whare, Moe hurihuri ai, Maua nei ko taku tau, e.

HE WAIATA. Kaore te roimata, ka maringi me he wai; E roto, te papaki, kia whakamanu au, Tau atu ko tawhiti, te pae ki Okehu, Ki taku makau ra, E huri nei ki te whare ra, Ko tahi koa ra, i mahara iho ai, Ko aku rongo kawea, e hau noa atu ra e, Naku hoki te pai, I maumau ki te whare, Tuku rawa atu nei, te tane ki te mate, Ka kite ai au, te mahi a te marea na, i.

HE WHAKATAPATAPA, KUMARA. Ko tara, Ko tara, Ko tara, mai i a Rongonui, Mai i a Rongotau, Te tapitapi, Te ho mai te ruia Te whakamaua, ki tenei whawharua, Ka tau tini, ka tau mano, Ki te wai no Tuwhakararo, He puaki aromea koia. Ngaere, Ngaere, Ngaere te whakatupua, Ngaere te whakatawhito, Ko koe kei whakangaerea mai e koe; Te taru ki Hawaiki. Kutikuti, Pekapeka, Ahua te papa i Kuratau. Mihi ake, Te aroha taku ariki, koia.

HE TANGI. Ra te haeata, Takiri ana, kei Tauwhara ra, Pae tau arai, ki a koe, e ’Amo, E aroha nei au; Waiho ra mota Kia mihi au, Kia roa te mihinga; Ka tuku tenei, Ki te tai pouri; Ki taku makau mate.

HE KARAKIA, KIA MAIA AI TE TAUA. Ko te ara hou tenei, Ko te rangi toka, Rangi toka, Rangi toka, toka te manawa o te rangi e tu nei, Kia toka, kia toka, Kia mahaki marire te taua nei, Titiro to mata ki a Rehua, Ki te mata kihai i kamo, Te taua nei e, Pikitia atu ’patu o te rangi, E tohu ana koe, Ko te whiwhinga, Ko te rawenga, Toka-anuanu, Tokahea, Ko Rinohea, tohu he iwi maire, Tohu e kore e taea te titiro, He kotuku te manu, Kihai i rawe i te koiraira, He kura takai puna, He kawau maro, Ko te manu i turia ki toh u taua, He patiki apu one, tangohia ake, Waiho ana hei tohu taua, He kawau te manu, Rukuhia iho, Puea ake, he ika e mau ana i te waha, Kowhea? No te puna i uta, He maroro te ika, Ka oti te kakati e te kawau waha nui, He aua mata whero te ika, Nana i moe te au, Tangohia ake ana, Waiho ana hei tohu taua.

HE WAIATA, NA TAMAKU. Kaore te turituri, Te wani mai a te ngutu, Paki atu te rau na; Ko wai au e mania, Heoi nei te tara, Kei a au anake, Kaore i whakarato, Ki te rau e pae. Whai kau atu ana, Te takiringa hoe, Nau na e Peke; Hei kawe i a au. Nga ngutu raihe, O Tokaanu ra e, Te hora aku paki, Ko Tuhaha. I haere te kanohi Te oranga moko o Katikati. Ma wai ranei e whakaheke ki, Te puna ngahuru. Ka tino waihape, au i konei, Kei hurihia au, o te ia, Ki Omoho ra, Ka mutu au, te manako.

HE WAIATA MO HURUTERANGI. Te rongo o te paki E waua mai nei, Hau ana i te tuku Ki Taikoria; e. Kei raro Huruterangi, Nana i toro mai, I te wa i mua ra, Koi hine ana au.

HE WAIATA. Kaore te kohuki, tenei ra, Ka pa mai, Ka rangona, iho te tau o taku ate ka haruru. Kei te tuki pu, Me aha; E Tuhe’, raua ko Te Wao, Te tuku mai nei, He kai kua mahora ki te marae, Tahuri mai ka komi, Kei te ngongohau, au o te ratapu, Rerenga kaipuke, E Wai, i te muri hei kona koe, Whakarongo mai, E taea, iho e te iwi te koromaki, Te hanga ka tauaki, Ka rato ki te tini, He huinga, korero ki te rae kaihau, Ki Waikato, Ka mene, ki te pahi ka tango mai te korero, Ko wai au e mamina, Kia ahatia au nei e te iwi, Te mea kua mahue, i.

HE HAKA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Ka mate, ka mate, Ka ora, ka ora; Ka mate, ka mate; Ka ora, ka ora; Ka mate, ka mate; Ka ora, ka ora; Tenei te tangata puhuruhuru, Nana i tiki mai, whakawhiti te ra. Upane, upane, Upane, kaupane Whiti te ra, Upoko, upoko, Upoko, whiti te ra.

HE KARAKIA. Puna, Puna, Puna mai mua na, Puna mai roto na, Ko Maui-tikitiki-o-Taranga, Ko koe kai turia e koe, Turia te huru o te maro, Te tepe o te maro; Pepenu te maro. Hotutaiki mua te maro, Hotutaiki roto te maro, Hine taiki e, He puna kapokapo, Pouriuri, Te po i a Potangotango, Te po i a Tauranga-te-ataia, He whakatu ki runga, Ki te ngaru tai mua na, Ki te ngaru tai roto na, Tena te po ka whiwhi, Tena te po ka tata, Tena te po hira atu na, Aua te ngaro, He ngaro taki tupua, Aua te ngaro, He ngaro taki tawhito, Aua te ngaro kia anuanu, Aua te ngaro, kia anuhea, Heke i te uru o te ngaro, He pana.

HE TANGI. Aue, E poipoi noa ana taua; I te ra o te waru, Me aha iho koe; He tapu, tawhito iho, He kauhou ariki na o tupuna. I hoea mai ai Te Arawa i tawahi, e; Whiti mai ki konei, E kore to puna e haere i te rangi ra; Kei rere te ata ki mua ra, Na Tauhu nga ki nei; Me huahua taua, ki te wai kohua; Kia oma ai a Whiro i, Kia waiho ai te ao tu roa, mo taua, To kiri rangatira; To whakatupai; He matamata kahurangi, Tena ka riro i te riri nui, nau e te atua ! Hei kohurehure; Tu ana nga kohi anake, Ka horo nga kiko, Ko te tohu o te mate na, i.

HE WHAI KANOHI ME KA POHEA. Te ra e hara mai ra, Rere kura, rere toro hai, Te marama e rere mai ra, Rere kura, rere toro hai, Ka whekite, Ka whekaro, te kahui tupua, Nau mai ki waho; Te ritorito, Te wai whero; Tupu te ora, He ora, ora.

HE WAIATA KAIORAORA NA HINE WHE.

When Te Rauparaha was arrested in 1840, a chieftainess of his tribe composed this poem, cursing the tribes of Ngamotu for having assisted the Europeans in the war. The anger of those tribes having been thus excited, a chieftainess of their tribe composed the following poem as an answer to their taunts.

Takoto rawa iho ki te whare, Turama tonu e te ngakau, Ki te wahine, e tito mai ra, Kaore koe i te mohio, Rupeke te hoe waka, To kai e Runanga, Hara mai hoki koe ki konei, Hei komekome ma te korokoro, Ma wai e kai, o kiko tokoroa, To kai na, ko te hokowhitu o Manukorihi; Kaore koe i te koa mai, Taku wai whakatahe, ki Horokiri, Rutunga patu kei te puke i Remutaka ra, Mei kore ake, te kanohi rua; Taupoki ana mai taku kumete i runga i te tumuaki o Tako, To kai ra e Putaitua, Te angaanga hina o Ngatata; * * * * * * * * * no Rikitaua; Ko te ngarara * * * * Ko te kai titiro i te huanui; Rere mai Moturoa, Ki roto i taku ipu, e tuwhera nei, e-i.

HE PATERE, NA TE PIKI.* Ka turamarama ra e te hinangaro, Ka whekite, ka whekaro, Ka whakatarakupenga ra e te ngakau, Ko nga whakaaro, tenei ka tata mai, He ngihanga taraiti, Ka kitea atu nga kokonga o te whare, Ka marama nui, He whetu ao tenei ka tata mai, Ko te rite ra i taku tinana, Aha, ha, ha. E whae Tutari e, Matua kapea te pura i, To kanohi, Tikarohia, Ka maka kei te whenua, No namata mai ano te pura i to kanohi, Pura tonu, Pura tonu iho, Kei to keke te hokinga mai o to he, I te kumu pitakataka, I te urunga te tau ki te whenua, I te papa teretere, i te wheke tere mai kei te moana, He rurerurenga, He panapananga, Tupuna patua ki runga ki te tahuna pipi, Kei hane koe. Kia atawhakaaro marire iho e te ngakau, Ki tou pa horo kei te Arawi, Ko Pangopango te kai tutai i te taua i te po, Ko Te Kawe, nana i tukutuku te taura i te pari, Me he punga waka, Te tatutanga ki te whenua, Ka mania, ka paheke, Ka takahurihuri koe i te pari ki Tapirimoko, Takahia atu i te tua one ki Hukarere, Ko te Rangituatea te rangatira, Nukunuku atu, nekeneke atu, Ka peka ra ki tahaki, Ka tika a Te ’Raha i te au maro, Ki te ’Ati Awa, Ka rohea putia i waenganui, E Ngati-Tumarouru, E Ngati-Kinohaku, E Ngati-Waiora, E Ngati-Apakura, E Ngati-Urunumia, E Ngati-Maniapoto, Ka mau koe i te herehere, I whakahokia mai i Ngati-Mutunga, Te tikinga mai i a koe, Me utu a Te Aka ki te aha? Ki te pounamu, Ko te Awaikamoana, To moho, e Aka, na. Nau ano i ako mai te whakaheke, Awhiotia i te nuku o te whenua, Ka tae kei a Kapiti, Tirohia e koe, te maunga tiketike kei Tararua, Ka rau Omere kei waho, He maunga tutainga aio, Rerenga waka ki Raukawa, Kei Arahura, Ko te wai pounamu ra tenei ko Arahura, Kei Poutini, Ka tu nga whata kai a Tamairangi ki Porirua. Aue kapa te hoia, Kapa te tewara, Kapa te maori, Ka rohea Tutari ki waenganui o tona pa, Umeretia i te takiritanga o te ata, Utaina atu ki te Tima o Kawana, Kawea ki tai ki te moana, Ki te huti hapuku, Ki te huti ururoa, Ki te huti warehou, Hei kai ma Kararaina. Te kati ake i a Te Kawana Tikina mai ana e Potatau, Mauria atu ki tana ringa Kawea ki Waikato, Kia kite mai a Te Pakaru, Kia kite mai a Taonui, Hei whakapepeha ma rau o te iwi, Kia tangi te piopio, Piopio, Piopio, To moho e Kararaina, na.

HE WHAI MO TE WERA, KIA MAHU AI. Te whai a te kuku, Ko te whai a te kaka, Mahumahu akuanei, Mahumahu apopo, Tahetahe mai to kiri toto ki to mata niho, Mahu, Mahu reka, Koi uta; Koi tai; Ka eke i te whai a te raupapa, Te whai e anu matao, Whakareka te kiri, Whaia te whai kia aniwaniwa, Whaia te whai kia rekareka, Te whai e anu matao, Whakareka te kiri, He toro tuia, He toro motumotu, He toro ngarahu, Ka tahu ki whea, Ka tahu ki te wai nui, Ka tahu ki te wai roa; Ki te wai takanga, Takanga marama, Tena te wera ka huhuti, Kia mahu, Mahumahu akuanei, Mahumahu apopo, Tahetahe mai to kiro toto, Ki to mata niho, Mahu, Mahu reka, Ko toku kiri, Ko tou kiri, Hui ake, Ki te wenewene i runga, Hui ake.

HE WAIATA. Kauaka te korero e komuhua, ki te tara whara, Horahia mai kia rongo, te rau e pae nei, Naku i aha iho, Na te ngakau, koi hotahota, He whakataenga koronga, Ka eke nei hoki kei runga, Ka hoe i a Mangeo, Ka katokato i te rau pororua, E tatari atu ana, Hau taua mai na Te Waru, Te hoki noa atu uru rakau, Kei te Iringa ra, He puia tu noa, Te puia i Ruahine; Ka ngaro noa koange, Hatupatu nana i topetope, hi.

HE KARAKIA PURE MO TE TANGATA, KEI MATE I TE MAKUTU, KO TONA INGOA KO KOROWHAKAPUPU. Korowhakapupu ake te uru o te whenua, I aua ianei kia tirohia atu he atua. Tenei au whanatu nei, ki raro whenua mea, Kia kai whakawai hewa te hewa o Tutunui, Ka tohu ki whea? I ripiripia ki reira? I toetoea ki reira? E, To, e tae koe ki raro, E uia mai koe e tou tini i raro, Na wai koe i homai? Na Whiro na te tupua, Whanake hoki, Whanake ka kitea, Whanake ka rangona. E, To, e tae koe ki uta, E uia mai koe e tou tini i uta, Na wai koe i homai? Na Whiro na te tupua, Whanake hoki, Whanake ka kitea, Whanake ka rangona. E, To, e tae koe ki runga, E uia mai koe e tou tini i runga, Na wai koe i homai? Na Whiro na te tupua, Whanatu na, Whanake ka kitea, Whanake ka rangona. E, To, e tae koe ki tai, E uia mai koe e tou tini i tai, Na wai koe i homai? Na Whiro, na te tupua, Whanake hoki, Whanake ka kitea, Whanake ka rangona. Haere i te ata mahina, Hikitia, heihei, e, Hikitia, heihei, e, Ho atu, homai te upoko o te tangata makutu, Ka ripiripi, Ka toetoe ki te mata, Kei here pepe, Rere te ihi, Rere te mana, Motu te upoko o te Atua, Kai ramua, He piere, He matata.

HE WAIATA. Kaore taku raru, E rau tahuritanga ki te whare, I whakawarea au e hika, Ki te tama i ara, na Te Puwhakahoro, Hua noa ki te hanga e nunumi nei kei te aha, Kaore, kei te whakarato ki waenga te tahora, Te ara o korua ngakau ki nga mahi, a Rua-te-pupuke, A Rua-te-hotahota, E heke ana ano, i nga heketanga o Maro, Piri ana i ara, Me he paua whare, Piri ki te tupari maunga, Tini whetu ki runga i te rangi, Ka whakahinga noa koe, I a Tane mahuta, Ki nga uru kiokio, Ki nga paripari ki Otuwhaia, Rere pu o korua mauri, Te tika i te ara, Tapeka noa i te whenua, Apiti rawa atu ki te takotoranga o Haumia, Ki te aka o te whenua, Totoro to ringaringa, Hei waewae; Totoro to waewae, Hei ringaringa, Ka takoto te ika whenua o te rangi, Ka tahi ka auraki mai, Ki te whanau, A te mangumangu kikino, I te aitanga a Punga i a au e.

HE TANGI, NA PUHIRAWAHO. Takiri ko te ata, Ka ngau Tawera, Te tohu o te mate, I huna nga iwi Ka ngaro ra e, Taku tuatara, O matua ra, Ka tuku koutou, Tuia e Kohi, Ki te kaha o te waka, Hei ranga i to mate, Kei a Te Whare a Te Hinu, Ka ea nga mate, O te uri ra o Kokako, E pai taku mate, He mate taua kei tua o Manuka, Kei roto o Kaipara, Kei nga iwi e maha, Kihai Koperu, I kitea iho e au, Tautika te haere, Ki roto o Tawatawhiti, Mo Tuhoehoe, Mo Kaipiha ra e pa, Mo Taiheke i kainga hoetia e koe, E kai ware ana, Ko te Hikutu, Ko te Mahurehure, Haere ke ana, E Hika e Hope i a Te Rarawa, Tena Hongihika, Nana Te Houtaewa, Huna kautia, Waikato ki te mate.

HE HAKA. Aue te whakama i a au e, E haere noa ana ko taku tinana, E kore ra Tutaua, e tata mai i wehi o te tapu i au, Turakina ki te pari tu mai ai, Tu ngaio, Tu harakeke, He aha te kai i nopenopea ai e au, He hinu, he tuna, Kia tau ai aku rongo te haruru ki te taha o te rangi, Ka whakatuhoropunga te rite i a hau, Hei kohi mai te ure i a au, E ai te tokanga whakaraurau, Kai atu, Whakairi atu, Kukuku rawa, Roiroi rawa, E ki te pataka tapu a Raukatauri.

HE WAIATA. E whiti e te ra e kai ki taku kiri, No mua ra to manahautanga, Tenei to kai, He whakakaewa i waho, Ko nga tuahiwi, Te mau atu nei e, Ka hewa o tao, E kore e whatiwhati, To peke mau roa, Tonu i te tao e, Koia tana nei, Me whiu na waho, Te tara ki Pukuroa, Ki te taru aotea.

HE KARAKIA, MO TE UA, KIA MAO. Tua, tua, koi ranginui, Koi rangiroa, Koi rangipouri, Koi rangipotango, Koukou te whetu i runga nei, Moana ropu kei tai, Kei tai e riri ana, Tu mai ’a ’roi, Kei tai e patu ana i te hau, Tu mai ’a ’roi, Punganangana, Punganangana, Puaka haua te tawhito o te rangi, He Uru ra ko te hau, He Tonga ra ko te hau, Ka hara mai ka tinei, Ka tinei kia mate, Toki nui te toki, Toki roa te toki, Toki tawahie te toki, Ka whanatu au ka hahau i te takapu; O te rangi e riri mai na, E nguha mai na, Ka hinga, Ka mate, Hau mate, Whakataka to hau ki te uru, Whakataka to hau ki te tonga, Kia tu mahinahina i uta, Kia tu marokeroke i tai, Kia ao ake te ra, He tio, He keo, He hauhunga.

HE WAIATA, NA NGATIKAHUNGUNU. Kaore te whakama, Kei te ahi e tahu, Ai rawa he mauranga, Ma Ngatihokopu, Puia tu mai, Ki Otonga ra ia, Kei tawhiti te Pononga, Tenei rawa to rongo, Te angi mai nei, Nga uru hautapu, O te Totara nei, Ka wehe te manako, E whae ma e, Kati koia aua rangi riri, Tukua taku tinana, Kia ako ki te mahi, Nga mahi a te pakeke, Kowai ra ka mohio, He hori na te puku, Kia eke mai to tini, Te tihi ki a Muka, E raupapa tonu nei.

HE WHAKATAPATAPA KUMARA. Kapakapa, Kapakapa, tu taku wairua, ki te ao, Tapiri tu, he maunga, Hekeheke iho i runga o Rehia, Tuhi te uira, Raparapa te uira, Ko anahau, Ki te hau ia, Ki te hau ia, Ka tangi to pu, Ka tangi to pu, Ka taupu nui a Weka uea, Uea te taua iti, Uea te taua rahi, Kia tutangatanga, te ara ki Mokoia, Whakatu manunu, Whakatu manunu, Hara manunu, E whia aku mate? Kei taku tua, Kei taku aro, Pihapiha manawa o te ika kua riro, I hara te taua, Koia Ru, Koia Whe, Koia Potipoti, Koia Rakahua, Te tama i torona, Whakina e koe, Ki Waeroti, Te tau mai ai tohu-akura-tiwatiwa, Horahia ori ka mate tama ki te wai whana, Kaore hoki nga uhi nei, Nga kai nei, Nga taro nei, Ka mareretia e te tikitiki o Wahieroa, Te tapa mai e koe taku ika nei, Ko Hahaururoa, Ko tukoki hau-nui, Hauroa, Mahuta runga, Mahuta i runga, Mahuta i raro, He kapua ke hoki, To te atiru, To te atiru i tau ki whea? I tau ki Maunganui, Ki Maungaroa, Ki Maungahauru, Taku manawa ka irihia nei, E Tupetane, Tupetane, I-o. Tenei au e Tupetane, Ko Whiti-te-ramarama au e Tupetane, Ko Tama-te-ahu-iho, Ko Tama-te-ahu-ake, Ko Whitirau-te-toki, Ko Tama-i-ahua-retireti, Ko Tama-i-ahua-rorowai, Taku paenga ruwai e Apo e, E Apo e, I-o. Kapua hekeheke iho i runga o Rehia, Tuhi te uira, Rapa te uira, Ko anahau, Ki tahau ia, Tenei koa te mokopuwananga, te tu mai nei, Koia kia toia, Kia tokona, ki te kauwhau ariki, Rongo putuputu, Rongo te mangia, Rongo te rakau ohi, Ko tana kuru motu, E puhi e kei tai, Kei te whakarua koia, Hutia, hutia, Hutia te kura i o taringa, Taku rei, taku rei, Taku rei ka whati, He toroa, he toroa, he ta, I-o.

HE KARAKIA WEHE WAHINE I TE TANE, TE TANE I TE WAHINE. He unuhanga a Nuku, He unuhanga a Rangi, He maunutanga, He mareretanga, No tenei ariki, No tenei tauira, Tena, Tena te pou ka tu, te pou ka tu, Ko te pou o te wehe, Ko Rangi ka wewete, Ka wetewete ki runga nei e, wetea, Wetea ai, Wetea mai to korua moenga, I pipiri ai korua, I momoe ai korua, Wetea ai, Ko Rangi ka wehe, Ko Papa ka wehe, Ka wehe i tenei ahiahi, Ka wehe i tenei marua po, Anga atu ana, Ki te taiki, Ki te tai a po, Ki te tai tangi atu ra, Anga ake nei au, Ki te wao nui a Tane, Koe kei mihi, Koe kei tangi, Wetea te tau o kahu, Tara te tau o korua pueru, E awhi ki te rimu, E awhi ki te totara, E awhi ki raka tuwhenua, Tena pou ka tu, Ko te pou o te wehe, Ko te pou o Rangi e tu nei, Whakamurahia koe.

HE HAKA, NA HOKI. Te whakama i a au e, Me he iwi ora te kai kino nei te mamae, Ki te rongo kino e hau mai nei, I tuakaihau te korero, E te patata mai, Ka hei koia taku ngakau, I ngaki mowhiti ai, Ki taku whakaaro, Ko te pou huinga mataho nui o te whenua, Ki te karanga i nga iwi, Ki te ahu taua teretere kei Horotiu, Kia kakahu i te kahu whakairo, He neketaha, Ki te pakipaki he korohunga, Ki te nohoanga o te Toiha, Nukunuku Toheroa ki tahaki, Te nohoanga o tumu, te nohoanga o he, Te nohoanga o te Whirowhiro, Ka tau ano rapea e tama, Ka waiho te haere, Hei haere. Pae mai te taonga ki te whare, Hokia te tuarua, He ara kai hokohoko, Kihai koe i whakaaro, Ki a Waitaoro, I nohoia na te puaha Okoro, Kihai taka mai he taonga, Maui hangahangarau, I hia ai Haha-te-whenua, Ka eke Hawaikiroa ki uta, Hika-te-pipiro, I takina mai ai Ruaea ki uta nei, Hei kati mo te tangata, He manga te ika i houa ai, Te takere o Tainui, E hara rapea e tama i konei, No rawahi mai ano, No nga mangainga i a Tamatekapua, Whiro te tupua, He tupua Ngapuhi, He tupua Hauraki, He tupua Rotorua, He tupua ’Kahungunu, He tupua Waikato, He tupua Taranaki, Kaore e tama hei iwi i ngaro te tupua, Purua i tore o Pihanga, Tuwhera te Whanganuiatara, Te rongo te whauwhia, Kia mau, Ki te rourou iti a Haere, Kakariki i tunua, Kakariki i otaina, E tama e, Kei te huna koe i to atua, I a Tuwhakaparuate, Te whakina ai, kia kite mata o tangata, Kei hau kau o rongo tupua, Ki taha patu o te rangi, ’Ku hono nei ka riariaki, ’Ku hono nei ka hapahapai, ’Ku hono nei ka ranga taua, He taua, Kia pikihaha, E Hine-te-iwaiwa, ki te mangai o te whare, I a Tonga, ko Papatuanuku, Ko te Taiariki, Ko Uekoko te ara i a Henga ko Te Tatauotepo, Ko te hiwi ra o aku tupuna, Nana i whakahua te makutu, E toai nei i te ngutu o te tangata, E hara koe i te uri o Korokino, E taroi ra i tawhiti ki a Hori, Ki te pu ra o te atua, Ki te pakeha he kaipuke, Nana i whakahua te pu ki uta nei, Ki te tuatangata ki a Mariaikena, He taonga noa, I te weruweru pokaia ki te ringa, Ka paraharaha te one i Kukuriki, I te whainga i te matau hapuku, Ki te kahu atua kahu whero, Ki te pu ra i a Te Uira, E kawea ana e te ngakau, Ki te uri ra o Komako, Ki te huanga kerekere ko Kaihau, I tuhia mai ki te nui maka rapa, A te kanohi, ka whekite, ka whekaro, O ringaringa e Te Wehi ki te kai kapo, Mai te kutikuti, naihi kopikopi, Ripa mai o te puke o Matakitaki, Ki Hauraki; Ko te kai whakahoki o Pahungatoroa, Ki te tonga; Ka hoki te rongo toa o Kukutai. Ka haere te uri o kai-whiro-whenako ki nga whenua, A hei hakatea noa ai ara, Ma Ngati-te-Ata ki te menenga ope ki Puketutu, Kia whakarongo mai e Ngai Pukenga, Ko Ngati Paoa he hikihiki hoenga taua ki Ngapuhi, Ma Tangiteruru ma Te Rauroha, Ka tukutuku ki te ia ki Ohi, Hei a Hongihika, Kia whakapongatia, mai he tupua.

KO TE WAIATA A RANGITOPEORA. Kaore hoki koia te mamae, Te au noa taku moe ki te whare, Tuia ana te hau taua, I a Te Kahawai whakaoho rawa, Kia kaha e te iwi kaha kore, te hapai o te patu, Kia riro mai taku kai ko Titoko, Ka ueue i aku niho, Puhikahu, ko Uehoka, I ka kohekohe taku korokoro, Roro hunanga no Poutukeka, A horo matatia e au, Te roro piro o Taratikitiki, Whakakiki ake taku poho, Ko Taiawa, me ko Tutonga, Waiho mai ra aku huruhuru, Te puahau o Te Tihirahi, ’A kai atu ko Kuku, ko Ngahu, Ko to tupuna i tupu ai o mahara tohe riri, E tapu ra te upoko o Te Ruakeripo, Te homai he, kotutu wai kaeo, Ki te Kawau. Ka tukutuku i te ia, Ki Tarahanga ki te kai angaanga i Ngati Pou, Ka hirere taku toto, Ki runga ki to tumuaki koroheke, Te Rangimoewaka tohe riri.

HE TANGI, NA TAWAPUTA, MO ONA TAMARIKI I MATE I TE PA HORO I TE WHETU-MATA-RAU. He umu kai tini, He umu kai wareware; E hua i a koe, He uri no te mahara; Taia ki ’Whiti, Taia ki Tonga, E tohu ana hoki, Te kura taininihi, Te kura tairoroa; Na Rangitarewa, Nau i horahora, Ka mahora ki te whanga, Taku matau koti, Taku pa’ kahawai, Motuhia mai ra, Ki te matau rakau; Ka mau kei te taringa, Kei toke, o Kahuroa, Hiwia mai ra te ika, Takina mai ra te ika, Ki te puna whaiti, Ki te puna rekareka; Ka hara mai Tuturi, Ka hara mai Pepeke; Pokaia te Manawa, Ki te umu whakahere, Ki te umu Orohea; Homai, me pure, Me pure, me tao, Me tao rawa, ki te Umu, o te waka E taua, koe ra, i.

HE WAIATA NA KARAWAITERANGI. E hoka o rongo, e hau i te rangi; Homai, kia pahua, Ki te ngutu mau ai; He mea tangata hoki; Kei riri e Whenu, He aha i riri ai, Ki te makau tangata? Naku ano ra taku whakaironga. Ko te aha, e Kore, O koha ki a au? Ka eke ’no au, Te puke ki Ohuka? E Ngata ma e, tukua kia haere, Ka pa ianei, kei te ohi ano, E tau te kakare, te tau o te manawa, Nau te ki nei, Me tara tahi au, E hara te hourua, Kei eke i te papa, O Taumatawharangi, He koputunga ngaru, Pae ana ki te one, Tenei kei au.

HE WAIATA, NA NGAI TAHU. Tenei pori ki Onawe, Whakariri ngakau, Titiro mai o mata ki, a au, E noho taurere nei, Huna rawa te konohi, Kei Pihautangohia, Ka mate au ki taku tangata, a-a.

HE HAKA TAUA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

E te iwi, E te iwi e, Tangihia, E te waka, E te waka e, Tangihia, Me tangi me aha, Te atua horehore, Te ngaro ko te mea, Kopanipani ra rawa, Te moenga o moe parukuri, Tahuri tata iho ano. E kore au nei e tangi, Me titiro mata tahi e au, Me pukana tonu ki runga te rangi, a.

HE WAIATA. E whiti e te ra, Werowero ki te tara whare, Kati e koro ma, Hoki ake ki te koi ora, Tenei te kawa ora ka totoro kei a hau, I ngahoro iho ai te kutikuti o taku kiri, Ka tuia au nei ki te pari ki kowhai, Te wahi o te tarewa, Ka ruku ki te wai, Ka ea ake ko Whareoneone, I whaki nui ai, Tatangopuku, ki ta Tangaroa.

HE KARAKIA, KO HIRAMAI TE INGOA. Hira mai ai, te whekite o te rangi, Hira mai ai, te ngawha o te rangi, Pera hoki ra, te kapua nui; Te kapua roa, Te kapua riakina, Ko Hau, Ko Tiki-tawhito-ariki, Ko Te Kuku, Ko Te Wawai, Ko Te Kawitiwiti, Ko Te Katoatoa, Ko Tawhito-uru-ngangana, Ki Hiwa, Hiwanui, Hiwaroa, Hiwapukenga, Hiwawananga, Takataka, te kahuki o te rangi, Koia a Pou, To putanga, Ki te whai ao, Ki te ao marama, Patua i te kawa, Patua ki runga, Patua ki a Papa, Te rangi e, Te tau ria e, Tena te kawa ka whai, Te kawa o Hiramai. Ki Whangamata, te rakau, Ki Puhangamata, te rakau, Marere te tatahe o taku waha, Ki runga ki a koe, E tapu ranei koe, E tapu ranei koe, Maku e kai to upoko.

* This is one of the Karakias alluded to in the lament for Te Heuheu at page 28, as one of the powerful incantations which would have saved himself and his people from destruction if he had repeated it at the time when the mud volcano burst out, the eruption from which overwhelmed himself and about forty of his tribe. It was given to me at Taupo by the present Te Heuheu.

HE KARAKIA, KO TE PAPAI O TE KOTORE O RONGOMAIHUIA, TE INGOA. Taku waha i titia, Taku waha i titia, Taku waha i tauaraia, Nau atu ki te whetu, Kumutia, Nau atu ki te marama, Kumutia, Nau atu ki tore maru wahine, Kati na tau ika, ’Papatuanuku, E Kaihika, E Kaiure, Ki te matapapari, Na Ruatupua, Na Ruatawhito, Kati mou, te waha o te tupua, He titi, He puru, He toko, He hangi, Na karotepo, ’Karo-te-ao, Tutapaninihi, Tutapariria, Tutapakokota, Kokota ki a Hine, Hinenui, Hineroa, Hine-te-weriweri, Tu-mumui te ngaro, Totoro te iro, Tena te omaki, ka noho ki to riu, Ka noho ki to mahamaha, te omaki, Hotupu te toroa, marongo, Tina i roto, Heuea te ihi, Heuea te maru tupua nuku, Tupua rangi, Ki kona koe monokia atu ai, Ki te pouriuri, Ki te potangotango, Ki te po i a Hineruakimate, Te ora mai hoki, taku rakau nei, Titohia nuku, Titohia rangi, Tatau te po, Tatau te rongomaiwhitu, Taku rakau nei, maroro-ki-te-rangi, Ko koe kei taua raia, tini o te po, Tu-maroro-maiwhiti kei raro, Kei raro kei te moremore nui no Papa, No Papa i raro, Tu-te-pipiro, Tu-te-haunga, Ritua, Riwaho, Ria ki to putanga e Tane, Ko te ihi o taku ure, Ko te mana o taku ure, E tae taku ure nei ki runga, Ki nga makutu i runga, Ki nga whaiwhaia whitiki ai, Korero ai, Matai ai, Tena nga tapu ka horo, ’Horo ki taku tawhito, Ka tahi ki taku tawhito, Ka rua ki taku tawhito, Ka mano ki taku tawhito, Na runga mai o mataure, Na raro atu o mataure, E puta tatara, ki te whai ao, Ki te ao marama, He karo hapai tu atu hoki au, I taku rakau nei, Kei runga hoki au, tapawhanuku, Kei raro hoki koe, tapawharangi, Hinohi te atua i taku rakau, Ngawha te atua i taku rakau nei, Ko Hapainuku, Hapairangi, Taute ake, Whangai ki runga, ko toku tini, Whangai ki raro, me tou tini, Ka kiki, Ka kaka, He tawhito, Tawhitoure.

HE WHAKAAUAU. Pikipiki maunga, Tangaengae, Ta hau ora, Ta hau ariki, E awhi ki to matua, Ki a Papa-tu-a-nuku, Papa whiti.

HE MAKUTU. Tukia te papa i uta, Ka maranga ake i te po, Tukia te papa i tai, Ka maranga ake i te ao, Homai ou mata ka rimurimua, Homai ou mata ka toetoe, Homai ou mata ou mata, Ka tupuria te wharenga, Wharenga mai te wharenga, Pua haha, Pua tata, Te hoki kei runga, Te hoki kei raro, Kei a Te Na, Kei a Whena, Kei a Kuru, Kei te Awhe, Te Awhe matua.

HE WAIATA, NO NGATIKAHUNGUNU. Tirohia Matariki, Te whetu o te tau e whakamoe mai ra, He ho mai ana rongo, Kia komai atu au, Ka mate nei au i te mata pouri, I te mata porehu o roto i a au, E whakatutuki ana ki ta te rangatira, Ki tana whakaironga, Kuru rawa i aku iwi, Kohi rawa i aku kiko, Poko rawa i aku karu, Tare ana i runga ra, Ho ake te hirihiri, Haere purangi te hua ki runga, Makara ki tawhiti, Ki nga whenua hou.

HE TANGI, NA TAREHU, MO TE AHO, I HINGA I TE RUAPEKAPEKA. Tera te marama, Ka whakawhenua, i te pae, Ko Te Atua pea, Tenei ka ora mai, Tenei to kahu, E puta ki waho ra, Kia whakarongo koe, Ki te korero o te riri, Kihai koe i riro mai, I te pu i huri mai i runga i te tere, I riro pea koe, i te pu mau mai, Ki te ringa, Kei whea hoki ra to tapuwae nui, E horo i te riri, Ki te taha tu o te rangi, Ka whati ra ia, Taku mahuri totara, Taku nohoanga whakanui, i te ranga awatea, He hinganga whare nui, Ka moe i te kino e, Ma wai e ranga to mate i te ao, Ma Hone Heke, te uru tikanga Takahia te kara, I te puke ki Maiki, Kei raro tata iho ko Mohi Tawhai, Ko te tangata ra ia, I tupu ai te riri, I ngaro ai te iwi, E kore e hoki mai te makau ki te whare, I a Kawiti ra ka puia iti i te ao.

HE WAIATA, NO NAMATA. Pikoi nuku, Pikoi rangi; Tena te tangata, Ka riro, ki Wiwi, Ki Wawa, ta te humi kawenga, Te waea te ara ki tona whare, Ta te mate kai hanga, Ka ahiahi te ra i te nohoanga, Ka wherori au ki raro ra, Wherori ana ki te umu hurori, na Parekorau, A, he whakama kei roto, He whakama kei roto ko te haerenga atu, Te hamumu mai te waha, Hamumu mai te waha, Kia tika au i te ara ki Puhau ra, Ka hoki mai ai e.

HE WAIATA, WHAKATAWAHI, NA PARETUARANGI. Kaore hoki e te whakama e, Huri kau ake ki te kopai whare ra, Tukunga waha riri ki te one, Ki te Wharau ra tuku atu ai e, Koia ano kei a Te Pehi ki, Atahua te ata titiro te, Ngu kotahi i a Te Matepo e, Waiho au ma Whahapurua e, Wehe te wairua, ki Tawhiti, ki A rere i waho me ko Tahurangi, ki Karipi tu ake taku poho ki, Te hinu rangi, Kia whakaturua, ki Te Ngohi ra e wharangi nei na.

HE MAKUTU. Hoatu koe i mua na, Me a taua kai pai, Hei muri nei au, Me Tai-pupuhi, Me Tai-totoko, Me Tai-rere-na, Hei muri nei au, Me te tuhi, Me te rapa, Me te uira, Me te aniwaniwa, Me nga tama tokotoru, A Tuhuatahi, Hoka-Takapu, O Tuhuatahi, Hoka-Takapu, O Tutangata kino, Hoka takapu, O Moko-hiku-waru.

HE KARAKIA, WHAKATO KUMARA. Torona tou kakano, Whiti tua, Whiti taro, Whiti haha, Ka tupu te wai, Ka ora te wai, Ohi, Ko te wai ora o muri.

HE MATA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Whakarongo, Whakarongo ra le taringa, Ki te hau taua e hau mai nei, I te tai ki te uru, Hurihia, Hurihia ki muri ki to tuara, Tikina taku ika, Ki waho ki te moana nui, Na Kiwa e takoto mai nei, He koronga, He koronga naku kia tae au, Ki nga uru kahika’, Ki Ouru, Ki Owhawha, Kia kata noa mai, Te kikitara, Kotikoti paekohurehure, Kikipounamu, E tangi ana ki tona whenua, Ka tupuria nei e te maheuheu, Tangi kau ake te mapu e.

HE KARAKIA TAUMAHA. Ka mama Kauika, Tohunga, Ka mama Kauika, Whakarongo korero, Ka mama Kauika, Whakatamatama, I roto te whare kura.

HE PIHE. Tu ka riri, Rongomai ka heke, Tatara, Tatara te wai puna, Ko Uru, Ko Kongakonga, Ko Apaurangi, Ko Kapitihono, Ko Kapitihono, Te ata o te taua, Te hikihiki, Te ramarama, To totoro i a whanowhano, Whano mai te toki, Haumi e. Ka riri Tu, Ka nguha Tu, Ka wawana Tu, Ka taka raro pouri ai, Ka taka te waro, Pipirau e Ru, Koia he taputapu, Tu-mata-Tangaroa he ngaro, He ngaro tuki taua, He iwa tukua ki te marae, Werowero, Koia pipirau, e Ru, Koia kia kotikotia te uru o te ariki, Pipirau, e Ru, Werowero te tara, Homai ra kia taia, Wakarewa, Te tara ki a Tai, Me ko Tai manawa reka, Te manawa ki a Tu, Aeaea, Tu, Aeaea, Hikihiki, Hikihiki warawara koia i Tangaroa, Ki a Tu, Aeaea, Homai ra, He kinatu, Whangaia, Ki a Tai, Me ko Tai, Manawa reka, Te manawa, Ki a Tu aeaea, Aeaea po, He tapu Tu-mata-Tangaroa, He ngaro, He ngaro tuki taua, He iwa, Pipirau e Ru koia.

HE KARAKIA, HOHOU RONGO. Ka hongi a Maru, Ka hongi ki a Uenuku, Ka hongi a Uenuku, Ka hongi ki a Maru, He apiti, He uanga. He whakamaunga atu, Kei o matua, Ki kona e Te Kehu, Mapu noa ai ki te ata o te tau, Taku kurupounamu, Tena ka makere, He makao taniwha, No nga puke tu noa ki te whanga, No Ruawahia, No te tara ki te muri, E Pare a Toki, Tena to taina, Mihi mai i kona, Koe mate tuku kino, Te tau, e-i.

HE WAIATA. Homai noa nei o riri e Pohane ki a au, Whakarae tonu au, Whakarae tonu au he maire tu wao, Ma te toki e tua, Ka haere whakaonga ki Whariu-te-raro, Pehanga o Neke, Hao noa e te puku, Ki a au ianei me atawhai au, Hei ora mo Hikaure, Kia kopa i te uru, I te aro mahana, To kou nei e te wero.

HE TANGI. Takiri mai ra te whetu o te rangi, Ka papa nga hoe i te rahi ’Ati Kura, I te waka hoehoe ki roto Papanui, E manu kau ana te parera i te wai, He aha kei au me he ika kohuki, To mata i haea ki te uhi tongarewa, Ki te toroa tai no runga i nga whanga, E kai ana au te uru whakamatara, Nou e Takarangi ki whakarerea iho, Te whatu o Uenuku na runga ana mai, Te tara ki Whakaahu kei raro iti iho, To kiri whakaheke ki te ata kahurangi, E tama tu mua te hoki ki muri ra, Kia turakina atu te kopa o Whakawhiti, He taonga ruru tonu i to matua ra, He kirikiri paura no Rarotane ra, To kiri rau iti ka popo i te ahi, Ki roto Kaitoki he kawau whakaruku, No nga tahuna i waho o Punawheko, E hara koe e tama he tau whakahiapo, E whakarawhaki ana nga tai o te rae, O Mihirau ra e ki te iwi ana ra, E anga to mata ki runga o Ahutiti, Ma to tuahine mana koe e kite, E tama ki a au na, i.

HE WAIATA. E hine rongo kino, Tae ana mai te whetuki ki a au, Ki tou whaea, Ki tou tini tonu, Uia mai ra to Koroua hamu, I tupu ki whea te kawai o te here? Ko Maromuka, Nana Te Aohinga, Ki tou ingoa, Ki Te Toka-tapu e.

KO TE KARAKIA, A NGATOROIRANGI, KO TE UNUHANGA O TE ARAWA, I TE WHAKAHEKENGA KI TE WAHA O TE PARATA, MO KEAROA HOA O NGATORO, NA TAMATEKAPUA I TAHAE. Unuhia te pou, Ko te pou o te Rongomaimua, Te whakarangona atu Ngatoro’, Ka heke ki te pou mua, Ki te pou roto, Ki te pou te wharaua, He atu rangi mamao Ngatoro’ hapainga, Tukua te wananga, Houhia to aitu, Ko Rongo, Ko te rongo na wai, Ko te rongo na Ruarangimua, Turuturu mai ko Oho-te-tai na, Kauaka me ko Ihumarakau, Te tukua atu ki te ara no Rua, Hekeheke iho i o ara, Takeke whano te ara o Ngatoro’, He ara whano ki te po, Te po nui, Te po roa, Te po matirewhatu, Ma te whai ariki, Ko te ara o wai, Ko te ara o Nganiho, Totohu a Te Parata, Eke hoho, Eke Tangaroa, Eke panuku, Huie, Taiki, e !

HE KARAKIA, HEI WHAKAOHO I TE RANGATIRA O TE WHENUA. Taku rakau na, Taku rakau na, Kia tika, Kia tika, Tika tonu ki a Taramoi, E rokohanga e koe e moe ana, Whakaarahia, Kohakina ranei i te uma, Kia tika, Kia tika tonu, Whakaarahia ona kanohi kia oho ia i te moe, Whakapepekena ranei nga waewae, Whakaarahia ranei te upoko, Na, Na, Kia tika ki te uma.

HE WAIATA, NA TE KETEWHARA. ’Kaipuipu ana mai te marino e, No Matarehu, Tera pea ia kei roto, E huri ana i a Tangaroa, Ki runga ki te waka e, Ka mokai koange ra, Nga tuatara o Te Huakiwi, E ngangana nei e, Hei wehi mo te whenua e, Ki roto Upokoruru te kete kai, Na Rotuhenga e, Ponaia atu ra, Te ihu o to waka e, Kia tomo ki te whare, I a Te Rangi-tua-matotoru e, Kia wetekina mai, Ngamawhatu e, He kawenga hiatangi, Noku ki a Kopurua ra.

HE HAHUNGA. Kia kai mai koe, I nga kai ngaki a tou tini, A tou mano, I waiho i te ao nei, Kopi, Koi, Hura te ata ka kai ana, He hinu ra, He taro ra, He kumara ra to kai, Kai namu ai kia whangaia, Kai namu ai ki te hiahia, Kai namu ai ki te koronga, Kai namu ai paepaenga, Kai namu namunamu, Kai namu namunamu, Ka mama munamuna, Ka mama korokoro, Homai te ata o te kai.

HE WAIATA. Kaore te po nei, Ko te tukituki mamae noa, He pukawa kei taku hika, He wai tororire kei te tinana, Na wai koe i karanga atu, Kia kakekake mai nga wahi tapu, E hara i a au, Kei auraki atu, Ko te kore kohu i, He ai taku waha, I nga raorao, Ki Noho-paraharaha.

HE KAHA WAKA. Tenei hoki te kaha ka mau, Te kaha matua uta, Matua tai, Taku kaha nei, Ko Mauwhakawhiwhia, Ko Mauwhakarawea, Tere te hiku, Tere te upoko, Ki te hiakai no te wahine hoi, Ka taka hehe te hihi o koura, Te wai marinorino, He ika, Me tunu, Me ota, Whano waka Parowhenua, Te ika ki uta, Tuoi, Tuota, Te whakahokia ki uta, Te whakahokia ki tai, Te ora o te wahine, Ka whakahokia ki uta, Ka tuhaia, Tu.

HE WHEKIKI TAMARIKI, ME KA WARUHIA TE UPOKO. Moremore takiki, Moremore takaka, I te waruhanga, A te mata koito, Koataata, I taku ipu whakairoiro.

KO TE TANGI, A TURAUKAWA. Taku tamaiti, e ! Ka whano ka wareware koe i a au, e-i ! Kei whea koe e tama, Kia whakauru mai, Ki roto ki to whare, ki te Waha-o-te-rangi, Te whare tena i taia ai Tonga, Ki runga te Taihoa, e ra i ! Na Kahuitara i hoehoe te uhi, Taia ki te rangi ka kikiwa kei runga, Taia mai Whiro ki Hitekaiwhara, e-i. Takoto kau Rakuru ki te ihu o te waka, Nana i kaia kaore i whaki, Ra rangona ki te tangi a Tautiniariki, Te hoe a Rehua ko Raparapa-te-uira, Tana tata ko Whakawahataupata, Tana matira, ko Matira-amoamo, Tana aho ko Tiritiri-ki-matangi, Te kawiti o te paua ko Maire-hua-kai, Whakanohia te mata ko te iwi o Rona, Houhia ki te here ko Paepae-te-iria. Te Turei-o-te-rangi, e-i ! He tira haere mai no Rupe ki te kimi mai i a Hina, Tutaki mai ’no ki te roro o te whare, Whakatorohia me ko Iriirikapua, Ka whati tana tara i whakangaua ki te tumu, Ka whiu te kaki, tohungia he tangata, Ko Rupe-te-Rangi, e-i ! Tena ra te mea i haere ai ia, Tohungia ki te waha ka kotamu nga ngutu, Mohiotia mai ko nga korero i haere ai ia, Whakaturia te Tawhitorangiuru-te-hikihiki, Whakahekea te waewae ripeka, Whakatakotoria ko Kauika, Ko Tongitongi-tawhiritia, Whakakopea ki te kauanga nui, Kua riro ano i te pikinga matua i a Taketake e ra i, Porotaka mai nga pararau ka kitea, Ka kakekake koe i te maunga i Taketakeroa, Tapa tana ingoa ko Paihaukihia. Aea e tama ki’ noho mai koe, A wetenga iho taku pute rei, Ahuatia mai ko te one Potaka, Ko te Tai-ki-tahaki, Ko te Paka-ki-tahaki, Whakahekea iho te ngana ki waenga nui, Ki te whawharua ruia atu ai, Te kumara-tawhiti, hei whakautu, Kia kore e huna mai ana e Mahuia-i-te-rangi. Nau mai e Rupe taria e haere, Ki’ rongo mai koe, e rua tau ruru, E rua tau wehe, E rua tau mutu, E rua tau kai, Nga kai hei papare mau e rua o uta, E rua o tai, Kotahi to te po moea mai nga mata, He tokotoko tao kotahi te turanga, He tokotoko rangi, ka ngaro te kai, Ka ngaro te tangata, Huna iho ra ki roto Ruapopoki, Roto Tureikura nga umu a Rehua, Te umu tangotango rua a Haumaitiiti, Marekareka e tama Kurunga hoki. Ko te umu tena a Te Aokai, e-i, Kaua e tama e haere numinumi, Aro nui te haere ki roto te Tatau, Te whare o Miru i rorea ai Kewa, Tenei ano au kei te whakarongo ake, Tenei Mutu te taka i roto i te whare paroparo nei, Tera ano Mutu e tihe i a mauri ora, Ka rukuruku ai, Hei kata mai e tama ma nga iwi, E kore e kataina kua rongo ’no au, Na Hikuao te Korohiko, Ko te rakau i tunua ai te Moa, ’A rewa ana hinu ko te aitanga, A Te Ratuoi, ’A rongo ’no au na Kura te Ahuru, Te Horopito ko te rakau i tu ai a Weka, E Rona te tae ki mua te Ahurewa, Ki’ kai ’Ituhau, ki kai ’Itupawa, Ki’ whakaturia te tapu o te Raina, Whakahekea atu tana waewae toa, Mo te turanga atu i te tini o Tutonganui, Ka hinga tana ika ko te Matatu-no-whiro, Utaina ki runga ko tana waka ki Mahurangi, e-i. Aea e tama ki’ noho mai koe, ’A whakahua au nga hiringa nei, Hiringa te hihiri, hiringa te mahara, Hiringa Te Hotuhotu, hiringa Atamai, Hiringa Wareware, Kaore he hiringa i kore e kai ano i a ia, Hiringa Te Manumea huna ki uta ki a Tane, Hiringa Te Hohonu maka ki tai, Ki a Tangaroa-mata-nui, He oti ano e tama Tangaroa kei tai. Kei roto Whare-rimu, Kei roto Whare-one, Kei roto Whare-papa o Ruakipouri, Te whare tena i titaria ai nga ika riki nei, Puna-te-waro i hara mai ai, Te hiku o Tuna-roa ki uta ra, Nana i whanan Whara-huhi, Whare-repo, Te Utu-utu-matua te whakapau-nga wai, Nana i kawhaki Aukume Aurona, Na wai ’no e tama Tangaroa i hara mai ki uta, E whano ana ia ki te Rotohahau, Ki Hawaiki-nui, Ki Rangiriri, e-i. Ka hua e tama i kotia atu ’no te kaha mo te po, I to whanautanga i ranga mai ai te hau o te pukupuku, O te tonatona, o te tau-mate o te kunawhea, Pukai rawa atu ki te aroaro o Matariki, O Herekikini, o Heremomotu-kai, Momotu-tangata ki runga Waerota, Nekea e Puanga ki runga o Rarotonga, Whakaturia te whare ko te Maru-ao-nui; Nekea e Whakaha ki runga o Hawaiki, Whakaturia tana whare ko te Rangiaio, Nga tokorua a Taingahue i maka ki runga ra, Hei tohu mo te rangi, e-i. E hara koe tama i te wai nui nei, No nga matamata i runga Whatanganui, No nga kurae i runga Haumatao, He mahakitanga koe no Ngarue-te-rangi, No Komanawa, no Komatamatarau-tutu, Ka tau ’no koe te ata o Pohea, I kaihoratia iho e o tupuna ki roto o Tarere, Ka tupu koe e tama, e-i.

HE PURE MO NGA TANGATA E PA ANA I TE RAKAU I TE KOWHATU, E TU ANA RANEI I TE TAO ME KA WHAWHAI, KO TONA INGOA KO TANGAROA. Te whai anatuatua, Anataetae, Ka te uea, Ka te ngahoa, Ka te piki roto, Ki to turoto, Ki to mataniho, E Haware-aitu, E Haware-Tangaroa Koi tai, Koi tai, Rori i tai, Pupu i tai, Ngaruru i tai, Kowhatutiotio i tai, Kowhatu-taratara i tai, I tu ai koe, I pa ai koe, I mamae ai koe, Hoi, Tenei hoki te whai ka eke, Ko te whai a Tangaroa. Tangi ketekete ana te tangi a te Kura torohai, Kaeaea i uta, Kaeaea i tai, E Anumatao, E Rua, Werohia ki te tao na Aituhau, Na Aitupawa, Te kura i ora i, Maripi te rangi, Ko Anatutakina, ’Ku wai ora hai, ’Ku wai tupu, ’Ku wai tipu, ’Ku wai ora, ’Ku wai ora, ’Ku wai te whakahuatia kia tupu, Pera hoki ra me Rangipupu, Me Rangiawhiowhio, Ka tohi tu te wai, Ka tohi ora te wai, Ka tohi ora ki tenei kiri kowhatu, Te whakateteretia mai he toto maringiringi, Te whakateteretia he toto matahetahe, Te waiho i roto he toto whakaariki, Unuhia e tuna ki to whai, E te toto pouri nau mai ki waho, E te toto potanga nau mai ki waho, E te hua, E te ero, Waimarie, Waimatao, Te ritorito, Te tauira, Hikuwai ko Mata-te-hakuwai, E ara i te ara moemoe te titi, Koi mawharu te ara ki Haumapu, Tauria, Rei ka puta, kei waho, Kei te mokopurongo. Eke i te mataniho no Tu-ki-waho, Eke i te mataniho no Tu, Tupu te wai Maru-waiho.

HE TANGI, NA TARAWIRI. Kaore te aroha i rau i a au e, E wawae ake ana, He hinganga mea nui, Ka riro ra e toku matua; Toku arai hau, Ma wai e ranga to mate i te ao, Ma to teina e noho mai Tapeka, Mana e karanga i nga iwi e rua, I raro i Waikato, I runga i Maketu, Ou iwi i karanga ai koe, Tainui, Te Arawa ka mate ra ia, Te puhi o Tongariro, Ka hinga kei raro.

HE HAKA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Aue e, Ka kita e runga, Ka kita e raro, i O roro, i O roro, i O roro ngutu mohio ki te tito, i Tapu to upoko ki te noho marire, i ‘Ore ki a au, i O kutu, i O riha, i O takataka, Nga riwai o Horotiu, Ka pau te huaki, Ka pau te huaki, He takatakapo, He takatakapo pakia, Aha, ha, ha, a whiua, a.

HE TANGI. Kaore te aroha i a au, Ki taku potiki, Riro tonu mai nga hirihiri, Kei au ranei to hara? Te riro te ngau a te atua, Ki nga hunga nunui, Rere ke mai nei ki te kiri kahurangi, Kihai ano koe i tuituia e au, Ki a Rangi-nui. Ki a Rangi-roa, Ki a Ao-nui, Ki a Aoroa, Ki a Aototo, Ki a Aowhakakapua-rangi, Tuitui kakahu, Me kauhi ranei koe, Ki te huruhuru kakapo pu mai o te tonga, Te whakatauria koe ki te kaka o te waero, Te whatu o Poutini, He taonga whakamoe i te whare, Taku mapihi kahurangi, E hara i te tangata, He whatu tongarerewa, Na hine a Pare, Nana i kimi atu, Ki tapatai o Hawaiki, Ki te ahunga i tai, Ki te aponga i tai, Ka kitea he tangata, Ka wawe te kutia iho e Hine-nui-te-po, Kei puta ko te uri ki te ao na, i !

KO TE TANGI, A KARANGA, MO WHAKATERE. Takina mai ra, Nga huihui o Matariki, Puanga, Tautoru, Ka ngaro Atutahi, Mana e whakarewa, Te tini whetu riki, Ka rewa kei runga, Puhia e te hau, Ki runga o Pukekahu, Ka ngaro ia i te rehu tai, Tena e te iwi, Taku kura-tangi-whakaingoingo, Te whakaangi atu na, Waiho kia haere, He toroa awe nui, E kopa ana ia ki te muri, I hukia mai ra, Taku hou kotuku, No runga rawa ia, No te pae tauarai ki Poutini, He Kuru-tonga-rerewa, Ka tahi ka unuhia, I roto i te whare o Paekawa, I tirohia ano, Ka hoki te uira ki runga o Tongariro, Ko tou tini ra, Te taka mai ra i te mania, Ki Okahukura ra, Ko te matamata i torona atu, Mo koutou ko potiki e moe mai na, E—’Tere.

HE WAIATA. Tenei te tinana te huri nei ki te whare, Tera e tau te kaihora atu, E pai ’no to tutaratanga, Mei atu waiho au i te whare nei, E hoki nga rongo no Tuwhare, Ka hira i aku rongo ka tawhe nei, Aku rongo rere noa he tau tangata, Kei tu nga tai ki Tapuarau, Kei whati kau ki te rae ki Matuatara, Ketunga wai hoe mai na taku nui. E muri awatea kia noho ia, Tu atu koutou ki te mahi kai, Hei roto nei au huri atu ai, Whakarongo ki te tai e ’wara haere, Whakapu ki te rae ki Paritaha ra, He homai roimata kia tangihia, E kore e tangihia ka wareware, Ka te kai ke roto e te ngakau, E hua mai ana, E huri tikanga ana, Ko taku taha i waho te tau tirohia, Ka taka ko roto nei, He atua e kai kino ana, Na taku wairua i anau kau, Tutaki hewa noa ki raro ra e, Whitirere ki te ao ko au nahe au.

HE TANGI, NA TAOTAO. Taku morikarika, Taku moteatea ki te hanga, Tohu ake au e, Kei te ora iho te niho riki e; Tohu ake au, Kei te ora iho te kopa roa e; Tera pea koe, Kei nga turanga tohu, Te whati koe, e Whero, I nga ringa nunui, Nei ka he noa, Koe ringa ware, Koe ringa kuware, Tena e te hanga e, Nga ringa hei hapahapai atu mou, I a Rangimaro e, I a Rangitaumanu, I a Rangipanoka, I a Kura ra ia, Taku mangai nui, I waenga i te hono whakatangi pu, I a Pakuhia e, I a Ramaroa, I a Kohi ra ia, Ka purua ki te waha roa, Ka rere ko te ringa ki te whare, Ka papa, Ka tangi te whatitiri e.

HE TANGI. Nau mai ra e te tau ma ki a au, Homai te aroha ki o mokai, E kore te aroha koe puakina atu e au ki waho ra, Me ruru tonu iho ki roto i taku aro mokai, Nau mai ra e pa ma, Whakahoki a wairua ana mai ki a au, e-i, E hoki korua te wehenga ki tawhiti, I to matua ranga, kati pea ra e te tau na, Me whakarau tonu iho e au te wa o te aroha, Koia ki te whenua, Maku e whakamau nga puke ahu-nui, I runga o Tauhara, Maku e whakamau nga rakau i runga te Houhou, Taria e whakahoki atu nga wi e hau, I waho te Pokuru, Nga turanga haerenga i a maua ko te tau, Mamae mokai i a au ki taku makau nui, Kati pea, ma koutou ra koe whakarau atu, Nga motu whakaea i waho o Motu-tawa, Koe whare wahine koia ki o whaea, Koe turanga haerenga i a maua ko Te Whare, Taria e whakahoki mai ki roto nga whanga, Koe turanga mahi kai koia ki o papa, Nga one ka takoto, i roro o Paiaroa, Ki kona ra e koro, Whakamau iho ai, Nga turanga nui, Koia ki a koe.

KO TE TANGI A TE HAWE. Tenei te taka i te whare, Aitu, e-i ! Te titiro kau nei, Ki waho ki nga rae, Ra pea koe kei te pua o te tai, Ra pea koe, Kei runga te karetai moana e ra, i, Runa mai ra, Te ruru i a Rongo, Utaina atu ra, Ki te riu o Tane, Ka tau te ara ki te moana e ra, i, Tenei to awa, Ko Tutakahia, E Rongoteina, To tau mauri ka eke, He tina ki runga, He tamore ki raro, Tuturi, Hokai, Tangi haua atu ki te rangi kunawhea, Tena te tapu no Tu ki waho, Hurihurihia mai, Te kiri o te ipo, Taria e whakarere, Ki raro ki te whenua, He moenga matao, Te moenga herea, To uru whakaata ki te hihi o te ra, Ko te ahua i a ei, Tenei to maro, Te Hau-o-Rongomai, Papatehuatara, He whiu, He Ta, He Tiramate, He Hauaitu, He Haukaitangata, Rire i, Tukua atu koe, Tukua atu koe ki runga Toetoetu, Tukua atu koe ki runga te kaha a Tangaroa, Ka hoki mai ki muri tenei to wai te wai o Whitirauwhea, Tenei to whatu te pou o Whatitiri, Tenei to wai te wai o Kaitoa, Te hoki ki te ao, Mauia koe ki te kai mokai, Mauia koe ki te kai whainoa, Mei taua mea, e-i, Maku e ueue, Te pou ki Kenakena, Maku e whakatu, Ki te hau Paraki, Maku e Whakatu, Ki te Whakaruaroa, Hei ngaki i to mate e tama, i, Ka kite mai te tini, Ka kite mai te mano, Ka kite nga iwi, e-i, Me korero koe ki roto Whitirawhea, Naku i kawe atu ki runga o Arapawa, Pounga waihoe ki waho ki te moana, Whakakia i te kihau, e-i, Whakatere mairire ki roto Whekenui, ’A eke taua ki Rakatuwhenua, Te tutuki o rongo ki runga o Rakiura, e-i.

HE TANGI, NA TE HUIA. Tenei taku tira wahine, Te kautu mai nei, No te muri e, Me tauarai mai au ki te pae rakau. Kei puta nga rangi mihi atu ki taku ipo, Ki kona e te hoa taratara mai ai, Horahora atu ai ta taua kura tangata, E hara hoki ra i te momo, I huna ki te toto, Na Tane i ahu mai, Ka rere te ariki, Ka puta kei waho, Ka hoka te huru manu, Ka whakatangata mai koe, Korikori hau ake, Tahuri mai, O taringa, E he ana au ki te rawa, Na te haere, E he ana au ki te rawa, Na te tangata, He kotahi koange au, Ko te kotahi a Whakatauriaiho, E haere noa ana ko Rere-i-te-hemahema, Ka tutuki aku koro, Ko Te Rangi-whakaputaia, Ko te kai e hanga, Te urunga, e-i.

HE TANGI, MO HAURAKI, I MATE KI WAIKARE. Tera te Kaiwaka, Ka tu ki te uru, Taku koara, Te uira i te rangi, E kakai rua ana, Na runga o nga puke, Ko te tohu o te mate na i, To ana te marino, I roto o Hokianga, He tai au noa, Te tai ki Onoke, Unuhia atu ra, Te puru o Ramaroa, Waiho ki muri nei, Ka ru te whenua, Ka timu nga tai, I roto Whirinaki, Karekare kau ana, Nga tai o te awa, Tu noa te puia, I runga o Kahia, Ka ngaro hoki ra, Taku hoehoe waka, Taku waka rere hau, Ki roto te Kohukohu, Kia tirohia koe, E te iwi tere tai, Wahia putia, Te tara o te marama, Taku manu tataki, Ki te tai Tokerau, Haere ra e Hau, Nga tohe maro, Haere ra e Rua, Nga riri kahaki, Kaore ianei, Ko koe kia kamea, Hei mutunga ika, Ki roto o Waikare ! Kei whea hoki ra, A Tawhai e rangona, Kaore ranei ! He tahuri waka nui, Koe riri whatiwhati, I to matua ra, Kia utaina koe, Ki te ihu o te waka, Kia whakarukuhia, Te moana pouri, Ka kitea i reira, To kiri marama, To mata whakarewa, Ki te wai ngarahu, He paenga koputu, Ka pae ki Korora', He paenga paraoa, Ki runga te Kaipuke, Kia whakarongo koe, Te reo o te tupua, Kia whakamau koe, Te kara o Maiki, Ko te take tena i. Hoki mate mai ana, Ko te hoa i au, Mei a waiho koe, I runga Okaihau, Koe riri tungutu, Kei o matua, Kia tirohia koe, E te tini o te hoa, Ki’ wharikia koe, Ki te ngutu o te pu, Kia tau te wheoro, Ki roto Omapere, Kia tangi te ngongoro, Ki runga te Ahuahu, E tika ana ia, He hinganga rangatira, I te nui a Ti Maru na i. Ma wai e ranga, To mate i te ao, Ma kore noa iho, I muri i a koe, Ma Te Waka ra, Mana e rangahau, Kia ea ake ai, Taku mate whakarere, E kore koe e ora, Me kai e au, Pokai i te tonga, Nana i timata, Nga riri ki te iwi. Ka pa e tama, Ka kora ake i te pae, Tikina takahia, Te puke i Tarahi, Kia ea ake ai, Nga mate e takoto, Moe ana ko te hoa i.

KO TE WAIATA, A TERE. E muri ahiahi, Takoto ki te moenga; Aha kei a te kamo, E wairurutu nei, Aroha noa ake, Ki te tau ka riua, Nana taku aro, I hua waere iho, Kaua e te mano, E porahua mai, Waiho koa ngeau, Kia noho noa ake, E roto i au nana i turaki, Tatara ki tawhiti, Ka rau aku mahara, Te whai nei au, Te tira o Mataia, Hei kawe i au nga pinakitanga, Te Wairere nei, ma wai e whai atu, Ka hoki au whakamuri, Ki Tauranga ra ia, Kei raro e Wai e aroha nei au, Nau i whakawhara ki tou kiri tapu, A whara ki toku, nui rawa te aroha.

HE TANGI. Tera Tawera, Ka rere i te ata, Hengia Pouri, Tenei ka ora mai, Mei pewheatia, Te hapai o te pu, ’Taha mauitia, Ka he i reira, Haere ra e Karu, I te riri hunuhunu, I te riri tuku tahi, I te nui ’Ati-Hine, Tenei taku toto, Te paheke i raro ra, Hei whakamatara, Mohou e Te Hoia, Ka whati ra e, Te tihi ki te maunga, Unuhia atu ra, Te Taniwha i te rua, Tere anini ana, Ki roto Mapere, Ka hari ra e, Te wahine ’Ati-Hao, Ka riro i a ia, Taku totara, Haemata ra, i.

HE KARAKIA, KI A TU-NUI-A-RANGI. Ko Tu-nui-a-Rangi, Ko Tu-nui-a-Mata, Ko Tu-rama, Ko Te Ara, Ko Te Wairua, Kia matai riri koe, Kua toro te toko mata ika, Ma Tai, Ma Tui-a-te-po, Tama te ao, I aua kia kitea, Ki to wairua i tutu, Ki to wairua i nganga, I tu haha mai ki tenei tangata kino, He tuhi, He rapa, He uira, Ka mate mai te po uriuri, ’Mate mai te po tangotango, I a au e Tuawhiti, I a au e Turama, I a Te Maiaia, I a Te Whakaruaroa, I a Rongomaihuia, Torona te po, Ka mate.

HE WAIATA. Ra te marama, Ka roko marewa ake, Mei pera mai, Ko taku whaea mate, E tau au e, Ko te whai a hiku, Te tangi a taku ihu; Whitiwhiti kau e, Ra te whakama, Me takapau iho, Ka pono tonu ano, Taku kai-reretanga, Tena te tangata, I pau kau whai e, Ka taunu ki a au, Kei nga taiwhanga, O Pararaki waho, He moe ra naku, i, E hara i a au, I kowhera nui e, Na te tangata ano, Kei kuhu kau mai, Te kite i te kino, Ka waiho kia huri.

HE AWA MOANA. Kia rongo mai koe, Hau ruhi, Hau ruhi, Hau ngenge, Hau tukitukia, Hau e pu mai na, Ka whanatu au ka piki i a koe na, Ka whanatu au ka raka i a koe na, Koia na whiwhinga, Koia na rawea, Koia na rawenga, Koia na purutia, Koia na tawhia, Koia na whakarotua, Rotua te wai kia rotua, Rotua te moana kia rotua, Rotua te rawa uta, Pikitia te moana, Te nui tarawa tai, Tukua atu au, Kia rere a manu tu.

HE WAIATA AROHA. Tera Matariki, Hikitia i te ripa, ’Whea nei e Huka, Ka tauwehe i taku kiri, Mokai Tararua, I araia mai ai, Te kite atu au, I taku piringa aoraro, Naku te tahukura, I whakamoho i te ahiahi, Kei tae ki reira, Kei mihi mai ki te iwi.

HE WAIATA, NA HAEREHUKA.

In March 1851, Te Puni and some other chiefs of the Ngatiawa tribe accompanied the Governor to Waikanae to meet Rangihaeata, whom they had not seen since the termination of the war. Rangihaeata then recited this poem, to signify that, although these chiefs had come under the protection of the Governor, he could not give them a very cordial reception, because his heart was so stung with the insults contained in the Patere which Te Piki had composed against him and his tribe (see page 283), that he was quite ill from vexation. At the same time he signified by the poem, that had these insults come from great chiefs like Te Puni and his relation, then he could have borne them; but coming as he thought from base-born plebeians, they were quite insupportable. He thus paid a flattering compliment to Te Puni, yet at the same time dexterously insulted those with whom he was so enraged.

Ko wai, ko wai tenei tangata; E tangi haere nei, Ko Te Matapihi koe, E whai ana koe i te tira, I a Te Mumuhu, i a Taoho, I a Te Haupapa i haere para kore, Kaore aku ringaringa hei hikihiki i a koe, E mamae ana te kanga a Waimeha, Tupuna uia taurekareka, Ko wai au ka kite, Ma Wharawhara-te-rangi, Te uri o Manawa-pohatu, Ma tama a Huka, Ma te mokopuna a Paretera, Tuakana o Tunaeke, Ka pai au ko te whakarongo atu, Tou taonga ko te Kaoreore, Ko te Rau-o-te huia, Titiro to kanohi, Te hiwi ki Maketu e tawhana kau mai, Te tara ki Mouao ka tarehua, Ko Hikareia, ko Tareha ka paru o ngutu, Ka inu koe i te wai mongamonga, Te uri o Te Hokotahi, Ko Rerehou, Ho mai aku hau, Nga titaha, Nga kohua, Nga herehere o taku pakanga, Kei ora koe te tito mai, Te tito atu ai koe i tou tara ware, Hei kutikuti mo nga iwi ki uta, Mo Ngati-Ahuru, Nana i kawe ki waho, I huna ai te tangata.

HE TANGI, NA NAWEMATA, MO TANA TANE I MATE KI TE RUAPEKAPEKA. Tera te whetu e, Kapohia ana mai, Ka rumaki Matariki, Ka rere Tawera, Kapohia e hine te atarau o te rangi, Kapua whakatu i runga o Tapuae, To tupuna ra e, E moe whakaurunga, Kati na ki te mana, Haere noa koe ki te riri tawhai, Te whana kawhaki ki mua ki te upoko, A rangia koe te ahi a te tupua, Na te mamae ra, Ka kai ki te kiri, E rewa to toto e, I nga one taitea, I runga te’ Pekapeka e, He paenga rangatira, Te pito kauika i te ipo i a au e, Ma wai e ranga to mate i te ao, Ma kahore noa iho, E whakamutua ana te riri, To ana te marino, I muri i to tua; E hine e, ’Tu tane koa, Tikina ta kahia nga whare korero.

HE WAIATA TAWHITO, NO NAMATA, NA TAPORE. Takiri mai te ata i runga o Piriaka, Atea kau ana; Ka riro, te tau e, i. Haere e Pa, i te kapa hui rangi, I te ringitanga kura, ki waho ki Takapau, He mounga tangata, Tana kiri aritahi, I motu mai te reinga, Hei matakitaki, Ka muia koutou, E te pongarongaro, Whakamau te titiro, Ki te apaapa tapu, Ki te kauhanga nui, Kia haematatia; To toto whakarewa, Tuhi ana, I te rangi, E hara te tama na, Te kiri o Uenuku, Ka noa kei muri, To kiri i taitaia, Ki te wai ngarahu; Ka pupu to hinu, Koe wai taramea. Tena nga ipu kohu e ! Ko Huahua, Ko Pango; Ko Tahuata, Hei wharikiriki; Horea, e Waha’, to kiri angaanga, Hei rautao iho, Te umu ki Kahotea, Mo te pu rangatira i tukua ake nei, E waiho ana au, Hei kai angaanga, Mo te Keteiwi ma; Ekore Te Whata’, E hunuhunua iho, Me whakakapoai, Kia rato matou, O tapu tuarea, Ka noa i au na, i.

KO TE WAIATA, A TE TOENGA. Kaore te aroha, E huri i roto ra, Tau kei Kapiti, E moea atu nei, Oku wairangi, Ki te tangi, Kau atu, Karea kautia, Ko koe na e Hui, Tara te korero, Ka tikanga, e te rau, Au ka pirangi, Te hua aku kamo, Ko te rere i Ouru, ’U ra e kupenga, E aurakina mai, Waiho kia hoea, He moana tai tua, Te kite atu au, He horanga putai, Na e Ikawhero, Kei tawhiti na koe, Whano ka urutu, Te manako i a hau e.

KO TE TANGI, A TAOHO. Ra te whetu, Ka mahuta i te pae, Me he mea Tawhaki, I roto i to riu, O haerenga popoto e, O rongo mai haere, Haere i te ata e, Te ata o Tariki, Ka whiti mai ko te ra e, Ka kai ki to kiri, Utaina atu ra e, Ka hemo nga hau o Niwa, Haere i te ata e, Ko nga karere, A Kama, raua ko Okioki, Uira i te rangi e, Ko te Kurapotea, Taku arai riri e, Ki runga te taumata, I te nohoanga runanga e, I a Matohi ma nei, Tenei nga patu e, Kei o matua, Kei a Murupaenga e, Hei here i te waka, Hei korero tu e, Hei whakaaro, I te riri, He atua rere rangi e, Ki runga o Taranaki, Ka rangona te panga e, He waka utanga nui, Na o potiki na i, Ka ngaro Taumua e, Ka mate ko te tai ki te urutoa, Taku whare ki uta e, Ko te rakau na Tu, Ko Tangimaomao, He whare papa riri e, Na o tupuna, He kauhoe mou e, Ko Papa-tu-ki-te-rangi, Ki runga o Hikawera e, Kia hurihia koe, Nga oneone whakaparapara nei, Marere te punga o Mairu e, Te waka o Whakatau na i, Ka karanga o Hau, Ka u au ki uta e i, Ngaro noa Tuwhare ra, Te huinga korero, Tenei to patu e, Ko Kapuamangu, Ka taka i te whare, To pu tangi ata e, Kia mihi atu au, Hei whakarongo mai e, Ma nui whenua, Hei whakarongo mai e, Ma rau o iwi na i, Pinea te kapua, Ko te Rangitaumai, Pinea ki tawhiti, Ki runga Maunganui, E Tohe tangi kino, Whakarongo mai ra, Te kauhoa taua, I to matua ra, E moe i te hau na i.

HE ORIORI, NA TE MOTU, MO RANGITUMUA. Rangitumua e noho mai ra, I te kahika, a Hinerahi ra e-i, Tenei au nei e tama, Kai te kimi noa, Kai te rapa noa i aku mahara, Kaore nei e tama te rahi tangata i a taua, Ka ngaro ra ia te wa ki to tuakana, Nga whakaruru hau, O tini raua ko mano, Tena ka riro i runga i nga hanga a Taikomako, I te kapukapu, I te kaunoti, I nga hanga a Mahu i hara mai ai, Ki te rangahau i a Taewa, Ka poronga i reira, Koi a Kurapatiu, Ka puta ana pori, Ka tau mai i tana tau i a Marewa-ki-te-po ehe, Ka nonoho mai ai, Kia tau ki raro ra, Koia te kai whakatutu, E noho mai nga hiwi ki Kahuipu ra, No te hokinga mai, Ka waiho i te hamuti, Ko Tuwhakarongomina, Ka mate i reira, Ko Haereatautu, Te ngakinga o tona mate, I Upokotaua.

HE WAIATA, NA NGATI-KAHUNGUNU. Taku turanga ake, I te hihi o te whare, Me te kai aowhia te roimata i au, Aroha i mahuki ki te tau ka wehea, Ka ngaro ki te tonga, Naku koe i tuku atu i te mata raharaha, I te rehia, i te harakoa e, I te ringa toro, i te ringa horahora, Na te waitohu i whiua ki a au, Ka hei ra tau e te mate o tawhiti, Nana nei kai kohi i aku kiko, ’Ore he papa e tutakina mai, Aue kaha ai taua te haere. E muri ahiahi, Takoto ki te moenga, Whakatoro ana mai ko to wairua tonu, ’A hewa au e tenei kei te ao, Whanake te maha i a rau a Raro, Me tangi atu koe te tangi o Rakaua, Te tangi o Rikiriki kia hoki mai ai, E hara koe i te tane he puhi koe naku, Te ipo ki te moenga, Naku ra i kau mai te awa ki Waikato, Te ata tirohia i te hinapouri, Huanga tonu au na Harihari-te-raro, Na Te Raupare noho ana i Okaiokai, Na Te Huhuti nau i kau mai, Ko Hine-teko i te Rotoatara, Aea ake ana ko Hine-hore ko koe, Huanga tenei ka rite ki a au.

HE TU A PANA TAMARIKI WAHINE. Tena te pukepuke ka tu, Ka tu ki uta, Ka tu ki tai, Ka tu ki te hohonu, Ka tu ki te parenga, Ka tu ki te ahunga mai i Hawaiki, Ka tu ki te aponga mai i Hawaiki, Ka tu ki te whakatohuatanga mai i Hawaiki, Tena tokotoko ka tu, Ka tu i tenei ata, I te ata o tenei turakanga, I te ata o tenei wai tuhi, I te ata o tenei whakarukutanga, I te ata, i te ata o Hine-angiangi, I te ata o Hine-korikori, I te ata o wahine, Tena te whakaruku ka kawe, Tena tokotoko ka tu, Ko te tokotoko o Hine, O Hine-rauwharangi, O Hine-i-te-iwaiwa, Tena tokotoko ka tu, Ka tu ki uta, Ka tu ki tai, Ka tu ki te ahunga, Ka tu ki te aponga mai i Hawaiki, Whakahopu, Takahia ki tai, Rukuruku, Eaea, Rukuruku, Eaea, Ooi, Te Mokoputangaroa, E ei, Takiritia, Takiritia ra te tapu o Hine, Te tapu o Rua-nuku, Ka kawe ki te wai ka turakina ha.

HE NGERI, NA NAMATA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

E uta ana, E whiu ana te kakau o te hoe, E uta ana, E whiu ana te kakau o te hoe, A he aha i raro ka riri, He aha i raro ka nguha, He aha i raro, Ka kawe roroa ki tana mokai taringa rahirahi, Whea te tapoko e kuhu ai te hanga o Maitai, A ki whea ki whea, Ki konei ano, A ki whea ki whea, Ki konei ano, Huhu ai waru ai, Huhu ai waru ai, Na we hoki te hanga takamori, A to wahine, I homai ki konei, Tena whakataka koa, Pura te karu i te oneone, Waiho ma te tangata e titiro, Te tapoutanga, O to hope kikokore tikaroa, a.

HE TAU WAKA, ME KA TOIA MAI I TE NGAHEREHERE.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Kotia te pu, Waiho i kona, Kotia te kauru, Waiho i kona, E ai ra, Ko te umu tuhi, Kihai i tae ki nga pukenga, Ki nga wananga, Ki nga tauira, Matua kuru, Matua whao, Matua te toki, Matua te tatai, haruru, Tu ake au ki runga net, Ki te whare hukahuka no Tangaroa, Tangaroa i whatia i Ahunuku-tai ma-roro, Orooro te toki na Hine-tu-ahoanga, Kaore ko au ko Rata e kimi ana, E hahau ana i te awa i Pikopikoiwhiti, Mate iho ana ki Maunga-roa, Mate mai ai Kowhitinui, Ta taua rangi, Mate mai ai i a Rata Wahieroa, Ta taua rangi, E Ri, e Ri e, E Ra, e Ra e, Te ta wariwari au ki te riri, Huka, Huka, Huka te riri, Huka, Huka te tauaraia, Ia.

HE KARAKIA MO NGA TANGATA MATE KONGENGE, KA TITIRO IHO TE TOHUNGA KI TE TUPAPAKU KA TATA KA MATE, KUA RERE AKE TE MANAWA NEI KI RUNGA KI TE IHU, KA KARAKIATIA, E TE TOHUNGA. Pupuha, Pupuha whakaea te manawa o Rangi, E Rangi, Ranginui, Rangiroa, Rangitahua, Tahua-nuku, Tahua-Rangi, E Tu homai to wairua, ora, He ora, Ora ki Tupua, Ora ki Tawhito, Ora ki te whai ao, Ki te ao marama, Tihe, mauri ora, Ka hinga, Ka mate, Ka hinga te rakau, Na Aituhau, Na Aitupawa, I reira te kuru, I reira te angi, I reira te rakau taki wara, He tau tika, He tau oha, Ka anga uta, Ka anga tai, Ka anga te po, Ka anga te whai ao, Ka anga te ao marama, Tahuri mai e nga atua, Anga mai e nga atua, Ko te tiwha, Ko te tiwha i a Ranginui e tu nei, Pera hoki ra Tutepeaunuku, Tutepeaurangi, Hurihuri kimo ana, Peruperu kimo ana ka ranea, Ka ranea marire he pawa, Taiataia ko matapo, Ko mataao, Ko mata anianiwa, Ki te tutawake, Ki te hau o te Rongomaiwhiti, Taia i to uru, Ko Maru-taia i to rae, Ko Maru-taia i to takataka, Ko Maru-taka te roro taka ki uta, Taka te roro taka ki tai, Wahie aha, wahie rewa, Wahie atua, Houhou atua.

HE HONO. E Tiki e, Ho mai te ruruku, Rukutia, Taroia, Tamaua, Toro te kiko, Arawa i o uaua, Tenei hoki te tutaki, Ka mau.

HE KARAKIA WHAKANOANGA I NGA RINGARINGA, O TE TANGATA TANGO I TE TUPAPAKU, ME KA MATE I TE KONGENGE, I TE MATE TAUA HOKI. Te purangi, He taketake, Ko te taketake i tua, Ko te taketake i waho, Ko Tai-a-Rangi-nui, e tu nei, Ko Tu-hikitia, Ko Tu-hapainga, Haere mai te ki, Haere mai te korero, Haere mai te korero, Haere mai te wananga, Nga tapu ki nga tapu korero, Nga tapu ariki, Nga tapu tohunga, Nga tapu i a Tu, I a Tu-riri, I a Tu-nguha, I a Tu-paro, I a Tu-kai-taua, Amo ake amo ake, Kura-nonoi e, Kei runga te purangi, Kura-nonoi e, Kei runga te taketake, E Kura-nonoi-Rangi ha i, Amo ake au i nga ihi, I nga tapu, I nga mana, I nga Tu-tawake, Ma Rautakina, Ma Rautakina ha i, Whangaia ki te rangituaiwa, Whangaia ki te rangituaono, Kei te ki wa, Kei te Kura to, E te kokiri e rere, I runga te rangi nei e, Te oriori e, Te oriori e, Te tapu huhu, Me te tapu huhu, Te horohoro, Me te horohoro, Te whakanoa, Me te whakanoa e kia noa, Noa rawa ka kai, Ka kai e, Ka kai ki te rangi, Ka kai e, ka kai ki a Whiu, Ka kai e, ka kai, Kia upa ka kai e, Ka tango ake ana Whitiki, Ka waiho i a ia kia mate, Mate i a ia kia ora ora, Kia ora ki tupua ora, Ki tawhito ki te whai ao, Ki te ao marama au ka titoi, Au ka titoi, Au ka hahaka, Au ka hahaka, Koe hiha titoi ki tawhito Nuku, Titoi ki tawhito Rangi, Titoi.

HE TAU, NA NAMATA. E te iwi e, Ki Kahorehore, Ki Kahorehore, Ka rere au ki Ngapuhi ra, Ki te tama whai riri, E tama Aho, e tama a Kawe, to inati, Ka tikitikia he kawau, A he kawau tikitiki, Tahuhu ki te awa ki Waikato, A he kawau, Kimikimi noa ana, Rapurapu noa ana, Kei whea te tangata ue, Ara kei te puke i miti, Kei te puke, Hongi ki te puke, Kei Kahorehore te waha tangata ue, Taitaia mai te puke i noho ai te whetito, Pahi mai ra, Paha mai ra, Tena ta tatou pokai karikawa, E taka noa ana i runga i te kemokemo, Tuwhaina atu Raukawataparirihau, Taka noa ana koa iana, Te Pokaitaua ka moti te whenua, Ka moti te tangata, Ka waiho iho te papa i raro, E penei te uaua, i te uaua, O tenei waka i te uaua o tera waka, I te uaua, Ka tapoko tapoko hu kereru, Ka tatiha a taua nei mahi e whae, Whakaronga ake ana ko te tangi mai a te tui, He aha tau e te ko.

HE TUA PANA, MO NGA TAMARIKI TANE. Tena te pukepuke ka tu, Ka tu ki uta, Ka tu ki te wai; Ka tu i te ahunga mai i Hawaiki, Ka tu i te apongo mai i Hawaiki, I te whakatohuatanga mai i Hawaiki, Tena pukepuke ka tu, Puke ka ranga, Ka tu i te ata, I te ata o tenei turakanga, I te ata o tenei whakarukunga, I te ata o Tu, I te ata o Tama, I te ata o Tutawake, Aai! Tena tokotoko ka tu, Ka tu ki uta, ka tu ki tai, Ka tu ki te hohonu, Ka tu ki te parenga, Ka tu ki te muri wai, Ooi! Kei te muri wai o Hawaiki, Whakahopu takahia ki tai, Rukuruku, Eaea, Rukuruku, Eaea, Ooi, Te Mokoputangaroameha, Takiritia ra te tapu o Ruanuku, He tapu ka kawea ki te wai, Ka turakina, ka whakawaituhitia, Ooi, Takiritia, takiritia ra te tapu o te tama nei, He tapu kawea ki te wai, Ka huhua ka whakanoatia, Ooi, Ka whakahekea, Ka whakamamatia, Ooi, Takiritia i reira, Toro i reira toro he, Tona kinaki, tona kinaki, Kia tu ko Tane i te ata o Tu, I te ata o Tama, Te marama i te ata taweke, Te marama pokai tu, Whanau au te marama, Ko Tawake, ko Tama, Whanau au e te marama pokai tu, Katahi, ka rua, ka toru, ka wha, Pokai tu au e te marama, Pokai e, pokai e, Ka rima, ka ono, ka waru, Tu au e te marama, Pokai e, pokai e, Kei te torutoru, kei te pekepeke, Te karere na tama i tiki, Ki runga te Rangihoaia, E te rupe, rupe iho, rupe ake, Kei tai heke iho, heke ake, E Run e nau mai ki roto te whare, Ki tokotoko e Rupe, Nau mai ki te moenga, Ki to patu, ki to taoroa, Ki to Honikura, E Rupe, Nau mai e Rupe ki Maunganui, Ki Maungaroa, Ki Maungakariretoro, Tenei to ara e Rupe, Ko Mimira-i-te-rangi e Rupe, Raranga, raranga ra taku taka pau, Ka pukea, Hei moenga mo maua ko aku rei tokorua, Kotahi ka pukea, e te wai ka pukea to, Ka pukea to he, Ko Toto, ko Tama ko Manumea, Ka pukea, ka pukea au e te wai, Ka pukea ko Tu, ko Tawake, Ka pukea ka pukea au e te wai, Ka pukea, ko Tawake, ko Toi, ko Rauru, Ka pukea, ka pukea, Puke toro, puke toro he.

HE TANGI, NO NAMATA. Taku nohoanga whakateka i te tau, I ngaro ai te tangata, Pakia e au hau ke hoki, Ka porangia rawatanga ngaro noa e hine, Tupu a hue te kai, kei te moana, Tupu a hue te kai, kei te ngahere, Ko te pa whakaruruhau o te mara, A Takarangi, a Ngarangikapupuke, E tuku ki Rangitoto, Maku e whakamau te utu ki Okare, He herenga taniwha.

HE WAIATA. Kaore te pawera, Te pakikini kei te tinana, Whakatau rawa iho, Te tau noa ki te whenua, E tuia aua mai, He warawara tupua, Ka huri whenua e, Ka wheroku au ka mate, Ki mai na koutou, Kei runga au o te taku ahi, Kaore koa e, Ka te riri e aku hoa, Naku nei whakahohe, O mahi nei, e namata, He pai aha koia, I nuia mai ai, Ka pa te tinana, Me here pipipine, E whi te ruruku, Ka whiti au kei Haumua, He kai na e au, E whakaratoa ki te tini na, E kai mohu tonu, Na Tiki ra i a waiho, Kei tiriwatia, Kei te tinana, E mau ana.

HE HAKA MO TAKARANGI. He tangata kau Takarangi, Na Manukawehi, I here ki te taura, Hei waruwaru kao, Ko Te Whiti te tangata, Nana i turu pou mai Paritutu.

HE WAIATA, NA NAMATA. Kaore te hukihuki, Ka riro ki te mauri, A, e hoa ma korero tu atu, Te one ki Rangatira, Ka kaite korua, I te mata, Tangata ka whaki kia nui, Noku nei te kino, I haere i te ngutu, He kino mai ano, Te uri o Papango, Nuku mai, Ki a au he waewae, Meroriki, I titiro ai koe ki te kino i a au, Ko wai hoki koia, Te wahine pai rawa, Ko te wehenga atu ano i a Muturangi, Oti tonu atu ia, Me tona nei pai, Kei te moana ra, Te parera papai.

HE TANGI. Ko te kiri kahurangi hoki, I wera i te ahi; Ko au, ko te kiri tutua, E waiho mo te ora; Ko au ko te kiri matotoru, E whakaora mo te ao, Ko te kiri kopipi, E tuku ki te mate.

HE TUPE MO TU. Karo taha, te karonga a te po, Karo taha te karonga a te ao, Tupe Nuku, Tupe Nuku, Tupe Rangi, Tupe Rangi, E Tu-te-rangi-kokota, Tahua atu, Tahua mai, Tu-whakamoea te toha Kaurerewa, Kaurerewa te mata o Kiukiu, Te mata o Kapewhatu, Ko Kapewhatu, Ko Ruatangata-matua, Auta Nuku, Auta Rangi, Turuturua te tapuwae o Uenuku, Hokai te tapuwae o Rongomai, Tinatina ma Korowhatu, He punga, he aka, he tauira, Ko te tauira o wai, Ko te tauira o Tu, Kurupine Tu i to manawa, He manawa riri, he manawa nguha, He manawa Kaukauia, Taku mata ko te whetu, Taku mata ko te marama, Taku mata ko te ra e tu nei, Ki kona koe tu mai ai, Ki konei au tu atu ai, Whakarere whatu ki taku wheinga.

HE KARAKIA WHAI TUPAPAKU KA HINGA TE PAREKURA KA PATUA TE NUINGA, KA MATE KATOA, KA PAHURE TE MEA KOTAHI, KA TITIRO NGA TANGATA, KA TAHI KA KARAKIA TE TANGATA MANA E WHAI, KA MEA. Ko Houtu, Ko Houtu, Ko Hourere, Ko Hourere, Ko Houtaketake, Te kai a Tu, Te kai a Whiro, I runga ano te puranga o te iho, I raro ano Tauranga-te-aweawe, Whaka-Hotu-nuku, Whaka-Hotu-rangi, Tokina te Rangi-tu-mamao, Tupe, Tupe ki te puke o to wahine, Tupe ki te puke o to tane, Tukua atu au kia rere a manu, Me Houmea.

HE HAKA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

Ko au anake te tikoro nei, Ko Ringawhatia, Ka mekemeke te rau o te tangata, Ka riro ki Wiwi, Ka riro ki Wawa, Ta’ia e hara mai ki konei, Whakakita ai te tarakihi, Kita, kita.

HE WAIATA, NA NAMATA. E raro taringa kore, Whakahuatia mai, Kei te hua au e, Te toroa i te moana, Tuku marire mai, Nga makau maori, E taea ianei, Te papare ki tahaki, E Tihe ma e homai koia e, Te wai paraoa e, Kia whakapakia, Mo runga i taku rangi, Ka noho makikore ra, Utaina e Tihe, Ki te ihu o te waka, Nga uranga atu, O te Tahawera nei, Ka taka i te taringa, Ki te whakarongo atu, Whakakore rawa ake, Ka tauaki nui tonu.

HE NGERI. Ma wai e kai te harore, Ma wai e kai te harore, Ma wai e kai te tawa puta, Ma wai e kai te tawa puta, Ma wai e kai te hinau te kame a te kiore, Taku waha kai kai, Taku waha kai kai, Taku waha kai kumara whakahoro o Whakatete, Ka puta te rongo i a Tuwhare, Auraki kau ake ki Parikanihi, Kei runga kei te wharawhara kei te noho.

HE TANGI, TAWHITO. Tunui ki te po, Whitia mai ki te ao na, i, Ki kona e te tau, No te tangi noa, Kei whea i a nei, Nga manu korero, Te ata ka whanake, I runga o Whakapu na, Kawea e ia, Ki te ingoa o tana potiki, Ahua mai ai, Nga korero ki te tau, Haoa koe, Te kupenga, He taura rua tena, E tangi to ihu, E haehae to ate, Koia tonu ano tena, Ko to wahine, Ka pau ko te ahi, He oti ano te oranga o taku potiki, Taku potiki e, Ki te manuhiri puta, Taku potiki e. Nga patutu taua ki te rangi, Whakamau ra e tama ma, Ki te wai whakaata, O to koutou tuakana, Kei a Rangi aku, I nunumi ake nei, Wareware ana hoki, O ngakau atua, O rauhanga nei, E te tau na, i.

KO TE TAU I TAHUNA AI, TE TATAU-O-TE-PO TE WHARE O MIRU.*

KO TE MATA O TE HORONGA, O MATAKITAKI, I A NGAPUHI. E noho ra e Muri, Tiakina te tauranga ika kei Ahuriri, Whakahoro ai to moenga, Kia ngawari te papa ki raro, Kei noho titengi koe, E ngari to Te Rongohu, He whakairinga moenga, Ki te rua o Koroki, Kawea te ngaha te kai, Whakahaerea nei e te nane, Ka hu ra i te puta o te reinga, Hu.

KO TE WAIATA, A KOROPANGAITI, MO TE TOKI KORE. Tenei ka noho, Ka pupuke, Ka hihiri, Au mai te whare e ai, Inoi kau atu, He ringaringa tangata, E nako mai ana hoki, Whiti rau i roto ra, Me kai kau ’no, Au nei toki kore, Me tao kau ’no, Te wahine remu pango, Ko aku niho i koi, Ki nga taewa nei, Ka hewa Te Kaireka, I tukua atu ai, Hei hoko toki atu, Hei whakamatariki, Mo te Tarere ra, E whakapukea nei.

HE KARAKIA. I tena te huri, Te huri ka whakarawe, Te huri e whano ai koe, Ki to tini, Ki to mano, Ki to kau ariki, Whakairi atu to ara, Ki te rangi.

HE KARAKIA MO TE WHARE NUI WHAKAHARAHARA, MO TE WHARE HOU ME KA OTI TE HANGA. Kimi te kawa kimihia, Kimi te tapu kimihia, Kimi te kore kimihia, Kimi ki uta te kawa, Te kawa Tane, Ki a Tu-maunga i uta, Te kawa te kawa Tane, Ki a Tu-parara i uta, Te kawa te kawa Tane, Kimi ki tai te kawa, Te kawa Tane, Ki a Ngaru-tarawa i tai, Te kawa te kawa Tane, Tenei ka kite, kite, Kite kite, Mautakatia te uho e o te whenua, Te mana e o te whenua, Karoro e ki te po, Karoro e ki te ao, Maire-hau e no Tu e taki mahuta, Te rito hai, Ka keri ra taku tapu he nui here, Niu tona, Angiangi matangi te niu here, Niu here, Niu toria, Takina te kawa ko kawa nekea taku kawa nei, Te whanatu ki te kimihanga o te rangi, Ki nananga e o te rangi, Rangi-nui, Rangi-roa, Rangi-kokouri, Kapua-nuku, Kapua-rangi, Ka tutu te hoata, E tere i kuparu, Tera waka, Matihere koia kapetau iho, Kapetau ake, Kapetau rearea rearea, Ki Whangawhanga-te-rangi a tihoi, Tihoi, A tihere tihere, A ka whetoki whetoki te manu ki uta, A ka whetoki te manu ki tai, A ka wheti wheta amo ake, Amo ake te toki nui a Tane, He toki nui, he toki roa, He kuru tawake, He kuru pangopangoa, Aitu, Aitu, ai, Maitiiti, Marekareka te tupua, I karokaroa te mata o Hawaiki, Kei te pou tuaroa te maro, E tau ai au, E tau te maro tauria, Kei te pou toko manawa, Te maro e tau ai au, E tau te maro tauria, Kei te pou whakaotinga te maro tauria, Ka tau tana maro e tauria, Karuru, karuru au i aku rama ki te tai, A Henga; Pera hoki ra aku tungane tama, Ko Pepemua, Ko Peperoto, Ko Pepetaha, Ko Pepe-te-muimui, Te Tira-toro-ngahuru, Te marama i whanake aku tama hai, Mei hara mai mei tirotiro, I hara pea i a Maramawhakahotu, I a Marama-whakataha, I a Marama-whakaahu-ake i-te-pae, Ko reka ko taua karekare, Te tai ki raro Tonganui, Tureke iho, Tureke torohai, Tangi ake au e Rangi ki runga o Atu e Rangi e, Tutarahia ai taua e Rangi e, I maumauria ai taua e Rangi e, Kore ko te mea ko te mapu na tere, Ko te tangi hai, Hikihiki to tapuae, Rangaranga to tapuae, Hi, ha, E hara mai ana pea, Hinemanini, Hinemanana, Kai ma te koura, Kai ma te kokopu, Kai ma te tapora, Ti, ta, i taku wai haroharo.

HE WAIATA. Takoto Whangaroa, e-i, Whaiti kokori, Rerenga, waka mai, Nohou ra e Te Iwikau, Utaina atu au, Hei turu i te hua, e-i, Te Wheke a Muturangi, E kukume tau nei, i-i.

KO TE WAIATA, A TE KAAHURANGI. Ko te atamai ngutu au a te tamaiti nei, Mo aku haere ruahine i te waha roa, He koha naku e, Ma wai taku mea e tiki mai e wewete, Ma Tawa i raro, E hara Te Kene, He tangata wairangi ki au anake, Ngari Te Tumuhuia, Hei oranga ngakau, E kai nei koe i au, He marama mate, ka kowhiti kei runga, Ki Tauranga ra, ko Ngaurakau, Ko Turuhia, Na wai koe i whakatata, Na maua ko taku ropi, Me whakatangi te korowhiti ki Maketu ra ko, Te Whetuariki, Tahuri ki Whakatane ko, Te Kahurangi, Koe ara ripeka e rau mangangatanga o, Te ngakau, Ki Rotorua ka ngaro te wai o Ngati-Huia, Te Apoapo, Te Uremutu, Ka tu motoi tangata ko Te ’Paraha na ke, E mau ana te ingoa ko Te Rangihaeata, Tahuri ki Waikato, Ko Pura koia, Ko Te Hiakai, E tuwhera ana waenga he awa taniwha, Maku e whakakopi, ka, ’A kopi mai.

HE KARAKIA MO NGA TANGATA, ME KA PATUA, KA WHATI NGA RINGARINGA, ME NGA WAEWAE, NO REIRA TENEI KARAKIA. Tenei te kume, Te kume, Te wai nui, Te wai roa, Te wai mareparepa Te tutaki Nuku, Te tutaki Rangi, Te whakataura, E u, e mau e noa, Tutakina te tahuhu, I hara mai me te toto, Tutakina te tahuhu, I hara mai me te uaua oi, Tenei hoki te ruruku, Ka u, ka mau, Ko te ruruku tapu o Tane, Tane i ho mai koia te ruruku, Rukutia iho kia u kia mau, Kiri o te rakau ho mai mou e, Kumea toia, Kiri o te Ngarara ho mai mou e, Kumea toia Kiki toi ake hai.

HE WAIATA AROHA. E to ra koia, ko te ra, E ahua iara ko te whakangaro e, Ka hara mai roimata ka maringi e, He koke ko koe, kia rere mai e, Kia tapapa he maru tangata.

HE KARAKIA MO NGA WAKA ME KA HAERE KI TE MOANA. Ruruku te Rangi, E Rongo tenei te rangi ka ruruku, Piere te rangi e Rongo tenei te rangi ka piere, Ngatata te rangi e Rongo, Tenei te rangi ka Ngatata, Tenei te rangi ka u ka mau, Ko te ruruku i rukutia ai, Te Rangi-nui e tu nei, Ko te ruruku i rukutia ai, Whatu-te-ihi, Tai honuhonu te tata, Tai karekare te tata, Tikina mai au utaina, Ka tere te waka hai, Te taotao kei runga te taotao e Rangi, Te mata ihia e riri mai ra e, E nguha mai ra ka turakina, Ka romia ka whakaruhia ka whakangehea, Tena taotao Rangi ka eke i tenei tua kiato, Ka eke i Uru-te-tarawa, Kei runga te tarawa e Rangi, Te whanatu taku tarawa nei, Ki te mata i a Tu e riri mai na, E nguha mai na, Ka turakina, Ka whakaruhia, Ka whakangehea, Tena tarawa ka eke i tenei otukiato, Ka eke i a Rauru.

HE KARAKIA, MO NGA KAI KATOA. Waere waerea iho, ta taua taru oi, Matua matakare to hai, Tera kei runga, Te tira e Rangi, Te tira koi to puturanga, Koi Hawaiki, Kia korikori koe, Koi to mauri ka tupu, Tupu koe e to mauri, Ka rau huihui koe i to mauri, Ka rau matomato koe i to mauri, Ka te tupu koe i to mauri ora hai, Whangaia nga atua kia anga mai e, Whangaia Rongo kia anga mai e, Whangaia Rongo te karo patu, ’Ai mitikia, Ngaua horomia, Ka ata kai te Whakatokare rire, Te maramara o te rangi, Tenei to whangai maroro, Maroro to hiakai, Ka tatari ki tai, Mata tini, Ka makatetea, Ka whakatara te niho, E Rongo, Maroro te Rangi e hai.

HE KARAKIA, MO TE MUTUNGA O TE HAUHAKENGA KUMARA, KA WHAKAHOKIA ANO TE PITO, NO REIRA TENEI KARAKIA. Whererei, Whererei te puke i te iwi roa, Kia tu ahua iho, Kia tu ahua ake, to, Whererei te puke i a Maui, Kia tu ahua iho, Kia tu ahua ake to, Tena ra to tawau e kuia, Ka rere to tawau e kuia, Ka ti to tawau e kuia, hai, Takoto au iho, Au ki raro ki to matna, Ki a Papa, Ko Papa-nui, Ko Paparoa, Ko Papa-i-tukia, Ko Papa-i-matoe, Ko Papa-i-wawahia, Wawahia e Tau, Wawahia e Rongo, Tena te kano, Ko Rua-kaeke, Koi waho, Koi te hapu nui.

HE WAIATA, NA NGAI-TAHU. Te tuiau, ki te katikati, Te whakakekeu moe i a au, Te whiuwhiu taku tatari, Kei Parakiwitini, E patu mai ra, Taiaroa, I te Kakerangi, E takaru ra, Kei te moana.

HE KARAKIA MO NGA IKA KIA HAERE MAI. Te ika i Rangiriri ra e, Ka tukia i reira, Ka ngarue i reira, Whare ripo, Whare o Tangaroa, Rire, Ko ika ka tere mai, Rire, Te ara taki ki whane toro hai, Te ika i Kapiti ra e, Ka tukia i reira, Ka ngarue i reira, Whare ripo, Whare o Tangaroa, Rire, Ko ika ka tere mai, Rire, Te ara taki ki whane toro hai, Te ika i Whanganui ra e, Ka tukia i reira, Ka ngarue i reira, Whare ripo, Whare o Tangaroa, Rire, Ko ika ka tere mai, Rire, Te ika i Waitara ra e, Ka tukia i reira, Ka ngarue i reira, Whare ripo, Whare o Tangaroa, Rire, Ko ika ka tere mai, Rire, Te ara taki ki whane toro hai, He makeke ra ko te hau, I tukia ai to hinangaro, I tahuti, I mataku, Hoki mai tenei to epa, Ko Mahere-a-tangata, He puaki-aro-mea, E puaki-aro-mea hai, He mauru ra ko te hau, I tukia ai to hinangaro, I tahuti, I mataku, Nau atu, Hoki mai tenei to epa, Ko Mahere-a-tangata, He puaki-aro-mea hai, He kotiu ra te hau, I tukia ai to hinangaro, I tahuti, I mataku, Nau atu, Hoki mai tenei to epa, Ko Mahere-atangata, He puaki-aro-mea hai.

HE PUHA.

The words printed in italics are sung as a chorus.

E kaua niua, E, E kaua niua, E, E kaua niua i raro i te uru mehameha, A he mokaikai atu ki tawhiti na, A takaoraora ana, A Patua i a Kekero, Takawhitiwhiti.

HE TANGI, NO NAMATA. Tenei te kakara o te matua, Te ho mai nei na hau whenua, Tuku mai runga o Matawharu, Whakamau to mata nga tai aupiki, Waho o te Marua koe tai haerenga, O te tini a Tira e, Kihai te matua i waiho e ia, Nga umu e tuwhera, I runga Rangiahua, Ki te iwi ka ngatongaro noa atu ra, He mangungu toki nui, Tenei ano ra taku tapuae nei, Ko Tihorewhenua mana e oroi atu, Kia koi e, E kore koi ka upoko-nuitia, Te tu o te tangata, Kaore i mua ra i te kawa e hau ana i, Taku matua e tama na Wai, Hurua to whare ko te Uru-o-Manono, Kia rauiri koe i te piko whakairo, Na te matua na i.

KO TE TANGI MO MOKOWERA, HE RANGATIRA NO NGATIAWA. Taku hou kotuku, Ka whati i te ra, Moenga rangatira, Ki runga o Puwhara, ’A kai atu au, I te tangata toro ara, Taku kai ko Rewa, Nana koe e hoa, I mate ai, Ka kai Tu, Ka kai Rangi, Ka kai Uenuku, e-i.

HE WAIATA, NA TE WHE. Konakiknaki ai, Te aroha i au, Te tane i kino ai, Hurihia e au, Te tuku kei te Whanga e-i, I wheta ai Morehu-u. Mawai au e kawe-i, He rerenga tiwai kei Tuiau, Whakaripi ra e Uru aku kai hou, Ore konohi mai ki te rae-i, Kei Taumutu ko te tito atu-u. Tera ia te pure rangi-i, Haehae ana kei Hananui, I ma reira atu— Taku kai roro ko Taiaroa e-i, Kei whenua hou koe ra i, Me puhi au ki reira e-i.

HE WAIATA. E rere e te ao, Ko koe hei, karere, Ko au ki raro nei, Koro ai ki te tere, Te mokai puku nei, Mana rawa e ho atu, Te kite hoki au, I Awatere ra ia, Ko te wa tonu i a, E kore au, e kite, i.

KO TE TANGI, A TE HAWE. Tera te tai te tangi mai ra, Te rae ki Turangi, Whakarongona atu te harurutanga mai, Kaore ra e ko Raua-ki-tua, E kai ana i te korero, Kia rongo mai Te Kanawa, Mo nga mate ki tua, Mo Te Karawa i tua o Whakaahu’, Mo nga whakakiki a Ngati-Awa, Kia waiho au mo Te Hiakai, I roto Pamiko, Mo nga patu whakawareware, Mo taua e hine, E kore au e ware, Mo aku turanga mohio ka haere au e, Nga puke tu mai, I runga te Tihi-roa, Ki’ whakairia atu ki runga o Tukutahi, Me whakahoki taua, Nga tai e huri, Roto Parekete, He tai whakahemonga, Ki te kei o te waka, Ka tuku atu ana ki roto Waitara, Kaore ana ra, Ra pea koe kei te turanga hakari, Kei te kapa waniwani, I roto te Remutu, I te nui a ’Ti Kura, Taku manu taupua o te rae, ’Na ra e Pono’, Kia whakapuakina nga ki, Mo te heke, mo te haere, I kainga i nga rangi ra, Mo te puke i ukuia, i tahia, I runga o Taranaki, Kia noho mai koe, I roto Rumupiko, Ka whati e hine te turanga tama-wahine, Me hapai atu ki te kapu o te ringa, Ka piki atu ai i runga i Okare, Ka tuku atu ana ki roto Waingongoro, Taku kahu tiepa, Taku ata-whakairo, Taku remu kaitaka ka ngahae i te ata, Me hoa atu koe ki te mura o te ahi, I roto Titipou, i te nui a ’Ti Tu’, E kore uakaha te haere ki runga o Tararua, He whenua tauhou, Tahuri mai ki muri, E bine.

HE MATA, NA TE KUKURARANGI.

The whole of this, with the exception of the two first words, is sung as a chorus.

Hei ngerengere, aha te houhia, Hei ngerengere, aha te houhia, A hei ngerengere whakatu kau, Ki te patatai o te moana, Tena te tangata, ka riro ki wiwi, Tena te tangata, ka riro ki wawa, Taria, e hara mai ki konei, Whakakita Ai, te tarakihi, Kita, Kita.

HE TANGI, NA MATANGI-HAU-ROA. Takoto rawa iho ki te po, E huihui ana mai o tatou wairua, Kia piri, kia tata mai ki taku taha, Matatu tonu ake ka maranga kei runga, Whitirere ki te ao, tirotiro kau au, E me he wairua atua, te tarehutanga atu, E te manawa i raro kapakapa Tu ana, ka maranga kei runga, Ho mai te mata kia haea ki taku kiri, Taku kiri tirohanga mai e aku tamariki nei, Mauria atu ra e Whiro, Aku toto, aku tahe, aku parapara tapu, Kia kite mai koutou, Ko a hau ra tena, E kimi ana i te ara i haere ai taku pokai tara ki te tonga, Tena ka paea nga hiwi maunga ki a Ngati-Hau, Ko te rongo pai tena i a koutou, he rongo toa mai, Hauhau ana ki te tahatu o te rangi, Te puta to rongo toa ka pehia mai e Whanganui, He toa e whaiatia ko te potiki na Tu-whakairi-hau, Kia ata whakaputa, tena ano ra, nga tamariki toa, Na Rakamaomao, kei te rangi e haere ana, Na Motai-tangata-rau, Takahia atu ra nga tu a one kei Mata-hiwi ra, Ko to tinana i noho atu; Ko te rongo, i Tuku mai, Wani mai, i runga o nga maunga, Hoki ana mai ki a hau e noho atu nei te kainga, Kia whakatauki au i konei, Aue, Taukiri e.

KO TE TANGI, A TU-TARA-KURA, TUPUNA O TE ANAUA. Taku kainga pahera kau koe ra i, Kihai turia e au ki te aniwaniwa, Kihai whakataua ki te mata i a Tu, Ka tuku ai koe ra i, Maringa nui ra koe pou kai, Tenei ano ra Whakatau-potiki, Nana i tu te Huru-o-Manono, Kaka-tumuaki-rawea, Kaka-haere-iti, Ko te ahi tunu manawa tena, Ka tuhi ki te rangi, Ka rapa ki te rangi na i, Tama Hinewai, Taria mai e koe, He matangi ruru hau, He tonga kari whenua, Tena au, Whanatu na, e-i.

HE KARAKIA WHAKAMAHUTANGA, MO NGA HUE, ME KA TAONA; KA URUA TE UMU, KA KARAKIA TE WAHINE MANA E TAO TE UMU, KA MEA. Te tamariki kaitangi hue, Pu te hue, Tanu te hue, Tupu te hue, Toro te kawai, Whanaua. Whanaua, Kia tini, Whanaua, Kia mano, Whanaua, Kia rea.

HE WAIATA, NO NAMATA NOA ATU.

In 1852, when the European settlement on the Auckland Islands was about to be broken up, the Natives sent this song in a letter to Sir G. Grey, to indicate their hope that he would still occasionally visit the islands; although, from their deserted state, when such an unexpected visit took place, it was doubtful how many of them might be left alive.

Te tai ki a Te Uru, Ka rawaenga mai te aroha, Te aroha ki te iwi, Koara pu ake i roto ra; He tai ka wehe rua, Tere ana ia ki te uru. I ahua e te po, E arumia mai te moenga, Wai ka kite iho, Te rau-rarahitanga i te tinana; E ngari te ngakihi, E tukia, e marere i te toka, e-i. Tangi haere ana nga tai, ka tanumi, O Papa-nui ra, Ki te hoa i torona, Kei te tiriwa ki te korero, Mokai tupu wahine, Te paokatia taku ringa, Ki te uru paroa; Te puke tahua, Ki Ngamotu ra, e.

HE TANGI, NA PAPAHIA, MO TE HUHU. Tera te whetu, Me ko Rereahiahi, E torengi atu ana, Te pae ki a tirau, Pai aha ra i au, I te ipo ka riro, E ngia i a koe, Ko taku taonga nui, E hine kai tu, E hine kai rere, E hine kai kapo, Te ranga awatea, I te hihi o te ra, Koe ti ka ngaehe, Roto Awapoka, O takanga tonu, Ra pea koe, He numinga, He kopanga, Kaore ka tuwhera, Te ngakau haere-i, Whitikia to kahu, I te ata ka whanake, Kia tuku atu ana, Nga tira o te haere, Raro te whenua, Ka kitea ki runga ra, Kia tangohia mai, Koe kura a Maui, Nga mahi e pupuke, I o huaanga ra ia, Me ko hine na Rau, Mana e rere atu, Rukuhia iho ra, Koe kuku moe toka, Koe ika moe rimu, Kia piua iho, He kai ruru mai, I te tini o te iwi, I te puni wahine, I te nui a Ti Koro, na i, Kei ’hea hoki ra, Nga tai o te uru, Ka ngaro hoki ra, Taku toka taipari, Taku toka taitimu, E tu i waho ra, Turanga hoa, I te one taitapa, Whakaputaina ra, Koe waka tipi-hau, Kia rokohanga atu, Te au e mahora, E kau i reira, He moana waiwai, Rarangi noa ra, Te rangai kuaka. Kia tauhikohiko, He pari tu waho, I herea iho koe, Hei makau rawa atu, I tapu i te aha. To uru whatiwhati? Te ho mai ai, Hei mihinga ake, Mo hine i te ao e-i; Tera te uira, Ka hiko ki te rangi, E kakai rua ana, Na runga o Tauwhare, Kaore ianei, Ko te tohu o te mate, Unuhia noatia, Te ata o Wharo! Te whakaaro koe, Ka nui o hara, Takiri whakarere, Te patu i to ringa, Rongomai-hara-nui, Uenuku-wareware, E ui ana au, Kei ’hea te marama, He Tangaroa-a-mua. He Pau-te-korekore, Ka rumaki atu koe, Ki te tua o Raukawa, Ka rere whakawahine, Te tonga o te ra! E tangi haere ana, Nga tai o te uru, Te Papa-o-whare-ana, To haerenga, Tahutahu kau ana, Nga puke o te tonga, Ka hutia te tohunga, Ki runga ki a Rona, Ka whakairia nei, e, Uakina ake ra, Te tatau o te rangi! Ki a piki ake koe, I te rangi tuatahi, Te rangi tuarua, E tae ki raro ra, E uia mai koe, “Ko te aha tenei ?” Ko te pakipaki o te ao, Ka maunu mai nei, Ko te taroi o te riri, e— Ko te tai ko te ata, I mahue iho nei. Whakaparirautia, Te whetu i te rangi, Atutahi-Marehua, e— E hara e te hoa, He utanga kupu au, Na rau o iwi, Na rau o tangata, Ka ngaro nga iwi, Ka ru te whenua, e, Ka poua taua, Nga pou tu noa, I roto Waimako, Ka tokia to kiri, E te tomai-whenua, I roto o Hokianga, Ka timu nga tai, Ka mokaia hoki, e, E titiro ana au, Te puia tu noa, I runga o nga hiwi, Tineia kia mate, Kei tae hoki ake, He mahara ma roto, Ki te kino ra ia, Ka tau-wehea nei, e-i.

HE WAIATA NA NGAI-TAHU. Ka po taku rangi, E whakatau ana au, A ’hea ano ra, Whakaputa mai ai, Ka riro pea koe, I te kai rakau, I te kai whanawhana, A Taiaroa.

KO TE KARAKIA MO TE OINGA IWI KI TE WAI MAORI. Oioi, me te oioi, Opeope, me te opeope, Oia, oia te mata o Rua-Nuku ki te wai, Kia ma, kia ma, Kia makitakita.

HE WAIATA, NO NAMATA. Arohirohi noa to wairua, I runga i aku kamo e, He mutunga rangi tangi, Kei tata ana ka mawehe tenei, Ka tatara tenei, Kei whakarika noa, E te hukihuki, Na wai hoki te mea ka wareware, Ka tu inati koe ki raro te hiku wai, Wahine te Waitoke, Runa atu ia a taua muna, E ruru nei, ka wetewete pea, Ki rau tangata e pae nei, Ka mutu au te manako.

KO TE PURE A HINE-KIORE, MO TANA TUNGANE, MO RAHIRIMATUA, ROKOHANGA NOATIA ATU E IA, KUA MATE, KUA TUTAKI HOKI TE WHARE I TE MAWHAIWHAI, I TE WHARE PUNGAWEREWERE. Nga tokotoko, Te korupe, Te paepae, Nga moenga, Nga haerenga, Te tahuhu, Nga heke, Nga kaho, Ka taihinga, ka taimate, Ka taitakoto, maperuperu, Mawhawha, mawhakarere, Kia rere mai Tahuhurangi, Ko Wheke-nui na Timurangi, Pikopiko, he mahu to, Ko Wheketo, Ko Patata, Umu, ko Whero-ua Ko Whero-ua, Ko whero-ua, Hawaiki, Ko Whero-ua.

KO TE TANGI, A KAUHOE’, MO TE PUOHO-O-TE-RANGI. Tuatia au e Kio’, Kei hoki mai to wairua-i, E whakapu mai ra nga tai, Ki Pakawau, me tangi atu-i, He tira Koroirangi kua tu, Nga tohu ra i a o Poua-i, Tenei te pipi te takoto nei, Hei haehae noa i te ra-i, Me tangi marire te tane, I te whare ra i hanga ai koe-i, I to whakapiringa i nga kakaho, I haupatua iho ki nga kiri, E ngaro ana i a Te Wahapiro, E tu ana i a Nga-manu-i, E piki ana i a Te Mate-whitu, E kopa ana i a Nga-kono, E ma Te Teke e aukaha mai, Ma Tungia, ma Te Hua—i, Ma Kaiapoi e whakanoho, Mai te whakarei, Ma Te ’Paraha e whakatu, Mai te toiere—i, Whakarewaina ra Tainui, Whakarewaina ra te Arawa—i, Whakarewaina ra Tokomaru, Matahorua ki te wai, Kia rewa ’Raukawa, ’Whakatere, Hei kawe i a koe, Ki Paremata—i, Ma to nuinga e taupoki, Nga whakakoki, Ki Taiari ra—i.

HE TANGI, NA MAHUIKA. Moe mai e tama, I te moe a te kino, Kia waiatatia koe, E te tamahine a Manahuna, Ko te aitanga, a Puna-te-waro koe, I te wai tenei, Ko te whare kia taka te ahuru, Ko Hiu-te-ananui, Ko te whare i moe ai nga whetu, Ka marewa ki runga, Ka kitea nuitia, E kai e te tonga, E kai ki Raukawa, Ka ngaro hoki ra, Taku eke haupapa, Taku heke matangaro, No nga mahihi e, Nga mara ia ki Maihi-rangi e, Nau mai e tama ki’ whakawahia koe ra, Ki’ whakataua iho, Te manu a korowhio, Te manu a Tararua, E na te kohu i rutu mai.

HE WAIATA, NO NAMATA. E to e te ra ahua te whakangaro, Au ki raro nei huri mate atu ai, He puna ka utuhia he wai kei aku kamo, He aroha i mahuki ki te tau i rangia, E te ngakau ra e tumanako nei, Ka motu koe ko tawhiti, ko wai e hokia mai Kauaka ra ngeau e takarea mai, Waiho ko angeau kia noho ake ana, E whi aku tatari ka whiti te atarau, Ki ko-nei hoki au whakamau atu ai, Te ao ka rere mai na runga ana mai, Te hiwi ki Omaru he ripa tauarai, E rangi ki a koe, e rehu nei a te kamo, Ko tahi koa koe i karea atu ai, Nau rawa i haumiri te wa ki te tinana, E mawai hoki koe e nui manako atu, He tau kei te marea e mahia ana mai, Kei eke ware ki runga raru rawa hoki au.

HE WAIATA, NO NAMATA NOA ATU. Kaore te rangi nei, Tuku tonu ki raro ra e-i, Muri aroha noa, Ko koe na e Hiwi e-i, No taku ringa ra, Te raumaewa noa ki, Te muka a Taro, Te hanga i a te ngutu e-i, Kati e te rau, Te mahi te pana noa, ki A iri au e, I te waka korewa, ki A noho taku iti, Te one i Raukura, ki A tihore rua, Te remu o te toroa, ki A pai e whae’, Ki to whainga makau na-i.

HE KARAKIA, MO TE HUAKANGA AKE I NGA TUPAPAKU I ROTO I TE RUA. Te iho e o te whenua, Te mana e o te whenua, Ka roro e ki te po, Ka roro e ki te ao, Mairehau no Tu, No Tu e, Takimahuta te rito, e hai.

KO TE TANGI, A KAKORI. Tera te uira kowhera i te taha rangi, He tohu aitua no te nui matua ka whakahemo, Hoe ana Kai-waka-rua ka mutu atu i Maru, Ko wai te wahine tautauhea e kai mai taku matua, E hira koe i a Te Piki, e tapore nei taku manawa, Ho mai to waipunarewa, hei whakamakuku i aku ngutu, E tu i waenga nui ra ko te ngoungou o Tutuope, E kotamu i te heiawa he maunga puhi-puhi no Koheta, E Mio i te uru kai tahi taua i te upoko, O Turuturu ingoa kore me ko wai tana matua, E pai ana e te iwi he o-tao, mai i Ngamotu, Ko wai te whakakaitoa kati, ko koe mo te ao, Ka pa ko Ruataranaki ko te tama a Mahirua, He tini te mate i a hau ka whakamutu, e-i.

HE TANGI, NA TE KAPONGA. Ra te whetu, hikohiko ana mai kai runga, Ko aku mahara, e pa ma, E noho nei au! ko au anake, Kai hua mai koutou e pa ma, Kai te turaki au ki te whenua, Ko te moe a te manu e, Tenei ano Werorangi te titiro nei nga mata, Ki te hurunga mai o te ra, Kaore te mahara iho, ki te hoa kore i a ia, Kai hea o tuakana, Ne o taina hei whakaete nohoanga, Kaore i au e, Kai te wareware taku ngakau, Kaore rawa i raro, Iri ai ra taua i runga i te kaha taua, I a Te Rangihangu, Hau atu ana ki te rae ki Whaka-ahurangi, I hunuhunua mai,—ki te mura o te ahi, I patua mai te kakara kia mihi au i konei e, He tohu aha koa e pa ma, Te whiu ai nga patu ki au e, He tane koa ngeau e tau ’no, Te turaki nui atu, I koripoa au e te wai o Titahi, Kai kite ake au, I te tangata inu wai toto, Ika ke tuwhera, Aue taku taina e.

HE WAIATA, NO NAMATA. E rere e te ao, I tuku atu ra e, Te tihi ki Taranaki, Ho mai ki roto nei, E te ngakau, I hihiri ai, Ki nga mahinga, O taku itinga, E hara e te hoa, Te waiho i te korero, Me tauwehe, Kia wareware, Kia turakina, He pae tauarai kei Okare, Ko te rere tangi kino, Te rutua i aku kamo, Whanake ka whakaaro, He whamamao, Nga tai huri atu, Kei Kapuni, He mihinga atu ianei naku, Te ao ka tuku mai kei Rangitoto.

HE WAIATA, NA TE RANGI-HIWI-NUI. Haere e kui koutou ko taokete i, Mo aku whakamahinga i te wi i Ohau, Mo te taheke tangi, Ki muri ki te matua, i. Ka tahi koe e kui, Ka makere i a hau. Ko tahi au, i mihi ai au ki a koe, i. To ringa werawera, Kia mau ai te tatua, i. I hoki mai taua, E i te taupa ki Whakamarama, i. Kia ripo ai. E hara i a hau, Nana koe koi whakapako, Na Ngarangi e a Hinohi, Kati nei ki a au, Ko te kete-korero a Turoa, Ko te one-tu e a Paetahi, Ki roto te Kapakapa, Pukai atu ai.

KO TE TAUMAHA MO NGA KAI, ARA KO TE WHAKAPAI. Tena taumaha, ana oti taumaha, Ka mana mai, Ka mama koe e Hine-kiore, Ka mama koe e Tapiukura, Ka mama koe e Peauiho, Ka mama koe e Peauake, Ka mama koe e te wahine-matarenga. Kainga iho au e te makinokino, E Peauiho, e Peauake.

KO TE TANGI A KAUHOE MO TE WHAO, KUA MATE RAUA KO TUPOKI. Tera te-uira, Hikohiko ana mai, Hoehoe ake ra nga rahi a Te Whao, i raro te hikuwai e, ’A tika i te ia, Orohua i tai, ka ripa ki waho ra e, Atutahi koa, Te whetu tarake o te rangi e, ’A kopi te kukume, Ka hahae Matariki e, Puanga, Tautoru, Nana i kume-kume koutou ki te mate ra, Wahia i waenga, O te angaanga o Ngati-Mahuta nana te wahine, To kiri piataata, Kia whakapokia ki te ahi manuka i, Iti taku taina, Me tangi e au i te pou o te whare ra, Nau i eke atu, I te waka pukutea—i te waka kohekohe ra, Kurutongarerewa, Nau i wehe atu, te tau i a Kahu e, Motaha ki tahaki, Kei te anuanu au i te wai-roro tapu, No Tukorehu, No Hauauru ka kita aku niho e,

HE HAKA TAUTITOTITO, NA WEROHIA. Te rangi e tu nei, e tapu, e tapu, Ko hine i tohia ki te wai o Raukura, Ka noa e waiho kia whio ana mai, Kei tu nga nui o te rangi, Tenei ano Motutapu te toitu nei; Runanga o te riri, runanga korero, Ko te pou te ueuea, Horahoratanga o nga tapu i te ata, Ka tata nei ki te ngahuru, Ki te umu kumara, Te hoa o Werohia-i-te-rangi, Ririwai, Wairoro e, He wareware tou, Ki te whakaeronga o to kete inanga, Mara i po warutia, E Tionga ki Rangiiti, Kainga e te huka, Paria e te tai, Whakamara ai te rua pokere a Puharo-Puroro, Nou anake te takataka, I kororia ki te rau o te tewhatewha, I te kauopeopenga o te poumua i te Wairoa, Tu noa i Arikikapakapa, Me he aha nei te pononga, Ka puta te whananga ki ora taina kore, Mokopunui e oho kia ora, He aha te hokinga ki nga wahine, Ki nga tamariki, Pakia i te tiwha, Horea i te pokotaringa, Hounga karakia, Mo te aha e, Mo te umukirihau, whakaeanga patu i te ata e, Ki mai kaore ano, e hara, Ki rawahi atu ko Mokotiti, Ko Tukutuku, Tena tuaina kia ata tirohia te kai o roto, I a Tawhaki, E kia mai nei e Puharo-Puroro, A he tutunaawai no to kainga, No te awa i Puarenga, Ko te Wehikura te marae, I tahia ai te ringa pai whakairo, O Te Mokotiti, Kia roro to kai taringa e, Puharo e, Puroro, A mate kuri au.

HE WAIATA MO TE WHAKARERENGA A TE WAHINE I TE TANE. Kaore hoki e te whakama, Noa i a au, Whakaaro rawa iho ki a au, Ko taku takopatanga i te po, Homai e hine te ahi kia piua, Ko te rama iti, Ma te tau e kite mai taku kinonga, Ma te tau e kite mai taku tumenga, Mokai taku whaea te hiwi kia tika, Kei whakama ki te nohoanga, I a Taupoki i te Menenga ra, E hara kahore, Kei te rarangi taku tino ngahuru, Ka hara toku ka taikawatia, Ko te pito i tu ki tahuna manga, Mauria tou ki runga te totara, Mauria tou ki te ure kahurangi, Kei whakaeke koe ki runga ki te peka patate, Kei noho au kei kata.

HE WAIATA. Kaore te whakama, i tahuna, ki te ngiha, I tuwhiria mai ki te korero, Aea ano ra, I ako ai ki te mahi, I taupokina iho, te tere o Rauriki, Me he kino whakairo au e hurihia, Ki te toki mata iti, Kia ata tu e, Mokai e whae te ata rauhanga, I taku hinenga, Kihai takahia, Nga one ka takoto kei Orua, Kei whakapuke te tai o te mata-kurae, O te Taitapu, Ki taku matua i.

HE RANGI POI. Poi-Poi, Poia atu taku poi ki Turangawhakapu, Hei a Karewa e tangi taukiri mai nei, Ra whaea i roto i te whare mate ki tana makau, Me tangi, me aha e hine, Te inati o ’Tu, Te inati o ’Maniapoto, Ka puta au, Ka ora au, Ki te whaiao, Ki te ao marama, Ka kitea te pae ki Tuhua, Tenei koa nga iwi o Te Rangiweherua, Ka pau te whakarato ki nga moana e rua, Ki Kukuriki ra, Ki Oue ra, Kia kai mai te tamure, Tu kau te whare i a Turingenge, Po-awhitu-ka reka.

KO TE TANGI, A WAIPUKE, MO PUANAKI. Kaore te aroha e tama i a au, Whakarongo ki roto ra me he tai e wawara i, Wai koa e i aku rangi mana ra i, Te tuaititanga o te mate na i, Nei pea e tama e piki ana taua i, Ara o Rakei’ e whano ai ra, ’A koaina nga rangi ki mua i, Tena te matua naku i a waiho i, Tua o nga tonga i te mura o te ahi, ’Ai ho mai kia hurihurihia i, ’A rewa to hinu ka waiho ki te ipo e-i, He aha ianei hei a-waihotanga i, Maiki ka haere kau ana i te wai, Hua i kau ai e huri Tainui, E huri Kahukura ki a au na-i, Whakataka te taringa pewhea hoki ra, Korihitanga mai o te manu i te ata i, Karangatia ana te tahataha-rangi e, E tama a te hoa, E tu ra korua i te waka, Te waka tere nui ki raro te muri wai, A whakarauikatia te ropu tane i, Roto te Waiiti kia kai noa mai, Mano—te whenua, Tatou i konei na-i, Numia atu ra e, nga whakawhitianga e, Roto Rapanui, kia wakatipi taku manu e-i.

HE WAIATA TAWHITO.

He tangi na Huka mo tona iramutu i patua wakatia e Ngati Maru e Ngati-Pukenga ki waho i te moana, tona utu he kohuru na Huka hei utu mo Te Oneone kotahi rau takitahi i mate ai hei utu no Ngati Pukenga.

E One rere noa, I te ihu o te waka e,— Kihai ano taku tau, I rokomahuta ake i te pae ra, Ka takoto to ika, Ki roto Wharekahika, Ko Te Ua-o-te-rangi e-i, Ki roto Haparapara, Ko Te Umu-whakamatamata e-i, Naku i kaiponu, Hei hoko kahu-waero mo taua e-i, E hara a Te Puhi, He whakarauoratanga, Na Parera i te parekura, O Ngati-Rongoi e-i, Ki rawa mai nei A Tareha, me tuku ki raro ra e-i, I maharatia iho, Ki te uri o Te Maunu, Korero nui e-i, I hakua hei aha, Ko te uri tena, O Haerehuka e, Nana i kai te tangata, Mo Umupeke koe, E mo Te Makutu e-i, Mo Ruru ra, Mo tama a Te Uru kei raro e-i, Mo Apokai koe, Ki roto te Kaharoa e-i, Mo to tupuna, Naku i taumau ora e-i, Inaia te kore, Ko enei tamariki, Ko wai taua kakai e-i, Kauaka taku tau, E kainga rikirikitia e-i, Whakaratohia ra, Kia rato nga iwi e-i, Kia rato ’Pukenga, Kia rato Waitaha e-i, Kia rato ’Pikiao, Kia rato Te Kanawa e-i, Kia kai Hukiki, Kia kai Makino e-i, Mo Toko-te-kohuora, Na o matua, i kai haere, Haehaea mai ra, Ki te mira tuatini e-i, Ki te kuku moe toka, No nga puke i waho ra e-i, He o no Te Harakeke, No Marae-karaha e-i, Raupitia ra, Ki te rau koromiko e-i, Ki te rau angiangi, No Tukehu kei raro e-i, Kia ’tohu to hinu, Te toto a aku tama na-i.

HE TANGI TAWHITO. Tera Kaiwaka, ka marewa i te rua, Kia ui atu au, kei ’hea te taonga, Kei roto i a au, e kai haere ana, Ngaro noa e Hare, i waenga i te hono, Te whakawaiwai nga patu i te whare, Te taiapotia i a Kiharoa, Te tamatatia, te ata o Kotuku, Hei patu whakawai, i te ranga awatea, I te whana tuku tahi, i te nui a Ti-’Wake, Koe riri horahora, i te rahi a Ti-Tahu, Koe riri aupaki, na o teina, Kei a Ti’, kei a Whare’, kei a Paru rauriki, E tu ai au, te maro-Whakatau, Hei taumata atu, mohou ki te riri na-i, Pau te ki atu, nau mai e noho, Ko Unu a Rau, ko ’Puhi taniwha rau, Hoki mai e tama, ka momoe nga ika, Ki roto Kaipara, e moe ana ratou, Moe ana te huia, ara ana te toroa, Nga matatahuna, i waho Waihi, Taiputia ra, te kahu a wherowhero, Tuhi ana i te rangi, me ko Ruataraonga, To toto ka tuhi, mau ana i te rangi, Te toto o Manu-mea, E waiho ana koe, he hau manowhenua, I runga o Kaka, i te pito kauika, I te hei piwhara, na-i.

HE WAIATA KARAKIA.

Na Pareraututu, waiata rangi mo tana tama.

Aue, i whare kino i a au, whare mataotao, Ka tuwhera kau ake te whare i moe ai, Ka ngaro a Te Hiko, Taku manu whakaoho, i te ata, e-i, He oti hoki te kawe ki te paeroa i uta ra e, He oti hoki te kawe ki te puke ahu mai i tai ra, Ki te toka tu ki te wai e, Nowhea e hoki ake to koiwi ora ki te ao, Kia manawatia iho e au, e-i, Manawa Tane, Manawa Tane, Ta taua whiti, Ta taua whiti, Ta taua rori, Ta taua rori, Tuturi whanake te papato, Paparu te angaanga o nga atua ki waho, E whia aku tama takotako, E rua aku tama takotako i, Whakarere atu ko Tu-makehoi, i, Tawhaki hoki taku tama, e-i, E we one tu, one ka, Ko Maru-te-whare aitu, Hurahia ko te tutu, Hurahia ko te ka, Hurahia ko nga atua, Ma wai e huaki, Maku e huaki, Ka matika he atua raeroa, Koia i Uru-te-rangi, Ka maranga i Uru-te-rangi, Ka kokia te whatu moana, Tautika, tautonu, Te roua atu, te kapea mai, Roua ki whiti, roua ki tonga, Hamama tu te waha o te atua raeroa, Te ko Hopi Hopa, Te atua i te taha rangi e oho—, E oho nga atua whio, E oho nga atua ta e oho i, Te hara i pakia ai koe, Mokai hau tenei te rimu, To whakatina, Ka takoto kei te tahua hi.

HE MAKUTU. Turou whakataha te rangi e tu iho nei, E kanga ki te whetu, E kanga ki te marama, E kanga ki te ra, E kanga ki te rangi, E kanga ki a Papa-tu-a-Nuku, E kanga ki a Whatitiri-matakataka, E kanga ki a Puaorangi, E kanga ki a Atutahi-marehua, Turou whakataha te rangi e tu iho nei, Kuruki, Kuruki o atua, Kuruki o tapu, Kuruki o makutu, Kuruki o whaiwhaia, Kuruki o kanakana, Kuruki o raweoi, Kuruki whakataha, To upoko-’pokokohua, Kainga reka, Ma raro mai koe i taku tou, Ma runga atu au i to upoko, ’Pokokohua.

HE TANGI NA PANGO, MO TE WHARAUNGA. Te iwi e moe nei, whakaarahia ra nge, Te tara ki Kaitoto e ru ana te whenua, Kua tutohungia ano nga aitua e Whara’, Ka kata te tiutiu, tirohia Uenuku, E hoka i runga te atua he nei, Kihai koe i kawea, ma te nui a Ti Ari’, Kia koaina koe e te mano e takoto, E Whara’ korero nui, ki te putea wananga, E tu ai koe, nga haupapa kowhatu, I runga o Totorewa ka ruia to tao, Ka mate ki reira whiua ki te maui, Ka hinga Rangiahua, pu kau o hau riri, Ki runga o Hangahanga i taroia e koe, Nga hau o te rangi, i haere koutou, Ki tua te marangai, kia whakaruku koe, Te punu i Rotua, kia hinga nui mai, Te mano ’Whakaue’, ka kai koutou, Ki runga te Pukeroa, tera e titiro, He po ka tuku nui, ka hoki whakamuri, Ki te ngohi whakarewa, kei a Muri’ a Pare, Nana i moumou, whakatoaia iho, Te tangata whainoa, me ko Te Waiatua, To roro e Haerehuka, te kai a Paretapu, Kaore e te iwi, e kaupehitia iho, Ka nui o hau ki te uru ki te tonga, Ka puea to mate ki reira na-i.

HE PANA, NA RARO. Turou, turou whakataha, E tapu taku upoko he puna wahine na Rangi a Kahu, Tuhoro-matakaka ko te pu o te hue i tupu mai ai, Ka toro te kawai makere te whakatawa, Ko ratou ra kiano i patete te Taitapu ki Parinui, Kia whakarongo mai te tini o Manahua i Motutapu, I te awhenga ra i Kaiweka, i Mokoia ra, Ka noa au e kaiure, Ka noa au, ka noa au he peka ano no taku tupuna, No Hinepito, no Rangiwhakapirikura, Ko te kura i ’hea, Ko te kura i hoki mai ai Tuhourangi, Ki tona whenua ha, Amioa, amioa ko te rua o nga hokinga mai, Hoki rawa mai ka kuraruraru, ka pohehe, He tiki hou hoki te tiki, He kura hou hoki te kura, A he topuni hou hoki te tarawa, He aha te kupu ka tito mai ai ki a hau, Akiaki noa, akiaki noa ki kore, ki kore ha, Kaore aku peka e te iwi ki te kainga, He rau nunui mai no runga no Paengaroa, Tapotu ki Rotorua ki Hakaipuku, Kei Manukaroa te whare awheawhe, O nga pakeke e noho mai te kongutu awa, I Utuhina noku ano, Ngongotaha noku ano, A Whetenga noku ano, A Horohoro noku ano, Te Whakamaru noku ano, A Maroa noku ano, Tutukau noku ano, A Paeroa noku ano, Noku anake ano, No taku tupuna no Hine-aupounamu, Kowharawhara piri noa iho ano, E taoi ki te tango i taku ure, Ina taku tena, Na taku toa i puta mai ai Urua-te-ao, I horo ai a Titaka, i mate ai a Tunoke, i mahue ai, Tou whenua, aha, aha, ina taku toa na.

HE WAIATA KARAKIA, NA TE ARATUKUTUKU HE WAHINE ARIKI, HE WHAKAHIHI MO NGA TANGATA O TAUPO. Te rangi e te pikitia, te kakea, He mano tangata, Te rakau mauri, te rakau tororire, Kia huri te taringa te tawara a te iti, Te tawara a te rahi, a te wahine whakakake, Ka tahi au ka utu, Ko au ko Te Rangi-matinitini, i runga, Ko au ko Puhaorangi, Ko au ko te Aoturoa-i-waho, Ko au ko Whatitiri-matakataka, Titirau-maewa, Maikuku-makaka, te whakatapairu-ariki, Raukatauri, Raukatamea, Maitiiti, Marekareka, Ruatamahine, te whakapitaumamaua, Te Komataarangi, Ru-Nuku, Ru-Rangi, Ru-Papa, Rukerekere, Tapauku, Tapahoro, me te pupu, me te hoata, Hineruarangi, ka toro ra i te whenua, Te ahi a te wahine maru kore, Ka mau te tohu kai te rangi, Ko te tihi o Manono, E kore koe e tau hei whai ake mo te taki-aho-ariki, O te wahine maru kore, e, Ko aku atua, ko aku taniwha, Aku karakia, ka rite ai ki a hau, Kei pahao koe e, kei whakahihi Taupo e takoto nei, E rori ra i o rori, e poke ra i o poke, tu kau, Ka kopi, ka kopi ai Mata-Nuku, Ka kopi ai Mata-Rangi, ko te wahine turituri, Hakoakoa ko Mahutu ki te papaihore to i, Hurua, hurua te maro, whawhea, whawhea te maro, He maro aute to koutou, He maro raurekau to kopi ai wherahia, Ue ’hau i tapu ai, e hau i te atua, Matakite whaiwhaia, me he atua koe, Tuhituhi ka riro, ka riro, Kanga, kanga koe ki te tangata, Ko koe, ko au, taua nei tarawhitia, whitia, Whitiwhitiora, e tahuri noa ana, e tau noa ana, Te ai he taiepa mo te tinana, Kua kite au he pounamu, Ko Tairapanga, na taku tupuna tekau toki ko Waihou, Kua moe atu i to whare, ka whiwhi koe, Hei whakatairanga mai ki a hau, No taku tupuna anake te whare i purua, Ki te pounamu, E ai te papa, ko Whakaari, Kei taku kaki te Kiekie, E ngangahu nei Puwerewere, Ko Patumoana, ko Hikawera, Te Tiwha-o-te rangi, te Ngako-o-Kiritara, Ko Rangipaia, ko Otakou, Tuhitaroa, Ko Punohu, ko Kaukau-matua, koa, Nga nui o te wahine wehi kore nei, Tururu ranei, e piko ranei, e mate ranei, Ka taia koe ki te hao, hao, a waia, Takoto te tuara nui o Paia, ko Rongomai, Hapainga te aho o to tupuna, tama-wahine, I ariki ai ki te taniwha, Tukua te rangi a te tama a te tangata, Kia piki, ko te rangi au, ka papa te whatitiri, Tukua te hau o pungawere, Kimihia mai e Ngahue, ko te whenua e takoto nei, Ka ai he oneone mahi kai ma te wahine tito haka, Ko taku tupuna ko Ngatoro’, Hei ru kai ki Taupo, Ka ora koe te titotito, pahao taniwha, Kei te reinga te taniwha, Ka pupu ake te rakau ko Waitahanui, Tena te mea whero te mau mai na, kei te weruweru, Te tikanga i hurihia ai te Ruapeka, E kimi ana i te haerenga mai o aku tupuna wahine, Nana te puia i waha mai, Ka pupu ana ko Whakaari, Ka toro haere ki te whenua, Te whakamutunga ko Tongariro, E kimi ana i te kawai o Hauanui, O Hauaroa, o Hauakuha, A o Kahukuranui, Kahukuraroa, Kahukurakotare, Ranginui, Rangiroa, Rangipouri, Rangipotango, Rangiwhetuma, Rangiwhekere, Aonui, Aoroa, Wheneke, Whetara, Tane i te Kapua, Rangiao, Puwhaorangi, E rite ranei a taua korero, e kore ra e rite, Kua takapau koe ki raro ki Papa-tu-a-Nuku, Ki te rangi o te atua, aue he atua, Ko te rangi tenei e tango ai nga tapu, He tapu, he tapu, he tapu mai runga, He tapu mai raro, he tapu mai i a Whiwhia, He tapu mai a Rawea, he tapu, Ka puta kei waho, he ariki tapu ihi, tapu mana, Tapu i te ata he tapu, he tapu, I hara mai ’hea te teretere o Ranginui, I hara mai runga, i hara mai raro, I hara mai te huru manu, I hara mai te taketake, Hei purongorongo ki reira, Hei korerorero, rongorongo ki reira, Pikipiki taku manu e Ru e, Ki te pehu tangi rua ai e Ru e, Ki te pu tarauihi rauake e Ru e, Whakatu te epa o te ariki, hiki ake oriaria, Ko te epa o wai? ko te epa o Ranginui, Ko te epa o wai? ko te epa o Rangiroa, Ki tua te tapa kiwa te whatu o Kahiwahiwa, Tairutu whenua ia, Taranaki whenua, ia, Tairutu whenua, ia, Taranaki whenua ia ka marewa, Kakatahangai kia marewa he ika, He ahunga mai, he aponga mai i Hawaiki, Ka tupu, ka rito, ka toto, ka tahe, ka whakaikura, Ka whai ringaringa, Ka whai waewae, Ka tupu au he tangata, Mau ana taku ringa ki a Aparia, Kauwhatanui, Kauwhataroa, Ki a Kahukura, Kahukuranui, Kahukuraroa, Kahukowhea, Kurawaka, ka tuhia, ka tahia, Te one mokinokino e takoto nei, He atua noho piki kore ra, Rangaranga, rangaranga ra taku takapou, ka pukea, Hei moenga mo aku rei tokorua ka pukea, Hei kowhanga e tu mai i runga o Huatea, Te maninikura he, Mata pekapeka, mata pekapeka, Mata ruahine, wahine i kawea aue te Rupe, Kawea au ki runga te rangi whatitiri mau, E te Rupe, Rupe iho Rupe, Rupe ake Rupe, Rupe-te-anoano Rupe, I kawea ai au ki tai o Motutapu e Rupe he.

HE WAIATA. Kaore te whakama i a au e kui, Awhi kau Ake au nga pou whare, Ki Tihirau-o-te-rangi, Ka iti, te Whakama te ngakau hoki atu, Au nei ki te ao he whakarewanga, e, ka iri aku mahara, Ka tu au i te tohu, Hei aha, te Korero i waiho ai au, I te ngutu mau ai, ka pono, te Maikuku i whakaita iho e, Tuanehu rawa e, Taku nei I ano ka pirangi haere, Te tai ki a Kapiti, ki te makau Ra, e naku i huri atu, Ka wehe te aroha, Ka rumaki Na ki waho he wai kei aku kamo, Te utu noa, i.

HE WAIATA. Takiri ko te ata e, Runga o Whakapou, Ko te hoa i au e, tenei ka ora mai, Hoki mai e tai e, ki te aukaha i a te Arawa, Maunga tu noa e Kauae i uta ra, Ka ngaro hoki ra e nga totara whakahi o te wao, E ahu ra waho nga rake pinao, Waho te Tumu e, i roto te Paroa, Kei tomo korua e te whare o Kiharoa, Ka rau tamitia e, ka toenga kaitia, E ahu ki waho ra e, te whare o Te Whakatiarere, Ko Taharangi, ko Hikareia e, Mau ana to patu ko Te Waharoa, Ka nui te taonga e, Ka hoki mai ki te iwi na-i.

HE WAIATA. Takiri ko te ata kia korihi te manu, Mataotao noa te tautanga iho, Kei whea ko te tau i whaia e au, Ra ka tuku atu ki te kiri e kakara, Nau e hine i toka kia mamao, Waiho ki te tinana ko te toiki kapara, E tu ki te ngahere o te Tipi kei tua, Nohea e Tua-tuku ai to tere, Hei pere ki te tai o Hauraki tua, ’A tomokia atu te whare o Tiaho, Tau kei a Oke kei riri noa mai, Aha i riri ai, mau ano te tinana.

HE WAIATA. Te atua e-i, ka mana hoki i nga rangi ra, To tikitiki whakamanamana, Ka makoha i te au, e-i, Te ahi a Rurumai, Te ahi a Turamaroa, Ko te ahi tena i tungia ai, Ka wera i reira nga toa a Maihirangi, Ko Mangotutu, ko Mangorewa, i hukuia noatia, Ka ea te mate o Tuwhakararo, e-i, Rangi e tu nei ka heua te po, Papa e takoto nei ka heua te ao, Takahuirangi ai nga po i te rangi, Ma wai e whakamana i te waka ka tukoki, I te waka ka tahuri, Te iwi ka ngaro e kati te ta noa, Taku purapura tuawhiti e-i, taku kowhatu turua, e-i, No roto rawa koe e hika e-i, no nga wai e rua, e-i, No Takangaioapa e, no Rangitaiki, e-i, Ki’ whakapaea koutou e, Hei kai-hau-kai, ka mahora ki te aroaro no te atua, e-i, Ma te hau torua e, Mana e whakahoki mai, Nga ngutu awa Waiiti, i waho Korero, e-i, Ki te tira o Tu-mata-whaiti, e-i, Ki te riri horahora ki te hui a upoko noa, i.

HE WAIATA. Moe atu nei e au, E ko te tane koua wehea, Ko aku mahi nui o nga rangi ra, O te wa ra koi puhou ana, Ka hara mai tenei ka takoto, Ka pae tau noa au kai te whare, Ka tu au hai rahui tapu ki te whana, Ko Taramainuku, He makanga rimu ki te tua-ahu, Kai tae raro koi tapau, Ki te ahi.

HE UMU KARAKIA WHAWHAI. Te umu na Rua-te-po, Na Rua-te-ao, Na Rua-te-whatongatonga, Te umu tupoupou Nuku, Tupoupou Rangi, Rorohuri, Rorotea, Tuku tonu, Heke tonu te ika ki te po, Tuku tonu, Heke tonu te ika ki te reinga, He ika ka ripiripia, He ika ka toetoea, He ika ka haehaea, He ika ka wawahia, Tukua mai te ika a Itupawa, Tukua mai te ika a Hangaroa, Tukua mai te ika a Rongomai, He ika ka ripiripia, He ika ka toetoea, He ika ka wawahia, He ika ka haehaea, Ko te ika na nga atua, Ko te ika na nga pu, Ko te ika na nga tohunga, Na te kahui tupua, Na te kahui tohunga, Ma tenei tama, Ma tenei tauira.

HE WAIATA. Kaore hoki koia te mamae, Ngau kino i roto ra, Te ao uru e kotiri ra, Au' atu te whakangaro, I te tautara ki Orangi ra, Kia mihi au, Whakatau rawa iho te kaokao, Te tau ki raro ra, Kei te hua taku kiri i te pura whetu, Kai runga kai te rangi, Tuku iho koe ki raro nei, Kia ata tirohia o mahi nei e te tangata, I haoa e te puku, I aua kia tae ki te watanga o Waikato, Ka noho waenga noa, Moe rawa iho nei ki te po, E wawae ana taku ringa, I te reinga tua-rua, Te whare i a Miru, Ko te otinga atu o te wairua, Kei wheau ake ki te ao.

HE WAIATA. Aha kei taku ate e hahae nei, he mamae ra, Au ana taku moe i te tuatahi e te iwi, Ka hua hoki au e te hoa, Kei te ata noho koe, Kaore ia ra kei te tutara koa ia, Kei whea ra te pakaha ra, Ka tiwaea ki te taha ahi e, Ho mai koia kia rumakina, Iho ki raro ra, e, Te Tawatutahi kei hoki ake, Taku wairua, kei manako mai, hoki, Ki te tau i whaia nei e, Waiho me tuku atu ki te kaha e whiri hou ana, He kupenga tenei ka ruha, Ka paea ki te one, ki Ohui ra, He riri te kore na te iwi ware ra.

HE WAIATA. Moe atu nei e au, Ko Te Teketapu, i au rawa, Oho rawa ake nei ki te ao, Ko te whare kau i a Tawhi ra, Ho mai he ri ki te whatitoka, Kei mohio atu te titiro, Ki te korua e hoe ana o Hikareia, Ki Ohau ra, Ko Te Amohau ki te kawhaki, Kei eke wawe, au ki runga ra, Kei hinga noa ki te raorao, Te pikitia atu, Ruahine e au.

HE MAURI, NO MURI O TE PURENGA.

Na ka tango te tohunga i te weu i whitikiria ki te tira karamu, ka whakanohoia ki runga ki tenei tangata tona mauri, poto katoa i te tohunga te whakairiiri, i muri iho i te kotikotinga o nga makawe, me era karakia nunui ano, o taua purenga, ka whakahua te tohunga i taua mauri.

Ai tena te mauri, Te mauri ka noho, Ka noho ki runga, Ki enei nga tama, Ki runga ki enei nga tauira,

Me te tira ano ki te ringa.

Ei tena te mauri, Te mauri koi runga, Koi a Ranginui i runga, Koi a Rangiroa i runga, Koi a Rangipouri, Koi a Rangipotango, Koi a Rangiwhetuma, Koi a Rangiwhekere, Koi a Tu-te-ngana-Nuku, Koi a Tu-te-ngana-Rangi, E tapumaroro koi runga, Koi te uira i runga, Koi te kanapu i runga, Koi te kowhera i runga, Koi te tuhi i runga, Ko te rapa i runga, Koi runga, Koi a Whatitiri-matakataka, Puaki-Nuku, Puaki-Rangi, Puaki hau koi runga, Koi a Pu, Punuku, Purangi. Puharuru, Koukou-mataero koi runga, Koi te kahui tupua, Koi te kahui tawhito, Koi te apu-matangi i runga, Koi te kahui tohunga i runga, Koi te kahui atua i runga, kai runga, Koi a Ranginui, Koi a Rangiroa, Koi a Rangipouri, Koi a Rangipotango, Koi a Rangiwhetuma, Koi a Rangiwhekere, Koi a Rangipakakina, koi runga. Koi a Ru, Ru-Nuku, Ru-Rangi, Ru-Papa, Ru-take, Ru-kerekere, Ru-ngatoro, Ko Manatu, Ko Manatu nga atua, Ko Manatu nga pu, Ko Manatu nga tohunga, Ko Manatu nga tapu, Ko Manatu enei nga atua kiato. Ei tena te wai ka rere, Ka rere ki runga, Ka rere ki raro, Ka rere ki roto ahu, Ka rere ki mua ahu, ki te itinga, Ka rere ki te nuinga, Ka rere ki te roanga, Ka rere ki te potonga, Ka rere ki runga, Ka rere ki a Whatitiri-matakataka, Puaki-Nuku, Puaki-Rangi, Puaki-hau, Ka ea Hawaiki, Ka ea nga pu, Ka ea nga tohunga, Ka ea nga tupua, Ka ea nga atua kiato. Ei tena te wai ka rere, Ka uhiuhi ki tenei tua, Ka koukou ki tenei manuka, Oi, ka ea au ki te whai-ao, Ki te aomarama, Ko Maiea, Tawhiwhi Rongo. Ei tena te au ka rere. Ka rere ki a Aio-Nuku, Ka rere ki a Aio-Rangi, Ka rere ki a Aio-Papa, Ka rare ki a Aio-Take, Ko Manatu. Ei, Ko Ngai, Ko Ngainui, Ko Ngairoa, Ko Ngaipehaianoatia, Ko Ngaitaiaianoatia, Ko te Manuwaerorua, Ei ko Whanake, Ko Whanake i te korenga, Ko Whanake i te itinga, Ko Whiro, Whiro-te-tupua, Whiro-te-tawhito, Ko Tiki, Ko Tiki-tawhito, Ko Tiki-i-ahua, Ko Tiki-i-apoa, Ko Tiki-whakaringaringa, Ko Tiki-whakawaewae, Ko Tiki, Ko Tiki-tawhito-ariki, Ko nga tangata tokotoru, Ko Uru, Ko Ngangana, Ko Wai-o-Nuku, Ko Wai-o-Rangi, Ko Toi-te-huatahi, E Toi’, Rauru, Whatonga, Rutanga,

Nga tangata kai katoa.

Ko Amaru, Ko Tahatiti, Ko Apamaru, Rua-Nuku, Rua-tapu, Rua-Rangi, Ko Rakeiora, E Tama-ki-tua, E Tama-ki-waho, E Tama-ki-te-whaiao, E Tama-ki-te-aomarama, Ka puta au, Ka ora au, Ki te whaiao, Ki te aomarama, Oi, ko Ranginui e tu nei.

Ka rere atu nga ringa, ka popoki iho ki rung i nga matenga o te whakamenenga katoa, ka whakahua i tenei.

Ei tenei hoki te ruruku, Ko te ruruku o nei nga tohunga, Ko te ruruku o enei nga tama, Ko te ruruku o enei tauira, Ko te ruruku o enei nga atua kiato. Ei tenei hoki te mauri, Te mauri koi a Hanui, Koi a Haroa, Koi Rarotonga, Ko Tu, Ko Tu-te-papa, Ko Tu-te-whakamoana-ariki, Ko Hape-ki-tuarangi, Ko Tu-matauenga, Ko Tu-kariri, Tu-karitarita, Ko Tu-kaitaua, Ko Tu-horokai, Ko Tu-mata-whaiti, Ko Tu, E Tu, E Ue, E Hou’, E Tama’, E Kahu’, E Atua, E Tawake, Uenuku, Rangitihi, Tuhourangi, Taketakehikuroa, Te Wiwini-o-rongo, Te Rongorere, Rongo-rere, Rongo-hokai, Rongo-karere-i-waho, Rongo-kahoka, Rongo-te-angina, Rongo-ki-te-kapua, Ko te Puaha, Ko te tama, Ko tauira, Koi a Rangitihi, Koi a Tuhourangi, Uenuku-kopako, Koi a Tama-te-ranui, Rangihurupapa, Ko Turakirae, Koi a Rangimangarakau, Koi a te Whatuaohia, Koi a Whakauetaonga, Koi a te Okotahi, Koi a te Whatu, Ko Te Whatu, Ko Whakaue-kai-papa, Ko Tawakeheimoa, Koi a Rangiwewehi, Koi a te Oro-o-te-rangi, Koi a Ngata, Koi a Toa-anuanu, Koi a te Manu, Koi a te Kiato, Koi a te Rangi-te-whata, Koi a Tauhe, Koi a Rangiwewehi, Koi a Kereru, Koi a Pupuau, Koi a Pake, Koi a Kurukitu, Koi a te Kahu-o-te-rangi, Koi a te Apoapo, Koi a te Putanga whaiao, ki te aomarama, Koi a Pake, Koi a Riko, Koi a te Rangi-kauariro, Koi a te Apa, Koi a Ngatoro-i-rangi, Koi a te Rangi-kauariro, Koi a te Roto-parera, Koi a Riko, Koi a Ngori, Koi a te Ahonga, Koi a Riko, Koi a Moko, Koi a Maka, Koi a Riko, Koi a Taupe, Kei te putanga ki te whaiao, ki te aomarama, Tena te mauri ka whakanoho, Tena te mauri whanatu na tena oti, Te mauri koi a Rangitihi, Koi a Rangiwhakaekeua, Koi a Rangiteaorere, Koi a Kaiure, Koi a te atua o te po, Koi a Korokaihau, Koi a Kiritako, Koi a Hikapirau, Koi a Uruahu, Kei nga pu, Kei nga take, Tena te mauri ka whakanoho, Tena whanatu na tena oti, Koi a Rangitihi, Koi a Tuhourangi, Koi a Uenuku-kopako, Koi a Whakaue’, Koi a Tawakeheimoa, Koi a te Aouru, Koi a Tu-te-okotahi, Koi a Kereru, Koi a te Whare, Koi a Rautao, Koi a te Toko, Koi a te Whetu, Kei te kahui tupua, Kei te kahui tawhito, Kei te kahui tohunga, Kei te kahui ariki, Koi a koe, kei te putanga ki te whai-ao, ki te Aomarama, tawhiwhi Rongo.

HE MATA HUNAHUNA, KIA NGARO AI I TE TAUA. Huna, Huna-moki, huna-moki, Ngaro-moki, ngaro-moki, o-i, O te Ranginui e tu nei, O kanohi e titiro mai na, Titiro ki runga, O kanohi e titiro mai na, Titiro ki te whetu, O kanohi e titiro mai na, Titiro ki te marama, O kanohi e titiro mai na, Titiro ki te ao, O kanohi e titiro mai na, Titiro ki te ra, o-i, Ko te tai ka rehua, O kanohi, Me ou whakaaro e hara mai na, Taiarehua, I o pumahara e hara mai na, Taiarehua, O patu e hara mai na, Taiarehua, O riri, o patu, o uaua e hara mai na, Taiarehua, taiarehua, I o kanohi, Taiarehua, taiarehua, Taiarea i o kanohi, Taiarea, Taiarehua i o mata, Taiarea, taiarehua, I o ngakau riri, patu, Taiarea, I o wehi, i o nguha, Taiarea, I o toa, Taiarea, o-i, Taiarehua, taiarehua, O kanohi e titiro mai na, Tataia ki te whare pungawerewere, Whakahurua i o mata, Whakahinapo i o mata, Whakakoraparapa i o mata, Whakahinga noa, Whakamate noa i a koe, Whakawairangi i a koe, Whakaturakiraki i a koe, Whakaropepeke i a koe, Whakahauhauaitu i a koe, Whakaruhiruhi noa i a koe, Tau te ruhi ki o peke, Tau te ruhi ki o patu, Tau te ruhi ki o toa, Tau te ruhi ki o waewae, Ruhi noa i o atua, Ruhi noa, ngenge noa i o pu, i o take, Ruhi noa, ngenge noa i o makutu, Tenei te po ka ruruku, Tenei te po ka koukou, Tenei te po ka totohi, Tenei te po whanatu na, Ko te po o aitu-kino, o aitua, Te tuku atu ki a koe, Te tatau atu te kohu i a koe, Tenei te po ka totohi, Tenei te ao ka hara mai, Ka hara mai ki a hau, Ki a hau ki tenei pu, Ki tenei tama, Ki tenei tauira, Tatau atu te kohu, te po i a koe, Whiti mai te ra ki a hau, Ko te ra o te mahara, Ko te ra o te ora, Ko te ra o te korikori, Ko te ra o te maramatanga, Ko te ra o aitu, O Wai-marie to, O Wai-marie to he.

HE KEKA, MO TE WEHI-O-TE-RANGI. Ngongotaha maunga, He maunga tohu mate, Ka riro Te Wehi-o-te-rangi, A hoki kau noa mai hoki a Te Amohau, Ki te kainga o Taiporutu, Ru ana te whenua ki a koutou e pa ma, I whakatakotoria ano ki te korero e pa ma, Whanatu ki roto, Kei te tuketu a upokokohua, Ko wai e aha nei, Kei whea Mohopoto, a Te Tatu, Nga tangata tinetinei ahi ki nga whenua, E piki i te au heke ki Mangaohoi, Ko Te Kiri, ko Te Ngohi, ko Irirawa, Me tangi, me aha.

HE WHAI, MO TE TANGATA WERA I TE AHI, KIA MAHU AI. Te whai kurukuru matahi, Kurukuru matahi, He ro ki uta, He ro ki tai, Tikina mai whakaorangia, Hei mahi kai mau mataua e Tiki-matakahurangi, Ka mahu, te mahu, e-i, Pera hoki ra he ahi tahu naku ki runga o Hawaiki, Kia pehia mai hotupe, hotuoru, Hotumianga, hotukakenga, Ko koe kei taumahakitia e koe te kiri o tenei mate, O tenei mahaki, Tineia mate te wera, kia tineia mate ka, Kia tineia, mate te anini, Kia tineia, mate te hura, Kia tineia, mate te whewhe, Kia tineia, mate te ahi atua, i Hawaiki, Ka pakia, ka pakia, Raua te kiri, raua te kiri, raua te kiri to, Whai anu, whai anu te puna, Nga puna i runga e ho mai ki to kiri, Te ua a whatu e, ho mai ki to kiri, Te ua nganga e, ho mai ki to kiri, Nga puna i runga e, ho mai ki to kiri, Te pupu, me te hoata e, ho mai ki to kiri, Nga puna i raro e, ho mai ki to kiri, Nga puna i Hawaiki e, ho mai ki to kiri, Nga puna i Rarotonga e, ho mai ki to kiri, Whai anu, whai anu te puna to, Nga puna i Aotearoa e, ho mai ki to kiri, Hei whakawhai anu mo to kiri, Hei whakamatao mo te kiri o tenei mahaki, Hei whakanene mo to kiri, Hei whakamahu mo to kiri, Hei whakareka mo to kiri, Hei whakaora mo to kiri, Mirimiri ana, e toto ana, E whakaora ana, e whakanene ana i to kiri, To kiri, to—to—he—.

HE KEKA. Aue, Aue, Kimikimi noa ana, Rangahau noa, kei whea Tarakumekume ka ngaro nei, Aua, kei roto kei te wharekura e titi huia ana, E kapo ki te whetu, E kapo ki te marama, E kapo ki te ata o to tane, Ka riro a Te Tope-o-Pikiao, E ka rehua koe i te ata, Te maunga taki mate nei Matawhaura, Ka noho peto te Ipututu, Kei runga kei te pitau e wheterotero ana te arero, Ki tona okaoka ki te riri, I tutaumahatia ki te peka, Ka mana ai o karakia, Ki te ika tukupunga, Ki te au o te moana, E te ki ko te waha.

HE WAIATA. Auahi werohia ki Tararu ra ia, Kei raro Te Kaho e aroha nei au, Momotu kino ana te tau o taku ate, Aha hoki koa te wa moana nui, Nana i arai kei paritua au, Kei rangitawhiti koe, E ngari te koko e mahi haere ana, Ore ki te tangata he whakapahoho noa, Ta te raumati hanga, Ka rohe au i konei.

HE KARAKIA WHAKAPOTO I TE PO KIA HOHORO TE AWATEA. Aha te manu i rere mai i runga o Hawaiki, Ko riretoro, takiri te ata, korihi te manu, He kaka te manu i rere mai i runga o Hawaiki, Korihi te manu, kaore ka tino awatea, Pitoitoi te manu i rere mai i runga o Hawaiki, Korire takiri te ata, ko te manu kaore ka tino awatea, E tatari atu ana ki nga tamariki o Ruawahia, E tangi mai nei, Ka whakatoro te kohu o Hakaipari, Waiho Maurea hei tiherunga wai o Matirau, Ka tangi te piopio, Aha, he po, he ao, He po, he ao, Takiri te ata, Korihi te manu, Ka ao, Ka ao, Ka awatea.

HE KORERO APITI ano NO NGA WAIATA NEI.

No 1.

Na, tenei ano te take o te whakatupuranga o te tangata, ka tahi ka ata korerotia.

I mua, i tena kupu e mea na i te tuhituhinga tuatahi o nga tupuna: I a Po, i te Po tuatahi tae noa ki te Po tuangahuru, ki te rau, ki te mano. Koia tenei, kaore ano hoki i whai ao noa, e pouri ana ano ki te maori. Ko Rangi ano, me Papa; e piri tonu ana kaore ano i wehea noatia, a e rapu noa ana, ana tamariki i te ahuatanga o te po, o te ao.

Ka whakaaro ratou, Tena, tatou ka rapu tikanga, mo Rangi raua ko Papa, kia patua ranei, kia wehea ranei, ka mea mai a Tu-matauenga, ae, tatou ka patu i a raua. Ka mea atu a Tane-mahuta, kauaka, e ngari, me wehewehe raua, ki runga tetehi, ki raro tetehi, kia kotahi hei tangata ke ki a tatou, kia kotahi hei matua ki a tatou, ka whakaae ratou tahi, ka tino aroha ano tetehi o ratou ki te mea i wehea ai raua, tokorima i pai kia wehea, tokotahi i aroha.

Koia ena kupu, Te po, te po, te ao, te ao, te kimihanga, te hahaunga, i te kore, i te kore, ko ta ratou rapunga whakaaro hoki mo o ratou matua kia tupu ai te tangata, Na ko tenei kupu, ko te nuinga ko te roanga, ko te nuinga ake o a ratou whakaaro patu i o ratou matua. kia ora ai te tangata, koia tenei a ratou tikanga.

Ka tango te tuatahi te taea e ia, ka tango te tuarua te taea e ia, te tuatoru, me te tuawha, me te tuarima, a na te tuarima ka taea, aue noa ana a Rangi raua ko Papa, aue noa ana, hei ahatanga ma Tane-mahuta te titokotia ake ai, panga iho te pane ki raro, ko nga waewae ki runga, ana—aua tonu ake te rangi, aua tonu iho te whenua ki raro, koia nga pepeha nei, na Tane i toko, ka mawehe Rangi raua ko Papa, nana i tauwehea ai, ka heuea te po, ka heuea te ao.

Ka tupu te whakaaro i a Tawhiri-matea mo ana matua, kei tupu te pai, tona whakatikanga ake, kei te whai ano i tona matua, kia tahuri mai ai ia ki te whawhai ki ona tuakana, ka tupu te whakaaro i a Rangi-nui, me te whakarongo atu a Tawhiri-matea, a ka mohio atu, tona whakatikanga, ana, koia a te Aonui, a te Aoroa, a te Aopouri, a te Aopotango, a te Aokahiwahiwa, a te Aokanapanapa, a te Aowhekerekere, a te Aotakawe, a te Aopakakina, a te Aowhatongatonga.

Ana, tona putanga, ko te apu hau, ko te apu matangi, ko Tawhiri-matea, pa ka pa tona waha ki a Tane-mahuta, ana na—whati poro pu i waenga, me nga manga, ana takoto ana i raro, ma te huhu, ma te popo; tana whiunga ki te wai, ana na,—ko Tuparimaewaewa, ko Urutira, ana na,—ka whati a Tangaroa ki te wai, no reira aua tangata i totohe ai, tatou ki uta, tatou ki te wai, te rongo etehi, te rongo etehi, wehea ake etehi, he hapu ano, he hapu ano, ko te hapu i a Tu-wanawana, i noho i uta, ko te hapu i a Punga, i haere ki te wai, nga wehewehenga, a Tawhirimatea.

Koia enei pepeha, taua ki uta, taua ki te wai, ka mea atu tera e hiahia ra ki te wai, haere koe ki uta, whakaahua ki te ahi rarauhe, ka mea atu tera e pai ra ki uta, a, haere koe ki te wai, whakairihia ki runga ki te rourou kai maoa, haere au i uta, ko Tu-te-wehiwehi, ko Tu-te-wanawana, ka wehea era, ko Rongo raua ko Haumia, ka tangohia ake raua e Papa, ka huna ngaro noa.

Ho mai rawa ki a Tu-matauenga, te ngaueue, te aha, a mutu noa iho, ka tupu te whakaaro i a Tu', mo ana tuakana, i whakaaro

nei kia wehea o ratou matua, a kaore nei i toa tahi ki te whawhai, a haere ke tetehi, haere ke tetehi, ko Tu-matauenga anake, i toa ki te whawhai ki a Rangi, rana ko Tawhiri-matea, ka tupu te whakaaro o Tu-matauenga, kia whawhai ia ki ona tuakana, tokorua i tangohia ake ra e Papa, ko Rongo raua ko Haumia.

Ka rapua nei e Tu', he ritenga mana kia whawhai, ka rapu ia i a Tangaroa, ka kitea ki te rara, ka rapua kia taia he kupenga, ka haoa, ka pae kei uta, ka rapua ko Haumia raua ko Rongo e Tu-matauenga, ana ka kitea e ia ki nga makawe, ka mahia, ka mate era, ka rapu ano i te whakaaro mo Tane-mahuta, no te mea kaore i hoki mai hei hoa mona, ka mahara ia kua whai uri ia, a ka nui haere, ka whakatupu kino mai ki a ia.

Ka taia he mahanga; ka mate nga uri o Tane-mahuta; ko te maori-tanga o nga ingoa o enei, ko Tangoroa he ika; ko Rongomatane, ko te kumara; ko Haumia-tiketike, ko te aruhe; ko Tane-mahuta, ko te rakau, ko te manu; ko Tawhiri-matea, ko te hau; ko Tu-matauenga, he tangata.

Ka mate ona teina i a ia, ka tahi ka wehewehea ona ingoa, ko Tu-ka-riri, ko Tu-ka-nguha, ko Tu-kai-taua, ko Tu-whakaheke-tangata, ko Tu-mata-whaiti, ko Tu-matauenga.

I whakaritea tonutia ona ingoa ki a ratou ko ana tuakana, a tokowha ona hoa, i kainga katoatia e ia ko tahi i tapu, ko Tawhiri', ko tona whakapakanga, i waiho tonu hei hoa whawhai mona, i rite ano ki taua riri ta tona teina riri.

I reira, ka nui haere te maramatanga, katahi ka nui haere nga tangata i huna nei e Rangi, raua ko Papa, ko te tupuranga tangata, ko Tu-matauenga ratou ko ana tuakana, ko era ano i a Po, i a Ao, i a Te Kore, i a Te Kimihanga, i a Runuku ma: Puta noa mai ki a Ngainui ma, ki a Whiro ma, a ki a Tiki ma hoki, a wehea rawatia ake te Rangi, me Papa, kua nui noa atu nga tangata i roto i te pouri, no reira ano te take o nga karakia mauri, pana tamariki, karakia ranga, karakia mahaki, karakia mo nga kai, karakia mo nga taonga, karakia mo nga wairua.

Na reira mai ano nga take o nga mahi a te tangata maori, ka nui haere mai te pai te kino, te riri, te ata noho, me nga tini mahi tika a te maori: a tae noa mai ki te tupunga o Ta-whaki, o Tuhuruhuru, o Maui-tikitiki-o-Taranga, o Whakatauihu, a tae noa iho ki te whakatupuranga, i a Uenuku, i a Houmaitawhiti, i a Toi-te-huatahi.

Ka tupu nei te whawhai a ratou i to ratou nohoanga i Rarotonga, ara i Hawaiki, ka tupu nui haere, nui haere, a ka rahi, ka tae ki te pokai tara a Manaia. Tera take nui ano o te whawhai a tae noa mai ki te kainga o nga popoa o Uenuku, ka tahi ka whakatika tonu, ko Tamatekapua, raua ko tona teina ko Whakaturia, ki te kai i te poporo whakamarumaru o Uenuku, otira he take pai ano mei ata whakaritea e ratou, ina hoki, ko te take tenei, kainga ana nga pirau o te tapoa o Uenuku e te kuri a Tamatekapua, ko te ingoa o te kuri, ko Potakatawhiti, i patua e Toi raua ko Uenuku, kimi noa a Whakaturia, moimoi noa moimoi noa, i a pa, i a pa, a tae noa atu ki te pa i a Toitehuatahi ma, e moimoi haere atu ana, ka tau mai i roto i te puku o Toi, te kuri ra, e ka tahi ka haere tonu atu te tangata ra, ka tau tonu mai te kuri ra.

A ka tahi ka whakatauki iho a Toi, ai, taurekareka e, i huna iho koe ki roto ki te hoparanui a Toi, e tau ake ana ano koe e taurekareka: Hoki tonu mai a Whakaturia, korero tonu atu ki tona tuakana ki a Tama.

Whakatika tonu, ka marere nga kakahu, kei te wai, kei te tuahu po noa, ao noa, po noa, ka kopa te toto o te tuahu a te tangata ra; ka whakatika ia me tona teina, ka haere, haere ana tetehi, i ona waewae ano, haere ana tetehi i te waewae rakau.

Na, ka tae ki te poporo rakau, kai ana, hoki mai, hoki atu, nawai i ngaro, i ngaro, a ka kitea, te paunga ake o nga mea o raro, ka pureirei ki runga nga mea i toe.

Ka tae atu te tohunga kia kite, tae rawa atu, ko te poupounga o nga wae rakau, me nga wae tangata, ka tahi ka whanga i te ahiahi, ka tae mai, te ngaro taua maia, e wheo noa ana mai, me ona toko, ka maranga te huaki, ka mau, tokorua iho ano, i

mau te teina ki te take o te poporo, i mau atu tetahi ki te taha o te akau.

Te maunga ano i mau ai, tu tonu i runga, mau kau ake ana ki nga toko, te tata ake ki te tangata i roa ake, ka mea te kai hopu; tuaina ki te wai, ko etahi, anana ki uta, anana ki te wai, kei ora ia, ae ana ratou, ano ra ko Tama', eii, ka ora rapea ahau e ka tuaina ki te moana, e ngari ki uta, ka mate au.

Ano ra ko te kai hopu, ae ana ara tuaina ki uta, ana ka hinga te whakatikanga o Tama’, a haere ana ka ora, a mau atu ana te teina, mau ka mau, ka takaia ki te takapau, ki te karukaru, ka whakairihia ki roto ki te whare, ka tahuna te ahi, ka emi mai te mano o te tangata ki te haka, ki te waiata, ki te piu, ki te tutu kai, ki te tii, ki te ponga, ki te punipuni, ki te takaro, ki te pukana, ki nga mahi tinihanga a te maori.

I a po, i a po, me te whakarongo iho te tangata ra ki nga mano o Uenuku e kori ana i roto i te whare, a ka tae atu te rongo ki a Tamatekapua, e kei te ora ano tou teina, kei runga i te whare e iri ana.

Po iho ano, ka whakatika mai taua maia ra, ka eke ki te tuanui, ka pakarua iho, ka mea iho e tama? e a kei te ora tonu koe, ae, e pehea ana te haka a te iwi na? e kino ana, ekore koe e pai ki a mea iho, ka tae te kino o te haka a tenei iwi. Me he mea maku te haka, koia kau, a ki te paingia mai koe, kei te roro au e noho ana, a to putanga mai ki waho, maku e karatiti, te whatitoka me te pihanga.

A ka emi mai taua iwi, me te haka ano, pera iho ana ano ia, a ka tukua iho, ka mea mai—e haka ra, ka mea atu ia, e kino ana ahau, e ngari me heru, me tiatia ki te raukura, me kakahu, ka pai ai.

Herua ana ka pai rite ana ki tana i pai ai, ka tango ki te paki whero o Uenuku, ki te maipi, ano ka oria e te hau, te maunga ki te tatua, he karakia ano, te maunga ki te maipi, he karakia, te whakatikanga ki runga, he karakia ano. Te hakanga i haka ai ana na, hinga noa ake tetehi taha, tetehi tahi, puta noa ki te

whatitoka, hoki mai ki te tungaroa, ka tu ano i reira, ka mea atu taua maia, toia ake te tatau, kia tuwhera, e werawera ana; ka toia, ka whakatika ano, te pehanga ki tetahi taha, puta noa ki te roro, te pehanga ki tetehi taha, i te hokinga ki roto, mae noa iho te iwi ra ano, no taua tangata nga pepeha a mua, ana na, me he oturu nga karu, ana ka oria e te hau te rau o te maipi, e rua ki waho, e rua ki roto, tu rawa mai i waho, ko Tama' kei reira e noho mai ana.

Ana, kua kati tetehi, me tetehi, a ora ana Whakaturia, heoi ano, ka tupu hei whawhai, whawhai nei, a tae noa ki te tomokanga o te pa o Houmaitawhiti, ratou ko ana tama, e Toi raua ko Uenuku ka horo tenei ngerengere, tenei, tenei, a tae noa ki te kiri tangata, me te karanga noa nga mano o Hou', e Hou' e ka horo te pa nei.

Ka mea a Hou i tana pepeha, tukua mai, tukua mai ki te paepae poto a Hou': Ka tahi ka rua, ka toru, ka eke kei te paepae poto a Hou': te whakatikanga ake o Hou' ratou ko nga tama, ano, ka oria e te hau, he karu to ratou, he karu to nga maipi.

Ana na, hinga iho kotahi tekau mano: no muri iho ka mate a Hou', ka tahi ka tupu te whakaaro i a Tama', i a Maka, i a Tia, i a Hei, kia heke mai ratou, ki te rapu whenua mo ratou, otira i tika ai kua kitea ano tenei motu e tetehi o ratou i mua atu, whawhai rawa ake, kua kitea ake, ko te ingoa, o te tangata nana i kite, ko Ngahue, ko te take i haere mai ai ia no to raua whawhaitanga, ko Hine-tuahoanga.

A peia ana mai ia, haere tonu mai raua ko tana ika ara ko te pounamu, a tae mai ana ki Tuhua, ka noho i reira, ka tae mai hoki a Hine-tuahoanga, ka peia ano i reira, ka haere tonu atu, ka kite, mai ki tenei motu e tu atu ana, ka haere tonu, a u rawa atu, i Arapawanui ka noho.

Ka waiho i reira, ka tangohia mai e rua toka, ko Tutauru, ko Kaukaumatua, ka hoki ki Hawaiki.

Whawhai rawa ake nei ratou, kua rongo ake, ka tahi ka tuaina a te Arawa, ka hinga i a Parata, i a Wahie-roa, i a Ngahue, ko te tokomaha o nga kai hahau, ka oti, ka rongo mai etehi, ka haere

mai ki te tiki mai i aua tohunga hanga waka, ka tae atu, ka tuaina, ka oti, ko Tainui, ko Matatua, ko Matawhaorua, ko Kurahoupo, ko Tokomaru.

Ka oti, ka toia ki waho, ka whakaaro a Tama-te-kapua ki tetehi tohunga mo runga i a te Arawa, ka mamingatia a Ngatoro-i-rangi raua ko tana wahine ko Kearoa, ki te whai i te kawa o tona waka, me Kearoa ki te whakamama i te kohukohu ruahine whakanoanga ka eke mai ki runga, ka maranga nga ra o te waka ra, ana riro tonu mai.

Kaore ko Tainui ke tona waka, ka rere mai nei, ka mahue atu, ko Ruaeo i Hawaiki, ka riro mai te wahine a Whakaotirangi i a Tama, rere mai, a te moana, ka rapu noa a Rua', ki tana wahine, ka tahi ka mahara, kua riro i a Tama'.

Ana, ka tahi ka makere ki te wai, kei tango rawa mo te wahine, ka wehea te ata, me ona whetu, te ahiahi, me ona whetu, ana ka he noa iho te whakaaro o nga tangata o runga i a te Arawa, ka pohauhau noa iho, otira tera ano tetahi take i he ai, ko te putanga o Ngatoro', ki runga i te tuanui o te whare o te waka, ka whitikiria e ia te taura ki nga huruhuru o Kearoa.

Ka mauri tetehi pito ki tona ringa, i tupato hoki ia, ki tana mahi tahae o mua, o tona tahaetanga mai hoki, i muri i a ia, ka tae atu a Tama', ka mau ki te wahine, me te taura e maro ra, me te kumekume ano a Ngatoro', whitikiria iho e Tama' ki te kiato o te waka, maro tonu, ana, a riro atu te wahine ki a ia. Te haerenga iho o Ngatoro', kua riro atu tona wahine heoi ka pouri tona ngakau, ka tahi ka tino whakahekea te waka ra e ia ki te korokoro o te Parata.

Ka haere a nawai, nawai, a ka ngaro katoa te ihu, tango ake ki te tainga wai, na te mea ano ka rere tupou, ana tataka ana nga matenga ki raro, ka whakaputa ake a Hei ki runga, maranga rawa ake, kua roa te hekenga, ka pa te karanga. Ngatoro' e, e ka taka te urunga o Kea', ka tahi, ka rua, ka toru.

Ka tahi ka whakatika a Ngatoro', kei te karakia i te waka ra, ko tana karakia tenei:—

Takina te kawa, he kawa tua-tahi, Takina te kawa, he kawa tua-rua, Takina te kawa, he kawa tua-toru, Takina te kawa, he kawa tua-wha, He kawa tua-rima, He kawa tua-ono, He kawa tua-whitu, He kawa tua-waru, He kawa tua-iwa, He kawa tua-ngahuru, Takina te kawa, he kawa ma Tangaroa, Ka pipi, ka wawai, Ka whanake i raro i ona taranga, Tutuki te rangi, Eke, Eke Tangaroa, Eke panuku, Ci, e, Taiki e, Tena to tu tau e Rongo ka whai, Te kawa Tuai-nuku, Tuai-Rangi, Tuai-Papa, Tuai-Tane, Rua Nuku a tua i, A tua i, a tua i, Unuhia ko te pou mua, Ko te pou roto, Ko te pou te wharaunga, He Atu rangi-mamao, Hekeheke iho i runga i o hara, Takiki whara te ara o Ngatoro', He ara whano ki te po, Te po nui, te po roa, Te po matirerau, Te po whai ariki, A ko taku waka, Ko te Arawa-nihopopo, Ngahue i te Parata, Eke, Eke Tangaroa, Eke panuku, Ui e, Taiki e.

Tere ana i runga te waka ra, i te karakiatanga a Ngatoro-i-rangi, tere rawa ake ki runga, kua pau atu nga kai, i te hekenga atu ki te korokoro o te Parata.

No reira ano a te maori pepeha, mo te kai iti, kore, ekore noa ana te kai, e iti noa ana te kete kai, ‘ko te rukuruku a Whakaoti- rangi,’ mo te rukuruku mo te kore kai, i pau tonu atu hoki nga kai i te hekenga ki te korokoro o te Parata; te korokoro o te Parata, ko te taepaepatanga o te rangi; ka rere mai nei, a tae noa mai ki Whanga-paraoa, ka kite mai ki uta e ura atu ana te Pohutukawa, a whiua ana nga kura a Tauninihi ki te moana, ka u ki uta, ka whiua atu ki uta nga kumara o runga i a te Arawa, e tupu mai nei ano i te pari i Whanga-paraoa.

A kitea ana nga kura o Tauninihi ki te one o Mahiti, na Mahina i kite, koia tenei pepeha mo te mea kite, eka kitea te taonga makere. Kaore e hoatu e ahau, ta te mea, ‘ko te parekura kite a Mahina.’

E ki ana i whiua ai, he kura te Pohutukawa, kite rawa ake, kua horo, a hinga noa iho tana whakaaro mo te maumau-ranga o ana kura i whiua ra ki te wai, rongo rawa ake, kua kitea, tae rawa atu ki te tiki, kihai i riro mai, a mau tonu nei hei whakatauki ma matou, e takoto mai nei ano aua kura, kei a Te Whanau-Apanui, a tae noa mai ki tenei ra.

I reira, ka tukua mai i uta a Taikehu ma, ki te taunaha haere mai, i nga whenua katoa o te tahatika, a Maraenui, Opitiki, Ohiwa, Whaka-tane te Awa-a-te-atua, Maketu, Tauranga, ka tahi ratou ka noho i reira, me te rere haere atu te waka ra a te Arawa, mea, mea, a ka taka kei waho o Maketu, ka kite atu a Tama-te-kapua ki te more o Maketu. Ka taunahatia atu e ia, ko te kuraetanga o tona ihu.

Ka kite hoki a Hei, ka taunahatia hoki e ia a Otawa, ko te takapu o Wai-tahanui-a-Hei, ka kite hoki a Tia, ka taunahatia hoki e ia tona wahi, ko te takapu o Tapui-ika-nui-a-Tia, ka taunahatia e Naki a Motiti, ko Motiti-nui-a-Naki, ka tukua nga punga ka tau te waka ra i te po, i te po e moe ana.

Ka whakatika a Ruaeo i Maketu, kua u noa mai ia i runga i tona waka i a Pukatea-wai-nui, a Ruaeo i whakarerea atu ra i runga i a te Arawa, a i tangohia mai tana wahine e Tama-te-kapua a Whaka-oti-rangi, a no muri, ka rere mai tana waka, a u mai ai ki

Maketu, kua u mai tana i te tuatahi, a whakatika nei a Ruaeo, ki te whiu atu i nga matau, a mau ana i nga kiato o te waka, a toia ana mai ki uta, kua takoto atu nga neke i te hokowhitu ra, i te one o Maketu, toia ake ki uta takoto ai i te po.

Ka noho a Rua', i raro i te papa o te waka whakatangi ai i tana koauau, ana te marangatanga ake o te wahine ra, rere, ko Rua', e noho ana, a moe tonu iho raua.

Ka mea atu a Rua', e whae hoki atu ki tau tane, e ngari, ka whakatangi au i taku koauau, i taku pu torino, kia rongo mai korua ko Tama', a mau e mea atu ki a Tama', aue, he moemoea naku, ko Rua' e whakatangi ana i ana pu i tenei po, a mana e patu i a koe.

Hoki ana taua wahine, ka moe ano raua, ka pena ano me nga kupu i mea atu ra a Rua' ki a ia, a rite tonu; ka patu a Tama' i a ia i te ata, e rotua ana e Rua' te waka ra kia moe tonu, a ao noa te ra morunga noa mai, te rotu, he karakia ano, I te ata ka pa te rakau a Rua' ki te waka ra, oho rawa ake, kua awatea noa ake, tahuri rawa iho ki raro i te waka, e noho ana te hokowhitu o Rua' i raro, ano, kei te au o Karewa e noho ana, ka puta nga tangata o te waka ki runga, e tu ana a Rua' i waenga o te hokowhitu ra.

Ka mea atu a Rua', whakatika mai ki runga taua ka whawhai, tou kotahi, toku kotahi, ma tou kaha e pai ana, ma toku kaha, kia penei rawa ake koe, i te whenua e takoto ana.

Kei runga taua maia a Tama', me te maipi, he maipi kura tana, ta Rua', waiho tahi tonu ta Tama' ki a Rua', tukua atu e Rua', tera te haere ra, mahue ake te maipi kura a Rua', tangohanga atu ki nga ringaringa o Tama-te-kapua, ko nga ringa ko te maipi ana takoto ana i raro, maranga ake, maranga ake, ka tua-rua, tua-toru, ka tohe tonu mai a Tama', ka tua-wha, tahi ano te naomanga iho a Rua' ki te rapoi kutu nei, ana mau tonu iho ki te taringa o Tama', ana mau tonu, te taea, te wewete e Tama'.

Ka mea atu a Rua', ka mate koe i au, waiho mau ta taua wahine, hei utu mou, ka mate na koe, kihai taua maia i rongo

kupu atu, e tu porangi noa ana ki te rakuraku i te mangeo, a haere ana a Rua', me te hokowhitu ra ki te rapu kainga ke atu mo ratou, mei tahuri taua iwi ki te whawhai ki a Tama' ma, kua mate noa iho.

He tangata roroa enei tangata, ko Tama', e iwa te roa, ko Rua', tekau matahi te roa, kaore nei ano he tangata o muri nei hei rite i enei maia, kotahi tonu to naianei, ko Tu-hou-rangi, e iwa te roa, kei te keke rua te kumi, i kite ake ano nga uri nei i nga iwi, e whakaturia ana e nga tohunga ki nga tuaahu, hei whangairanga mo nga patunga tapu maori, mo nga rau taewa, kumara, ika patunga, tangata, aha aha noa iho, e kitea te tangata, me nga kakahu me nga mea pai, e kitea ki te whakinga o aua wheua i nga ra e kitea ai. A no te horonga ano o Mokoia nei ka riro pea i a Nga-Puhi. A muri iho i te whawhaitanga a Rua ‘ma ra, ka noho nei a Tama’ ratou ko ana hoa i Maketu, me nga tamariki, roa kau, ka marara haere, ko Ngatoro-i-rangi, i haere ki nga raorao ki te takahi waipuna i reira, a haere ana ki nga maunga ki te whakanoho atua Patuparehe ki reira. hoki mai ana ki Maketu, noho ai, a whawhai rawa ake nei a Tama' raua ko Kahu-mata-momoe, haere tonu mai a Tama' raua ko Ngatoro', ki Tauranga ka kite i a Taikehu e noho ana i reira, e mahi kai ana ma ratou, koia te ranga a Taikehu, i tua atu o Motu-hoa, mahue iho, ka haere, ka noho ki Kati-kati, ka kai ratou i reira, pau ana a nga hoa, katikati tonu a Tama', waiho tonu iho hei ingoa mo tera wahi a Kati-kati-o-Tama-te kapua, noho rawa mai i Whakahau, te whakahaunga atu ano i te kai, haere tonu ratou ko Ngatoro' ma, waiho iho hei ingoa, a tae atu, mea, mea, Whitianga ko Whiti-a-ngaira o ratou i taua awa, mea, mea, Tangiaro, ko te kowhatu whakairi a Ngatoro-i-rangi kei reira, a noho rawa mai i Moe-hau, i Hau-raki.

Ka tuturu to noho i reira, a mate noa iho ki reira, kei reira ano e tanu ana; ka mate ia, ka ki ake ki ana tamariki, kia hoki atu ki Maketu, ki te whakatau i ana whanaunga, ae ana raua, hoki ana.

E ngari, mei noho tonu iho i konei, kua riro ano a Hau-raki i nga uri o Tama', ka whakaatu ake i a Kaukau-matua, nana

i huna ki raro i te pihanga o te whare, a hoki ana ana tama, me Ngatoro', ki Maketu noho ai, i te taenga atu, ka kawea ki te wai ki te whakaruku i a ia, e haere tapu tonu ana mai, i te tanumanga i a Tama-te-kapua, ka tahi ka huhua, ka noa.

A moe tonu iho i te tamahine a Ihenga, ka rapua a Kaukaumatua, a ka kitea, muri iho, ka hapu te wahine a Kahu-matamomoe, ka mau a Ihenga ki nga kuri hei whakangau kiwi, a haere ana, ka rana Hakomiti atu te ara, a Paritangi.

Ka whaia nei te kiwi a te kuri ra, mau rawa atu, i roto i te wai, kai tonu i te mataitai o taua roto, rukuruku tonu i te wai, a hoki mai ana ano ki ona rangatira, me te hari mai ano i tana kiwi, ka tae ki te aroaro o tana matua, ka whakaruakina te kiwi, me nga mataitai i kainga matatia e ia ra.

A, te kitenga o Ihenga i te maku, me nga ika, ka mahara ia, he moana, a ka nui ake tona hari, hoki hari ana ia ki Maketu, i reira ka kawea kia whakawaituhitia te wahine ra, ka mutu, ka tahi ka haere ki te rapu i te kainga i haere ra raua ko tana kuri.

Aue, ka kitea he moana, ko te Roto-iti, taunahatia iho, haere atu ko Roto-rua, ka kitea e tere ana, taunahatia iho, ka haere atu ki tetehi taha, ana rokohanga atu, he tangata e noho ana i tetehi taha o taua roto, ka tahi ka mahara, kia tango maminga ia i taua kainga, a haere ana ki te rapu i te tuaahu tangata, me te tuaahu o tana kupenga, ka kitea, ka tango ia i nga kowhatu papai, rimurimu tawhito, ka haere ki roto ki te wahi ururua, peka puhou, koromuka, karamu, ka tu nga tokotoko ki roto ki te otaota, me nga harakeke, ka tahi ka haere kia kite i te kainga o te tangata whenua.

Ka kitea mai e haere atu ana, ee, he manuhiri ! he manuhiri ! e haere mai nei! ka pa te karanga, tau kau ki raro, kihai i waiho ma te tangata whenua, kei runga a Ihenga, titikai, titikai o te tangata, a tango rawa i toku kainga, ka titiro hoki ki te whata o te aruhe, o te mataitai, ki te pu o te kupenga, na reira ano, ka whakatumatuma, te tohetohe ki te whakatuma, nawai hoki koe i ki, a, hei tango i toku kainga, haere atu, haere atu, haere atu, waiho iho te kainga o tenei tangata o tua iho, o tua iho.

Ka mea atu te tangata nona te kainga, a Maru-punga-nui, te tama a Tua-Roto-rua, e hara i a koe tenei kainga, noku ano, kei whea koia tou pa, tau tuaahu, tau kupenga, me tau ngakinga kai.

Ka mea atu a Ihenga, haere mai kia kite, haere ana ratou, ka eke i runga i te puke, ka mea atu a Ihenga, ara, taku kupenga e iri mai ra, kaore he parihoro maunga, te pa e tu mai ra, kaore, he ururakau, taku tuaahu e tu mai nei, kei tahaki atu i tau, tena i ana taua ka haere ki te titiro i taku tuaahu, me he mea ka kite koe i taku pa me taku kupenga, haere ana, ka kite ia e tu ana i roto i te ururua, a whakaae kau.

A riro ana te kainga i a Ihenga noho tonu iho ia i reira, ka heke nga uri o Tua-Roto-rua, ko tetehi rahinga i te motu i Mokoia e noho ana, ko tera i a Kawa-arero, i a Mata-aho.

Ko Ngatoro-i-rangi, i haere ki nga whenua ki te takahi wai puna, mo nga wahi wai kore, a tae noa atu ki te mania, ka wekua tona pake e te rakau, ka motu nga hukahuka, a tupu tonu ake hei rakau nui, me te Kahikatea nei ano te rarahi.

Piki atu he maunga, waiho iho ona tapui i reira, he Patuparehe, kua kite ano enei whakatupuranga i taua atua nei, he atua kino, aha koa tokomaha ki roto ki te whare, nowhea e rere te morehu, a noho rawa atu a Ngatoro', i Taupo, ka kite ia i te huka o runga o Tongariro, ka minamina ia ki te piki atu, a piki atu ana, ka mea iho ano ia ki nga hoa i noho iho i te kainga, kaua e kai ake i muri nei, kia hoki iho ra ano au, ka kai tahi ai au, me koutou, ka piki atu ia, ki' ano i ata eke noa, ka kai ake te hunga o muri, a ka eke whakauaua ki te keokeonga o te maunga ka whano mate taua maia.

Ka puta mai he kaha ki a ia, ka karanga ia ki tetehi ahi mona kia ho mai i Hawaiki, a ho mai ana, ka rawa mai, i Whakaari, i Mau-tohora, o Kakaru, Roto-ehu, te Roto-iti, Roto-rua, Tara-wera, Pae-roa, Orakeikorako, Taupo, ka eke atu ki a ia e noho mai ra

i Tongariro, heoi, ka ora taua maia, ka hoki iho, ka hoki mai ki Maketu nei; hoki mai ai, ka tae mai te rongo o Hawaiki, ki Maketu, na o ratou tuahine i kawe mai te korero.

Kaore o raua na waka, he mea eke mai i runga i te Taniwha, ko te ingoa, ko Maru, ko te ingoa o nga wahine, ko Kui-wai, ko Haunga-roa, ka tae mai ki tenei motu, te unga mai, kei Whangara, haere mai Kaingaroa, ko Kaingaroa-o-raua, ka eke i Piopio, ka noho * * *

Ka haere raua i te taha o te puia i raro o te maunga, ka haere i te akau o Roto-rua, a tae atu ki Maketu, ka kitea he totara i te whenua, ka tae atu ki te pa, ka kitea ko raua, ka tangi te tawhiri, a, kihai i tae atu ki te pa, he tapu, ka mea iho nga tungane, he aha ta korua i kitea mai ai, a noho ake ana hoki korua, te piki ake, kia kite matou, kia tangi tahi ai: nei, ka mea ake raua, kei whea a Tama' raua ko Ngatoro', ko Hei, ko Tia, ko Maka, ko Tu-horo-mata-kaka? ara, ko ratou, kua mate a Tama', ko matou ano tenei, a haere iho ki te whakaruku i a maua, ki te whangai hoki i to maua hau, kua kanga kouton e te tini o Manahua.

Ka marere nga kakahu o te tini maia raka, kei te wai kei te whakaruku i a ratou, ko te karakia tenei:—

Ei, Tena te pukepuke ka tu, Ka tu ki tai, Ka tu ki te wai, Ka tu ki moana-uriuri, Ka tu ki moana waiwai, Ka tu ki te ahunga i uta, Ka tu ki te aponga i tai, Ka tu i tenei ahiahi, Ko te ahiahi o tenei puke, Ko te ahiahi o enei nga atua, E rua puke, ei. Tena toko, Toko ka tu, Ka tu ki tenei puke, Ka tu ki te ahunga i uta, Ka tu ki te aponga i tai, Ka tu ki te ahunga i Hawaiki, Ko te toko o tenei tarukenga, Ko te tarukenga o tenei ki, Ko te tarukenga o enei tama, Ko te tarukenga o enei nga tauira, ei. Tena te whakaruku, Ko te whakaruku o enei nga mahi nei, Ko te whakaruku o enei nga tama, Ko te whakaruku o enei nga tauira, ei. Tena te wai ka rere, Ka rere ki mua 'ahu Ka rere ki roto 'ahu, Ka rere ki nga pu, Ka rere ki nga take, Ka rere ki nga kaupapa, Ka rere ki nga atua kiato, ei. Ko tama i whakaputa, Ko te whakaputa o tenei ki, Ko te whakaputa o tenei kanga, Ko te whakaputa o enei tohunga, Ko te whakaputa o enei kanga, Ko te whakaputa o enei atua, Ko te whakaputa o enei tama, Ko te whakaputa o enei tauira. He whakaputanga, He tarukenga, He ngakinga mate, He rapunga utu moku, No enei tama, No enei tauira. Hinga noa mai, Mate noa mai, Ki runga ki tenei puke, Ki raro ki enei toko, Hei tarukenga, Hei ngakinga mate, Mo tenei ki, Mo tenei kanga.

Ka mutu, ki te wai, kei uta, kaore i whakina nga tahinga o te marae, me nga tunga toko o reira ka keria te rua haeroa te rua o te ngana, koia tenei te karakia:—

Ei, Tena te rua ka keri, Ka keri ki raro Nuku, Ka keri ki raro take,

Ka keri ki raro Papa, Ka keri ki raro Aio oi, Ko raro Aio o te po, Te po nui, Te po roa, Te po matire rau, a enei nga tohunga, Koi te matire rau, Koi te matire rau a enei nga atua, Koi te matire rau a enei tama, Koi te matire rau a enei tauira.

Ka mutu, ka tango i te kakahi, hei awhe i nga wairua ki roto, ka mea:—

Ei, Tena te kakahi ka kopi, Ka kopi ki runga, Ki a Rehua i runga, Ki a Atutahi i runga, Ki a Matariki i runga, Ki a Autahi i runga, Ki a Tawera i runga, Ki te Marama i runga, Ki te Ra i runga, Ki a Rangi-nui, Ki a Rangi-roa, Ki a Rangi-pouri, Ki a Rangi-potanga, Ki a Rangi-whetu-ma, Ki a Rangi-whekere, Ki a Rangi-pakakina, Ki a Ao-nui, Ki a Ao-roa, Ki a Ao-kahiwahiwa, Ki nga pu, Ki nga take, Ki nga tohunga, Kia whakarongo mai ki tenei ki, Ki tenei tauira, He taruke, He rapunga utu, He rapunga mate oi, Koi te rapunga o Tu, He awhenga, He pokinga i ena tama, I ena tohunga, I ena atua, I ena mana, I ena karakia, I ena tauira, Koi te kopinga nui a enei tohunga, Koi te kopinga nui a enei nga atua kiato.

Ka awhea ki roto:—

He awhenga, He pokinga, He tanumanga He patunga, No ena patu, No ena kaha, No ena riri, No ena patu, No ena toa, No ena korero, No ena wananga, No ena kai taua, Ka patu ki raro Nuku, Ka patu ki raro Papa, Ka patu ki raro take, He tukunga iho ki raro, Kia kai ake nga tini i raro na, Nga mano i raro na, Ena nga atua, Ena nga pu, Ena nga take, Ena nga tauira, O karakia mana, e noho mai na, A mea, a mea mana, A mea mana, E awhe ana e patu ana, E huna ana, E tukituki ana ki roto ki tenei rua, Ki tenei kakahi, Ko te kakahi a enei tama, A enei tauira.

Ka pokipoki nga ringa, a ka taupokipoki te maro rakau, ka taupokipoki, ka ranga te kete:—

Rangaranga ra taku kete, Hei moenga mo aku tama, Taku kete mo aku tama, Ka riro taku kete, Mo aku tama kua mate taku kete, Hei moenga mo aku tama kua ngaro taku kete, Hei moenga mo aku rei taku kete, Aku rei ka riro taku kete, Aku rei kua mate taku kete, Aku rei ka ngaro taku kete, Ko te kete na wai, Ko te kete na nga atua, Ko te kete na nga tohunga, Ko te kete na nga pu, Ko te kete na nga kaupapa, Ko te kete na nga ruahine, Ko te kete na nga tohunga kiato, Wawao, wawao ra taku kete, Hei waonga mo kouton taku kete, Mo koutou ko nga tohunga, taku kete, Mo koutou ko nga atua, Mo koutou ko nga pu, Mo koutou ko nga karakia, Mo koutou ko nga mana taku kete, Ko te kete na wai, Ko te kete na nga ruahine, Na mea, na mea, Na koutou na ena pu, Na ena take, Na ena nga atua kiato.

He maha nga karakia mo te tarukenga, mo tenei hanga mo te kanga, kihai i ata whakina mai, he tupato no nga tohunga, kei apitia ki te kai, he aroha hoki ki nga karakia o mua, a nga matua, a nga tupuna o namata.

I te ata, ka huhua te purenga ra, whakamama rawa, horohoro rawa, ka noa; ka tahi ka rapu i tetehi waka hei hokinga ki tawhiti, ki te rapu utu mo to ratou kanga, ka mea etehi o nga rangatira, kei hea ra he waka? aua hoki, ka mea atu nga wahine i tae mai ra i Hawaiki.

Tenei ano te rakau i kitea e maua, kei te ara, me tiki me kari, ka tikina ka karia a huaina iho tona ingoa, ko Totarakeria, oti ka oti, ka hoea ki tawahi, ko nga tangata i runga, ko-tahi ma-whitu, ka u atu ki tawahi, rokohanga atu, e tuwhera ana nga hangi, e pae ana nga rautao nga wahie, nga kowhatu, a takoto ana te rau ma-whitu ra i roto i te hangi, tahuri atu tahuri mai, ki te motomoto i nga ihu, i nga kanohi, takoto ana i roto i nga hangi, ko nga patu, he patu poto kau, he meremere, he onewa, he patu paraoa, he patu pounamu, ko nga tohunga i haere tonu ki roto ki te tuaahu.

Takoto nei, takoto nei a ao noa te ra, ka tae mai nga tohunga ki te hora rau ki te tuaahu, he pera tonu i nga ata katoa, pono rawa mai, e putu ana i roto i te hangi, ka pa te karanga, ee—tenei te tini o Ngatoro', o Tama', kei roto i te hangi e takoto ana, tenei ta te atua, tana i hiki mai, ka rongo nga mano i roto i te pa, ka puta ki waho, ana na—taunaha kau ana i nga peki, i nga huha, i nga upoko o te rau hoko-whitu ra, takoto tonu, kua pakua te toto, no te ahiahi ke ra hoki te motomotonga i nga ihu, ko nga tohunga, i haere tonu ki roto i nga harakeke noho ai, a tae rawa atu nga tohunga o te tangata whenua, e ngaro ana ratou.

Ka hamama nga waha ki te karakia, ka koa hoki ki a ratou nei mea, ka mana, kiano i ata mutu noa te karakia a nga tohunga; te huakanga mai a nga tohunga, o te ope, ko nga tohunga ano te mataika, te ohonga ake o te rau mawhitu ra, ana na—kihai tetehi i rere, tomo atu hoki nga pa e rua, ka mutu te patu, kei te hurihuri i nga ika tapu, whakapono ma te atua, kei te pioi, ka mutu, kei te tao tangata, kai kau, ka pau, ka puta nga pa i ora ki te taua toto, te whakatikanga ake o te rau ma-whitu, ana na—me te mea e tomo ana ki te whare, nga whakatauki, hinga iho, tomo atu te pa.

Huaina iho te ingoa o te parekura o te ata, ko Ihumotokia, to te awatea ko Tara-i-whenua-kura, hoki ana mai ki Maketu, a noho atu, ko Ngatoro', i waho i te motu i Motiti, tau kau iho hoki, ka tae mai hoki nga mano o Manahua, ki te whai mai ano, ki te rawa ake Ngatoro-i-rangi', e tau mai ana i waho atu o tona tauranga waka, ka whakau mai ki uta, i taua po ano, ka mea atu a Ngatoro', hei waho na tau mai ai, ekore hoki e pai te whawhai i te po, e ngari mo te ata, ka whakau mai ai, kia whawhai ai i te ra tumaro-hoehoe, ae ana te ope, tuku ana i nga punga, moe ana.

Po rawa iho, ka marere o te maia ra o Ngatoro', kei te whakaea, kei te karangaranga i te hau, me te ua, me te whatitiri, me te kanapu kia puta mai hei whakamate i nga mano o Manahua, ana, te rongonga o Tawhiri-matea, ka tukua mai nga hau, nga pungawere, ana na—ko te ua, ko te hau, ko te whatitiri, ko te kanapu kihai tetehi i rere, kihai aha, hinga iho ko Maikukutea taua matenga nui o te mano o Manahua, ka ea taua

kanga, i a Mutahanga, i a Manahua. E ngari, mei ora ano a te Arawa, mei kore te tahuna ki te ahi e Raumati, penei, e rua nga waka hei hoenga ki Hawaiki, kua ngaro noa atu taua iwi.

E ngari mei noho ano a Ngatoro' ma i Maketu, mei kaua te haere ki Moe-hau, kihai i wera a te Arawa, Otira, ko te whawhai mata mua tera, mo te tahunga o te Arawa ki te ahi e Raumati, me korero hoki tera aianei.

I te haerenga o Tama' ma ki Moe-hau, o Ihenga ma ki Rotorua, ka haere hoki a Ha-nui, a Ha-roa, a Hatupatu, ki te Whakamaru, ki Maroa, ki Tuata, ki Tutuka, ki Tuaropaki, ki Hauhungaroa, ki Hurakia, ki Horohoro, ki te tahere huahua ma ratou, mahi nei, mahi nei, a ka maha nga ra, nga marama, i mahi ai, me te whakaaro to raua taina a Hatupatu, ki a ia, kaore e homai nga mea momona kia kai tahi ratou, ko nga mea tokoroa anake mana, i a kainga, i a kainga, me tona haere ki te taha o te ahi noho ai, me te tangi, me te kai, me te tangi, me te kai, i a rangi, i a rangi, ka tupu tona whakaaro nanakia, ka hemo ona tuakana ki te mahi, he tiaki tonu hoki tana i te kainga i a ra, i a ra, ka tapoko taua maia ki roto ki te rua i nga taha huahua, ana kei te tahae, tana tukunga atu ki te kai, ana na—ka mahi rapea te pepeha nei, te kaki ururua au mahi, kua paoitia hoki he aruhe hei kinaki.

Pau ake nga taha, tango atu ki nga papa-patua, ka ora, ka puta ki waho, kei te takahi i te ara, a tawhiti noa atu, ripa ke atu, ripa ke mai, kia hewa ai nga hoa, na te taua i kai, hoki mai, kei te werowero i a ia, kei te patu ki tona upoko, takoto ana i te kainga, tae rawa mai nga tuakana kua mate, tae rawa atu ki te rua, kua pou nga manu, ka ui atu, ka mea mai, na te taua? ka rapu i nga ara, ka kitea, a aeana ratou, kei te tahutahu ka ora, kei te kai ano ratou, me taua tikanga ano o aua rangi o mua ra, me te kai, me te tangi, ka haere ano ki nga wahi auahi noho ai kia mea ai nga hoa, he auahi, kaore he roimata.

I te ata ka noho ano ia, ka haere nga hoa, me te tahae ano i nga huahua, pera tonu i a ra, i a ra, a tupato ana nga tuakana whanga ana i tetehi rangi, tapoko ki roto ki te rua kai ai, ana

na—ka mau tana whanako' patua iho, tanumia iho, ki roto ki nga hutinga huruhuru manu, hoki mai ana ratou ki Roto-rua, ka ui atu nga matua, kei hea to koutou teina? aua, kaore matou i kite, e kua patua, kao, ka tohe, ka tohe, heoi ka mea nga matua, kua patua ina hoki i haere tahi ano koutou, ka ngaro nei i to koutou hokinga mai nei.

Ka tupu to raua whakaaro, kia tonoa to ratou tupuna ki te kimi, a tonoa ana haere ana taua ngaro nei, ko te ingoa, ko Tamumuki-te-rangi, haere ana, a rokohanga atu e tanu ana, ka kitea ka mahia e ia, ka ora, ka haere mai, tutaki ana i taua wahine nei e wero manu ana mana, ko tana here, ko nga ngutu tonu, ko ta Hatupatu, he here ano, wero atu ai te wahine ra i ona ngutu, e hara, kua tu i te tao a Hatupatu, haere rawa ake ka oma taua tangata, ka man i te wahine ra, ekore hoki e hohoro i taua wahine, ko ona waewae, hei kawe, ko ona pakau ano kei ona ringa ano, i pena me o te manu, a haere mai ana ki te kainga o te wahine ra, moe ana raua.

Ko te kai a tera wahine, he ota tonu, ho mai noa nga manu ma Hatupatu, ko te ata kau e kawe huna iho, i te ata ka whatika te wahine ki te wero manu, ka noho a Hatupatu i te kainga, ka hemo atu, kei te tunu kai mana, me te titiro ki nga taonga o te ana kowhatu o te wahine ra, ki te maipi, ki te kakahu kurawhero, puahi, kaitaka, me te whakamatautau, me te titiro ki nga mokai ngarara, koriroriro, aha, aha noa iho pena tonu i a ra, i a ra, tae noa ki tetehi ra, ka mea atu, ha, haere koe ki tawhiti, ki te pae tua-tahi, tua-rua, tua-ngahuru, tua-rau, tuamano, hei reira koe mahi manu ai ma taua, ae ana mai—haere ana, noho ana ia, tunu manu ana mana me te whakaaro, a ka tawhiti atu, ka rite ki tana i mea atu ai, ka tango i te kahu whero i nga kahu kura, me nga puahi, kaitaka, me te maipi, ano taua maia, ka oria e te hau, te makanga atu o te maipi ki nga ngarara, ki nga mokai katoa, kua mate, te panga nga atu ki te pae miromiro, mate ana te nuinga, ora ana ko-tahi, haere ana ki te tiki i te wahine ra, ko te ingoa, ko Kurangaituku.

Ko nga kupu enei a taua manu i karanga haere atu ai, Kurangaituku e, ka kino te whenua, ka kore a taua taonga, i a wai?

i a Hatupatu, riroriro rawa, a tae noa atu, ka rongo a Kurangaituku, ka hoki mai, ko ta Kura' tenei, ko tana karanga i tona hokinga mai, kumea, wharona, kumea, wharona, ina ano koe e Ha' na, ina ano koe e Ha' na, kumea, wharona, kumea, wharona, ina ano koe e Ha' na, e toru ano wharonatanga, kua tae ki te ana, tae rawa atu, tirotiro kau ana, ka ara—takina ano e taua miromiro, kumea, wharona, kumea, wharona, ina ano koe e Ha' na, ina ano koe e Ha' na, ka mau taua maia, ka mea a Ha', ka mate ia.

Ka whakahua ia i tana kupu, te kowhatu nei e, matiti, matata, kua matata, kua ngaro ia, kimi kau te wahine ra, a puta noa atu i tawhiti e karanga noa ana, ina ano koe e Ha' na, ina ano koe e Ha' na, me te poko, aua noa atu, ka puta ake a Ha', ka haere, pena tonu, pena tonu, i te roa o te te ara, a tae noa ki Roto-rua, te taenga atu ki te ngawhariki, mate noa iho, hua noa he wai matao, ana kua wera.

Noho ana i te akau o te moana, ka ahiahi, ka tahi ka ruku atu i te wai, whiti atu ko te motu i Mokoia, ka noho i te wai mahana, ka hiahia ona matua ki tetehi wai mo raua, ka tonoa to raua pononga ki te tiki wai, ka haere, rokohanga iho e takoto ana i te wai ariki, ka hopukia e Hatupatu, ka mau ka uia atu, mo wai to wai ? i haere iho ai koe i te po, ka mea atu, mo mea ma, a kei hea te whare o aku tuakana ? ara ko taua mokai, he whare ano to ratou, pehea ko wai to ingoa ? ka mea atu ia, ko au ko Hautupatu, a e ora ana ano koe ? ka mea atu ia, ae, ka mea atu te mokai ra.

Inana—he whare ke to matou ko o matua, na raua ahau i ngare iho ki te kawe wai iho mo raua, ka mea atu ia, ho atu taua, haere ana, ka tae atu ki ona matua, ka parare ki te tangi, ka mea atu ia, kia ata tangi tatou kei rongo mai aku hoa i patu i au nei, kaua hoki au e moe tahi me korua i konei, e rangi me haere au ki roto ki te rua noho ai kia rongo i a ratou, i nga ra katoa, me kai au i reira, ae, haere, ko toku matua tane, me moe maua i reira i nga po, i nga ra, hei te whare ia, ae, pena tonu i nga ra, i nga po katoa, ka mohio nga tuakana ki nga kai, he kai ke i te ngaronga atu o to raua taina, he kai ke i tenei ra, ka patu ki to raua whaea, ki ta ratou mokai—pena tonu, pena tonu.

Ei, karanga ana, ee, ko Hatupatu. ka tahi ka mea mai tetehi, Hatupatu hoki kua mate ra, ka tino kitea, ka tango tetehi ki te maipi, me tetehi, na ka tango hoki a Hatupatu ki te maipi, kua herua ake taua tangata ra i te po, kua tiatiaina ki te raukura, e rua kopu toroa ki nga taringa, ka tono iho te tini tangata ra kia puta ake i tona rua kia whawhai ratou, ka tango i tona whitiki, me tona maro whero, ka whakahua i tana karakia mo tona tatuatanga, i tona maro:—

Ho mai taku tatua, Kia whawhea, Ho mai taku tu, Kia hurua, Ho mai taku maro kia rawea, He maro riri te maro, He maro nguha te maro, He maro kai taua, Ko te maro o Tu, Ko taku maro, O Tu, Tu-Nuku, Tu-Rangi, Tu-Papa, Tu-Kerekere, Ko taku maro, Tu-ka-riri, Tu-ka-nguha, Tu-ka-ngnha, Tu-mata-uenga, Tu-ta-weke, Tu-whakamoana-ariki, Ko taku maro, ko te maro o Tu, Tu-kai-taua, Tu-kai-tangata, Ho mai taku maro kia hurua, Kia marohia, Ko te maro o Tu, Tu-ka-korikori, Tu-ka-korikori, Tu-ka-mahuta, Tu-ka-haere, Tu-ka-maranga.

Heoi, enei kupu, ka puaki te upoko i roto i tona rua:-

Ka maranga i te ata, I te ata ka whanake, I te ata o tenei riri,

I te ata o tenei patu, I te ata o nga pu', I te ata o nga tohunga, I te ata o tenei tama, Okn, o tenei tauira.

Ko te karakia, mo tana maipi:—

Ei, tena te rakau ka hoa, Ko te rakau na wai ? Ko te rakau na Hapai, Ko te rakau na wai ? Ko te rakau na Ton, Ko te rakau na Tu, Tu-ka-riri, Tu-ka-nguha, He rakan nan, Na koutou na nga pu, Na nga atua, Na nga tohunga, Na nga kaupapa, Na nga atua kiato, I ho mai ki a au, Ki tenei tama, Ki tenei tanira, E koro ma, e! Tukua mui ki tenei rakau, Kia ripiripia, Kia haehaea, He ika ka ripiripia, He ika ka haehaea, He ika ka hinga noa mai, Ki te mata o tenei rakau. Tuku tonu, Heke tonu, Te ika ki te po, Tuku tonu, Heke tonu, Te ika ki te reinga. Na runga atu au, Na raro mai koe, Ko nga huruhuru o taku tinana, Me tupu ki runga, Ki to pane, Ko to pane te ho mai, Ki a au, Ki a au. Ki tenei tama. Mo tenei tohunga, Mo tenei tanira.

Ka puta a Hatupatu kei runga o tona rua, ka kite mai ona tuakana ki a Hatupatu, ano ki taua koroke i te putanga ake, ano he karu to te tangata, he karu to te maipi. ano ko Kopu ka puta ake i te pae, nga karu o te maipi, o te tangata, ka kite hoki nga mano tini o to raua iwi e noho ra, hinga noa ake ano, hore he iwi, hore he aha, i kite tamariki hoki i mua i taua maia, kite rawa ake, ahua ke ana te titiro ki nga tuakana, ahua ke ki a ia.

Toko-toru, e toru tonu nga taiaha ki te matenga o Hatupatu, i raro ano te rau o te taiaha, tera te haere ra, te whiunga atu o tana, toko-rua ki runga, ko-tahi ki raro o te maipi, maranga atu, tohe mai ano, toko-rua ki runga, ko-tahi ki raro heoi, ka mutu; ka mea mai to ratou papa, aku potiki, kia pena to kouton kaha ki to koutou tupuna e ka mai ra i te ahi a Raumati, mo te Arawa, e ngaki noa ana i te mate, nohea e mana, nohea e aha, pehea i kaha koutou ki taku potiki ko-tahi na.

Ka rongo ana tama i tera kupu, ka pouri te ngakau o te tini tangata ra, o Ha-nui, o Ha-roa, o Karika, kei te patu i te parehe o te aruhe, kei te roroi i te kumara, kei te tapora i te mataitai hei o—ki te taua i Maketu, kei te mahi nga tuakana, kei te ako puku to ratou papa i a Hatupatu, kia mohio ki te ahua o Raumati, a rewa rawa ake nga waka, kihai i eke i runga, i noho ia, ka taka waenganui moana, ka whakatika a Hatupatu me ona kahu whero e toru-tekau, ka haere ki te taua, he mea ruku i te wai, tona ara tonu, a ka tae ki te kopuatanga o te wai, ka kai tonu i roto i te wai i te kakahi, a puea rawa ake, i Ngaukawakawa, kite rawa atu nga tuakana, e horahora mai ana i nga kakahu, ka u atu te waka, ka ui atu, kei whea tou waka i hohoro mai ai koe? ka mea atu ia. he waka ano toku. A whakarerea ana tona pare i reira, tupu tonu ake he pohutukawa, ka puta i te Roto-iti te waka, ka ruku atu hoki ia, puea rawa atu, i Kuha-rua, ka mahue te pare totara i reira, tupu tonu ake, e tupu tonu mai nei ano, tae rawa atu, e noho mai ana, ka miharo ratou ki tana mahi.

ka u ki Otaramarae, moe rawa atu, i te Kaharoa-a-Tauhu, ao ake, kei Maketu, po kau ana. ka takoto te matua a tetehi tuakana, a tetehi, a tetehi, ko-tahi rau mawhitu, i tenei, i teni, i tenei, kaore i a ia.

Ka tahi ia ka tupato kia ana tuakana, kei ta ratou whawhai ano te take, ina kaore i wehea mai etehi ki a ia, ka mea atu ia, e aku tuakana kihai au i whakatuturi ki ta koutou ngare mai i a au, i haere tonu mai au, me toku haerenga i patua ai au e koutou, a ka he nei hoki au. e mea ana a au, kia ho mai etehi tangata ki a au, kia rima-tekau, ka mea atu ki a ia. hoki atu koe, he aha mau, he kai. ko te mea e mate i a koe, he kai, heoti, hoki tonu mai taua tangata, i taua po ano, ka rapu ia i te wahi ururua hei nohoanga mona, a kite ana ia i te pai o taua wahi, ka tahuri ia ki te paihere i aua pu tarutaru, i nga rakau, whakakakahu atu ki ona kakahu, ano te matua a taua tangata, me he matua tangata, ao kau te ra, ka kitea e te tangata whenua, ka tukua nga purahorua, ki hea, ki hea, kia haere mai ki te whawhai.

Kei runga nga matua a nga tuakana, e korero ana i te korero o te toa, whakatika mai, whakatika atu, ka mutu, te tino whakatikanga o Hatupatu, i raro ano e haere ake ana, ano ka oria e te hau, e wha nga tikitiki o te tama, ano te raukura, kei te au o Karewa e noho ana, ka mutu te korero i tetehi taha, wetekia ake, ko-tahi te tikitiki i te rae, he kahu-kura te kakahu, kei te korero i te toa, ka noho, puta ke ki muri, kaore he puhi, he kaitaka te kahu, korerotanga. ka mutu kei waenga e korero ana, he kiri kau, puta ke ki mua, kei te kohamo te puhi, he tokotoko te rakau, noho iho, puta ke, ki tetehi wahi korero ai, e rua puhi kei te rae, kei te kohamo, he puahi te kahu, he tewhatewha te rakau, ka mutu. puta ke he wahi ke, e rima puhi, he topuni te kahu, he paraoa te rakau, ka mutu, me te titiro iho te tangata whenua ki te maha o nga rakau, o nga kakahu o nga rangatira o taua matua, ki te korero, ana ka wehi noa ake te matua a Hatupatu.

Tena, ko nga matua a nga tuakana he maha ano nga tangata ko nga rangatira i rite tonu, e toru matua, toko-toru hoki nga

rangatira, tena ko ta Hatupatu matua ko-tahi, he maha nga rangatira, me nga kakahu, na reira ano i tunu ake, e ki ana, he matua tangata, kaore he mea puhi, ki te otaota.

Ka tahi ka whakaputa te tangata whenua ki waho, piri ka piri. Te ringihanga mai o te tao, o te manuka ki te matua a Ha-nui, ehara kua whati, whati mai, whati mai, kei ta Ha-roa, ka whakahokia, ko te ua kau i maranga, ka te apiti ano, ka whati mai ano, ka eke kei runga kei ta Karika, ka whakahokia, ko te ua kau i maranga, ka te apiti ano, heoti, ka whati katoa nga matua a nga tuakana, aha koa, ko-tahi mano, ko-tahi tekau. Pango tonu te kohamo i te whatinga.

Me te noho tonu atu te matua a Hatupatu, na te mea ano ka eke tonu atu ki runga ki te matua e noho mai ra, te whakatikauga o Hatupatn ki runga, ki te whakahoki, tahuri atu, tahuri atu, nawai i ngaro, i ngaro, a ka kitea te tangata ra: He putanga to Hatupatu, he putanga to Karika, waiho tonu te tokotoko ki a Hatupatu, tukua atu, tahi ano te maipi, ana, me te kai koropeke, maunu te paraoa, kua motu te upoko, ki te ringa mau ai, heoi, ka whati tera, whati ra, whati ra, ka tahi ka hoki mai ona tuakana ka patu, he tini nga mano i hinga—kei te patu nga tuakana, kei te whakataki tonu ia i a Raumati, ana ka kitea, ka mau i a Hatupatu, kotia iho te upoko, huna iho, ka mutu te patu, ka hoki ki te puni, kei te tao i te tangata, kei te kai, kei te whakakapowai i te upoko, ka maoa, kei te korero whakatu, kei au a Raumati, ka mea atu tetehi, tetehi, kei au, pena tonu, huna tonu a Hatupatu.

Ka hoki ki Rotorua, ka tahi ka eke i runga i te waka, ka tata ki te motu, i Mokoia, kei te pioi haere atu i runga i te waka nga tuakana, ka mutu, ka ui mai to ratou matua, kei a wai a Raumati? ka mea tenei, kei au, tenei, kei au, ka mea to ratou matua, e,—kua ora a Raumati.

Ka tahi ka whakatika a Hatupatu, ka pioi i ana kirikiri upoko. ko taua upoko i tona ringa, ko Karika, ka whakahua i tana pioi, koia tenei.

‘Ka mate te patunga na Hatupatu, ko Karika.’

Printed at page 144.

&e., &e., &e.

Ka tahi ka mau te ringa ki te upoko o Raumati, e huna tonu ra i roto i a ia, arara—kei au a Raumati, ka koa, ka tahi ka marere nga kakahu o to ratou papa—ka rere mai ki roto ki te wai, karakia mai ai, koia tenei tana karakia.

‘Hara mai. hea, teretere nui no Tu.’*

&e., &e., &e.

Heoi ka mutu, ka whakanuia ake tana tamaiti muringa, ka whakaitia iho ana muanga, ka tahi ka ea te weranga o te Arawa, ka heke mai nga mokopuna a Tama-te-kapua, noho rawa mai i Pakotore, ka whanau a Rangitihi i reira, me ana tamariki, ka haere tetehi ki te Rangiwhakakapua noho ai, ara ki Roto-rua, muri iho, ka haere tetehi ki te Whakatohea, he wahine, muri iho ka haere katoa a Rangitihi ratou ko ana tama ki Ahuriri. ki te rapu utu mo te mate o te tane a Rongomaipapa, a ka riro mai taua wahine. ka tupu nei a Uenukukopako, ka timata te haere ki ona pahi i te Whakamaru, i Maroa, i Tutukau, i Tuata ka haere atu, hoki mai ano ki Pakotore, hoki atu, koki mai, ehara ka mahue te kuri a Uenukukopako, a Potakatawhiti, ki Mokoia, a patua iho e Mataaho raua ko Kawaarero.

Hoki rawa mai i te Whakamaru, kua mate, heoi ka timata te whawhai nui ki Rotorua, a mate ake tetehi tetehi, Ka tupu a Rangi-te-aorere, te tama a Rangiwhakaekeau, ka tahi ka horo a Mokoia, ka riro i nga tama a Rangitihi a Roto-rua, mau nei, mau nei, a whakatupuria noatia nga mano tangata nei i reira, a marara noa atu ki nga whenua katoa, me o Ngatoro-i-rangi uri, i whakatupuria ano i reira, a e noho nei ano i Roto-rua etehi ko tana mokopuna, ko Tumakoha, nana a Tarawhai, ta Tarawhai tama ko te Rangitakaroro, to muri ko Tarewa, to muri iho i a Tarewa, ko Taporahitaua.

He oi ano ka mutu, kaore i ata korerotia mai e nga tohunga.

HE KORERO APITI ano NO NGA WAIATA NEI.

No. 2. ko tama-a-rangi.

E HOA MA, whakarongo mai, ko-tahi ano te tupuna o te tangata maori, ko Rangi-nui e tu nei, ko Papa-tu-a-nuku, e takoto nei, ki enei korero.

Ki nga tangata maori, na Rangi raua ko Papa nga take o mua, ina hoki, i pouri tonu te Rangi, me te Whenua i mua. A whakaaro ana nga tama a Rangi raua ko Papa, kua maha nga tangata, kua tini, a kaore ano i marama noa, e pouri tonu ana.

A whakaaro ana aua tamariki i ta ratou whakaaro nui, kia patua o ratou matua, a mea atu ana tetehi o aua tamariki, kaua e patua, e ngari, me wehewehe, ko tetehi ki runga, ko tetehi ki raro, a, ae katoa ana ratou tahi. A, whakatika ana, a Rongomatane, ka wehewehe i a raua, kore ake i mawehe, ka whakatika ko Tangaroa, ka wehewehe a kore ake i mawehe, ka whakatika ko Haumia, pena tonu, ka whakatika ko Tu-matauenga, pena tonu, ka tahi ano ka whakatika, ko Tane-mahuta, ka whawhai, kihai rawa i taea e ona ringaringa, na ka tahi ka panga tona upoko ki raro, ko ona waewae ki runga, na ka tahi ka mawehe a Rangi raua, ko Papa, aue noa ana, hei aha i kohurutia ai, mo te aha tenei hara i patua ai maua, i wehea ai, hei aha ma Tane-mahuta. Aua tonu iho tetehi, aua tonu ake tetehi.

Mawehe kau ano koa, e hara ka tahi ano ka kitea te tini tangata, e huna nei ki roto i te arearenga o nga poho o Rangi raua, ko Papa, mawehe kau ano.

Ka tupu te whakaaro i a Tawhiri-matea, kia tahuri mai ia ki te whawhai ki ona tuakana, mo te wehewehenga i o ratou matua, ta te mea, kaore ia i whakaae kia wehea raua i te wahine, te tane i nga tamariki, ko nga tuakana anake i whakaae kia wehea, a kia ko-tahi e waiho hei matua kia ratou, ko Papa-tu-a-nuku anake.

Te whakatikanga ake o Tawhiri-matea, ana piri ana mai i te ateatenga o tona matua tane o Rangi-nui, ka tae atu ki reira, ka tahi ka whakaarohia nuitia, e raua tahi, ko tona matua tane, ka tahi ka whakatupuria nga uri o Tawhiri-matea, a ka nui haere, ka tonoa tetehi ki te hau-a-uru, tetehi ki te tonga, tetehi ki te marangai, tetehi ki te tua-raki, otira ko o ratou ingoa tonu era ko ana tamariki.

Ka tahi ka tonoa, ko te Apu-hau, ko te Apu-matangi, ko Aonui, ko Ao-roa, ko Ao-pouri, ko Ao-potango, ko Ao-whetuma, ko Aowhekere, ko Ao-kahiwahiwa, ko Ao-kanapanapa, ko Ao-pakakina, ko Ao-pakarea, ko Ao-takawe, ko Tawhiri-matea, te tino putanga, koia ano, anana,—tutu ana te heihei, te hoaturanga ki a Tanemahuta e tu tonu ana, ana whatiia porotia i waenga nui, anana, —whati poro, tana hinganga ki raro, anana, he huhu, he popo, he hanehane.

Ka taia ki a Tangaroa, ka whati haere tera ki te wai, otira, i matua whakawawa ano nga uri o Tangaroa, na Tangaroa tonu hoki, ko Punga, na Punga, tokorua o ana, ko Ikatere, ko Tu-te-wehiwehi, ko tetehi ingoa ona, ko Tu-te-wanawana, e rua ona ingoa.

I ki atu a Ika ki a Tu-te-wanawana, taua ki te wai, mea mai ana a Tu', anana taua ki uta, ka mea mai ano a Ika, haere hoki ra koe ki uta, whakaahua koe ki te ahi rarauhe, ka mea atu hoki a Tu-te-wehiwehi ki a Ika, haere koe ki te wai, whakairihia ki runga ki te rourou kai maoa, a haere au i uta. ko Tu-te-wehi-

wehi, ko Tu-te-wanawana, ka tahi te rua ona ingoa ka huaina. He oi, wehea ake era tokorua, marara ana ki te wai, ki uta, whakatikanga ki a Rongo-matane, raua ko Haumia, e hara, hopukanga ake a Papa, e hara kua ngaro era tokorua i tana hunanga, ana rapu kau ana a Tawhiri matea, kua huna e Papa ana tamariki, ka tahi ka taia e Tawhiri' ki a Tu-matauenga, ho atu rawa ana riri, ho atu rawa, hei ahatanga ma Tu', ana, koia anake te tamaiti o taua hunga i whakawawa nei kia patua o ratou matua, koia anake i toa ki te whawhai, ko ana tuakana, i papa noa i te ngaunga a Tawhiri' ratou ko ana tama.

Whatiwhati rawa a Tane poro pu, ko Tangaroa, i oma ki te wai, ko Rongo', ko Haumia-tiketike, i oma ki te whenua, ko Tumatauenga, i tu tonu i te ateatenga o tona whea o Papa-tu-a-Nuku. Na, ka mariri nei te ngakau o Rangi raua ko Tawhiri', ka tahi ka rapu a Tu' i tetehi whakaaro mana, kia tahuri ia ki te patu i ona tuakana, no te kahakoretanga ki rapunga te utu a Tawhiri' mo ana matua, a koia anake i toa ki te whawhai, taria nei he mate e pa mai ki a Tu', no te tupunga o nga tamariki a Taranga raua ko Makea-tutara, o Maui-taha, o Maui-roto, o Maui-pae, o Maui-waho, o Maui-tikitiki-o-Taranga.

Ko te tangata tera nana i tinihanga a Hine-nui-te-po, na reira i mate ai te tangata, mei kaua te tinihangatia, e Maui-tikitiki, e kore e mate, penei ka ora tonu te tangata, ake, ake, ake.

Na Maui-potiki i tinihanga ki a Hine-nui-te-po, i pa mai ai he mate ki nga tangata o te ao, paku ki runga, paku ki raro.

A whakaaro ana Tu-matauenga i ngoikore ona tuakana, ko ia anake i maia, ka tahi ia ka rapu i tetehi patu mo nga uri o Tane-mahuta, ka mahi ia i te whanake, kei te whakakopeti mai, ka oti, kei te tahere, kei te whakairi, e hara papa noa, kihai i rere, kihai i aha.

Kei te rapu hoki ia i nga uri o Tangaroa, a ka kitea atu ki te whakamarara, ara ki te tere, kei te tapahi i te harakeke, kei te ta kupenga, kei te hao, ana pae ana ki uta. Muri mai ano, kei te rapu i a Rongo' raua ko Haumia, e hara ka kitea ki nga makawe, ka taraia he kaheru, ka ranga he kete, ka koia ki te

whenua, pae ake ki runga a Rongo' raua ko Haumia', maroke ake i te ra.

Na reira i kainga katoatia ai e Tu-matauenga ona tuakana, a pau ake te kai e ia, hei utu mo ta ratou tukunga i a ia ki te whawhai ki a Tawhiri' raua ko Rangi, a mate katoa, koia anake te tangata i toa ki te whawhai.

Na reira i whakanoatia ai ona tuakana, a ka wehewehea i reira ana karakia, he karakia ano mo Tane-mahuta, mo Tangaroa ano tona, mo Rongo-matane ano tona. mo Haumia' ano tona, mo Tu-matauenga ano tona, ko te wahi i rapu ai ia i nga karakia nei, kia whakahokia iho ona tuakana, hei kai mana, a hei karakia ano mo Tawhiri-matea, he tua mo te Rangi, he karakia ano mo Papa-tu-a-Nuku, kia noa katoa ai i a ia ratou i rapua ai e ia, he tikanga karakia mona, otira, na te Atua ano ia i whakaako i mohio ai

No reira ano i ngaro ai tetehi wahi o te whenua, no te putanga mai o te riri a Tawhiri-matea. i whawhai mai ra ki ona tuakana, a ngaro ana te nuinga o Papa-tu-a-Nuku i te wai.

Ko nga ingoa o aua tangata tupuna nei, nana i whakangaro te whenua, koia tenei, ko Ua-nui, ko Ua-roa, ko Ua-whatu, ko Ua-nganga, a raua nei tama, ko Hau-maringi, ko Hau-maroto-roto, ko Tomairangi, a ngaro katoa te nuinga o te whenua i te wai, wahi iti hoki te wahi i maroke, a ka tupu nei nga uri o Tumatauenga, a nui haere, nui haere, ka tae ki te whakatupuranga i a Maui-taha ratou ko ana teina, ko Maui-roto, ko Maui-pae, ko Maui-waho, ko Maui-tikitiki-o-Taranga.

Maui.

Na, whakaaro ana taua maia i muri iho i to ratou whanautanga, kaore ano i roa kau ake te uranga ake o te Ra, kua po, kua torengi ki te pae, i a ra, i a ra pena tonu, ka tahi ia ka karanga atu ki ona tuakana, tena, tatou ka here i te Ra nei kia ata haere ai, kia roa ai te mahinga a te tangata i tetehi oranga mona, ka mea mai ona hoa, e kore ra e tata atu te tangata, i te nui o tona wera, i te kaha hoki o tona mahana, ka mea atu taua

maia kia ana whanaunga, kua kite ra koutou i te tini o aku mahi, a kua oti katoa i a au te whakarite te ahua o nga manu katoa o te ngahere, a i whakatangata tonu koutou, i whakatangata tonu hoki ahau, a muri iho, ka mahue i a au te ahua tangata, ka whakaa-huatia hoki ahau ki to te manu ahuatanga, a i rite a hau ki ia manu, ki ia manu, manu iti, manu rahi, a hoki noa mai au ki to te tangata ahuatanga. I muri tonu mai tenei o tona whanautanga, muri iho, ko te herenga o te ra, waihoki ko tenei e aku tuakana. ka taea hoki e au tenei, ka taea hoki e au tera atu aiauei, ae ana mai ona whanaunga ki tona tohe kia patua te Ra. Ka tahi ratou ka whiri taura, ka kitea i reira te whiri tuamaka, te tarikarakia, te whiri paraharaha, te rino, ka oti nga taura te whiri. Ka tahi ia ka tango i tana patu, ka tango ia i ana whanaunga, me a ratou mea ki roto ki o ratou ringa. Ka haere ratou i te po, awatea rawa ake, noho ana i te tahora, po iho, ka haere ano, ao noa ka noho ano, nawai i tawhiti, i tawhiti, ka tae ki te taha tonu o tana putanga ake.

Ana, kei te hanga i te taiepa oneone, me nga whare rakau, ka oti, kei te hanga i nga koro o te rore, ko nga tuakana, ki tetehi taha, ko ia, ki tetehi taha o te putanga ake o te Ra, me o ratou papa arikiwi ano.

Kua riro mai koa i mua atu te kauae o tona tupuna o Muri-ranga-whenua, koia raka tana patu.

Ka mea atu taua maia raka ki ona hoa, kaua e whakaohokianoatia, e ngari, kia ngaro rawa te upoko ki roto ki te koromahanga nei, me ona peke, na hei konei ka karanga atu ai au kia kumea atu, kia kumea mai, ka whakatika au ki te patu i a ia, otira kia mau te herehere kia roa rawa, ka tahi ka tukua e tatou kia haere, e ngari e te whanau, kei aroha tatou ki tona auetanga.

Te putanga ake o taua tawhiti nei, ano he ahi e toro ana ki te whenua, haere ake ana, haere ake ana, a ka ngaro te upoko, tango atu ko nga peke ka ngaro, ka tahi ka kumea nga taura, me

te hupanatanga o taua tawhiti, o taua rore, e hara mau kita taua maia i nga taura a taua hunga.

Ka peke taua tawhiti nei a Maui-tikitiki-o-Taranga, me tana patu, e hara, aue rawa ake ka aue, e patu ana, a roa rawa, ka tahi ka tukua, a haere tautau ana. Ka tahi ka rangona te tuarua ona ingoa, no tana auetanga, ka karanga he aha a hau i patua ai e koe e tenei tangata, ka hei ra tau, patu rawa koe i a Tama-nui-te-Ra, he! ka tahi ka rangona te rua o ona ingoa. Ka tahi ka tukua ia kia haere, anana,—ka tahi ka ata haere taua maia nei, a Tama-nui-te-Ra. Ka tahi ka hoki mai a Maui-taha ratou ko ana teina, ka noho, noho nei, noho nei, a roa rawa, kei te huti ika ona tuakana, kei te noho noa iho ia i te kainga. me te whakarongo ki te amuamu ana wahine, ana tamariki, ki tona mangere ki te huti ika, ka tahi ia ka whakatauki atu, nana koutou e whae ma, koutou ko o tamariki.

Kua taea e ahau nga mea katoa, a hei tena mea hei te mahi o te kai, ka ngaro ai.

Hua atu akuanei tena mea te kai, ko uta nei whitikia ai e te ra.

Ka tahi a Maui ka takaa i tana matau, i te kauae o Muri-ranga-whenua, ka oti, whiri rawa te taura ka oti.

Ka tahi ka mea atu ki ona tuakana, tena tatou ka aukaha, i to tatou waka, ae tatou ka hoe ki te hi, ka mea mai ona tuakana, kei whea he matau mau, ka mea atu ia, e kore au e waiho, hei tata i te wai o to tatou waka, ae ana mai ratou, ka tahi ka hoe ratou, ka tae ki nga tauranga i tau ai nga waka i mua, ka mea atu nga tuakana, tukua atu te punga i konei, ka mea atu ia, kauaka, e ngari, me hoe rawa ki waho noa atu, ka hoe, a rite ana ki te tauranga whakamutunga o waho, ka mea atu ano ratou, tukua to tatou punga i konei, ka mea atu ano ia, he ika pononga to konei, hua atu, me hoe rawa ki te au o te moana, ka tuku ai te punga. A ki te tae atu ki taku wahi e pai ai, hei tukunga mo te punga, ina, e kore e tukua iho te matau ki raro, e whaia ake ana e te ika.

A, me te turehutanga kanohi nei ano te roanga, ka hoki mai to tatou waka ki uta. Hoe nei, hoe nei, a tawhiti noa atu ka mea nga hoa, hei konei, ka mea atu ia, kia ngaro te tu-a-pae whenua, a ngaro rawa, ka tahi ka tukua te punga, kia tawhiti noa atu, ki te au o te moana, ka huti nga tuakana, anana, kihai i tukua iho ki te wai, i whaia tonutia ake e te ika ki runga ki te waka. E rua ano hekenga o te aho, e hara kua tomo te waka i te mahi a te ika, ka tahi ka mea mai nga hoa ki a ia, e hoa, tatou ka hoki, ka mea atu ia, taihoa ra, kia whiu hoki taku matau ki te wai, ka mea atu nga hoa, no whea hoki te huanga o tau matau? ka mea atu ia, ha he matau ano ra taku! ka mea atu ano nga hoa, tena koa whiua. e hara i roto ano i a ia, e uira ana te paua me te whakairo, puhipuhi rawa ki te waero, anana,—ka turua 'tahi ra ka whiua ki te moana, ana, rere tonu, rere tonu, a ka tae ki te tekoteko, mahue ake, ka mahue nga mahihi, ka ngaro ki te roro, e hara ka mau ki te paepae o te whatitoka, te matau a Maui-tikitiki-o-Taranga.

Ka tahi ka tapikitia e ia tana aho, e hara ka man ake te whare o taua kaumatua nei o Tonganui i tana matau, haere ake, haere ake, a ka mo runga ake taua whare, te tino marangatanga ake, e hara ka mau iho taua matau i te toimaha. Ka puta ake hoki te koropupu o te whenua ki runga, ka hamama nga waha o nga tuakana ki te tangi.

Ka tahi ia ka whakahua i tana karakia. ta te mea ka rongo ia ki nga kupu amuamu a ona tuakana. e tangi ana, e aue ana, e mea ana i ho mai ano tatou ki te au o te moana nei kia tahuri ki te wai ma te ika, ka tahi ia ka hapai ake i tana hiki ake, mo tana ika kia maiangi ake, ka mea:—

He aha tau e Tonganui, E ngau whakatuturi ake i raro, Ka puta te hau o Ranga-whenua, Ka rukuruku, Ka heihei, Ka rukuruku, Ka eaea, Ooi, Mokopu-Tangaroa-meha.

E hara tarewa ana i runga te ika a Maui, he ika whenua, ko Papa-tu-a-Nuku, anana, takoto maroke ana to ratou waka.

Mahuetia iho ona hoa ki to ratou waka, hoki ana ia ki to ratou kainga, i mea iho ia ki ona tuakana, i muri i a au nei, kia manawa nui, kei kainga ake a muri i a au, kaua hoki e kotikotia tatou ika, e ngari waiho kia tae au ki te kawe atu i te hau o tenei tanga ika, a kia tae atu au, ki te tohunga, kia whangaia ki te atua, ka hurihia te huribanga taka pan, ruahine rawa, kakahi rawa, ka noa, ka tahi au ka hoki mai, hei reira, ka kotikoti ai te ika nei, a ka riro pai ta tera, ta tenei na, ta tera ra, a taku hokinga mai, ka whiwhi koe ki tau, me te hoki hari ano, a e takoto pai te wahi i takoto, e riro pai te wahi, a mauria atu e tatou, a taku hokinga mai.

Hemo kau atu ano taua maia raka, e hara kua takahia nga kupu i rongo ra ratou, kei te kai, kei te haehae i taua ika, e hara te tae ki te atua, kia mauru tona ngakau, i te ika a tona tauira. A kia kai nga atua tama-tane, me nga atua tama-wahine, e hara kua motumotu i taua hunga whakaaro kore nei, anana, tana tahuritanga mai ki te riri mai ki taua ika e haehaea atu ra, anana te tino okenga i oke ai te pane, me te hiku, me nga urutira, me nga pakihawa, anana, ta Tangaroa pai hoki, ano kei te wai e tawheta ana.

Ana, koia e takoto kino nei te whenua. Tu ana he maunga, takoto ana he raorao, heke ana he awa-awa, ara he pari hoki, mei kaua te tinihangatia e ona hoa, kua takoto pai taua ika, a kua waiho hei tohu mo te whenua, i muri nei, ara ko te rua tenei o nga kinonga i muri iho o te wehenga o Rangi raua, ko Papa.

Ka mutu tenei mahinga, a Maui ratou ko ana tuakana. ki te wahi i noho ai to ratou matua tane, wahiue; kia whakaaturia atu ki a ia, a kia haere atu ia ki te rapu i taua wahi e noho nei raua, ka mea atu ki a ia, aua hoki, nowhea matou e kite, kei runga ranei, kei raro ranei, kei tawhiti atu ranei i a tatou.

Ka mea atu ia; maku e rapu, ka kitea, ka mea atu nga hoa, he aha koe to matou whakapakanga i kite ai, he aha matou o matamua i kore ai e mohio i tona wahi e ngaro nei, kua kite ra hoki koe, muri iho i tau whakakitenga mai ki a matou, ko to tatou whaea, a i te po i moe tahi ai tatou, ao rawa ake te ata, ko tatou anake e moe ana i te whare, a e pena tonu ana ia po, ia po, a nohea i matauria, ka mea atu ia, a hei konei whakarongo ake ai.

Ta te mea, kua kitea ake e ia i muri iho o tona kitenga e tona whaea, e ona whanaunga, me ona tuakana, i a ratou e haka ana, ka haka nei, ka noho kei nga tuara a Maui-potiki, ka tatau mai to ratou whaea i ana tama, ka mea, ko Maui-taha, ko Maui-roto, ko Maui-pae, ko Maui-waho. Ha! nowhea to koutou To-toko-rima, ka mea atu a Maui-potiki, nau ano au, ka tatau ano te ruahine ra, ana, toko-wha ano koutou, ka tahi hoki au ka kite i a koe, he oi, he roa nga kupu totohe a raua i roto i te kapa o ta ratou haka.

Ka puta mai te kupu a taua wahine, haere atu koe i roto i tenei whare, e hara koe i te potiki naku, na te tangata ke koe, Ka tahi ka mea atu te Maui raka, ae, me haere ke atu au, e ngari he tamaiti au na te tangata ke, e ki ana ra pea au nei, nau ano au, ina hoki i whanau ano au i te taha o te akau, a i whiua atu au e koe, ki te hukahuka o te tai, a he mea takai a hau e koe ki roto ki tou tikitiki, a he mea apoapo a hau e te rimu, takai atu, takai mai. A, na te apu-hau, na te apu-ma-tangi au i whakahoki mai, ki uta nei, a takaia ana au e nga ta whaowhao o te akau roa, a tau mai ana te tini o te ngaro, ki te karamuimui i a au, me nga manu hoki, ka puta mai hoki toku tupuna, a Tama-nui-ki-te-Rangi, ka kitea ki te ngaro, me nga manu, e karamui' ana i runga i nga tawhaowhao, ka rere mai taua tupuna nei, ka heua ake, ara! he tangata, ka tahi au ka tangohia ake.

Ka kawea atu au e ia ki roto ki te whare, he mea whakairi ki runga noi ai, kia ngaua ake e te auahi e te mahana, a ora noa ake au i te mahi atawhai, a taua tupuna nei, a rongo ana au i

te rongo haka o tenei whare, haere mai nei, otira i roto ano au i tou puku, ka rongo au i nga ingoa o aua matamua, e tauria ana e koe, ki o ratou ingoa, a tae noa ki tenei po, ka rongo tonu au ki a koe e whakahua ana i o ratou ingoa, koia a hau ka mea atu nei ki o koutou ingoa, ko Maui-taha, ko Maui-roto, ko Maui-pae, ko Maui-waho, ana ko a hau, ko Maui potiki a hau e noho atu nei.

Ka tahi tona whaea ka karanga atu ki a Maui-potiki, ko koe ano taku whakamutunga, me te ruahinetanga o taku tinana, a ka mea atu nei a hau ki a koe, ko Maui-tikitiki-o-Taranga, taua maia.

A, i muri iho i taua tautohetanga, ka mea mai a Taranga ki tana muringa, haere mai koe kia moemoetahi i roto i to whawharua, a kia hongi atu au, kia hongi mai koe, ka peke atu ia, kei te moetahi. Ara hoki ko matamua, kei te korerorero ki a ratou ano. Ha! ko tatou ko te mea i ata tirohia iho e ia te ata whanautanga, me te ata takotoranga ki runga ki te takapau-hora-nui, he aha ra te moetahi ai ki a ia, i te itinga, i awhitia e ia, pakeke rawa ake, te moetahi, te aha.

Tena ko tenei whakatahe, ko wai tatou ka ata kite atu, na te rimu tana i awhina, na wai ranei, na te tangata ano ranei tana tamaiti, ka anga ia ka moetahi, na wai koa hoki te whakatahe i ki, a ka whiua atu ki te wai, e hoki mai hoki hei tangata ora ki te ao marama, tena ko tenei koroke, kua mea nei ia, hei tangata ki a tatou.

Ka mea atu nga toko-rua ki era atu toko-rua atu, he aha koa ua ana te waiho ai hei hoa aroha mo tatou, i nga ra o te pai, hei pai, i nga ra o te kino, hei kino, ana e ngari e te whanau, he awhina tangata anake te rangatiratanga o tenei mea o te tangata, he mahi kai, he tangohanga, he aha, he aha, kia tipu ai te pai. Kei pena tatou me nga tama a Raugi-nui raua, ko Papa-tu-a-Nuku, tahuri ake ano, kei te whakaaro patu i o tatou tupuna, ae katoa ana ratou toko-wha, he wahi iti te kupu a Tawhiri-matea i aroha ki o ratou matua, ko te muinga, i whakaae tahi ratou ki te patu, a muri iho, ka kite ia, kua tawhiti

ki te tane, i te wahine, anana, ka tango mahara ia, ka whawhai mai ki ona whanaunga. Na reira hoki a Tu-matauenga, ka tahuri atu ki te whawhai ki ona tuakana, me ona matua, a e mau nei ano tona whawhai ki ona whanaunga.

Waihoki ko tatou, kaua e whakatupu wehewehe i roto i a tatou, kei tahuri ake aua whakaaro kino e patu ana i a tatou, a pena iho me nga tama, a Rangi-nui raua, ko Papa', ka mea atu etehi, ae, e o maua matamua, ka tika, a me mutu i konei.

Po iho ano, ao ake ano te ra, kua whakatika a Taranga, kua ngaro whakarere i te whare i ana tamariki, oho rawa ake nga tama, tirotiro kau ana, ka mohio nga matamua, ka pouri tonu taua tamaiti muringa, e hua ana e ngaro nei, kei te mahi kai pea, kaore, kei te tahuti noa atu. Po iho ano, ka puta mai ano to ratou whaea, kei te haka ano nga tama, mutu kau ano, kua mea mai ano ki tana muringa, haere mai ano taua ki konei moe ai, a moe ana, a ao rawa ake, kua ngaro ano, ka tahi ia ka tupato ki te mahi maminga tonu a taua wahine, i a po, i a po, a tae noa ki tetehi atu po, ka moe tahi ano raua ko tona whaea, me te tokomaha ano hoki e moe ana, me tona whaea, tangohanga e te tama, e hara kua riro te tu, me te maro-whaiapu, e hara kua ngaro, tangohanga atu, kei te purupuru i te matapihii te whatitoko, kei puta mai hoki te haeata o te awatea ki roto i te whare, kei hohoro te whakatika o taua wahine i te pouritanga o te po, no reira i tupato ai tona ngakau. Nawai i po, i po, a ka marama, ka kitea te turi o te tangata, ka rere te ra, ka morunga noa atu, ka tahi te wahine ra ka mahara. Ha ! he po ke hoki tenei, ina hoki te roa, ka mutu, kei te moe ano, oho ake, kei te rapu ano tona whakaaro, te kitea koki te maramatanga mai o waho, i te mea kua oti rawa te purupuru te whare.

Ka tahi ia ka maranga ake, anana—kua noho tahanga ia, ka rapurapu noa ia i tetehi maro, me tetehi tu mona, nowhea hoki i kitea, ka tahi ia ka rere atu ki te kukume mai i nga puru o te pihanga, o te whatitoka, kukume rawa mai, anana—kua tikokekoke noa ake te ra o waho. Ka tahi ka rawhia reretia te karu-

karu puru o tana whare hei paki putanga mona, e hara kua puta kei waho e aue haere ana, mo te kohurutanga e ana tamariki.

ka pahure atu ki waho to ratou whaea, ka maranga ake taua nauhea ra, ka titiro atu i te haeatatanga o te whatitoka, titiro rawa atu, ka tango ki te pu wiwi nei, ka rere iho taua wahine nei ki roto ki te koruarua, akina iho hoki taua pu wiwi nei, ana me te poko.

Ka tahi ka puta atu taua maia nei a Maui-potiki, ake ! e puare katoa ana a roto, puta noa ki raro.

Ka tahi ia ka hoki mai ki te whare, ka mea ki ona tuakana e moe ana, e hoa ma, e oho, kati te moe, maranga ka waiho tonu tatou hei tinihangatanga ma to tatou whaea. Ka tahi ano ka maranga ake ona hoa, anana—kua paratu noa atu te ra, ka ui atu ano taua nauhea nei ki ona tuakana, kei whea te wahi i to tatou matua tane, matua wahine ? ka mea mai ratou, aua hoki, kaore ano matou i kite noa, ahakoa, ko Maui-taha, ko Maui-roto, ko Maui-pae, ko Maui-waho, kaore noa iho i te kite, a hei a koe ranei ka kitea ai tana wahi e rapua na e koe, hei aha mau tena, e kore koe e noho marire tatou. Hei matua tane aha, hei matua wahine aha. Nana koia tatou i whangai ki te kai, a kaumatua noa nei. Hua atu, ko te Rangi to tatou matua, nana hoki i ho mai i ana uri, i a Hauwhenua, i a Hau-maringiringi, i a Hau-marotoroto, i a Touarangi, i a Tomairangi, nana i ho mai i ena tangata hei atawhai i a matou nei kai, na Papa-tu-a-Nuku i whakatupu ake ana purapura, hei oranga mo ana uri i tenei ao-tu-roa.

A ka mea atu ano a Maui-potiki, e tika ana ano ena kupu, e ngari ki a au, me he mea ko a hau hoki koutou, ko ta te hukahuka o te tai, ko tana i whakatupu, i whangai mai, te pena na te whakaaro, e ngari ki a au, ma koutou e tino rapu te wahi i kai ai koutou i tona u, a no te mahuetanga o te wai u, ka tahi ena kai ka kainga e koutou.

Tena ko tenei e te whanau, kaore au i kai i te wai u, i te kai hoki, a e aroha ana au ki a ia, he oi ano te mea e areha nei au, ko taku nohoanga i roto i tona kupu. Koia au ka mea nei, kia kite au i te wahi e noho nei raua. A ka mihara ona tuakana ki to ratou teina, ta te mea, kua kitea ake tona kaha ki te hopu i a Tama-nui-te-Ra, a no reira i ata haere ai te ra. Tetehi wahi, no tana hianga i te Whenua ki runga, i te whakangaromanga e Rangi raua ko Tawhiri-matea, a kua hia e ia te whenua ki te kauae o tona tupuna o Muri-ranga-whenua, a te whakamaoritanga o taua matau nei, kei Heretaunga, ko te matau a Maui'.

Ka mutu te miharo a ona hoa ki a ia, ka tonoa atu ia ki a haere atu ki a rapu i a ratou. Ka tahi ia ka haere atu, kua oti noa ake ra hoki i a ia tana mahi matamua te whakarite e ia, i muri iho i tana whakakitenga ki ona whanaunga, i te whare haka, i te mea kaore ano te Ra i herea e ia, me te whenua i hia, kua oti ake ia te whaka-a-hua ki te a-hua o nga manu, o ia manu, o ia manu o te ao, a kaore tetehi a-hua ona i paingia e ona tuakana, i tana whakakitenga kia ratou, he muringa, ko tona whakaahuatanga ki te a-hua o te kukupa, i te a-hua o te kukupa, ka tahi ona tuakana ka mea atu, e tama e; ka tahi koe ka tino pai, pai rawa, pai rawa atu koe i o te tuatahi ritenga kua mahue atu ra.

Ko te wahi koa i pai ai ia, no te maro-whaiapu, me te tu o tona whaea i wetekia ra e ia, a ko taua maro ano te mea e matonu i tona uma na, a he maro-waero hoki. A ko tona tu ano te wahi e pangotonu na i tona kaki, i mua tenei mahi ana, A i tona rapunga nei ano ki a kite i ona matua, ka haere hoki ia ki te whakarite i a ia ki te a-hua o te kukupa, a rite ana—ki to mua a-hua, ka kite hoki ona hoa, ka mea atu, e tama e ! ka pai koe, kei tona nohoanga hoki i runga i te manga o te rakau, anana,—te ngaoko, te aha, ko te tumu kau ano ki a ia, koia hoki nga whakatauki nei. (He kukupa pae tahi.)

A ao kau ano te ra, ka tahi ia ka mea iho ki ona tuakana, hei konei noho ake ai, whakarongo ake ai ki toku ngaromanga nei, he nui no te aroha koia ka rapua nei. A whakarongo ake, i tika pea aku mahi i mua, ina hoki he tangata maia rawa te Ra, a kua mau ia te here e a-hau : waihoki ko te moana, he kaha rawa ona tuatea, me ona ngaru, a kua tangohia ake e a-hau i roto i tetehi ika whenua.

Waihoki ko te a-hua o te manu, e kore e taea e te tangata kahakore, tena ko a-hau ko to koutou mutunga, kua taea katoatia, a ka tahi nei pea a-hau ka rehea, kei tenei haerenga ki tera wahi, ka mea atu ona tuakana, he haere whawhai koia tau, hua atu, he rapu tau kia kitea te mea e aroha nei tatou, a ka kitea, noho ana, ka ngarongaro te aroha, hoki ana mai, hoki atu, hoki mai.

Ka mea atu ia, koia kau ano te take i haere ai au, a hei toku taenga atu pea ki reira, ka kite atu pea au i o reira pai, a ka pai, i o reira kino, ka kino atu. Ka mea mai ratou, ae, e tika ana ua au, haere ano i runga i ou mohiotanga, ka tahi te tangata ra ka haere ano ki te ngahere, ana tona putanga mai, ana me te tino kukupa, Hinga noa ake ano ona tuakana, hore he ngoi, hore he aha. Te tino whakatikanga, ka tae kei te rua i rere iho ra tona whaea, tangohia ake te pu wiwi, e hara kua ngaro kei roto, akina iho hoki kua ngaro ano. Te tino rerenga, e rua ano titahatanga, e hara kua tatu kei raro e rere ana, titahatia atu, titahatia mai, e hara kua ronaki te rere.

Ka tahi ka kitea atu te rangapu tangata nei e taka ana mai i raro i nga rakau, ko te ingoa, o aua rakau, he manapau, ka tahi ka rere atu, noho ana i runga i te tihi o taua rakau, e nohoia ake ra e taua rangapu, e hara kua kite tonu iho i tona matua wahine, e takoto tahi ana raua ko tana tane, ka mahara ia, e ! ko aku matua tonu enei, e noho ake nei, a ka tino rongo ia i o raua ingoa e whakahuatia ake ana e nga hoa noho tahi, ka tahi ia ka neke tata iho ki raro iho, ka tango ia ki tetehi hua o taua rakau, ka panga iho, e hara pa tonu ki te rae o tona matua tane, ka mea etehi, he manu pea, ka mea taua tangata ra, e hara he mea makere noa iho. Ka tango ano taua kukupa ra i te hua-rakau, ana pa tonu ki tetehi, ki tetehi, mamae rawa, ka tahi ka tino aue raua, ka whakatika katoa ki te titiro, a ra, e noho iho ana, otira, i rangona ki te tumu i tino kitea ai. Ka tango katoa te

iti, te rahi ki te kohatu, hei kuru i a ia, a roa noa atu ratou, e epaepa ana i a ia, kihai hoki i pa, ka tahi tona papa ka whaka-tau epa ake, e hara kua pa, otira, nana ano i mea kia pa ia, i te kohatu a tona papa, mei waiho tonu, nohea e pa, atawhaia ki tona peke maui, e hara taka ana ki raro takoto ai. Te whakatikanga atu o nga tangata ki te tango mai, anana, kua whakatangata taua manu.

Ana ka wehi taua iwi ki ona kanohi, ano i taia ki te takou te whero. Ka mea ratou, koia ano i roa ai te nohoanga iho, me he manu, kua rere noa atu, kaore he tangata ano, ka mea etehi, he atua koa, ina te ahua kaore ano i kitea tenei ahua, i muri iho i te wehenga o Rangi raua, ko Papa-tu-a-Nuku. Ka tahi ka mea atu a Taranga, ko-tahi rawa te mea i kitea e au, i a po, i a po, i au e haere nei kia kite i aku tamariki, ka kite hoki au i te penei, otira, tera atu i tenei, ina hoki, whakarongo mai, i taku haerenga i te taha o te akau i whanau au i tetehi tamaiti aku, a takaia ana ki roto ki toku tikitiki, a whiua ana e a hau ki roto ki te hukahuka o te tai. A i muri iho, ka kitea e tona tipuna, e Tama-nui-ki-te-Rangi, a pena tonu me nga kupu a Maui-potiki i korero na kia ratou, i a ratou i roto i te whare ona tuakana, me to ratou whaea, ka mutu te korero a Taranga ki a ratou ko tana tane.

Ka tahi ka mea atu ki a Maui e noho ra, nohea koia koe ? No te uru ? no te raki ? kao ! no te marangai ? kao ! ati no te hau tonga ? kao, ati no te hau koe e pu mai nei ki taku kiri ? Ka tahi ka hamumu atu te waha, ae, e ! Ko taku potiki te tangata nei. Ka mea mai ano te te kuia ra, ko Maui-taha koe ? Kao, ati ko Maui—tikitiki koe a Taranga ? ae, e ! ko taku potiki tenei tangata. Na te apu-hau, na te apu—matangi, na Tupari—mae-waewa, nana i ahu mai, ka kia, he tangata, haere mai e tama e ! kakea ake te taupu o te whare o to tupuna o Hine-nui-te-po.

Ka tahi te tangata ra ka kawea ki te wai, e tona papa, ka tohia, ka mutu, ka whangaia te hau o ana patunga i te Ra, me tana hianga i te whenua, ka mutu. Pawera tonu tana papa a

Makea-tutara, ki te napenga o tana karakia tohi, karakia whangai hau, o ana patunga, mau tonu tona pahuna, po iho ano, ka tomo ki te whare.

Ka wea atu tona matua, e tama, kua rongo a hau ki to whaea, he tangata toa koe ki te aha, ki te aha, i taea katoatia e koe nga mea ririki, nga mea nunui o tou kainga, a kei tou taenga mai pea ki tou matua ake, ka tahi pea koe ka rahua, ka mea atu ia, ki ehea mea ra ?

Ka mea atu tona matua, ki to tupuna, ki a Hine-nui-te-po, e kowhakiwhaki noa mai ra i te taha o te rangi, kamea atu ia, a waiho ra, me rapu ake e taua, te matenga, te oranga, ka mea atu te matua, he aitua to taua, i hiki ano taku karakia, a mea ana au, hei matenga mou. Ka tahi ia ka mea atu, he pewhea tona a-hua-tanga ? ka mea ia, te mea e korapu mai ra, ko ona mata. Ko ona niho, kei te koi mata,—ko te tinana, he tangata ano, e ngari nga karu, he pounamu, ko nga makawe, i rite ki te rimu rehia, ko te waha, i rite ki te manga.—Ka mea atu te tamaiti, i pera ranei tona kaha me to Tama-nui-te-Ra, e pau katoa nei te te tangata, me te whenua, me te wai i tona werawera, e hara i ora ai tenei ao na te hohorotanga o tana haere, mei penei me ia e haere iho nei, nowhea e rere te morehu, nowhea e aha.

Tena, purutia ia e a-hau, ata haere ana, patu-patua iho nei ia, iti ana tona kaha, a roa ana te haerenga, iti ana tona mahanatanga iho, na te panga o aku patu, titore ke, titore ke, koia ka maha haere ai ona hihi, puta noa ki i a wahi, ki i a wahi. Waihoki ko te moana, i nui atu i te whenua, a na te kaha o te whakamutunga, nana i tango ake, ana—ka whai whenua. Ka mea atu tona matua ki a ia, e tika ra koe e taku muringa, me te kahanga o toku koro-heketanga, nau mai, haere ake kia kite koe i to tupuna e uira mai ra i te taha o te Rangi, ao kau ake i te ata, kei te tiki ahi nga pononga, o muri, i nga ra katoa, nawai i rongo, i rongo nga tumau, a taringa noa iho ki te ngare a te hunga o rahaki, he ungaungatonu kia haere ki te tiki ahi, ka tahi ia ka mea atu.

Ka haere au ki te tiki ahi ne, kei whea koia te huarahi ? Ka mea atu te hunga whenua, haere tonu atu i te ara nui naka, a tae tonu ki to tupuna e noho mai na, a ki te ui mai ia ki a koe, mau e whakahua atu i to ingoa, a ka mohio mai ia ki a koe, e ngari, kia tupato koe, kei tini au maminga ki a ia, ta te mea, kua rongo hoki matou, he tangata nui atu, i nga tangata au mahi, akuanei koe, te tini ai au maminga ki a ia, ka mea atu taua maia nei.

Kaore, ko te ahi anake taku e e tiki atu ai, a ka hoki mai ai au akuanei, te haerenga, a ka tae atu ia, ka kite ia i ona kuha e tirara tonu ana, me nga mea i whakaatuaturia ra e tona matua, i a raua e noho ana i to raua whare, ka miharo ia, a roa rawa atu ka tahi ia ka mea atu, e kui e! maranga ki runga, kei whea to ahi, he tiki ahi mai taku. Ka tahi ka maranga ake taua tupuna ra, aue, ko wai ra tenei tangata ? ka mea ia, ko a—hau, nowhea koe ? no konei ano, e hara koe i konei, ina hoki tou a-hua i nga tangata o tenei whenua, e mea ana au, no te ' Raki koe, ka mea ia kao, no te marangai koe, ka mea ia kao, no te tonga koe, ka mea ia kao, no te uru koe, ka mea ia kao, ati no te hau koe e pu mai nei ki taku kiri, ka mea ia, ae. E, —ko taku moko-puna, he aha tau ? he tiki ahi mai i a koe, a haere mai, haere mai, tenei to ahi.

Ka tae te kuia ra, kowhakina mai ana te ahi i te toi—iti o nga matikara, i tona kitenga atu ano, e kowhakina ana tona maikuku hei ahi, ana tino miharo rawa atu ia; ka tahi ia ka haere tata atu, ki tua atu, tineia iho te ahi—mate rawa, ka hoki atu ano, e kua weto te ahi nei, ho mai hoki, ana kua tae ano, kei te kowhaki i ana maikuku, ka haere atu, tua atu, kua tineia ano, mate iho, ka hoki atu ano, e kui, ho mai hoki he ahi maku, kua pirau hoki tenei. A pena tonu, pena tonu, a poto noa etehi matikara, tango atu ki o tetehi ringa, a tae noa ki te whakamutunga ona matikara. Ka tahi ka mohio taua ruahine nei, ana—he tinihanga ta tenei tangata.

Tino whiua atu ana ki te whenua, ana tino kanga, ana, to hoa, ehara ka oma a Maui, haere rawa ake, ehara kei muri tonu i tona tuara e whai atu ana, nawai, nawai, a ka tata kei te tuara, ka tahi ka peke a Maui ki roto i te wai, haere rawa atu ki te wai, kua wera tonu hoki, kua ngiha ke hoki te ngahere, te whenua, te moana, ka whano rawa ka mate te maia ra.

Ka tahi ia ka karanga ki ona tupuna, ki a Tawhiri-matea raua, ko Whatitiri-matakataka, kia ho mai he wai ki a ia, ka mea ia. Ho mai tetehi wai ki a au, kia teneia tenei ahi, e whai haere nei i au.

Na, ka tahi ka puta te apu-hau, te apu-matangi, a Tawhirimatea, a Ua-nui, a Ua-roa, ehara kua weto taua ahi, ana tae rawa atu hoki a Hine-nui-te-po ki te whare, kua mate noa iho i te ua, a kua rite tahi ano tona auetanga, ki to Maui auetanga, i te wera o te ahi, a ka mutu tenei mahi ana. Ka tahi ia ka hoki atu ki te kainga, ka mea mai te whae raua, ko te papa, kua rongo koe ki te ako atu, a haere ana koe ki te tinihanga i to tipuna, ana ka kite koe i te huhi, a ka mea atu ano taua maia nei, he aha tena ki a au, tena koia e mutu taku tohe, hua atu, ko taku tohe ano tenei, ake, ake, ake. Ka mea atu te matua ki a ia, ae, e pai ana nau te whakaaro ki te ora, ki te mate, penei ka rongo mai koe ki taku ako atu, ka ora koe, mutu kau ano ana korero, kei te rapu hoa te maia ra mona, i etehi tangata.

Na, ka tae mai nga miromiro, nga pitoitoi, nga tataeko, nga koriroriro, i a manu, i a manu, me nga tirairaka, ka rupeke mai, ka tahi ratou ka haere ano, i te ahi-ahi, ka tae ano ki te whare o Hine-nui-te-po, rokohanga atu e moe ana.

Ka mea atu a Maui ki ana hoa, e hoa ma, ki te mea ka haere a hau ki roto i te puku o te ruahine ra, kauaka a hau e kataina e koutou, e ngari kia ngaro rawa a hau ki roto i te puku, a puta rawa i te waha, hei reira, ka kata ai a hau e koutou, ka mea atu nga hoa, e tama, ka mate koe, ka mea atu ia ki a ratou, ki te kata koutou i a au, i te mea ka tahi ano ka tomo atu ki roto, ka mate rawa au, mate rawa atu, e ngari ki te ngaro rawa au ki roto, puta noa i te waha, ka ora ahau, ka mate a Hine-nui-te-po.

Ka mea atu nga hoa, haere ra kei a koe ano te whakaaro mou, ka tahi te tama ka whakatika, whakawiria iho te tau o te patu ki te ringa, ka tomo atu ki te whare, ka marere nga kakahu, ano te

kiri, me te anuhe-tawatawa nga mahi a te kauri, nga uhi matarau a Uetonga, ka tahi ka tomo.

Ko tona upoko ki mua, ka ngaro te pane, e memene noa ana nga paparinga o te tini manu ra, ka ngaro nga peke, tango atu ko te uma, ka tahi ano ka tino kata nga tiwakawaka ra. Ano te ohoreretanga o taua ruahine, ana tuwhera ana nga kanohi. kopi ana nga ngutu, rokohanga iho, ka whano ka o te uma ki roto, motu-rere mai ana te hope ki waho.

He oi ka mate tenei Maui, otira mate rawa ake ia, kua tupu ona uri, kua whanau ana tama, kei Hawaiki ano etehi ona uri, kei Aotea nei etehi, ko te tini ona uri, i noho atu ano i Hawaiki, ko etehi i haere mai ano ki Aotea nei, ko te take tenei o te mate, ki to te maori tikanga korero, no te katanga a Tiwaiwaka i a Maui-tikitiki-a-Taranga i kutia ai e Hine-nui-te-po, a mate ana, koia ta matou pepeha nei, (He mahi atu ta te tangata, ma Hine-nui-te-po e kukuti mai.)

Ka mutu nga mahi a nga tama a Makeatutara raua, ko Taranga, me te mahi hoki a nga tama a Rangi' raua, ko Papa', ko tenei korero, no te whakatupuranga o nga tupuna, o te tangata maori. A na reira matou nga tangata maori i mau tonu ai ki enei korero o mua, hei korero ake ma nga uri ki muri ake nei, i nga karakia maori, i nga whakatakoto tupuna, i nga aha, i nga aha noa iho a te maori.

ko nga tupuna.

Ko Te Po, Ko Te Po, Ko Te Po-tua-tahi, Ko Te Po-tua-rua, Ko Te Po-tua-toru, Ko Te Po-tua-wha, Tua-rima, Tua-ono, Tua-whitu, Tua-waru, Tua-iwa, Tua-ngahuru, Tua-rau, Tua-mano, Tua-tini,

Ko Te Kore, Ko Te Kore, Ko Te Kore-tua-tahi, Tua-rua, Tua-toru, Tua-wha, Tua-rima, Tua-ono, Tua-whiti, Tua-waru, Tua-iwa, Tua-ngahuru, Tua-rau, Tua-mano, Tua-tini. Ko Te Rapanga-tua tahi. Tua-rua, Tua-toru, Tua-wha, Tua-rima, Tua-ono, Tua-whitu, Tua-wharu, Tua-iwa, Tua-ngahuru, Tua-rau, Tua-mano, Tua-tini. Ko Rangi-nui, Ko Rangi-roa, Ko Rangi-poto, Ko Rangi-pouri, Ko Rangi-potango, Ko Rangi-whetuma, Ko Rangi-whekere, Ko Rangi-pakakina, Ko Rangi-pakarea, Ko Rangi-kahiwahiwa, Ko Rangi-kanapanapa. Ko Papa-tu-a-Nuku, Ko Papa, Ko Papa-tua-tahi, Ko Papa-tua-rua, Ko Papa-tua-toru, Ko Papa-tua-wha, Tua-rima, Tua-ono, Tua-whitu, Tua-waru, Tua-iwa, Tua-ngahuru, Tua-rau, Tua-mano, Tua-tini. Ko Ao-nui, Ko Ao-roa, Ko Ao-poto, Ko Ao-pouri, Ko Ao-takawe, Ko Ao-potango, Ko Ao-whetuma, Ko Ao-whekere, Ko Ao-pakakina, Ko Ao-pakarea, Ko Ao-kahiwahiwa, Ko Ao-kanapanapa.

A ko te putanga ki te whai-ao, ki te ao marama:—

Ko Maiea, Ko Maiea-nga po, Ko Maiea-nga-Rangi, Ko Maiea-nga-kimihanga, Ko Maiea-nga-hahaunga, Ko Maiea-nga-rapanga, Ko Maiea-nga-kore, Ko Maiea-nga-Papa, Ko Maiea-nga-ao-marama, Ko Maiea. Na, Ko Ru, Ko Ru-Nuku, Ko Ru-Rangi, Ko Ru-Papa, Ko Ru-take, Ko Ru-kerekere, Ko Ru-ngatoru. Ko Koukou, Ko Mataero, Ko Koirunga, Ko Koi-a-Ru-waio, Ko Ru-ngatoro, Ko Manatu, Ko Wai-o-Nuku, Ko Waio-Rangi, Ko Wai-Papa, Ko Wai-take, Ko Manatu-ei. Ko Ngai, Ko Ngai nui, Ko Ngai-roa, Ko Ngai-taraianoatia, Ko Ngai-kahaianoatia, Ko Ngai-Papa, Ko Ngai-peha, Ko Ngai-pehaianoatia, Ko Manu-waerorua. Ko Whanake, Ko Whanake-i-te-pouritanga, Ko Whanake-i te-itinga, Ko Whanake-i-te-nuinga, Ko Whanake-i-te-kore, Ko Whanake-i-te-roa, Ko Whanake-i-te-poto.

Ana ko Tu-matauenga ratou ko ana teina, tuakana:—

Ko Tu, Ko Whanake, Ko Whiro, Ko Whiro-te-tupua, No Whiro-te tawhito, Ko Tiki, Ko Tiki-i-ahua, Ko Tiki-i-apoa, Ko Tiki-whakaringaringa, Ko Tiki-whakawaewae, Ko Tiki-tawhito-ariki.

Ko nga tangata tokotoru:—

Ko Uru, Ko Ngangana, Ko Wai-o-Nuku, Ko Wai-o-Rangi, Ko Wai-o-i-te-atahua, Ko Toi.

Ka wehea i konei ana tama, kei Hawaiki etehi, kei Aotea nei etehi ona uri:—

Ko Toi-te-huatahi, Ko Rauru, Ko Whatonga, Ko Rutanga,

Ko nga tangata kai katoa:—

Ko Amaru, Ko Taha-titi, Ko Rua-tapu, Ko Rua-Nuku, Ko Aparamu, Ko Rua-rangi, Ko Rakeiora, Ko Tama-ki-tua, Ko Tama-ki-waho, Ko Tama-ki-te-whaiao, Ko Tama-ki-te-aomarama. Ko Ha-nui, Ko Ha-roa, Ko Raro-tonga, Ko Tu-te-Papa, Ko Tu-whakamoana ariki, Ko Hape ki-tuarangi, Ko Tua-matua.

Ka wehea hoki i konei ki Hawaiki etehi, i haere mai nei etehi i runga i nga waka, i hoe mai nei ki Aotea nei, ko Tuamatua, ko Uenuku, ka wehea hoki etehi i konei, ko Uenuku, ko Houmai-tawhiti.

Ana, i a Houmai-tawhiti, he whawhaitanga, no reira ka nui te whawhai ki Hawaiki, otira, kua timata mai ano i mua atu i a Whakatauihu, i a Tawhaki, i a Tuhuruhuru, i te tikinga o Kae, i utaina oratia mai ai, hei utu mo Tutunui, a tae noa mai ki te pokai-tara a Manaia. A muri mai, ko nga pirau o te tapoa o Uenuku i kainga e te kuri a Houmai-tawhiti, ratou ko ana tamariki, a ka kite a Toi' raua ko Uenuku, ka patua taua kuri nei a Potaka-tawhiti, ka kimi noa nei nga tama a Hou', a te kitea, i tenei-pa, i tenei pa, a tae atu ana ki te pa o Toi-te-huatahi, e moimoi haere atu ana i ta raua kuri.

Ka tahi ka tau ake taua kuri i roto i te puku o Toi', au! ka moimoi a Tama' raua, ko Whakaturia, ka au mai ano te kuri ra, au! kokopi rawa iho a Toi' i tana mangai, e tau tonu ake ana i roto. No kona hoki te whakataukitanga iho a Toi', ‘Ai taukiri e, (i huna iho hoki koe ki roto ki te hopara nui a Toi',) e tau ake ana ano koe e taurekareka.

Ehara, ka tae atu a Tama' raua, ko tona teina, ka mea atu, he aha koe te patu ai, a ka whakahoki mai ano, kia ora atu ai toku ngakau, kia pai noa iho ai tatou, tena ko tenei e taku whanaunga, kia mohio ake i muri nei, hoki tonu atu raua, timata tonu iho te hanga i nga waewae rakau mo Tama-te-kapua, a ka oti, ka tahi raua ka haere i te po, a ka tae. Ka kite i te poporo whakamarumaru o Uenuku, ka kainga e raua, a roa kau ake, ka hoki ano ki to raua whare.

A pena tonu, i a po, i a po, ka kitea ki te kore poporo, ka tahi ka maharatia, kei whea nga hua o te poporo nei e, tirohia ana, ka kitea ki nga tapuae o nga wae rakau o Tama'. Po iho ano, ka whanga mai, me te haere atu, me te whanga mai, taro kau iho, ehara ka puta atu. Warea ki te kai, whakatikanga mai o nga kai whanga, ehara ka mau taua hunga.

I mau iho ano a Whakaturia ki te take o te poporo, na ka whaia ko Tama-te-kapua, mau rawa atu, i te akau o te moana, no te maunga, ka pa atu te karanga a nga kai hopu, tapahia ki te toki kia hinga ki te wai, ae ana ano nga kai hopu katoa. Ka tahi a Tama' ka karanga iho, ki te tuaina a-hau ki te wai, ka ora au, e ngari ki uta, ka mate au.

Ka rongo te kai aru ae ana, ka tahi ka tuaina ki uta, te hinganga ano i hinga ai, ehara te whakatikanga o te tama, anana—me te manu motu i te mahanga, ehara ka pahure. He oi, ka tahi ka whakaemia kia kite i te patunga o Whakaturia, ka rupeke, ka mea etehi, patua, ka mea etehi, kauaka, e ngari me whakairi ki runga ki te whare, ma te pawa e ngau ake, ka mate, ae ana te katoa. Ka tahi ka whakairia ki runga i te whare, ka tahuna te ahi. ka takitakina te haka, ka mutu, kei te waiata, nohea i pai, kino iho, pena tonu i a po, i a po, a tae noa te rongo ki tona tuakana, ki tona papa.

Ka rongo mai ia, kei runga kei te whare e iri ana tou taina, e ngaua ana e te pawaahi, ka tahi ia ka mahara, kia haere atu ia kia whakatau i a ia, pehea, kei te ora ano ia i te pawaahi. Haere atu ana ia i te po, a ka tae atu, piki tonu atu ki runga ki te tuanni o te whare, ka pakarua iho te wahi i rite ake ai tona iringa ake, ka tahi ia ka patai iho, kua mate koe? ka mea ake ia, kaore kei te ora ano au. Ka mea iho te tuakana, e pai ana ranei ta tena iwi tana haka e haka ake na? ka mea ake ia, kao, e kino ana, e whawhai tonu ana te hunga nei ki a ratou, mo te kino o te haka.

Ka mea iho ia, e kore ranei e pai ake ki a koe e ka mea iho, 'e! ina te kino o te haka a tenei iwi na, a ki te mea ake ratou, a mau te haka tena e pai, a mau e ki iho, ae, a ki te tangohia iho koe, a ki te karanga mai, tena koa, a mau e mea atu, e paru ana a hau i te pawa, e ngari ho mai he hinu kia herua au, he raukura hoki hei tiatia moku, a ki te rite mai era, kei reira pea te mea mai ai, kati e haka. Ka mea atu ano, e kino ana ano a-hau, e ngari, ho mai te paki whero o Uenuku na hei paki ake moku, me te maipi hoki hei rakau ake maku, a ka tahi ano au ka tino pai rawa atu, a ki te ho mai ena mea, hei reira koe ka haka ai.

A ko a-hau ko to tuakana, hei te roro o te whare noho mai ai, a hei to putanga mai ki waho, maku e karatiti mai te whare, mo te putanga ake o nga kai hopu o roto o te whare, e titi ana te pihanga, me te whatitoka, a e haere pai noa atu taua, ka mutu tana korero iho ki a ia.

Ka mea iho a Whakaturia ki a Uenuku, ratou ko taua hunga i roto i to ratou whare, e koutou e haka ake nei, whakarongo ake koutou katoa, ara hoki ko taua hunga, a! kati te turituri, whakarongo ki te kupu a te tangata e iri iho nei, e ki ana tatou, kua mate i te ngaunga a te pawa o te ahi, kaore, tenei ano te ora iho nei, ae katoa ana ratou.

Ka mea ake ratou o te whare, e koe e iri iho nei, korero iho ra, ka mea iho taua maia ra, ina koa ko tau tu haka te kino e

rongo iho nei au. Ka mea ake taua iwi nei, oti ranei, he iwi pai korua na ki te haka? ka mea iho ia, nui atu te pai, a e mohio ana koe ki te haka? ka mea iho ia, ae, nui atu te pai. Ka mea a Uenuku, tukua iho, a tukua iho ana. Ka mea atu taua hunga, e haka, a pera atu ana me nga kupu a Tama-te-kapua i ako iho ra, a rite tonu etehi i a ia, ka tahi ka mea atu taua maia nei, kia pai te tahu o te ahi kei pawa, a pai ana. Te whakatikanga ake o taua tawhiti raka, i raro ano e haere ake ana, ana na,—me he mea ko Kopu ka rere i te pae. He karu to te maipi, he karu to te tangata, tukunga atu ki tetehi taha, a puta noa ki te whatitoka, ka tahi ka tahuri ki tetehi taha, puta noa ki te whatitoka, ka tahi ka tahuri ki tetehi taha, puta noa ki te tuaronga, ka tu mai i reira.

Ka tahi ka hamumu mai te waha, e mate ana au i te werawera, toia ake te tatau kia tuwhera, kia puta mai ai te hauhau ki a au. A toia ana, ka tuwhera te tatau. Ka mea atu hoki taua hunga, kati pea, ka hauhau koe i te anu o waho, e tu hoki e haka. Ka whakatika hoki te tama ki runga, e whakatika ana ia ki runga, ka tae atu hoki a Tama-te-kapua ki te roro noho ai, me nga rakau ki te ringa mau ai, hei titi i nga tatau.

Ka tahi ka tahuri ki tetehi taha a Whakaturia, te pehanga atu o nga karu ki tetehi taha, ana te hokinga mai ki tetehi taha, ana, he karu to te tangata, he karu to te taiaha, he karu to te paki whero, turua kautia ki te taha ki te whatitoka, turua kautia ki roto, te pekenga mai i roto, ana, tu rawa mai, i waho i te roro. Te pekenga ake o Tama-te-kapua, ehara kua kati te whatitoka, te hokinga mai ano o Whakaturia, kua kati te pihanga. Ana, whakarongo rawa atu ki roto e kanga mai ana, ana na,—me te rua kakariki, a haere ana a Tama' raua ko tona taina. A he tangata ke nana i tiki mai i unu nga titi, a ka puta ki waho nga mano e noho mai i roto ra.

Ao kau ano te ata, ka tahi ka tino pouri a Toi' raua, ko Uenuku, mo te whakaoranga o te utu o te poporo whakamarumaru ra, mei patua, e kore e ora atu, apopo atu, ka tahuri mai ki te ngaki mate mo tona whakairinga ki runga ki te whare.

Kihai koa i taro, ehara ka puta atu ki te taua a Uenuku raua ko Toi-te-huatahi, mate ana tetehi, mate ana tetehi. Muri iho, ka tahi ka tomokia te pa o Hou-mai-tawhiti, ratou ko ana tama, e te taua a nga tangata o Uenuku ma, ka horo tetehi ngerengere, ka pa te karanga a nga tangata o Hou-mai-tawhiti.

E Hou' e! ka ngaro kei roto te taua. Ka pa mai te karanga a Hou', tukua mai, tukua mai, kia eke ki te paepae poto a Hou', e toru peratanga mai, e toru ano hoki a Hou' karangatanga atu, ka tahi ano ka whakatika a Hou' ratou ko ana tama, ehara ka hinga te parekura, tukua atu ana te taua kia horo ki waho. Ka mahue iho etehi ki roto i te pa, haehaea iho, taona iho, kainga ake.

Ana, ka tahi ano ka tino he a Hou' ratou ko te whanau, me ona tangata, no te kainga ta te mea hoki, ko te tuakana ano tena, ko nga uri o Tamatea-kai-ariki. No reira ka mau nei hei tawiri, na wai i toa, i toa, a ngaro noa iho ki te kore a Hou' ratou ko tona iwi, a ka mate a Hou' raua, ko Whakaturia, ora ake, ko Tama' ratou ko ana tama, ko ana tuakana, teina hoki. Ka tahi ka mahara ia, kia houhia te rongo, kia kawhakina tetehi rerenga, hei morehu, ana ka mau te rongo.

Ko te Korero, mo nga Waka.

Ka tahi ka tuaina a te Arawa, he rakau totara, no Rarotonga, ara, no tua atu, ka hinga ki raro, ka haua, a ka oti, ko nga kai hahau enei, ko Rata, ko Wahie-roa, ko Ngahue, ko Parata, ko wai tohunga, ko wai tohunga nana i tarai a te Arawa i oti ai. Ka rongo a Hotu-roa ka oti a te Arawa, ka tae mai ki a Tama-te-kapua kia tukua atu ana tohunga, hei tarai i tona waka, a oti ake i a tohunga, i a tohunga a Tainui ma te tarai, oti rawa.

He oi ano nga tohunga nana i hanga nga waka, i whiti mai ai ki Aotea nei. Nga ingoa o nga waka nei na, ko te Arawa, ko Tainui, ko Matatua, ko Taki-tumu, ko Kura-hou-po, ko Tokomaru, ko Matawharua. He oi ano nga waka i eke mai ai o matou tupuna ki tenei motu, i mahue atu ai a Hawaiki. Ko

nga toki i taraia ai enei waka, he toki pounamu, ko nga ingoa, ko Hauhau-te-Rangi, ko Tutauru, na Tutauru i tapahi te upoko o Uenuku. Ko enei toki pounamu no te ika a Ngahue, i haere mai ano i Hawaiki na, i pana mai e Hine-tu-a-hoanga, raua, ko tana ika ko Mata, no reira i haere mai ai a Ngahue ki tenei motu, i kitea ai, i hoe mai ai aua waka nei ki konei, no te mea, kua kitea ake e ia i mua.

A whawhai rawa ake nei, na reira ano i tika ai te hekenga mai.

Ko Poutini, me Whaiapu.

Tera iana whakarongo mai ki te take o te whawhai a Pou, tini raua, ko Whaiapu, i heke mai ai raua. Noho nei raua noho nei, a, ka mate a Hine-tu-a-hoanga i te puku riri ki a Ngahue, raua ko tana ika ko Poutini, ka tahi ka peia atu ia ki a haere atu, a whakatika ake a Ngahue, ka heke atu he whenua ke, ka kite tonu hoki a Hine-tu a-hoanga, ka maunu taua hunga, ka whai haere ano i a raua, a noho rawa mai, i Tuhua a Ngahue raua ko tana ika, tau mai ai ki reira, ehara, tau ngatatahi mai ana, ka anga ano ka pei atu i a ia, he oi, ka haere ano ka rapu kainga hei terenga mo tana ika, ka kite atu ia i waho i te moana i tenei motu i Aotea-roa, ka mea ia, kia whakauria ki uta.

Ka mahara ake ano ia, kei tata ano tona hoa riri, ka ririri ano raua, e ngari pea, me haere rawa ano maua ki a mamao rawa atu. A, haere ana, noho rawa atu, i Arahura, ka tuturu te noho i reira, ka tahi ka kowhakina mai e ia tetehi wahi o taua ika, ka mauria atu e ia ka hoki atu ki Hawaiki, a orohia iho hei toki, e rua aua toki, ko Tu-tauru, ko Hauhau-te-rangi, i te hei—tiki etehi, i te kurupounamu etehi, ko te ingoa o taua kuru, ko Kaukau-matua. A, e takoto nei ano kei a Te Heuheu, ko Tutauru, i ngaro tata ake nei ano inaianei, i nga uri o Tama-ihu-toroa i a Purahokura raua, ko Reretai. Hoki atu nei a Ngahue, ka tae atu ki Hawaiki, whawhai rawa ake nei, kua rongo ki tana korero ki te pai o tenei kainga o Aotea, a na reira i tika ai ta ratou heke mai.

Ko te Hekenga Mai

Na, ka oti ra nga waka ra te waihanga, ka toia ki waho manu ai, ka utaina nga utanga o ia waka, o ia waka, a ka rupeke ki runga, me nga tangata katoa. Ka mahara a Tama-te-kapua, kaore he tangata matau mo runga i tona waka, e ngari pea, maku e tinihanga ki a Ngatoro-i-rangi, te rangatira o runga i a Tainui. A, rewakau ano tona waka ki waho, ka mea atu ki a Ngatoro,' e Ngatoro,' haere mai ki runga ki toku waka, ki te whai ake i te kawa o te waka nei, a peke ana mai taua tohunga nei ki runga, ka mea atu hoki a Tama', karangatia atu hoki tau wahine a Kearoa, kia eke mai ki te whakamama i te kohukohu ruahine o te waka nei, kia noa rawa ai, mo nga waka mahi a nga tohunga, a karangatia ana tana wahine, ka eke hoki raua tahi, eke kau mai ano ki runga, ka mea atu a Tama' ki nga kai mahi o runga o tona waka, hutia te punga, takiritia hoki nga ra, kawhakina a Ngatoro' raua, ko tana wahine, hei mohio mo te waka nei, ehara, maranga to te ihu, to waenga, me to te kei, ana na, titipi kau ana taua waka.

Ka puta ake a Ngatoro' ki runga, ka mea, whakahingaia etehi o nga ra kia ata haere ai, kei mahue i au taku waka. Ka mea atu a Tama', kaore waiho me whai mai e to waka akuanei, na wai i tata, a, ka tawhiti noa atu, ka tawhiti noa mai, a rokohanga e te ponga, rere noa atu ana, rere noa atu ana, he waka i tona rerenga.

Ka rua tahi nga mea i tahaetia mai e Tama-te-kapua, ko te wahine a Ruaeo, ko Ngatoro' raua, ko tana wahine, i riro mai i a te Arawa, Ta Rua' wahine i riro ai, i mamingatia ia, i mea tena e Rua' haere ki te kainga ki te tiki atu i taku toki i a Tutauru, i kuhua e au ki raro i te pihanga o taku whare, a pohehe noa a Rua' ki te hoki ki te whare, kawhakina mai te waka, hoki rawa mai, ehara, kua whakanamunamu kau mai nga ra o te waka.

A tangi kau mai ki ana taonga, ki tana wahine ki a Whaka-oti-rangi kua riro mai hei wahine ma Tama-te-kapu, ka rua tahi nga take a Tama' i tona hekenga mai, no reira te pepeha nei. Nga uri o Tama' whanakoroa, ki te aha, ki te aha.

No reira, ka makere a Rua' i te ahiahi ki te wai, ki te taka i a ia mo tana wahine. Ka wehea nga whetu o te ahiahi, mo te ata, o te ata, mo te ahiahi, a ka rite, ka rere mai nei a te Arawa, a waho i te moana, ka whakaaro a Ngatoro', e! Ka roa tenei wahi e reia nei e tenei waka, tena kia piki atu au ki runga i te tuanui o te whare nei e! kia kite koa au i te tu-a-pae o utu, i te tatanga, i te hoitanga, a piki atu ana.

Otira, i matua tupato tona ngakau ki tana wahine, kei pororuatia e Tama-te-kapua, kua kitea hoki tana mahi tinihanga. A tango ana ia i te taura, ka herea ki te upoko o tana wahine, ki tona ringa tetehi pito mau ai, ka piki atu ia, me te kumekume ano te ringa. Hemo kau atu ano ia ki runga, ka mau atu a Tama', &c., &c., tango tonu ki te taura e mau ra i nga uru o te upoko, ka wetekia, ka herea ki te kiato o te waka mau ai. Hua noa a Ngatoro', kei tana tohu ano e mau ana, na, ka rongo nei a Tama' i te haruru o nga tapuae o Ngatoro' e haere iho ana, te pono te whitiki atu ki nga uru mau ai, turapa tonu atu ki tona moenga i tua tata atu ano hoki, ehara, kite pu a Ngatoro' i te taura e here ana i te kiato.

Ka mahara ia, ha! kua taea pea e Tama', ka tahi a Ngatoro' ka ui atu, e whae, kua tae mai he tangata ki a koe ne? ara hoki ko te wahine, mau tonu ra e titiro ki te taura e mau ke na i te kiato, ka tahi ia ka mea iho, ko wai koia? ka mea ake, ko wai hoki, ko Tama-te-kapua ano ra, ka tahi te tangata ra ka mea iho, ae, taku rangatira, ka ora au, ka whaki ake koe ki a au, e ki ana au ki a Tama' i kawhaki mai ai hoki i a taua, e pai tana atawhai, tena ko tenei, a, ka hei tana, tenei ano taku utu ki a ia, a ianei.

Ka tahi ka puta ki runga o te tuanui o te whare tu ai, kei te karangaranga te tangata ra i te rangi, kei te pera hoki me Rua', i wehewehe ra i nga whetu o te ahiahi, o te ata. A kei te whakatu hoki i te hau kia haere mai i te ihu o te waka, kia hoki whakamuri, a pohehe noa iho nga tangata o runga, ngaro ana te mohiotanga. A tika tonu atu ki te korokoro o te Parata, ki te tangata maori tetehi o nga ingoa o taua wahi, ko te taepaepatanga o te rangi, ara, ko te korokoro o te Parata, a tika tonu atu ki reira, a ngaro tonu atu ki taua waro a te Arawa.

Heke nei, heke nei te waka ra, a—ka ngaro te ihu, ka taea te taingawai o te ihu, tango atu ki te taingawai o waenga, ka haere tupou te waka ra, ka tahi ka rangona e Ihenga i te ihu, ka pa mai te karanga; e Ngatoro e— ka taka te urunga o Kea'; whakarongo tonu atu a Ngatoro i te kei, ka pa mai ano te karanga, ka rua, kei runga hoki ko Tama', e Ngatoro e—ki waho, ka taka te urunga o Kea'! whakarongo tonu te tangata ra. Te mea ano ka haruru nga utanga o runga, ka ngahoro ki te wai, ko nga tangata, kei te pupuru nga ringa ki te waka, makere atu etehi tangata ki te wai.

Ka oho ake te aroha o Ngatoro ki te waha o te tangata, o te wahine, o te tamariki e aue ana, e tangi ana! kaputa ake taua maia ki runga, whakaangaanga ai i te rangi, whakamarie ai, ka mutu era, ka whakahua i te unu mo tana waka, ara, i te hiki ake, koia tenei:—

Takina te kawa, He kawa tua-tahi, Takina te kawa, He kawa tua-rua, He kawa tua-toru, He kawa tua wha, He kawa tua-rima, He kawa tua-ono, He kawa tua whitu, He kawa tua-waru, He kawa tua-iwa, He kawa tua-ngahuru. Takina te kawa, He kawa ma-Tangaroa, Ka pipi, Ka wawai, Ka hoaia, Ka whanake i raro i ona taranga, Tutuki to rangi, Eke, Eke, Eke Tangaroa, Eke panuku, Hui, e! Taiki, e! Unuhia te pou, Ko te pou mua, Ko te pou roto, Ko te pou te wharaua, He Aturangi-mamao, Hekeheke iho i runga i o ara, Takikiwhara, Te ara o Ngatoro', He ara whano ki te po, Te po-nui, Te po-roa, Te po-matire rau, Te po-whaiariki, A ko taku waka ko te Arawa, Ngahue i te Parata, Eke, Eke, Eke Tangaroa, Eke panuku, Hui, e! Taiki, e! Tena to tutau e Rongo ka whawai, Te kawa tuai-Nuku, Tua-i-Rangi, Tua-i-Papa, Tua-i-Tane, Rua Nuku, A tuai, A tuai.

Ehara, tere ana te waka ra i runga, manu ana, otira, manu rawa ake ki runga, kua poto atu nga utanga ki te wai, ouou nei i toe iho ki te waka, ka hoe mai nei, a, ka u ki Whanga-Paraoa. ara ki Aotea nei. Ka tata mai ki uta. kite rawa mai ki te pohutukawa o te tahatika e ura atu ana, ehara tau ana te tututupo ki te wai.

Ka tahi tetehi o nga rangatira o te waka ra ka karanga ake, e—! Kua nui ake te kura o tenei kainga i te kura o Hawaiki, ka panga hoki a hau i aku kura ki te wai. Ehara, panga atu ana aua kura ki te wai, ko te ingoa o te tangata ko Tauninihi, nana i

panga atu, a Taiwhakaea. U rawa mai ra ki uta, ehara, kua pa atu nga ringa kia aua pohutukawa, ana ngahoro noa iho, ka tahi ratou ka mahara, he puawai rakau enei mea. Ka raruraru nga rangatira o runga i a te Arawa, mo te maumaunga o a ratou kura, i panga atu ra ki te wai. Muri tata iho, ka kitea aua kura e Mahina, a e takoto mai nei ano, kei a te Whanau-Apanui, u kau atu ano ki Whanga-Paraoa. Ka panga atu he kumara kia tupu i reira, a e tupu tonu mai nei ano i te pari o taua whenua; ka tahi ka tukua mai etehi tangata o runga i a te Arawa ki uta haere mai ai, ko te waka ki waho hoe ai, ko taua hunga i haere i uta, kotahi-rau, e whitu-tekau topu, ko te rangatira ko Taikehu, ki te kotikoti haere mai i uta, i Tauranga.

Kei reira ano te Ranga a Taikehu, a tau rawa mai a te Arawa i Motiti, no Hawaiki tenei ingoa. Ka taunahatia mai e Tia a Rangiuru, ko te Takapu-o-tapu-ika-nui-a-Tia, ka whakatika a Hei, ko te Takapu-o-wai-tahanui-a-Hei a Otawa, ka whakatika a Tama-te-kapua, ka taunahatia a Maketu. Ko te kuraetanga o taku ihu te kumore o Maketu, ka tapa he ingoa, ko Motiti-nui-a-Kahu, u rawa atu, kua tae noa mai a Rua' ki Maketu noho ai, te tangata i tangohia mai ra te wahine e Tama-te-kapua, i te utanga mai o te Arawa i Hawaiki, a he mea tango tahae mai tana wahine e Tama'.

A muri iho, ka rapua e Rua' etehi hoa mona, a hoe mai ana i runga i tana waka i a Pukatea-wai-nui. Otira e kore au e ata korero atu i nga mahi a enei tupuna, i te taenga mai ki tenei motu, kua korerotiaketia atu i te pukapuka tua-tahi, i tuhituhia na e Te Kawana, kei reira e takoto ana te tini o nga tikanga a te tangata maori, i tae mai ai ki tenei motu. He oi taku e tuhituhi atu ki roto ki tenei pukapuka, ko nga mahi a nga tama a Makea-tutara, raua, ko Taranga, a ko nga tupuna anake hoki taku e whakaatu, ki nga tangata o Hawaiki.

Ko nga tupuna enei i haere mai i Hawaiki i runga i a te Arawa. Ko Tama-te-kapua, ratou ko ana tama, na Hou-mai-tawhiti tera tamaiti a Tama', nga hoa o Tama' i hoe mai ai, ko Tia, ko Maka, ko Hei, ko Ihenga, ko Tauninihi, ko Rongokako, ko wai hoki, ko wai hoki, he maha ke, ko te tokomaha noa iho, o nga tangata i haere mai i runga, i tenei waka, haunga ano a Ngatoro-i-rangi, no runga ke ia i a Tainui, a he mea tinihanga ia i riro mai ai ki runga i tenei waka, a whakatupu uri tonu iho enei tupuna ki runga o Roto-rua, a tupu ana i reira, muri iho, ka toro haere ki nga whenua, puta noa ki runga, puta noa ki raro. Ko te take o nga tupuna i tupu ai ki nga iwi katoa, no runga i a te Arawa, ina hoki ra, ko Ngapuhi, no te Arawa, ko Ngapuhi o te kei, o te ihu, ko Ngati-Whatua, no reira ano, ko Ngati-Maru, ko Ngati-Paoa, no te Arawa ano, ko Waikato, no te Arawa ano, ko Taranaki, no te Arawa, ko Ngati-Raukawa, no te Arawa, ko Ngati-Kahungunu, no te Arawa, 'Ngati-Porou, no te Arawa, Ngati-Tuwharetoa, no te Arawa, ko Ngai-Tahu ki te moana-pounamu, no te Arawa ano.

No reira a hau i mea ai, ko te take o nga tupuna i tupu atu ai, ko Roto-rua, ka toro nga kiwei ki nga whenua katoa, ina hoki nga ingoa o nga tupuna i haere ki hea, ki hea, ko Ngapuhi, he puhi no te Arawa, no te hekenga ki te waro, ki te korokoro o te Parata, a hei whakahe mai hoki pea tenei, ma nga iwi nei. Ko Ngati-Kahungunu, ko Ngati-Porou, nga uri o Rongokako, nana, ko Tamatea. Ko Kahungunu, ko Waikato, ko Ngati-Maru, ko Ngati-Raukawa, ko Ngati-Whatua, ko nga uri o Tama-te-kapua.

Na Tama-te-kapua hoki, ko Kahu-mata-momoe, tana, ko Atua, ta Atua, ko Tawake, na Tawake, ko Uenuku, tana ko Rangitihi, ta Rangitihi, ko Kawatapuarangi, tana, ko Pikiao, ta Pikiao, ka rere ko Rangitihi ano, ta Rangitihi, ko Kawatapuarangi, ta Kawa', ko Pikiao, tana, ko Tamakari, ta Tamakari, ko Pikiao, tana, ko Te Takinga, ta Te Takinga, ko Te Ahu, tana, ko Te Taero, ta Te Taero, ko Hinga-kiraro, ta Hinga-kiraro, ko Emera.

Ko Te Takinga, tana, ko Te Ahu, ta Te Ahu, ko Te Pou, tana, ko Rongowhiua, ta Rongowhiua, ko Taranui, tana, ko Te Ikawhakapono, tana tama, ko Te Mumuhu.

Ko Pikiao, tana, ko Hinekura, ta Hinekura, ko Te Matangi, tana, ko Rongomaruawhatu, ta Rengo', ko Te Mokai, tana, ko

Manu-ariki, ta Manu', ko Rongo-ki-taha-rangi, ta Rongo', ko Hau-a-uru, tana, ko Te Onematua.

Ko Pikiao ano, tana, ko Hinekura, ta Hinekura, ko Pikiaowera, tana, ko te Ariha, ta Te Ariha, ko Toroa-apu-kai, tana, ko Puwhakaoho, ta Puwhakaoho, ko Tamaiharoa, tana, ko Mere Pinepine Maihi, ta Mere, ko Hataraka Wiremu.

Ko Pikiao ano, tana, ko Te Rangi-unuora, ta Te Rangi-unuora, ko Te Kuru-o-te-rangi, tana, ko Kumu, ta kumu, ko Totohu, tana, ko Puhitaiki, ta Puhitaiki, ko Kotore, tana, ko Wiremu Matene.

Ko Pikiao ano, tana ko Te Rangi-unuora, ta Te Rangi', ko Korohuna, tana, ko Te Arawa, ta Te Arawa, ko Te Rangi-unu-ora, tana, ko Te Paua, ta Te Paua, ko Te Tauhu, tana, ko Eruera, ta Eruera, ko Harete.

Ko Rangitihi, tana, ko Rangi-whakaekeua, ta Rangi', ko Rangi-te-ao-rere, ta Rangi-te-ao-rere, ko Kai-ure, tana, ko Tihake, ta Tihake, ko Korokaibau, tana, ko Hika-kai-wai, ta Hika', ko Rautao, tana, ko Te Whatanui, ta Te Whatanui, ko Wiremu Matenga.

Ko Kai-ure, tana, ko Ngaturanga, ta Ngaturanga, ko Mahanga, tana, ko Te Makerekere, ta Te Makerekere, ko Te Waka-kai-hau, ta Te Waka-kai-hau, ko Aperahama.

Ko Kai-ure, tana, ko Ngaturanga, ta Ngaturanga, ko Te Arakau, tana, ko Whakamarurangi, ta Whaka'. ko Te Awekotuku, tana, ko Takurua.

Ko Rangitihi, tana, ko Tuhourangi, ta Tu', ko Uenuku-kopako, tana, ko Whakaue-kai-papa, ta Whakaue', ko Tawakeheimoa, tana, ko Rangiwewehi, ta Rangi', ko Ngata, ta Ngata, ko Te Ao-o-te-rangi, tana, ko Totara, ko Te Rangi-te-whata, ta Te Rangi', ko Wiremu Kingi.

Ko Rangiwewehi, tana, ko Kereru, ta Kereru, ko Pupuru, tana, ko Pake, ta Pake, ko Riko, tana, ko Ngori, ta Ngori, ko

Te Ahonga, tana, ko Wiremu Paratene, ta Wiremu, ko Matenga.

Ko Rangiwewehi, tana, ko Pupuru, tana, ko Pake, ta Pake, ko Manu-waero-rua, ta Manu', ko Kahutia, tana, ko Te Rangikaheke, ta Te Rangi-kaheke, ko Wiremu Maihi, ta Wiremu Maihi, ko Hataraka Wiremu.

Ko Rangiwewehi, tana, ko Kereru, ta Kereru, ko Wehiwehi, tana, ko Te Whatu, ta Te Whatu, ko Te Ngaro, ta Te Ngaro, ko Nuku, ta Nuku, ko Kahawai, tana, ko Eruera Wiremu.

Ko Te Whatu, tana, ko Te Ngaro, ta Te Ngaro, ko Whekiki, tana, ko Hikairo, ta Hikairo, ko Te Mete Hikairo.

Ko Rangitihi, tana, ko Tuhourangi, ta Tu', ko Uenuku-ko pako, ta Uenuku-kopako, ko Whakaue-kai-papa, tana, ko Tawakeheimoa, ta Tawake', ko Rangi-wewehi, tana, ka moe i te wahine o Waikato, ka whanau ki waho, ko Huatahi, ko Tawhaki, tana, ko Te Mapihi, ta Te Mapihi, ko Ruarangi, tana, ko Hine-ki-te-wakatere, ta Hine', ko Te Tinana, ta Te Tinana ko Te Ueue, tana, ko Uruamo.

Ko Rangiwewehi, tana, ko Huatahi, ta Huatahi, ko Te Mahihi, ta Te Mahihi, ko Te Mutunga, tana, ka noho i a Te Ahitamau, ko Haua, tana, ko Tangitu, ta Tangi, ' ko Pikiahu, ta Pikiahu, ko Te Onematua, tana, ko Te Wharehura.

Ko Pikiahu, ta Pikiahu, ko Te Rangi-tamiro, tana, ko Tira-ki-te-tonga, ta Tira,' ko Te Hura.

Ko Haua, tana, ko Ranginui, ta Ranginui, ko Te Hura-tua—ngahuru, tana, ko Te Hiakai.

Ko Haua, tana, ko te Kahurangi, ta Te Kahurangi, ko Te Waharoa, tana, ko Tarapipi.

Ko Haua, tana, ko Pareapunga, ta Pareapunga, ko Whetowheto, ta Whetowheto, ko Te Kanawa.

Ko Haua, ta Haua, ko Ranginui, tana, ko Rangi-here-runga, ka noho i a Kukutai, ko Te Ngatete.

Ko Ranginui, tana, ko More, ka noho i a Riwi, ko Te Hira, tana, ko Hone.

Ko Rangitihi, ta Rangi,' ko Tuhourangi, tana, ko Uenukukopako, ta Uenuku,' ko Tu-mahaurangi, tana, ko Kaitoa, ta Kaitoa, ko Hinetu, tana, ko Te Purangi, ta Te Purangi, ko Tarakura, tana, ko Rua-moana, ta Rua', ko Te Utana, tana, ko te Waru, ta Te Waru, ko Tupaea, tana ko Ngatuputupu.

Ko Rangitihi, ta Rangi', ko Tuhourangi, tana, ko Uenuku-ko-pako, ta Uenuku-kopako, ko Kiritai, tana, ko Hine-au-pounamu, ta Hine-au', ko Te Ruwai, ko Toreheikura, tana ko Te Kura-a-Taiwhakaea, ta Te kura', ko Tuata, ta Tuata, ko Te Rau-anga-anga-o-Muriwhenua, tana ko Te Wherowhero, ta Te Wherowhero, ko Te Tapuke.

Ko Te Kura-a-Taiwhakaea, tana, ko Te Tuhi, ta Te Tuhi, ko Kahurerewai, ta Kahurerewai, ko Te Tuatara, ta Te Tuatara, ko Ngarahu.

Ko Rangitihi, tana, ko Tuhourangi, ta Tuhourangi, ko Uenuku-kopako, tana, ko Kiritai, ta Kiritai, ko Hine-au-pounamu, ta Hine-au,' ko Pareuruora, ta Pare,' ko Te Au-tuiroro, ta Te Au,' ko Huia-turae, tana, ko Korouaputa, ta Korouaputa, ko Parekowhatu, tana, ko Waitohi, ta Waitohi, ko Te Rangihaeata.

Ko Parekowhatu, tana, ko te Rauparaha, ta Te Rauparaha, ko Wiremu Tamehana.

Ko Hine-au-pounamu, tana, ko Rautao-kura, ta Rautao,' ko Manuhiri, tana, ko Kihi, ta Kihi, ko Rangi-aho, ta Rangi-aho, ko Te Heuheu, tana, ko Te Rohu.

Ko Rangitihi, tana, ko Tuhourangi, tana, ko Uenuku-kopako, ta Uenuku,' ko Kiritai, tana, ko Ueroa, ta Ueroa, ko Tamahika, tana, ko Te Tukutuku, ta Te Tukutuku, ko Ririwai, ta Ririwai, ko Te Kahuroro, tana, ko Rangi-heua, ta Rangi,' ko Matiu.

Ko Rangitihi, tana, ko Ra-to-rua, ta Ra-to-rua, ko Whakairikawa, tana, ko Tu-te-ata, ta Tu,' ko Tu-whakairikawa, tana, ko

Hine-rehua, ta Hine', ko Te Kahureremoa, ta Te Kahu', ko Waitapu, tana, ko Parekawa, ta Pare', ko Te Ketekiri, tana, ko Parewahaika, ta Pare, ko Te Kahurunga, ta Te Kahurunga, ko Tokoahu, tana, ko Hihitaua, ta Hihi', ko Taraia, ta Taraia, ko Auraki.

Ko Rangitihi, tana, ko Rangi-whakaekeua, ka rere i muri i a Rangi-whakaekeua, ko Rangiaohia, ki a Ngati-Paoa tenei, ki Roto-rua hoki.

Ko Pounui, tana, ko Rongokako, ta Rongo', ko Tamatea, tana, ko Kahungunu, ka noho i a Rongomaiwahine, ka puta ki waho, ko Rongomaipapa ratou ko ana tungane, ko Kahukuranui ma, ko tetehi tenei o nga tino tupuna, nana i whaktupu atu he tangata ki whea, ki whea whenua, a ko Hei ano hoki tetehi tino tupuna nana i whakatupu atu nga tangata, ki nga tai whenua nei.

Na, no muri iho hoki i a Hei, ko Tuparahaki, nana a Kumaramaoa, ka puta atu, ko Tauhuwhakatiki, kei roto i enei nga iwi o Taranaki, puta noa ki runga, ki raro, haunga ano a Roto-rua, i tuturu ano ki reira, a i roto ano i tenei tupuna i a Hei, ko Kaimatai, raua ko Tamangarangi, i tupu ona uri ki Waikato, ki Taupo, ki Hauraki, ki Ngati-Maru, ki Ngati-Paoa.

Otira, i roto ano i a Rangitihi tetehi wahi o Ngati-Maru, o Ngati-Paoa, o Ngati-Tuwharetoa, o Te Urewera, o Ngai-te-Rangi, o Ngati-Awa, puta atu ki runga o Te Whakatohea, me Ngai-Tai, puta atu ki a Te Kani-a-takirau, ki a Rongowhakaata, ki te Wairoa, ki a Te Apatu-o-te-rangi, ki a te Whatu-i-apiti.

Otira, ko nga tangata anake o runga i a te Arawa, nga kakano i ruia ai ki te whenua, a toro ana nga kiwei, me nga peka o taua kawai ki runga, ki raro, puta noa ki te wai-pounamu, ki Ngapuhi hoki.

Ko nga tangata anake i eke mai i runga i a te Arawa, nona enei uri i tuhituhia nei ki nga pukapuka nei. Tena atu te tino pukapuka i poto ai te tuhi, ko te pukapuka i tuhia i mua atu, kei a Kawana ano e takoto ana.

Kia whakaaturia nga tikanga o nga mahi a nga tupuna i eke mai i runga i a te Arawa. Ki ta matou nei whakaaro, ki ta nga tangata o runga i a te Arawa. Kaore i tapoko mai nga uri o runga i era waka atu, hei whakatupu uri tahi ki runga o Roto-rua, o Maketu, kia penei tahi me o runga i a te Arawa, i whai uri tahi ano ki nga whenua katoa, e rangi a Matatua, ko Uenuku-Rauiri, he uri ona kei Roto-rua, otira he taha rua tahi a Manu, a Tawhanaki, no Waitaha. no Ngati-Awa tetahi wahi.

Aha koa ianei, kihai i mahara he uri katoa ratou no nga tangata o te Arawa, kia pai mai hei hoa tahi, kahore ra hoki. Ina hei hoa whawhai tonu mai ki te take o te tupuna, i tupu atu ai te tangata, ki 'hea, ki 'hea whenua, otira, ko nga ingoa o nga kainga i haere mai ai i Hawaiki enei tupuna, ko Hawaiki te tino ingoa nui o aua notu, nga kainga i roto, koia tenei, ko Waerota, ko Rarotonga, ko Waeroti, ko Parima, ko Manono.

Otira, ko te maha o nga kainga, e kore e taea te tatau, kei nga tino mohio ano te tikanaga o nga ingoa, ko te tino wahi tapu o aua kainga, ko Rarotonga, kei reira te putunga o nga makawe i te mutunga o te purenga, kei reira hoki te nohoanga atua, i tangohia mai i reira a Maru, a Te Iho-o-te-rangi, a Rongomai, a Itupawa, a Hangaroa, he atua enei, i tahaetia mai e Haungaroa, e Kuiwai, i muri i te rerenga mai o te Arawa ma ki tenei motu, whenakotia mai ana, a ko aua atua ra ano o raua waka i eke mai ai, kaore, i hoe atua kore noa mai aua waka, he atua kumara anake i riro mai, ika hoki.

Ko te atua tangata i mahue atu, e ngari, ko nga karakia anake i riro mai i a ratou, ki roto i o ratou puku takoto ai, he mea mohio a ngakau tangata. Ko te take i whanakotia mai ai aua atua nei e aua kuia nei, koia tenei, he kanganga, riro mai ra no taua heke ra, ka puta te whakaaro o te tini o Manahua, kia whakaritea he tikanga karakia ma ratou, kia tonoa mai o ratou atua ki te whakahoki atu i taua heke. Ka oti te whakapai te tua-ahu, oti rawa, kei te mahi i te wahie, ka pae, i te kamaka, ka pae, i te rautao, ka pae, rite rawa era te whakarite, hei tao mo Ngatoro' ratou ko ana taina, hua noa, tera nga atua, te takoto toitu ra kaore, kua riro i aua ruahine te tahae, no te rou-

gonga kautanga hoki ki nga tikanga a te uri o a raua tane e korero tikanga ana, na reira, ka mamae ake o raua ngakau, ki te kanga mo raua tungane, he tuahine koa no Ngatoro' no Tama-te-kapua ana kuia ra, i moe i te tane o te hunga i mahue atu i Hawaiki ra.

A rongo ana ki te mea e kanga ana o raua tungane, tahuti ana mai raua, a riro mai ana aua atua te tahae mai e raua, a tae kau mai ki Aotea nei, ka rewa atu te taua a Ngatoro-i-rangi, ratou ko Tama-te-kapua ma, otira, tae rawa mai aua kuia, kua tahuna a te Arawa ki te ahi, heoi, he mea kari ki te whenua a Totarakaria, ko te waka tera nana i tiki atu ki Hawaiki, ka hinga i reira ko Ihu-motomotokia, awatea rawa ake, ko te parekura ko Tara-i-whenua-kura, tomo atu hoki te pa, ko te whakaara, e rua parekura, e rua pahoro, ka hoki mai taua taua. Hoki rawa mai ki Aotea nei, ka aru mai ano i muri, tau kau mai, ehara ka u mai ano te tini o Manahua, te whakatikanga ake o Ngatoro,' kei te karangaranga i nga hau o Pungawere, tana putanga mai ehara, ko te tini o Manahua, ko Mutahanga, ko wai, ko wai rangatira i mate i konei. Ka huaina tenei parekura, ko Maikukutea, na reira, ka whakaaro nei o matou nei tupuna, a tupu ake ko matou nei matua. Ko te Arawa anake te waka i whai koha ki te hoki atu ki Hawaiki whawhai ai. Ki te rapu utu mo te pananga mai a nga uri o Uenuku, raua ko Toi-te-huatahi, ko Tamatea-kai-ariki, ko Maui-potiki.

Tena ko te mano waka nei, nohea i whai kaha ki te hoki atu. ki te rapu utu atu i Hawaiki, mo te pananga mai, tae tonu mai ano ki tenei motu marara noa atu, ki te rapu kainga mo ratou, he wehi noa iho ranei ki Hawaiki, tena ko nga tangata o runga i a te Arawa, i tae tuatahi mai ano ki Whanga-Paraoa, waiho atu nga tohu i reira mo tera wahi, haere mai ki raro mai' a tae mai ki te Awa-a-te-atua, me era tohu ano, tae mai ki Maketu, ka tahi ka u a te Arawa i reira, toia ake, a wera ake i te ahi.

Ka haere nga tupuna ki runga o Roto-rua, ki te kotikoti whenua i reira, a puta noa atu i Horohore, i te Whakamaru, i

Arowhena, puta noa i Titiraupenga, a Hauhungaroa, puta noa i Tongariro, a Whanganui atu ana. Ka haere atu ano i Maketu, ka eke i Tuata, i Maroa-nui-a-Tia, i Tutukan, i Tuaropaki, puta noa i Taupo, Tongariro, Whanganui, ka haere atu ano i Maketu, Roto-rua, Tumunui, Paeroa, Tauwhara, Taupo, Whanganui, i Maketu ano, Otawa, Otane-wai-nuku, Opoutahi, puta noa i Patetere, a Waikato awa, ka haere i te akau o te moana, i Tauranga-o-te-Arawa, a Katikati-o-Tama-te-kapua, Kowhatu-whakairi-a. Ngatoro-i-rangi, a Moe-hau, a mate iho a Tama-te-kapua ki reira, ko te rohe atu tera o te wahi whenua, i nohoia e nga tangata o runga i a te Aruwa. Kei Whanga-Paraoa te mutunga ki runga, e ruatahi ki reira, ko nga kumara, ko te kura a Tauninihi, i whiua ki reira, a e rua hoki tohu ki Moe-hau, ko te Kowhatu-whakairi, ko Tama-te-kapua, kei reira ano e tanu ana, nga wahi koa i haoa ai e aua maia nei i nga rangi i mana ai.

Muri rawa iho, ka riro katoa i nga uri o Tainui, o Matatua, o Mata-whaorua aua kainga katoa nei, a ko Maketu anake i mau, otira, i riro katoa ano a Maketu, e ngati a Roto-rua i toe ano, a no tenei ahunga-tangata, ka tahi a Maketu ka tino mau i nga uri o te Arawa, o Tuamatua, no te tupunga o Hikairo, o Korokai, o Kahawai, o Huka, o Ngaparete, o Te Amohau, o Pango, o Tohi, o Nawaina, o Mokonui-a-rangi, o Te Kohika, o Tu-te rangi-whakae, o Taranui, o Te Rupe, o Te Whare-pouri, o Hokohinu, o Te Puehu, o Te Awekotuku, o Taui, o Te Ngaherehere, o Te Taipu, o Whitiora, o Te Uata, o Tautari, o Patapata.

Otira—he maha nga rangatira, a ko nga rangatira i nui ake te mana, koia tenei o ratou ingoa, e rua tekau ma iwa. Tena, i nga tupuranga o nga tupuna, ko tahi tekau ma-toru, kihai rawa i hokia atu a Maketu, i riro tonu atu i nga tupuna o Tupaea, o Te Mutu-takupu, o Taipari. Atawhaia ki tenei ahunga-tangata, ehara ka hokia atu ano.

No. 3.

See page 52.

Ko te take i mohiotia ai te porirotanga o Tutanekai e te hapu o Whakaue', ara e tona iwi ake, no te moenga o Whakanue' i tana wahine, ka kukune te hapu o tana wahine, ka rite nga ra e whanau ai, ka pa te mamae ki taua wahine nei, ka mea mai ki tana tane, ka whanau pea a au, ina hoki e whakatakataka ana te tamaiti i roto i toku kopu nei, tae noa ki te rua o nga ra, e hara kua nui haere te mamae ki tona kopu. Ka tahi ka mohio te tokomahatanga o nga tangata, ka mea atu, koia pea ka whanau koe, ka mea mai taua wahine nei, ae, e ngari ko taku tamaiti, e kore pea e puta ora ki waho, ina hoki te ahua kino o roto i a au, mea ake pea mate ko a hau, ko te tamaiti ranei. Ka tahi ka mohio te tokomaha, e! he whakatina pea to Rangiuru, ina hoki ka maha nga rangi i whakamamae ai, kaore ano i whanau noa, ka tahi ka whakatika nga tohunga ki te ruku i te wai, ka tae ki nga rito harakeke, ki nga rito toetoe, ki nga kowhatu, ki nga kirikiri kowhatu, ka takutakuna, ka mutu. ka hoki mai, ka whakairihitia atu ki runga ki te wahine e whakamamae ra, ka hirihiria atu ano ki te kauhou o Houmaitawhiti, ka puta ki a Tama-te-kapua, ka tae mai ki a Rangitihi, he oi ano, kahore i puta ki waho taua tamaiti nei.

He pera tonu te tikanga o nga wahine whakatina, e kore nei e hohoro te whanau o te tamaiti ki waho. Tena, i te ra i tae mai ai a Tuwharetoa ki Rotorua, ka moea pukutia a Rangiuru e Tuwharetoa, a hapu tonu iho nei taua wahine, he oi, hoki ana a Tuwharetoa ki Taupo, i muri ano, ka kitea te haputanga o Rangiuru e Whakaue', e tona iwi hoki, ka mahara tonu te tokomaha, na Whakaue' ano te hapu o Rangiuru, teua kia tae ki te ra i whakamamae ai a Rangiuru, e hara kua whakatina hoki, kaore i hohoro te whanau, ka tahi ka mohio ki etehi wahine e rukuhia ra ki te wai, ka tahi ka whanau ki waho.

Ka tahi ka marere nga kakahu o Whakaue', kei te ruku i te wai, ka tango ki nga rito harakeke, ki rito toetoe, ki nga kowhatu, ki nga kirikiri, ka hoki mai ki te whakataki i te kaha o Houmai-tawhiti, tae noa ki ona uri, kaore hoki i whanau, noho noa iho, he oi, ka nui haere te mamae o taua wahine nei, ka nui haere hoki te mahi a te karakia maori, nohea hoki kia whanau. He oi, ka tau te pouri ki te tohunga, ki te wahine hoki e ngaua ra e te mamae o tana tamaiti, e whakatakataka ra i roto i tona kopu, ka mahara te tokomaha, ehara koa pea i te whakawhanau tau e mamae na koe, ka mea mai te wahine ra, kahore, he whakamamae ano toku, ka mea atu tana tane a Whakaue', he aha koia to tohu? ka mea mai a Rangiuru, ko taku tamaiti i roto i toku kopu e kori nui ana, ana ka haere iho, ka tu ki toku kona, ka hoki ake ano ki runga nei, ka hoki ano ki raro, na konei au i mahara ai, he whanau ano tenei ahuatanga, ka mea atu tana tane, ati ranei he whakatina ano tou e mamae na koe? ka mea mai a Rangiuru, ae, ka mea atu a Whakaue', he aha ra tou hara i nui ake ai tou mamae, ina hoki he oi ano ka rupeke nga karakia, kaore hoki he karakia i mahue nei, hei unga mai i to tamaiti ki waho. Ka mene nga tuku, me nga karakia katoa ki a koe, ka mea mai a Rangiuru, e Pa, kei riri mai koia koe ki a au, e ka whaki atu au ki a koe inaianei, ne! ka mea atu a Whakaue', ekore au e riri atu ki a koe, ta te mea, e aroha ana a hau ki tou tinana kei mate, ka mea atu a Rangiuru. Inana—, whakarongo mai, e hara i a koe taku tamaiti nei na, e hara i a koe, ina hoki te whatuturi ki a au karakia, me he mea nau, kua whanau, ka tahi au ka mahara, e hara i a koe, ka mea atu a Whakaue', ati nawai e whae? ka mea atu a Rangiuru, na Tuwharetoa ke taku hapu, ina, he awhi kau iho tau, tena koia haere hoki ki te ruku i te wai, ka takutaku ai e koe ki te uri o Tuwharetoa. Ka tahi a Whakaue' ka haere ki te ruku, ka tango ki nga rito harakeke, ki nga toetoe, ki nga kowhatu, ki nga kirikiri, ka hoki mai ki a Rangiuru. kihai ano i iri atu nga otaota a Whakaue' ki runga i a Rangiuru, takutaku atu ai i te o Tuwharetoa, ehara, kua whanau ki waho tana tamaiti, ka tahi ka mohio a Whakaue', me tona iwi, kua pure-

mutia a Rangiuru e Tuwharetoa, ina hoki he poriro tenei tamaiti.

Na ko te take tenei i mohiotia ai a Tutanekai, he poriro na Tuwharetoa, ko te whakinga ake a Rangiuru, no te hirihiritanga hoki ki te uri o Tuwharetoa, koia ka mau tonu nei te karanga a nga uri i muri nei, he poriro a Tutanekai, na Tuwharetoa, ko te tupuna o Korokai, o Ngaparete, o Te Amohau, o Tohi', o Huka, o Taiapo, ko nga uri o Tutanekai, kei Rotorua ano e noho ana, ona rangatira, koia ano enei kua tuhituhia nei.

Ko te Haenga o nga Tuakana o Tutanekai.

See page 56.

E rua tahi nga take i tupu ai te kino a ona tuakana ki a ia; ko te rironga o Hinemoa i a Tutanekai, no reira ka mea nga tuakana, riro rawa i a ia i te mokai nga puhi a Ngati-Tutea, e ki ana, ma tatou ano a Hinemoa kia riterite ai, tena ko tenei poriro hoe tere, e hoa ma, me kino tatou ki a ia. Ko tetahi tenei o nga take i pouri ai ona tuakana; tetahi mo to ratou purenga i te awatea, ka purea a Whakaue', ratou ko ana tama, he purenga tapu, he purenga whakairi, mahukihuki, whakairinga toto, po iho ai ka whiti mai a Hinemoa ki Mokoia, kaore a Tutanekai i mahara, e noho tapu ana ratou ko to ratou matua, i to ratou purenga, ara kotikotinga makawe, haere tonu atu ki te moe raua ko Hinemoa, no reira ka waiho enei hei take whawhai ma ratou ko ona tuakana, a waiho tonu iho hei take riri, otira he take hae ano te tino tikanga, waiho to ratou purenga nei na, hei hunanga mo to ratou puhaehae ki a Hinemoa. He oi noho ana te koroke me taua wahine.

No. 4.

See page 364.

Na, ka rewa te ope a Ngati-Awa, a Ngati-Toa ki Taranaki, a ka tae ki te pa o taua rangatira nei o Rangirarunga, ko te ingoa o tona pa, ko Whakarewa, he pa nui hoki, he maioro nunui hoki nga maioro. Nana hoki taua tamahine pai rawa nei a Raumahora, he wahine rongo nui ia, kua tae hoki tona rongo ki a Te Rangi-apitirua, ko Puke-ariki tona pa, he rangatira no Ngati-Awa ko tana tama ko Takarangi, he toa ia, kua rongo hoki ia i te humariretanga o Rau-mahora, a wawata tonu iho ia ki taua wahine.

I aua ra o mua, ka tupu he whawhai, na Te Rangi-apitirua, na te matua hoki o Rau-mahora, ka haere te taua a Ngati-Awa ki Taranaki, ki te tau i te pa o taua tangata, ka whakapaea taua pa nei e te taua i te po, i te ao, a kihai i taea, ka tohe tonu te taua ki te whawhai ki nga tangata o roto o taua pa, a ka mate ratou i te kai kore, i te wai kore, ka tu te rangatira o te pa ki runga ki te wawa o te pa, ka karanga ki nga tangata o te taua, Ho mai he wai moku, ka whakaae ratou, ka kawea e tetehi tangata o te taua, a ka kite tetehi tangata o te taua, wahia ana te taha ki runga i nga ringaringa o taua tangata, a kihai i puta te wai mo te koroheke ra, pena tonu nga tangata o te taua. Ka tu te rangatira o te pa ki runga i te maioro, ka kite ia i te rangatira o te taua, he tohu ano i te mahunga o taua tangata, he heru iwi, he piki, he kotuku, he tohu no te rangatira, ka puta iho te kupu a te rangatira o te pa, ko wai koe? Ka ki ake ia, ko au tenei ko Takarangi, ka mea atu te rangatira o te pa ki a ia, “e horo ranei i a koe te tau o Orongomai-takupe?” Ka mea ake ia, e horo, “Taku ringa te ngaua e te kuri,” no te

mea, ka mahara a Takarangi, ko te matua tera o Rau-mahora, o te kotiro pai rawa nei, ka aroha au ka mate te kotiro i te waikore ka whakatika ia ki te kawe wai, mo taua tangata raua ko tana tamahine, ka utuhia te taha, ko te ingoa o te puna ko Oringi, e koropupu ake ana i te whenua, kihai hoki i aha atu te nuinga, no te nea, kua mahaki noa iho te tuatea o te moana i te wehi o tenei tangata, ara te riri, ka tangohia e Takarangi, ka ho atu mo taua tangata.

Ka puta te kupu a Takarangi ki a ia, na, kua kiia atu ra e a hau ki a koe, “ko taku ringa ano tenei e kore e ngaua e te kuri,” na, ko te wai tenei mou, mo te kotiro hoki, ka inu raua, ka titiro atu a Takarangi ki te kotiro, me te kotiro hoki ka titiro mai ki a Takarangi, ka roa rawa to raua tirohanga, ka titiro atu nga tangata o te ope a Takarangi, e noho tahi ana ia i te taha o te wahine ra, ka mea ratou ki a ratou ano, e hoa ma, nui atu te hiahia o Takarangi ki a Rau-mahora, i te hiahia ki te riri.

Ka puta te whakaaro o te ngakau o te matua o Rau-mahora, ka mea atu ki tana kotiro, e hine, e kore ranei koe e pai ki tenei tangata hei hoa mou, ka mea mai te kotiro, e pai ana, ka whakaae hoki te matua, kia hoatu tana tamahine kia moea e Takarangi, ka moe ia i a ia, no reira i whakamutua ai te whawhai, ka whati hoki te taua, ka hoki ki o ratou nei whenua, a kihai i hoki mai ki te whawhai, ka whakamutua rawatia.

Ko nga uri o tenei wahine, koia ano enei e noho nei, ko Te Puni, ratou ko ana whanaunga, me a ratou tamariki hoki.

Ka moe a Rau-mahora i a Takarangi, ka puta ki waho, ko Rongouaroa, he tamahine, ka moe a Rongouaroa i a Te Whiti-o-Rongomai, ka puta ki waho, ko Aniwaniwa, ka moe Aniwaniwa i a Tawhirikura, na ka puta ki waho, ko Rerewha-i-te-rangi, ka moe a Rerewha' i a Puku, ka puta ki waho, ko Te Puni.

No. 5. Ko nga Atua Maori.

Nga ika i te wai tai, i te wai maori. He atua anake mo nga tangata, nga mea ia i atuatia ai, ko nga hapu o te wahine i mate roto tonu mai, a whakatahetia ana tana tamaiti, whiua atu ki te wai, kainga mai e aua ika, a waiho tonu mai hei atua ngau tangata, wahine, tamariki. Ka hapu ano, ka mate roto, whakatahe tonu, whiua atu ki te whenua, kainga mai e nga mea o te whenua, e nga manu o te rangi, waiho tonu iho hei atua ngau tangata, wahine, tamariki, aha, aha noa atu.

Otira, he atua ano nga atua nunui o mua, no roto ano i te tutakinga o Rangi', raua ko Papa', i wahia i roto i nga tupuna nga ingoa. Ina hoki era nga ingoa.

Ko Maru, he atua, ko Rongomai, he atua, ko Itupawa, he atua, ko Hangaroa, he atua, ko Ihungaru, he atua, ko te Iho-o-te-rangi, he atua.

Ko nga atua enei i haere mai i tawahi i Hawaiki, na enei i ahuahu nga hapu whakatahe o nga wahine o tawahi, me nga wahine o tenei taha. Mei kore he atua nui o namata, e kore e whai atua ririki nga maori.

Ko nga ara whakatara, he harakeke, no te tatuatanga e taua wahine, waiho tonu iho hei ara whakataki, ina mate te tupapaku, ka whakatakototia te ara, ki runga i taua mahaki, ka karakia atu ai te tohunga, ina ka rongo te atua ngau, ki te rawa tika ia i kitea e nga matakite.

Ki to rawa ngaro, e kore e ora, ko te tarutaru ano tetehi, ara no te marohanga e te wahine he raupo, he toetoe, he kutakuta, he raurekau, he aha, he aha nga ara o te atua.

No. 6. Take o te Tapu Tane.

I tapu ai nga tane, i waiho nga wahine hei mea noa, hei waha kai, hei mea katoa i nga mea o muri, ara hei mea kai, he tohi ano mo te tane, he tohi ano mo te wahine, he whakatuputupu ano to te tane, he whakatuputupu ano to te wahine, he karakia purenga ano, to te wahine, he karakia purenga ano, to te tane.

No reira i nui ake ai te tapu o nga tane, i nga wahine, i ahu ano to nga tane ki nga mea o te rangi, ki nga mano i reira, ki nga tini i runga, ki a Tawhiri-matea, ki nga mano i raro, ki nga tini i raro, ki nga mano i Hawaiki, ki nga tini i Hawaiki, na reira te take o to te tane tapu.

Ko to te wahine tapu, he mea wahi nga mea o te rangi, mo nga wahine, he mea wahi nga mea o raro, mo nga wahine, he mea wahi nga mea o Hawaiki, mo te wahine, nga mea ki a Hine-te-iwaiwa, na reira te take o te wahine tapu, o te wahine i iti iho ai.

Kaore hoki nga tupuna o te rangi i poto ki nga whakatuputupu mo to wahine, kaore hoki nga mea o te whenua i poto hei whakatupu i nga mea mo nga wahine, kaore hoki nga mea o Hawaiki i poto hei whakatuputupu mo te wahine, tena mo nga tane, i poto katoa nga mea iti, nga mea nunui, mo te whakatuputupuranga o nga tane, otira kaore i ata poto te korero mai nga tikanga tapu, nga tikanga noa, he mea kaiponu mai e nga tohunga maori.

No. 7.

See page 125.

Ko nga Aitua.

Ko te hinga noa, ko te mate noa, ko te tutuki, ko te paheke, ko to tapoko, ko te hirawea.

Ko te tu o te tinana i te rakau, o te ringa hoki, o te kanohi.

Ko te motu o nga ringa i te pipi, i te toetoe.

Ko te pura o te kanohi.

Ko te piri noa mai o te mate anini, whewhe, kiri ka, aha, aha noa iho.

Ko te hoki kau i te haerenga ki te kaitaonga, rapunga ranei.

Ko te haerenga ki te tuku kupenga, hoki kau mai, ki te hi ika ranei, ko te haerenga ki te tahere manu, hoki kau mai, tawhiti kiore ranei, papaki kaka, hoki kau mai.

Ko te haerenga ki te tua waka, ki te hahau ranei, whati ana, pakaru ana ranei, ko te wareware tangata ranei.

Ko te waka tahuri i te moana, paea ranei i te hau, ko te hoe whati, makere ranei ki uta, ki te wai ranei.

Ko te tira rokohanga e te hau, e te ua ranei, e te mate, e te huka ranei ki te ara, ki te moana ranei.

Ko te waerenga puwhenua, kai kore ranei, ko te mara weto, kai kore ranei, o nga kumara, hue ranei.

Ko te raukura, pohoi makere ranei, i te tunga ki te whai korero, ko te pueru makere, motu ranei i te tunga ki te taki.

Ko te maipi whati, pakaru ranei i te whawhaitanga, ko te whati noa i te hoa riri, ina whawhai, ko te rakau tu kiko, a mate noa iho.

Ko te toki whati ina tua waerenga, hahau waka, tarai rakau whare.

Ko te tata waka ina pakaru i te tainga wai, i te tarainga ranei.

Ko te kainga pakaru i te hau, i te tangata ranei.

Ko te whare pakaru i te hau, i te kuri, i te tangata ranei.

Ko nga taonga riro i te whanako.

Ko te taua hoki kau kaore i whai patunga, i whai taonga, ko te hoki kau, kaore i hopu taurekareka, i whai taonga ranei o nga parekura, whakaara, pa horo ranei.

Ko te korapa, ko te hauhauaitu, hinapo, korapa, arohea, pawera whaki o te kai.

Ko te kowhiti, ko te mata tu o te moe i te po.

Ko te punehunehu, pakoko ranei o nga, ngutu, o te kanohi, ina haere ki te taua, ki te aha, ki te aha.

Ko te kohi kiko, kai uaua ranei.

Ko te whakarapa ki nga haere taua, haere kaitaonga, haere tono taonga, haere whakataka tangata ki te taua, ki te mahi kai, ki te mahi whare, waka.

Ko te pakukore ki te whatu pakikau, raranga kete, te tao kai mata i te hangi, wera i te ahi.

Ko te potiki kore, mate ranei, ko te wahine kore tane, ko te rawa kore.

No. 8.

See page 144.

Ko nga Wai Marie.

Ko nga mea papai, nga wai marie, no te ao era. Ko nga mea kikino, nga aitua, no te po era mea kiuo.

Ka haere ki te taua ka toa, ka mate te parekura, te pa horo, te whakaara, ko te whiwhi i te taurekareka, i te taonga, i te rawa ranei o te pa horo, o te parekura, patu whakaara.

Ko te ora, kaore e hia i te haerenga, i te tu ngarahu ranei ina haere i te ara, tu ngarahu, haere taua ranei.

Ko te oranga i te pa horo, i te parekura, i te whakaara, i te waka tahuri, i te whare wera.

Ko te oranga i te rakau hinga, whenukutanga.

Ko te oranga i te mate turoro, i te whaiwhaia, i te makutu, i te hangarau, i te taurarua, i te raweoi, i te kanakana. I te ora i te hinga noa, i te mate noa, i te paheke, i te tutuki, i te tapoko, i te tu o te wae', o te ringa', o te kiri, o te ngutu, o te kanohi.

Ko te ora, kaore e motu, e tu ranei te ihu, te kanohi, nga ngutu, nga ringa, nga wae', te kiri, ko te oranga i nga mate katoa, i nga aha, i nga aha.

Ko te tupu o nga kai, taro, kumara, hue.

Ko te tini o nga ika, o nga kupenga, matau hoki.

Ko te waka ora i te kai, i te hau ina hoe, kaore e tahuri te waka, e paea, e pakaru.

Ko te hoe ora kaore e whati, e mahue, e makere, e riro.

Ko te tata ora i te pakaru, i te whati, kaore e mahue, e riro.

Ko te kaitaonga, whiwhi i te kaitaonga.

Ko te tira e kore e rokohanga e te hau, e te ua, e te po ki te ara.

Ko te waka e kore e rokohanga e te hau, e te ua, e te po ki te moana.

Ko te waka e kore e riro i te hau, i te tangata.

Ko te tira ora i te kai, i te mahana, waka ranei i te kai, i te mahana.

Ko te waka whiwhi i te utanga, ki te taonga, whenua ranei ina utua.

Ko te tangata kakama ki te mahi kai, waka, whare, kainga, aha, aha.

Ko te toki ora i te whati ina tua waka, waerenga, hahau rakau mo te whare, mo te kainga ranei.

Ko te rakau e kore e whati, e pakaru ranei ina tuaina.

Ko te whenua e kore e riro, e tangohia, e tahaetia, e kohia ranei.

Ko te kainga e kore e pakaru i te hau, i te tangata ranei.

Ko te whare e kore e tahaetia, e pakarutia ranei e te kuri, e te tangata.

Ko te tangata toa ki te riri, ki te hopu tupapaku, whakahoki puta-taua, ki te whai korero, pumahara mo te riri, mo te mahi.

Ko te tangata he, mou i te pa horo, parekura, whakaara ranei.

Ko te tangata whiwhi i te wahine, whanau tama.

Ko te wahine whatu weruweru raranga kete, taka kai raranga whariki, whanau tamariki, moe tane ranei.

No. 9.

See page 296.

Ko te Wehe ki te Wai.

Me he mea, ka aroha he tangata ki tetehi wahine, he wahine ranei ki tetehi tangata, e nui rawa ana tona mate i te aroha.

Ka rapua tetehi tino tohunga mohio, hei wehe i tona aroha, kia mauru ai. Ka tae mai te tohunga ki taua tangata e mate ra i te aroha. Ka haere raua ki te taha o te wai, me tetehi kokowai ki te ringa o te tohunga, ka tango in ki tetehi wahi hinu, ki tetehi wahi wai. Ka konatua te kokowai ki te hinu, me to wai, ka mukumukua ki ona ringa, ka miria atu ki te kanohi o te tangata e aroha ana, ki te uma hoki. I te komukumukunga o te wai, o te hinu ki te kokowai, he kupu karakia ano i reira. Me te murunga ki te kanohi, me te uma, he kupu karakia ano i reira, ka mutu. Ka tango ia ki tana tira, (tira he toko na te tohunga he mea whawhati mai i te rakau mata), ka tu nga puke, he mea ahu ano nga onepu, e nga ringaringa o te tohunga, ki te akau o te wai, ka tu nga waewae o te tangata ki runga i nga puke, ka patu te tino tohunga i te wai, me te karakia wehe ano, i tona aroha kia mauru ai.

No. 10. He Opeopenga Toto.

Ka mate te tangata, te kuri ranei, ka haere nga tohunga ki te ruku i te wai, ka hoki atu ki uta, ka haere nga tohunga ki te tua-ahu, ki te pure-tumu, ki te wahi ranei i patua ai te tupapaku, ka tu nga toko a nga tohunga ki te wahi i karakia ai ratou, kei te apoapo nga tohunga i nga toto o te tupapaku, aha koa kua maroke nga toto, e rewa ano nga toto, te hinu ranei, na ka puta mai te wairua o taua tupapaku ki a ratou, i a ratou e karakia, e moe ana ranei, ano te ahua o taua tangata te pai, he mea heru tona mahunga, tikitiki rawa, tia rawa ki te raukura te kohamo, te rae, ka tahi ka mohio nga tohunga, ka korero ki te ope. He mate ea, ka hari te tokomaha o te ope.

No. 11. He Korero patunga Taniwha.

Ko te korero tenei o te toanga o etahi tangata o mua, ara o nga tupuna, o nga rangatira o Rotorua.

Ko nga ingoa o enei tangata, ko Purahokura, ko Reretai, ko Rongo-Haua, ko Rongo-Hape, ko Pitaka.

Ko te matua tane o enei tamariki, ko Tamaihu-Toroa.

Ka tupu enei tangata, ka kaumatuatia, ka rongo ki te tokomaha o nga tangata kua mate i te haerenga i nga huarahi ma Tauhunui, ma Tuporo me Tikitapu hoki.

Ko nga tangata e haere ana o Rotorua ki Taupo, ki nga maunga ranei, ki te whakatau i o ratou nei huanga, a, e hua ana te hunga kainga ki te whakaroanga o aua tira haere nei, kei te kainga ano e noho ana; kaore, kua ngaro noa iho kei te koraha e pukei ana.

A ka whakatika mai o Taupo tira, ko te ara e haere mai ai, ma taua huarahi ano, i pau nei tera tira ra. A hua noa te hunga kainga, kua tae pea kei Rotorua ina te roa, kaore, kei taua wahi ano e pukei ana.

Katahi ka whakatika tetahi tira haere o Rotorua, ka na Tarawera, a Roto-Mahana, ka tahi ano te tira i ata tae atu ki Taupo. Te taenga atu, ka tahi ka ui atu, ka ui mai hoki te hunga kainga, ui atu ana, ui mai ana, heoi ka ngaro noa iho. Ka mea mai te hunga kainga, “I ma 'hea mai koia to koutou na ara i haere mai ai?” Ka mea atu te hunga i haere atu ra, “I haere mai ma te mania o Kaingaroa, ma te ara ki Tauhunui.” Katahi koia ka whakaaroaro taua hunga nei, me te hunga kainga, ka mea, “Ara, kua tutaki

pea i te taua haere, kaore hoki he huanga tangata o te huarahi.” Katahi ka haere ki te tutu ope, ka tae ki nga wahi o Taupo, ka haere mai ki te whakatau i reira. Ka tae ki te ara, moe noa; ka huaki te ata, ka whakawhiti mai i te awa o Waikato. Ka haere i te mania o Kaingaroa, ka tae ki te tino wahi i noho ai te tupua nei a Hotupuku, ko te ingoa o taua wahi ko Kapenga. Rongo kau ano te tupua ra i te haunga ahua tangata, he oi ka puta kei waho o tona rua. Haere ngaro atu te ope ra, haere ngaro mai te tupua nei: kite noa ake, ehara! kua tata; hoki rawa ake te taua ra i te kitenga atu e haere mai ana, ano! me he puke-puke-whenua.

Ka tahi ka pa te karanga; “Ko wai kei muri nei e! He Taniwha! he Taniwha! e haere mai nei.” He oi ka whati te ope ra, i te wehi ano ki nga tuaitara e tutu haere ana mai, ano he urutira Taniwha moana nui! Whati rawa ake ehara! kua taki maumau: na te tokomaha koia i ora ai etahi, i mate ai etahi; he oi ano. Katahi ka kitea, aue! he Taniwha te mea e huna nei i te tangata o tenei huarahi.

Ka tahi ka haere tenei rongo ki nga wahi o Rotorua, ka rongo rapea te tini kaitoa nei; katahi ka karangatia te rau mawhitu, ka hapainga, noho rawa atu i te mania o Kapenga, ka noho ki raro, kei te muru whanake, kei to whiri taura, ka kitea i konei te whiri maha nei—te tari, te tamaka, te whiri paraharaha te rinorino; ka rupeke te whiri.

Ka tahi ka whakatika nga rangatira ki runga ki te korero i te maia, i te ata whakahaere, i te ata ngarahu, i te ata torotoro.

Ka tahi ka whakatika tetahi o nga rangatira ka mea, “Inana, —kia ata haere tatou, kaua e tino tutata atu ki te taha o te Taniwha. Engari kia tawhiti mai tatou i a ia, kia tika mai te hau i runga i a ia, ka tahi ka whakatata atu. Kei tika atu te hau i runga i a tatou, kei tae atu te piro ki a ia, a kei kore e ata takoto a tatou nei mahi; kei wawe ia te puta ki waho.” Heoi ka rite enei korero i a ratou katoa, ka whakaritea nga tangata mo tetahi taha mo tetahi taha o te mahanga, hei kukume i nga taura.

Ka whakaritea nga tangata hei pataritari atu i te ngutu o te ana, ka rite; ka whakaritea nga tangata mau kaheru me nga tangata mau patu, taoroa, patu paraoa, meremere ka rite.

Ka whakaritea nga wahi katoa e ngaro ai te Taniwha ra ki roto ki nga koromahanga o nga taura, ka rite tonu. Ka tahi ka haere atu nga kai patari ki te waha o te ana, kihai ano i taitata atu, ehara! kua rongo rawa te Taniwha ra i te piro ahua tangata.

Ka tahi ka whakatika mai i tona rua. Rongo kau atu ana nga kai patari i te harurutanga o te haerenga mai o te Taniwha ra i roto i te rua, ano me te wheorotanga whatitiri! Ka takitakina kia pamaro ai te haerenga mai ki waho o te rua; ka kite mai ki ana para-manawa, hei oranga, hari ana.

Ko te Taniwha kua hamama haere mai te waha, kua whetero mai te arero. Kaore, kua tae rawa te hunga ra ki roto ki nga mahanga e tuwhera mai ra. Kua puta kei waho, ko te takoto koa a te taura raka, i raro i te raorao.

Tu iho ai ki raro i te raorao te hunga ra, kua eke iho te pane ki runga ki te taumata, e piki ana nga tangata, e tuku iho ana ano te Nauwhea ra. Eke ake ai nga tangata ki tetahi taumata kua tu iho te pane, kua ngaro ki roto ki te mahanga.

He oi, ka tu tonu iho te hunga ra i te taumata, me te piki atu te Taniwha ra. Ka eke ake te, pane ki te taumata, ka ngaro katoa hoki nga peke matamua ki roto, ki nga koro.

Ka tahi ka tautapa te whakahauhau a te hunga e tu iho ra i te taumata, “E! kua ngaro kei roto:—Kumea!”

Ka rongo te hunga e pupuri tonu ra i nga taura; ka tahi ka kumea. Ehara! kua mau i waenga nui tonu o te puku.

Ka tahi ka kowheta te hiku, ka rongo hoki i te mamae o nga taura kua nonoti tonu ra i waenga nui o te puku.

Katahi ka peke mai nga kai-hapai patu. Ehara! kua tu nga ko, me nga taoroa, me nga patu, kei te hiku. Ka rongo katoa te

pane i te mamae o nga taura, kua mau kei waenga, o nga patu hoki kua u kei te hiku; katahi ka kowheta te pane. Ka whakatika mai nga kai-patari e haere ra i te manu-kawhaki; ka hoki tata mai. Ehara! kua u a ratou nei patu kei te pane.

Ara hoki ko te hunga e kukume ra i nga taura, kei te here i a ratou taura ki nga pou i poua ki o ratou taha tu ai; ka tahi ka tango tahi ki a ratou nei patu, ka whakatika mai ki te pane ki te wahi i roa te okeokenga, ka pa nga patu. Ka peke mai hoki nga tangata o tetahi taha a rite tonu te wahi i u ai nga patu, ka u a ratou nei patu katoa. He oi okeoke kau ana te Nauwhea ra, ka korengarenga noa te hiku, me te pane, waenga nui i te ngaunga a te patu.

Nawai, i kaha, i kaha, e tau ana rapea te patu a te rau mawhitu ra, tukua rawatia atu te Taniwha ra, maro tonu me te Huhu kua mate. Heoi, ka po; ka ao te ra, ka whakatika ki te haehae i taua ika. Ano! e ka takoto me he nui tohora! Ko te ahua ia, i rite ki te ahua Tuatete; te pane, nga peke, te hiku, nga unahi, te peha, nga tuatara, i ahua ngarara katoa enei. Ko te nui ano ia i rite ki te paraoa.

Katahi ka ata matakitakitia te maia e huna nei i te tangata, i nga ope, i nga tira haere. Roa kau e miharo ana. Ka tahi ka mea atu te tini rangatira ra. “Tena mahuetia nga kakahu, tahuri haehaea te ika nei, kia kitea tona puku e horo nei i nga uri o Tiki.”

Ka tahi ka haehaea ki te matawhaiapu ki te matatuhua, me te mira tuatini, te kukumoe-toka, te ngaeo, e whata ake ana e te ngako o taua Ngarara nei. Haehae rawa iho ki roto i te puku nui, Ehara! e noho a tinana tonu ana te wahine, te tamariki, te tane; ko etahi ano kua motu i waenga, i te pane, i nga ringa, i nga wae ranei, no te komenga pea o nga ngutu. No te whakatanukutanga o te korokoro ka awhea mai e te hau o roto o te riu.

I haere katoa nga mere-pounamu, nga kotiate, nga patu-paraoa, nga maipi, nga tewhatewha, nga pouwhenua, nga tokotoko, nga

paraoaroa, e pukai ana, ano me he mea ko te whare huata a Maui! Te maha o te heitiki, o te kurupounamu, o te mako o te pekapeka me te poria. Ko nga kakahu enei o roto o te puku—he kaitaka, he pukupuku-patea, he pukupuku, he kahu-waero, he kahu toroa, he puahi, he kakahukura, he kahu-kiwi, he kahukekeno, he maiaorere, he kahakaha, he korirangi, he tatata, mangaeka tatara, he pureke, me era atu.

Ka rukea nga tupapaku ki waho pukai ai, ka tanumia ki te poka; ka mutu tera mahi.

Ka tahi ka haehaea te ika ra, ka titiro iho ki te ngako, ka tahi ka tutua ki te taha ki te patua. Heoi ka kainga e te iwi ra, pau ake ki roto ki nga puku to ratou uto.

Hoki ana mai ki Rotorua noho ai.

Ko te patunga o Pekehaua.

Muri iho i te matenga o Hotupuku, ka rongo te tokomaha o nga iwi o Rotorua, ka tonoa mai te karere a Hororita, a wai ranei, ka tae mai ki te tini kaitoa nei, ka rongo ratou, tera ano tetahi Taniwha kai tangata kei te Awa Hou e noho ana. Kua kitea hoki tenei Taniwha, i peratia hoki te kitenga me tera i te mania i Kaingaroa. Ko nga tira haere mai o Waikato, o Patetere, e ngaro ana ki whea ra; a, ko o Rotorua tira e haere ana ki Waikato, e ngaro ana ki whea ranei, ki whea ranei. Ka rongo ratou i enei korero, heoi, ka whakatika mai te rau-ma-whitu ano o te tini kaitoa ra, ka tae mai ki te Awa Hou, ka korerotia nga tikanga, a ka oti. Ka uia atu kei whea e noho ana. Ka mea atu te hunga whenua, “Kei roto i te wai e noho ana, kei uta ranei; kowai hoki e ata kite.” Ana, hua atu he pena hoki pea me tera kua mate ra.

Katahi ka tikina he kareao i te ngahere, hei hanga taiki; ka tae mai, ka ranga ki te taraheke, ka oti; e rua pea papanga o te kareao, e toru ranei, ka oti.

Ka tahi ka whiria he taura, hei whitikiranga ki te taiki, ka oti, mo te Taniwha, ka rite tonu. Ka tahi ka peratia ano nga korero me tera i patua ra i te tuatahi, ka rite; te ahua o te hau ka rite. Ka tahi ka haere te hunga ra, me te karakia haere atu i nga karakia; nga ingoa o nga karakia, he puni, he wero Taniwha, he tumangai, he aha, he aha.

Nawai i tawhiti, i tawhiti, a ka tata atu ki te taha o te puna i noho ai, ko te ingoa o taua kopua, ko te Waro-Uri; a ka eke tonu ki runga ki te pareparenga o te awa, ka mutu ka karakia, he oi ka noho a pahi te rau-mawhitu nei i reira.

Ka tahi ka uiuia tetahi tangata tino manawanui o taua ope. Ka whakatika tetahi o nga rangatira o te ope ra, ko Pitaka te ingoa. Ka mau ki te taiki he mea puhipuhi a runga, me nga taha, me raro ki te puhi kereru; me nga taura hoki, he mea whitiki ki te taiki, a he mea poria ki te punga hei whakatoimaha, ka makere ki te wai, ratou tahi ano ko nga hoa, ka rukuhia ki roto ki te puna e hu ake ra i raro i te whenua. E ruku ana te hunga ra, e mahi ana te hunga i noho i runga i a ratou nei tini mahi, ara i a ratou nei taputapu, i te karakia. Rupeke rawa nga karakia puni, nga karakia whakaruhi, nga karakia wero-wero-Taniwha, nga whakapuru, nga tumangai, nga whangawhangai, nga whakautuutu me te tini o nga karakia Taniwha.

He oi, ka momohe ra pea ona tuatara e ngana nei ki te kai tangata mana. Ka tatu iho a Pitaka ratou ko nga hoa ki raro; rokohanga iho, e noho ana i tona kainga pai. Tauware atu te maia ra, herehere kau ana te taura. Ehara! kua puta ki tua. Ka tahi ka kumekumea iho. Ka mohio te hunga i runga, ka tahi ka hutia ake ki runga te hunga ra me te Taniwha hoki, ka haere tahi ake ratou tahi.

Otira he karakia hiki, he koranga, he whakamaiangi ake ano tetahi, he nui hoki, e kore e taea i te toimaha iho.

Nawai i raro, i raro, a ka marewa ki runga manu ai. He oi, ka toia ki uta takoto ai. A, tauware atu te tangata ki te aki i te

patu ki nga kauae o te ika ra. E ao koa hoki ianei te mea i rite ki te ika ta te mea no te wai ano tenei.

He oi, ka pa te karanga ki nga pa katoa o Rotorua; ka huihui mai nga iwi ki te matakitaki i to ratou ito. Kua toia ki uta takoto ai; ano, he tohora nei ano! Otira, kihai i tino rite ki te tohora katua; me te kuao a te tohora nei te katete e ka takoto.

Ka tahi ka haehaea taua ika nei hei kai ma ratou, pawharatia tonutia ai te riu, takoto ke atu, takoto ke mai. Ano ko te riu o Tane-Mahuta!

Haere rawa iho ki roto i te puku e puranga ana te mahi a te tupapaku, ano! he ana koiwi e ka pukei, kua pau ra te horo he rangi ke; haere pakikau tonu ki roto, o nga wahine, nga tamariki, o nga tane. Te mahi a te kahuwaero, a te topuni, a te mawhiti, a te puahi, a te kahu-taniko, me te tini o te kakahu. Nga rakau ano, nga tao, nga tokotoko, nga meremere, nga onewa, nga patu paraoa, nga paraoa-roa, nga maipi, nga pou-whenua, nga paiaka, nga mahi a te amonga o te kai nei a te kaniwha, a te pere. Ano ko te whare-huata a Maui, e ka pukei.

Ka tahi ka tutua ki te taha hei kai, hei hinu. He oi, pau ake ki roto i nga puku. Erangi ko nga tupapaku i tanumia ki te rua.

Ka hoki te tini toa ra ki to ratou nei kainga ake ano. Ko Mangungu te ingoa o taua pa. Tau mahi, e te kaki, ka waia ki te kai Taniwha.

Ko te Patunga o Kataore.

Ka puta atu hoki te rongo ki nga kainga o Tarawera, o Roto-Kakahi, o Okataina; ka miharo ki te toanga o enei tangata ki te patu i tenei mea, i te Tupua horo tangata.

Ka tahi ka whakaaroaro, he Taniwha hoki pea kei te ara ki Tikitapu, ina hoki ka ngaro noa iho nga tira haere atu o reira ki Rotorua; e ki ana o ratou nei whanaunga kua tae atu ki te

wahi i haerea ai, kaore, kua mate. Na reira ka mahara kei te Taniwha ranei, kei te tangata ano ranei, kei te taua tutaki ranei.

Otira, kua mohio noa ake ano a Tangaroa Mihi te rangatira o Tikitapu, o Okareka, he Ngarara kei Tikitapu. Otiia kahore ia i mohio e kai ana taua Ngarara nei i te tangata; hua noa e noho pai ana, e pera ana me te marietanga ina puta atu ratou ko ana tangata ki te hoatu kai. A he nui te mohiotanga o taua Ngarara ki ona kai whaka-marie, ki ona kai-whangai.

Erangi, ka hoki mai ratou, ka puta atu he tangata ke, hei haere i taua ara; ka puta iho te Tupua ra ki te aruaru i nga tangata ke hei oranga mona.

I penei te ahua o taua Ngarara nei me te kuri e mau nei i te potete. A, e nui ana te mohio ki ona rangatira; kei te taenga atu o tona rangatira o Tangaroa Mihi, he nui ano tona ata noho, tona marie. Erangi, ki te puta atu te tangata o te iwi ke ki te haerere i taua ara, ka tahi ka whakatika ki te tautau mai; ko te haruru o te waha, ko te tatangi o te poria, a, tau ana te wehi; a, ngaro iho ki reira te kai e ia.

A, no te rongonga nei o te tokomaha ki te toanga o enei tangata, ka tahi ka nui te miharo a nga iwi katoa ki te kaha o enei rangatira tokowha.

Ka tahi ka mohiotia hoki e nga rangatira o Roto-Kakahi, o Tarawera, o Okataina, o Rotorua hoki: “E! He Taniwha hoki pea kei te ara ki Tikitapu, ina te ngaro noa iho e nga tira haere atu o konei ki Rotorua, a o Rotorua ki enei roto erima. Ka haere hoki ra nga tira na te ara ki Okareka, ka ata tutuki atu ki Rotorua; ki te mea ka hoki mai ano ma Okareka, ka ata tutuki mai ano ki konei. A, ki te haere atu nga tira i Tarawera nei ma Roto-Kakahi, te haerenga ki Rotorua ma Tikitapu, he oi, ekore e tae atu ki Rotorua—ngaro noa iho ki taua ara nei.

“A, ko nga tira haere o Roto-Kahi e haere ana na te ara ki Pareuru, ka ata tutuki ki Rotorua; te hokinga mai ma reira ano

ka ata tutuki mai ki Roto-Kakahi. Ko te wahi e puta ke ai te ngakau kia haere i te ara ki Tikitapu, he oi, ngaro noa iho.”

Na reira i hurihuri ai te ngakau o te hunga i ora, kua pau ano pea i a Tangaroa Mihi nga tira haere me nga ope taua e haere nei na Tikitapu. Otira, ko Tangaroa Mihi he ahua pai tona, i te taenga atu o nga kai-ui.

Tenei ra ka rongo ki te tino toanga o enei rangatira tokowha ki te patu Taniwha, ka tahi ka mahara kia tikina atu kia haere mai ki te titiro i Tikitapu.

Ka tae atu te karere ki te tini maia ra, katahi ka korikori te rau-ma-whitu ra; ka koa hoki ki tana mahi, ki te patu Taniwha, kei te pao i te aruhe, kei te kari pohue, kei te hao inanga, kei te rou kakahi hei o ki te Taiapu tana maunga i Moerangi. Ko Moerangi hoki te wahi i noho ai taua tupua nei, a Kataore.

Huaki kau te ata, ka hapainga mai, kai rawa mai i te mania, e atahua ana taua wahi nei. Mutu kau te kai, kei te korero i te korero o te toa; kahore hoki i tino mohio, he Taniwha ranei, ko nga tangata ano ranei o taua kainga, e huna nei i nga ope, i nga tangata haere taki tahi.

Haere mai ano taua ope nei, ko nga taura ano kua whiria ketia ra hoki, he rangi ke atu.

Kua mohio ratou he penei katoa te tikanga o nga huarahi katoa o tenei kainga; na reira ka noho, mohio tonu ratou ki ta ratou nei mahi.

Mutu kau te korero me te kai, ka tahi ka hapainga, tomo noa i te ngahengahe, puta noa ki waho, ka tahi ka whakatika nga tohunga ki mua ki te ruke atu i a ratou nei taputapu, ara i te karakia maori. Otira, he mea pera ano te whakaritenga o te ahua o te hau me nga mea kua pahure.

Poto noa nga karakia i mahia ra ki a Hotupuku, ki a Pekehaua, me te haere atu, me te karakia, ka tau ki raro noho ai. Me te

titiro whakatau iho nga pa o nga tangata o Tangaroa Mihi ki te ope e noho ake ra, hua noa he ope patu tangata, kaore he whano ke.

Tau tini noa e noho ana te ope ra, ka whakatika tetahi o nga rangatira, ka mea, “Kei te 'hea wahi ra e noho ana te tupua e huna tangata nei?” Ka mea mai tetahi o nga rangatira, “Aua hoki, kei roto ranei i te wai, kei te pari kowhatu ranei e tu iho nei?” Ka tahi ka ata tirohia te moana—aue! kahore i reira, e rangi ko te ahua o taua wai nei e ahua whaka-mataku ana; ara ko te whakamataku tenei, he kanapanapa no te wai, ano ka hiwahiwa kau ana me te ahua wai-pounamu na ano. kore kau noa ake i kitea tetahi waro, kia pera me te waro o Pekehaua.

Ka mea tetahi o nga rangatira, “Tena tangotangohia etahi o a koutou karakia.” A ka oti te tangotango hei reira ka karakia ai ki te karakia whakaongaonga, me te karakia tui kia wawe te koropupu—pehea kei te wai ranei, kei whea ranei.

Ka tahi ka whakatika tetahi o nga tohunga, ana rite tonu ki te kianga waha o tetahi o nga rangatira o taua ope. Ehara! kaore kau noa ake i hu ake i roto i te wai o Tikitapu.

Ka tahi ka tahuri ki runga ki te pari kowhatu e tu iho ra; kaore ano i ata mutu noa te karakia whakaongaonga e whakahua ana ano i te hiki. I rangona ake ki te waha e rara iho ana i te tauwharenga kowhatu o Moerangi, ano he wheke rakau, ka tahi ka mohiotia aue! kei te ana kowhatu e noho ana.

Ka tahi ka whakatika te rau ma whitu ra ki runga; ka hari hoki ki te mea ka kitea he kai mana, ara ma roto puku, ma roto piro.

I te whakatikanga ake ano, ka tahi ka whakahua i a ratou nei karakia, i mene te tumangai, i mene te rotu, i mene te wero taniwha, i mene te whakapuru, me te whangawhangai, me te whakamoemoe, me te tutaumaha, me ia karakia, me ia karakia. Ka rupeke i te tini tohunga ra, a ratou nei mahi.

Ka tata rapea ki te ngutu o te ana kowhatu i noho ai te ngarara kai tangata nei; ka tae atu ki te ana. Ka whakau pahi marie te ope ra, roa kau e whakaaro ana, ka whakatika nga tangata maia, nga tangata here taniwha, ka mau ki nga taura; ka haere atu, kite kau atu ano ki taua tupua nei e noho mai ana, ano nga karu! He marama e ka rere ake ana i te pae te ahuatanga, ina tirohia atu e te hunga ra, hikoia e te awatea, e te ahua o te ngahengahe, ano! he pounamu kei nga karu pango e titiwha ana. He oi te mea i ahua wehi mai, tena ko te hanga i wehingia nei, ko nga tuatara, kua momohe noa iho i te whakaruhinga, a te karakia, a te tini kaitoa nei, tohunga nei.

He oi ano tauware atu nga ringaringa ki runga i te pane, hokomirimiri ai, he oi kua puta te taura kei raro o te kaki; kua mau. Kua nekehia atu kei raro i nga peke tetahi o nga taura, kua mau; e rua nga maunga taura a te hunga ra. Ka tahi ka hoki iho ki te rau mawhitu e noho ake ra, ka uia ake. “Kua mau a koutou taura?” Ka mea, “Ae, kua mau, ko tahi kei te kaki, ko tahi kei waenga nui.” “A, me pehea ra te kumenga me te whakamatenga aianei!” Ka mea etahi o nga rangatira “me whakawhirinaki ki etahi rakau e taki tu nei nga taura, kia kowheta noa ake.” Kua mau ke nga taura te whakawhiwhi ki nga rakau.

“A, me pehea ra te whakamatenga akuanei?” Ka mea etahi, “Hei aha i patua ai, me patu hoki tenei te mea kua mau nga taura. A waiho ma tona kaha a ia ano e taruturutu, i te aha ianei, aua atu, ki te mea kua mau nga taura ki te rakau. Hei reira ka rere atu ai nga kai patu, ki te kore, waiho mana ano ia e tarona.” Ka tahi ka whakaritea katoatia o te Rau Mawhitu nei.

Ka rite noa ano nga tangata ki te pupuri i nga taura. Ka tahi ka karangatia, “kumea!” ka tahi ka kumea. Ehara! ta te pari pai hoki! Kihai i oroko kumea, ana, kua puta kei waho o te ana. Haunga ia nga tohunga karakia e hiki ana, e whakamaiangi ana. No te whakahemonga o te hiku i roto i te ana, Ka tahi ka kowheta te pane. Ka tahi ka whakakorokoroa te taura o waenga rahi. Ehara! kua tata te pane, kua whakawhirinaki ki te taha o te rakau. Ka tahi ka kowheta te hiku; kowheta rawa ake te hiku, kua maro nga taura e rua. Ehara! kua piri ki nga rakau. He oi ano, oraora kau ana, ko te hiku kau.

Ka tahi ka whakatika nga tangata hapai patu. Ehara! tukituki kau ana, ano he kiore e mau ana i te tawhiti whakaruatapu. Kihai ano i taro, kua mate, na te patu tetahi na te taura tetahi, he oi ka mate.

Ka tahi ka tae te rongo ki nga iwi katoa nana Purahokura i tiki mai kia haere atu ki Tikitapu ki te titiro. Ka tahi ka huihui mai, ka titiro rapea ki to ratou ito e takoto ana, ano he tohora kei te akau e takoto ana, taua Tupua nei. He oi ka tangi i konei te ho a te iti, a te rahi, ano te mangai o te tangata me te ia wai e tangi ana te umere. Ao kau ano te ra, ka tahi ka whakatika te hunga ra ki te haehae i ta ratou nei ika, Haere rawa iho te kai nei te mira-tuatini me te kuku-moe toka, me te matatuhua, me te kaeo, me te kiripaka. Ehara! ano te mahi a te ngako, tau mahi ra e manawa-tuawhiti. Ara i te mea hoki e kai tonu ana i tana kai nei i te tangata i nga tau katoa, kaore hoki ana tau ku-i, kaore ana tau kotipu, kaore he takurua. He ngahuru tonu tana, i te aha hoki, i te hoki putuputu tonu o te tira o tetahi whaitua, o tetahi whaitua; na reira ka makona tonu tona puku i te kai, haunga ano te kai ho atu a tona rangatira a Tangaroa Mihi, na reira ka nui te ngako.

Ka haehaea te ika ra, haere rawa iho ki roto ki tona puku e takoto ana rapea te kai nei te tangata, ka kitea i reira te wahine, te tamariki, te tane, nga kakahu ano, nga rakau ano. Ko tetahi, na te komenga mai pea o nga ngutu, ka tapahia mai etahi o nga rakau me nga tangata; kei te mea pea i hamama tonu te waha, he oi, waiho tonu kia puare ana te mangai, he oi, ma te hau tonu pea o te korokoro e horo te tangata ki roto ki te puku. Tenei ana hoki, kei te tira i hoe i te waka i tae atu ki Tikitapu, ka tae atu ki te tauranga, te kitenga o Kataore. Kua putu iho i te ana, kua makere ki roto ki te wai, he oi ano, haere waka tonu ki roto ki te puku. Ko nga tangata ko te waka pau ake. Ka rupeke te tango i nga taonga ki waho—me nga tupapaku te tanu ki te poka. Ka tahi ka haehaea taua ika nei. Ka tahi ka tutua ki te taha, ka kainga pau ake te kai ki te puku.

He oi ka haere te rongo ki te rangatira o taua mokai nei, ki a Tangaro-Mihi, ka rongo—“Eaa! kua mate tau Mokai.” “I a wai?“—I a Ngati-Tama.” He oi ano, ka pouri te ngakau o Tangaroa Mihi mo tana mokai kua mate nei, he oi, ka waiho tenei hei take pakanga ma Tangaroa Mihi ratou ko taua hunga, a tupu ana tenei hei take kino ma nga iwi katoa. He oi ano.

ko te otinga tenei.

No. 12. He Tangi. Taku mokopuna e Ka whano ka wareware koe i a au e-i, Kaore ana ra koe awhe mai ana ki te hau ka-inga Ka riro pea koe, Ki te kiki me te apiapi E tomo e tama Ki Hui-te-rangi-ora nga whare uru ora Waiho ano au I roto Mote-mate, I runga Rangi-totohu I runga Rangi-kekero Nga waka o Uru raua ko Ngangana-i, Taku tamaiti e Ko Manaia a Kahukakanui A Manaia, Ko te tama i tohia ki te tohi Raukena, Taka mai roto i Ngati-Rongotea, Tona parekura ko Kirikiriwawa Ko te Ra-torua, A rewa ki runga ra ko te rakau a Manaia Ko Kihia, ko Rakea, he Ururangi, he Tamatamata-rangi, Tikina whakataka te tini o Tangaroa Tona pae ko Nuku-tama-roa, Kauraka taku manu E whakahouhoua he pani he pirere, No Wharawharanui ‘Hai koe i a waiho, I roto Kapuni i te tere matoru kei o matua Hara koe tama, I te ingoa tangata me te awhi rakau Na Tutariatoro, Te Ngatata-o-te-rangi,

Na Te Rangimahoahoa-i, A rewa ki runga ra ko te aitanga a Ihi, ‘Hai koe i whangaia Ki te manga tawhiti, Naku koe i whangai, Ki te aitanga a Tarionge, I te kai whakaoto e piri i te toka I te aitanga a Rangahore, Tenei o matau Hei mihinga maku, Tenei o reke, Maku e ruru ki te putea takoto uta ka tohu ki te whare, Taria e tuku iho Ki' tauaro mai nga tokorua a Taingarue, Nana i whakarewa Te manu i te ngahere, te ika i te moana; Nana i ho mai Te ti, te whai, te tokoraurape, te rapatahuri I matau ai koe e tama Ki te tupua-i, Waiho 'no e koe ka tu 'no au ki te tahataha-i, He marama tukutuku ka kopa ki te whare-i.

He Tangi, na raro. Tera Kopu Kapokapo ana mai Me he mea korua, Tenei ka ora mai e, Me mihi e au ki nga pou tutu i waiho Ki nga wahine, Ki nga tamariki e, Taku whare korero, Taku whakahau riri, Tenei ka ngaro noa e, Ka whati nga tai, I waho o te Komiti. Koe wai tawhai, Na ratou ki reira e. Ki nga kopua whakamaunga ki, Kia kumea mai, Haha-te-whenua, Ka pae ki te tahua e, Mei riro i te hoa, E ora ana ra nga koromatua, Hei kauwhata i te riri e, I hiki tamawahine, kihai i tama-tane Te hiki o to patu, Te hoaia atu, Whakamaru to kawa, Hei ara mou e, Hei kawe i te iwi, ki nga puna kai tangata I roto o Hauraki e, Ka mate mai to utu, He takupu horo hau, He kawau maro e, He mowhiti moe paru e, He honumanawa-rahi, Ma wai e ranga, to mate i te ao e? Ma te tioriori, ma te ropu hau e taka i te raro. Ka ea nga mate whai atu, na-i.

He oriori na Whanake. E au waka iti, E au waka rahi, Ki a te Rau-o-te-kaho E takoto mai nei, Naku koe i mau mai Hei matua moku, Hei whakarahi mai Te tauranga ki waho, Te atua i a koe Te pa mai to waha, Kia whitirere ake Taku mauri ora ki runga, Ka riro ra koe I runga te au heke, Te taematua o Hawaiki Te raununui awatea, Kia piki atu au Ki runga Whitireia Te taumate o te ra, o te marama E whataitai ai, Te uiratanga atu Tupe rawa atu au. Tupe Nuku tupe Rangi Hihi, haha, Te uru o Tangaroa ki uta, Ka tangi te waewae i runga Me ko Uru, ko Ngangana, Ka tau ana ko tawhiti, Hoa atu ai au I te tapuwae o taku Tu-hikitia, Tu-hapainga Tu-ka rere i runga Marere i uru o rangi, Marere i ana uru e ngangana Ki runga Tauranga-te-kutikuti, Ki runga Tauranga-te-aweawe, Aweawe nui no Rangi Ka tahi au ka hoka, Ka hoka te manu hauturiki, Hokahoka te manu nui a Tane, Kumea mai kia piri, Kumea mai kia tata, Ko Reikura, Reimaru, Ka whiwhia, Ka rawea, Ka mau.

Ko te mata tenei a Kawharu, i hinga ai a Ngati-Paoa, a Ngati-Maru, a Ngati-Tama-tera, a Ngati-Whanaunga, i a Ngati-Haua, i a Ngati-Koroki, i a Waikato. Na ko Kawharu, he Rangatira no Ngati-Haua, no Ngati- Koroki.

Taku raihe poaka ka te ki mai ka utu au, E koia kei taku potiki papa Me hi koe ki te matika Ka hurihia ki runga ki te waka ka tiraha to karu Ka motu koe Ka meha Ka motu koe Ka meha Ka motu koe Haka, haka, haka Ka heke to tupu ka motu koe.

He Waiata Tawhito. Ra te pari horo, Te tu mai nei Me he rawhara te turakina ki te moana, Hei tauranga waka Te he i au, Me he ara peka mai, Tika tonu i te huanui, E kore ra e waua, ‘U raka ra nge au E tarurua mai Waiho kia noho ana, Kia roa ai te hurihanga, Kia hoki rua au ki te tonga Turituri noa aku taringa Naku te mahi koua titiro, I taku whanaketanga, Ki mai na koe, Kei runga au o te mahi, Ka tata au ki te mate, Maata whakaaro, Mau tonu te wairua Ki te kai rikiriki Ko taku otinga i a.

He Waiata. Turuawaipo kia moe huri au, Ko te moe i au ra i nui o rangi ra, I tawhiti Haura, tenei to wairau Whakarika rawa mai ka hewa au kei te ao, He kahurangi te tau, naku koe i hoe atu, Ho atu kia reia, nga puke kainga hau, O Totara i runga kia marama te titiro, Te tonga o te ra, e rere wairua ana, Tohitutia ra, te kawa o Unahiroa Nana te whai tohu, Waiho nei, whanatu na.

He Tangi. E tama kuhu noa, E tama he noa, He aha koia koe te whakaaro ai, Kihai to tika i a matou nei ko te puni wahine Ko te puni tane na-i, I runga ano koe o nga puke rarahi, I raro ano ia i te mano wai e, E tama tapu nui, Tapu whakahirahira, He mauri wehewehe na o tupuna, Ko Whakaraka te whatu E hara e tama, i te hou tupu e, He whiringa mai hoki, He kapenga mai hoki, He noa ake nei ki te waka ihumutu, E hara hoki ia, he turanga hiku, He kakano whakauru, he koko-tangi-wai, Whaia e koe ki te iti, kahurangi, Kia tapapa koe he maunga tiketike.

He Tangi, mo Hori Kerei, na tona hoa.

This tangi has already been printed in its ancient form at p, 330. The allusions in the ancient form are, however, explained by this modern vorsion of it which Te Wherowhero chaunted when his brother George Grey died.

Tirohia mai ra, Nga huihui o Matariki, O Puanga, Tautoru, Ka ngaro a Atutahi, Mana e whakarewa te ika wheturiki, Ka rewa kei runga, Puhia e te hau, Ki runga o Mangere Ka ngaro ia i te rehu tai, Tena e te iwi, Taku kura-tangi-whakaingoingo Te whakaangi atu na, Waiho kia haere, He toroa awe nui e topa ana ia ki te muri, Unuhia noatia, Taku hou kotuku no runga rawa, no te pae tauarai Ki a Ihu Karaiti E hara i te tangata, He kuru tonga rerewa, ka tahi ka unuhia I roto i te whare o Kawana, I tirohia ano, ka hiko te uira ki runga o Taupiri, Ki tou tini ra, e moe mai ra nga mania kei Tangirau, Ko te matamata i torona atu, Mo koutou ko potiki e moe mai na e pa.

Ko te tau a Te Horeta. E noho ana au, Te awa ki Kaipara-i, Mokai e Tupe Te Keri rawa ai, Kia tauara e, Kia maru iho ai, Ko to te whai atu, Ki te tau a te hoa-i, Kei tomo ki te whare, Kei hetia mai, No te aha te tapu, E whakaihia nei, Tera Poroa, Te rere i waho ra-i, Te u ki uta ra Kia whakahorahia-i, Taku mate i raro ra E tatari atu ana-i, Kei te tai whea e, Huri mai ai e-i, Ko waho na e te rau, Te tirohia mai na-i, Ka taka ko roto nei Me he au kume roa, Whakamau tahi atu Te Kapua o te rangi, Ka turuturu ano Aku rangi auraki, Ka hara mai ka huri Ki taku moenga ia.

He tangi mo Te Haupa, na tona tuahine. Na te atua ranei koe, Na te whakahi, Na te aukume i koropatutia, I tangihia pea te tangi o Rikiriki, Na te rau o te iwi mei ona ahu ka rarua koe, Taku ate hoki ra, taku rata tu tahi, Taku whakamarumaru, taku whare ki tonu He taonga tuku mai i tawhiti Ki te mana o te hoa, ki kona e tane, Tawheta mai ai ko wai tohu ai? E hoea te moana, nga mate ki te tonga i waiho Tahi ra pea ka paku to toki, Ki te waka ka rangona e te iwi, Ma tama na Humu kia kumea mai, Te kauri i te wao, tere ana ki te tonga e.

He Waiata. E kore i a au e Mounu E manenei atu ki te taonga tua hoko-i, He wahine tutaki ara He taongo kai hoko-i, I a Ngatara e Whakaira kau Kai te whare-i, Me mounu Me whangai Ka nenei mai ai-i.

He Waiata. Te kereru ra E whakawai nei, E takina ana koe Ki te pae whakararo, Na au e Torohanga Te huri a to wahine Na au ano ia To takawairore.

He Waiata. Naku ra i moe tuwherawhera Ka tahuna ki te ahi Kia tino turama A ka kataina au na. n

He oriro na Te Po-tangaroa. Ko wai te taonga I takina ai au? Ko Iriirikapua e hika-i, Ko te Rera-o-te-rangi Hau ana ki te rangi, Nga taonga o tawhiti I whakawarea ai au e-i.

Waiata. Kaore ra o te tane kaino, Mau e haere nga tatika, Kei Mangaparapara ra Kia hopu to ringa Ki te putake o Toka-tea, e, He tangata kino, E tuohu ana, E whakarau ana, Ki te hori ki te tonga, Ko te rite tonu ia O to takoko ka kari ki te whenua Ka keri ai.

He Tangi. E ai rawa taua e hika, Ko Kupe, ko Ngake, Ko Rua-wharo, I tuwha noa ra I ana potiki Tu noa i te one Ko Matiu, ko Makaro, Ko Moko-tua-raro Ko tawhiti e Ki Ngaruroro ra Ko Rangatira ra e.

He tangi mo Manurau raua ko Tauheirimu. E muri ahiahi Kia nohoia iho, Te mokai whenua E ngakia mai nei, He oneone i a ra Na te tangata, Kei rahurahu iho, E kore hoki au E puta atu ki waho, Kei whakamau au, Te au ahi, ka patua O Turangi tai, Ki to hoa ka wehea Mahi noa atu koe Na te iwi toiora, E maha nga rangi E te tutuki atu Ka riro Rehia, Ka riro Anaia Aku manu whakaruru Ki te nohoanga nui Waiho noa iho Ko nga rurenga nei Ko nga ru-wai noa ki te whare.

He Waiata, na Te Urihe. Kai wawewawe atu e te ra te haere Kia ahua te po-i, Kia noho atu au i Tirohanga ra ia, Hei whakarongo iere-i, Hei titiro no atu ki waho ki te moana Ki te Roto-a-Tara, Ki te pa kai riri o Te Pouraka, He awhi kei a Tipuna.

He tau na Te Hapuku. Aha kia tohe Kia tohe, Ki tau karaka I whakaura I te waru teneki.

He Waiata na Te Urihe. E hara i muri nei te riri ki te tane No mua mai ano na Te Rauparera-e, I kau mai Te Huhuti i te Roto-a-Tara, Nana nei whakarato ki taku rau e pae I waiho ai au hei marau ma te ngutu I taku mautohetanga ki Ngati-Ngarengare Te kai a te riwhariwha.

He Tangi. Kaore hoki e te pawera, e hahae nei, ‘Uraka ra nge au, Me he keia ka mau rawa ra te ringa, Noku koia nga korero, Turia ana nga uru tutu, Ki te Tarua paki atu ai, Ki kona ra e te kapua tu noa ai, Ka riro au i te ia tuku, Tera whakangaro nga ngutu awa ki Kapenga Ki te makau mate turoro, e aurakina nei e roto, Tenei ra, ka piri mai, ka tata mai.

Repeated by Te Paki, a Christian chief, formerly the Heathen Priest of Waikato, as he was dying on the 9th of June, 1853.

Ko te tau a Whakataupotiki, i tahuna ai te Uru-o-Manono. Papa, papa te whatitiri me te rangi, Te whakarangona e nunu na, He whana tai penei tai whanako, Turakina te pou, ka rongo te po, ka rongo te ao Te korero na Apakura, Apakura tangi winiwini, tangi wanawana, tangi kotokoto Ki ona tungane ma tama Kia ngakia te mate o tana tama o Tuwhakararo, Tuwhakararo na-ia, Te tangi a te tuahine, koia hukahuka Hukahuka taparere Tapatu ki te moana turia ko te tahuna tapu, Te whakau mai tana ika whangai, Tu ake ko tona hoa ko Nukumaipahua Ka rarapa kai horo kai, kai horo Kewa te tini o Whakatau' ko Hui-te-ata te mano, O Whakatau', Ko Pokaitaua, tukua atu Whakatau kia tomo I roto i tona wakapungawerewere, Ko Whakatau anake te toa-whiti whano ae, Hara mai te toki Haumia— Ko Tutakau atu, Ko Tutakau mai, Nau mai e waha i taku tua, Ka ro taua ki raro ki to mounga, I koukou ai koe ki te wai o Uru-mangangana Ka hara ka mokai, he mokai ano koe na Whakatau'.

Ko te tau a Ngatata-i-te-rangi, i tikina ai Waikato, hei huna i Ngati-Awa, i Taranaki, i Ngati-Ruanui. Tahi te marama, Rua te marama, ‘Taka ki te toru hikitia. Ka haere Te Keria, Ki a Kiwi ra ki te tangata tohe rapa ka pai. Ka haere Te Keria, Ki a Te Tihirahi ki te tangata uaua ki te riri ka pai, Ka haere Te Keria, Ki a Te Wherowhero ki te tangata uaua ka pai, Ka haere Te Keria, Ki a Te Kanawa, ki te tangata i mau mai ki te patu ka pai. Nei ano te tuku tata iho ki a Hari A hei horoi ake mo te roimata E paheke tonu nei nga ngutu awa Hoenga a waka mai na Hanekato toutoua, A e Teke mahue ki Koinaki whiua, a.

He tau na Takamoana. Te rongo, te hapu i a au Hau ana i te tuku kei te Rakehou, Whakapono ake koia aku kai tawhito, Tenei e te waka i a au Ka tairangaranga, Te kopaopao huanui Omaoma o te ika i te Rere Huri atu Takirau kei nga whenua, Tupatia mai e te hau whakarua, Pai atu te rae ki Te Puke-ki-Waitaha-i.

He Pana. Kia pai koia te tito o te waiata, Kia paparonaki, Kia whakarongo atu maua nei ko aku taringa, Ka pai nei ra ti, Na wai koia te putea i mahue noa i te Ihu o te waka o Nga-Puhi, Ko te Totara ka paea noatia Ki te awa ki Waihou, Ka tanuku nei to pari kawau Ko Ngatukituki-o-Hikawera, Whakaarohia e koe ki te kumi a Tawhao e Takoto mai nei, E huhuka kau ana nga rimu o te paripari, E ngahue kau ana nga koura o Whitianga Titiro koia to kanohi ki Moehau maunga e tu noa mai ra, I te akinga a te hautonga, Ka whakataretare te kanohi ki roto Hauraki, Kei whea te momo te tangata, ka ngaro nei e? Ka memene koe ki Waikato, Ka mahue nei Manawaru, Hei whakamaunga rahi maku, ki te whana, E kai iho na koe i runga i a Ngaehe, Ka pau te ho atu ko te papaangaanga tou papa, Kia kai iho koe, kia kai mai to wahine, Ka mate koe i te whakama, i a Wakapikoi patua noatia, I a Pataua e tuohu noa i te takiwa, I a Te Arakai e moe ko tahi mai te whana ki Taupo, Whakairihia to putiki mohimohi, ka whakamara, Hei whaomoomo mo tamariki e-i, Te mahara ai koe, ko Te Ngaehe, I kainga noatia i te puta i a Te Kaharunga, Ko Maniapoto tena ko te hiku o te ika, Ko Horotiu tena ko te pane o te pakanga, Ko Muriwhenua ki Waikato, Ko Ruamoana ki roto Tauranga, He huihuinga nga korero ki te Ranga-a-Kuri, Ka tu nei te tikitiki ko Te Wharepakatau, e, Te whakamutunga ko Tukoro e.

ka mutu.

INDEX.

Aha te hau e pa mai nei? He mata 111 Aha kei taku ate e hahae nei he mamae ra 419 Ai tena te mauri. He mauri 420 Aha te manu i rere mai i runga o Hawaiki. He karakia 432 A! ko 'hea? ko 'hea? tera maunga. He mata 135 Ao mauru, e tauhere mai ra 147 Arohirohi noa, e Rangi, i a au. He tangi 203 Arohirohi noa to wairua e te moe po 394 A taka nga po, i runga o Tararua, ko to tohu o te mate. He tangi 109 A tenei au, e tama nei, nei, aa, aa. He puha 140 Auahi werohia ki Tararu ra ia 431 Aue, aue, e, te whakama i a au e. He haka 146 Aue, aue, aku matua e. He keka 74 Aue! aue! pakipaki kau, au, ki te tuakiri o te whare. He tangi 22 Aue, aue, kimikimi noa ana. He keka 431 Aue! aue! panapana noa ana taku mea? 115 Aue e, ka kita e runga. He haka 328 Aue, i whare kino i a au, whare mataotao, ka tuwhera kau ake te whare i moe ai. He waita karakia 407 Aue, e poipoi noa ana taua. He tangi 281 Aue rapurapu kau au ki taku piro. He tangi 251 Aue te whakama i a au e, e haere noa ana ko taku tinana. He ngeri 291

E ara, e ara, e tenei pa, e tera pa. He whakaaraara 61 E hara hoki au, i te tangata kite i a Poutini 172 E hara i a au te kohuru 244 E hara i te noho 263 E hau o tawhitia. He tangi 136 E hika e, kei whea ra koe e ngaro nei i te ata hapara. He tangi 253 E hika ma whakarongo mai, ki te tara ka iri wharetia 200 E hine aku i to kunenga. He tangi 89 E hine, a Ki, e. He tangi 36 E hine, e tangi kino, e tangi aurere nei ki te kai 201 E hine e tangi whakawairua nei i te po 213 E hine rongo kino 317 E hoka o rongo, e hau i te rangi 302 E kai e, te kutu 200 E kai ra, i aku kai. He ngeri 142 E kauaka ra nge au nei, e hakuhakua 140 E kaua niua. He puha 382 E kio'e ka tuku taua ki raro 234 E ko Paratetanheke. He haka 270 E koro tukino. He tangi 159 E ko Te Aeaoiarangi! He haka 121 E! ko te kainga hukiki nei, tenei, He ngeri 140 E kui ma e, katahi hanga kino 123 E mea ana au e Piri. He haka 258 E moe, ki te po 39 E muri ahiahi, ka totoko te aroha, He tangi 116 E muri ahiahi, takoto ki te moenga, e. He tangi 116 E muri ahiahi, takoto ki te moenga 340 E muri a po, kia moe huri au, e 146 E muri a po, kia moe huri au; te hua aku kamo, kua riro ki raro, ra 139 E! muri koe ahiahi ra, tango mai te korero, o namata 133 E noho ana, e kai-tahi aua 57 E noho ana, i toku taumata i Tiheia. He patere 86 E noho ana, i toka whanga, ka whakamau ki waho ra. He ngeri 102 E noho ana, ka kohuki e roto. He tangi 41 E noho e Whonu, taria koe e whakatarehe i te ra o te waru. He mata 173 E noho ra e Muri, tiakina te tauranga ika kei Ahuriri. He mata 371 E, One rere noa, i te ihu o te waka e. He tangi 405 E pa e te hau, wero tonu, ki te kiri 240 E paki ra taku kotiro, o te kekehi, ki te huruhuru au anake 272 E paki ra te paki o Atutahi, hei roto au hei taku whare, rohi atu ai. He tangi 242 E pa ki te raro, ho mai koia ra te aroha 150 E pari e te tai, E pari ana ki te pikitanga i Arakari, ka ongeonge te tangata, ka tihe tihe te whenua. He mata 152 E pari, e te tai, whakaki ki te awa 31 E pa tawaho, e awhea mai nei 201 E patu ana ahan, e patu ana koe 185 E pawa koia kiwi te hauwn tonga ewe 211 E pa whakarua, e riringi. He tangi 185 E Petu e, tangi kino 199 E piki ana i te pikitanga 254 E Rangi aku, I nunumi ake nei. He tangi 236 E Rangi, E Papa. He ngeri 81 E raro taringa kore 368 E rere, e rere, e te kotare. He karakia 29 E rere e te ao, e kume i runga ra 85 E rere e te ao, i tuku atu ra e 399 E rere e te ao, ko koe hei, karere 384 E rere e te ao, takawe i runga ra 271 E rere ra e te ao uru, tauhokai ano i runga ra, he oranga ano e whi te whai atu 249 E rere ra e te ao uru, tauhokai ano ki te tara 223 E taea, e au, te po ka ketua. He tangi 23 E tai ma e, tenei au, te haere ware nei 51 E tama i kimihia, e tama i rapa. He whakaoriori 218 E tama, i kimihia, i raro i a Papa. He popo tamariki 46 E tama koe aku, e tiori mai ra, e tama. He tangi 194 E tama, te uaua, e. He hari 67 E tangi e, te ihu, e whaki whakarere 61 E ta uru waho e wawara mai nei 118 E te iwi, e te iwi e. He haka 303 E te iwi e, ki Kahorehore. He tau 360 E te kaka! e rere atu ra ra, ho mai aku kara. He karakia 74 E Tiki e, ho mai te ruruku. He hono 357 E titi koia e te atarau 119 E titi te kowhiti 187 E to e, te ra e, wawe te rehu atu 103 E to e, te ra, rere whakauru ana, ki te rua 145 E to e te ra ahua te whakangaro, au ki raro nei huri mate atu ai 396 E to e te ra, to atu ki te rua 261 E tohe ra, te tau-ua. He matakite 51 E tu ra e, whare e. He tangi 105 E ua e te ua. tawai kohutia 113 E ua e te ua, ua mai, i waho na. He tangi 73 E uta ana. He ugeri 354 E whiti e te ra e maene ki te kiri, he rangi au ka tatari 250 E whiti e te ra, werowero ki te tara whare 303 E whiti e te ra e kai ki taku kiri, no mua ra te manahautanga 291 E whiti e te ra e maene ki te kiri, whakarongo ki roto ra e haruru, kei te horu tai 241 E whiti, e whiti, e taku ra. Karakia tamariki 72

Haere atu ki te amiomio, i te nuku o te whenua. He rangi 268 Haere atu, ki te pai, a Potatau. He ngeri 73 Haere atu ki waenga te tahora, aha, mouti, mouti. He karakia 175 Haere e kui koutou, ko taokete i, mo aku whakamahinga i te wi i Ohau 400 Haere mai, e te manuhiri tua rangi. He karanga 39 Haere noa ana, au nei, ki te kiwitaiki 38 Haere ra e Matai ma, te hanga a te Atua, ko uira i te rangi. He tangi 163 Haere ra, e Moko, te ata o te taua. He tangi 14 Haere ra e Pare, i te ara kohuru. He tangi 315 Hanga ra, he patu tutae, na. He ngeri 71 Hanga to pa, hanga to pa. He ngeri 149 Hara mai hea? teretere nui no Tu? He pioi 144 Hara mai tenei ka whakatiki ano e, i moea ki te po, i konei e Mio i 161 He aha? he kai ma taua? he hakekeke. He tau 141 He aha? he kai ma taua? he pipi. He tau 141 He aha, he kai ma taua, he pohue. He haka 170 He aha ra he kai, ma te tuna o te raupo. He haka 79 He aha ra? kei toku ihu, e waitohu noa nei. He tangi 40 He aha rawa te hau, e kokihi, mai nei 259 He aha te ngarahu, he ngarahu kauri
The song beginning “Marangai, marangai,” at page 224, should have begun as above; the first lines have only been obtained since the song was printed.
224 He ata whiwhia. He karakia 139 He hokioi, i runga, he hokioi, i runga, hu. He tau 32 Hei kai mau, te tangata. He karakia 114 Hei ngerengere, aha te houhia. He mata 386 Hengihengi hau ra, e wero ki te kiri, e i 106 He po, he po. He ao, he ao. He Whakaaraara 40 He tamariki ranei koe, kia akona he mahara e ra. He maro taua 221 He tangata kau Takarangi. He haka 364 He umu kai tini. He tangi 301 He unuhanga a Nuku. He karakia 296 Hine-Moa 52 Hira mai ai, te whekite o te rangi. He karakia 304

Ho atu koe i mua na. He makutu 311 Ho mai noa nei o riri e Pohane ki a au 316 Ho mai te kainga, kia tangihia, ka tanwehe tenei 196 Hora te manawa i a Rangi. He karakia 209 Huihui nga ki. He tangi 181 Huna, huna-moki, huna-moki. He mata hunahuna 427

I rere ki te whetu. He mata 176 I tain to moko ki te aha? He haka 78 I tena te huri. He karakia 258 I tena te huri, te huri ka whakarawe. He karakia 372

Ka hewa-hewa au, ki te nohoanga nou nei e Hape. He patere 97 Ka hongi a Maru. He karakia 314 Ka hura tangata-uta. Awa moana 217 Kai kinikini ai te mamae i ahau, e 204 Kai koripi ai, e te kete kohara 266 ‘Kaipuipu ana mai te marino e 319 Ka kowhiti te marama. He mata 70 Ka mama Kauika, tohunga. He karakia 312 Ka mate, ka mate, ka ora, ka ora. He haka 279 Ka mate koa Kaipara, ne, a-e, ka mate koa Kaipara, ne, a-e. He mata 195 Ka mate te patunga; na Hatupatu, ko Karika, ka whakamaroro, ki tai o te moana. He Pioi 144 Ka mutu ia te horanga, i te Kahu; kei mau ana te ao, ki te Whanga 65 Ka ngapu te whenua, ka haere nga tangata ki whea? He mata 115 Knore hoki! e te korero, e haria mai, e te ngutu 118 Kaore hoki e te whakama e, huri kau ake ki te kopai whare ra 310 Kaore hoki e, te whakama noa i au, ki te kore hanga, mo Te Rauparaha, e-i. He haka 86 Kaore hoki e te whakama, noa i a au whakaaro rawa iho ki a au 403 Kaore hoki, e te po nei, 167 Kaore hoki, koia taku raru, e whakatunohu nei 143 Kaore hoki koia te mamae, te au noa taku moe ki te whare 300 Kaore hoki koia te mamae, ngau kino i roto ra 418 Kaore hoki te whakatakariri, ki aku mokapuna, e kukume kino nei, i a au, e. He tangi 126 Kaore hoki te huhua kore noa ki te mahi, ko te kore toki hei tuatua, hei heu mai 230 Kaore ra he mihi ki te makau, e kei whea i ara he toka whaiapu. He tangi 180 Kaore taku raru, e rau tahuritanga ki te whare 289 Kaore taku raru! ki te tama a Toherau ka riro atu na, i a Parawhenuamea, no runga i nga hiwi, ki. He tangi 8 Kaore taku raru, i au, e te rau 236 Kaore taku raru te mohiotia! te tangi a taku ihu 100 Kaore te aroha, e awhea mai nei He tangi 260 Kaore te aroha, e awhea mai nei, na roto ana mai o te koko raro 272 Kaore te aroha e tama i a au, whakarongo ki roto ra me he tai e wawara i. He tangi 404 Kaore te aroha, e huri i roto ra 348 Kaore te aroha! e komingomingo nei, te hoki noa atu, i tarawahi. He tangi 38 Kaore te aroha, e whai i a au, e whauake tonu nei. He tangi 152 Kaore te aroha, e whana i au. He tangi 215 Kaore te aroha i a au, ki taku potiki. He tangi 329 Kaore te aroha i rau i a au e, e wawae ake ana. He tangi 328 Kaore te aroha, ki taku potiki, e tama, tu kino te whai muna iho, ki a au 231 Kaore te aroha, ki taku potiki, tuhana tonu ake, i te ahiahi. He tangi 234 Kaore te aroha, mohukihuki noa; te paanga mai, kei ahau 32 Kaore! te aroha ngau kino i roto ra:—he maunga tu noa, te tihi ki a Kapiti. He tangi 12 Kaore te aroha o te muri tokerau, Hauraki ra hoki na te po ano 216 Kaore te aroha, te wahi pu ake i roto ra, kia ringia, te puna i aku kamo 133 Kaore te hukihuki, ka riro ki te mauri 365 Kaore te ki patu te makere noa i te ngutu, he pueru waihoe i a Te Rehu i runga 178 Kaore te kohuki, tenei ra, ka pa mai 279 Kaore te korero, e, tarawautia nei 68 Kaore te korero kino, te haohao nunui, ko wai nga tane, i tata mai nei ki taku taha? 204 Kaore te mamae, e wahi pu ano te tau e taku ate. He tangi 239 Kaore te mamae, ngau kino ki te hoa; i tiaria mai to mata whakarewn, kia whakatauria. He tangi 117 Kaore te mamae, ngau te po. He tangi 269 Kaore te ngakau, ka motu ki 104 Kaore! te ngongirua, o te tau ra, na Karanga, whakarehu rawa iho 15 Kaore te pawera, te pakikini kei te tinana 364 Kaore te po nei, ma te aha e unga 120 Kaore te po nei, ko te tukituki mamae noa 320 Kaore te po nei, te hari wairua mai, ho ake ki te ao, i tawhito riro koe 203 Kaore te po nei, te mariri te hau 168 Kaore te rangi nei, tuku tonu ki raro ra e i 397 Kaore te roimatu, ka maringi me he wai, e roto, te papaki, kia whakamanu au 275 Kaore te roimata, te pehia iho, he wai kei aku kamo 257 Kaore te turituri, te wani mai a te ngutu 278 Kaore te whakama, kei te ahi e tahu 293 Kaore te whakama, kei te ahi toro, au e tahu ana 202 Kaore te whakama i tahuna, ki te ngiha 403 Kaore te whakama, ki a au ra, e takakau noa nei 24 Kaore te whakama i a au, e kui, awhi kau 415 Kaore te whakama, ki oku korero. He tau 18 Kaore te roimata, hua noa i aku kamo, na roto i whakakonuka 176 Kapakapa, kapakapa, tu taku wairua, ki te ao. He whakatapatapa 293 Kapakapa tu ana te uira i runga i Hikurangi, ka whati ra te tihi ki Tuawera, ka tarehua. He mataara pa 79 Ka piki au, ki runga ki te tawa, kia marama au te titiro 64 Ka po, ka po. He whakaaraara 107 Ka po taku rangi, e whakatau ana au 393 Karanga pa mai? tena ka mene kei waho. He tau 129 Ka ripiripi, ka toetoe, ka haehae ko nga tino, he tapu koe, he kea koe. He karakia 43 Karo taka, te karonga a te po, karo taka te karonga a te ao. Tupe motu. He karakia 366 Kati ano ra, e Te Matatahi, Te utu, mo nga tupapaku. He hari 71 Kati an i konei, hei ekenga ihu waka 220 Kati e tama, te noho i to whare, e puta ki waho ra, ka haere taua 205 Kati ra te moe, ra ia, maranga mai ki runga, ka tu taua, ki runga, te taowaka, e-i, ka puta ki tua ra, ka titiro te kanohi, ki te auahi, ka mai. He tangi 49 Kati, te roimata, te utu, kei aku kamo 30 Ka tito au, ka tito au, ka tito au, ki a Kupe! He ngeri 67 Ka turamarama ra e te hinangaro, ka whekite, ka whekaro. He Patere 283 Kauaka te korero e komuhua, ki te tara whara, horahia mai kia rongo, te rau e pae nei 287 Ka u ki Mata-Nuku, ka u ki Mata-Rangi. He whakaauau 136 Kauraka ra nge au! hei rorea rautia, ki te korero. He tau 113 Kauwhautia mai, te kawau o te kino, i pu ai te riri, i mau ai te pakanga. He tangi 42 Ka waia te kanohi, ki te tirohanga atu, nga taumata koe, o Whakapaumahara 62 Ka whawhai, ka whawhai! e, ha! He mata 149 Kei motumotu, kei motumotu. He mata 171 Kei te kimi atu au, i te wairua o te tohetea; a o te tohetea. He tau 141 Kei uta, kei uta. He mata 191 Kei whea nga ringaringa, nga waewae? i hanga ai e Tiki 250 Kia kai mai koe, i nga kai ngaki a tou tini. He hahunga 320 Kia rongo mai koe, hau ruhi. He awa moana 344 Ki konei ra e Rangiwhakana; i te ao nei e. He haka 258 Ki mai nei, te atua o te po, ko Mangawhai, au ka mate. He matakite 190 Kimi te kawa kimihia, kimi te tapu kimihia. He karakia 373 Ko a taua muna e kui, naku rawa i tuku atu, e 165 Ko au anake te tikoro nei, ko Ringawhatia. He haka 367 Ko 'hea? ko 'hea? He ngeri 266 Ko Houtu, ko Houtu. He karakia 367 Kokirikiri ai, te ao kapua, e rere mai ra kei te moana, e-i. A fragment 175 Konakinaki ai, te aroha i au 384 Korero e tama, na te potiki taua, na te porea taua. He oreore tamariki 186 Korerotia mai, e kui, ki a au, kia rongo atu au, i te rongo putakari 147 Korowhakapupu ake te uru o te whenua, i ana ianei kia tirohia atu he atua. He karakia 287 Ko taku, kai, ko Ngapuhi. He keka 84 Ko taku potiki, ko Te Auhikai. He haka 47 Ko tara, ko tara. He whakatapatapa 276 Ko te ara hou tenei, ko te rangi toka. He karakia 277 Ko te atamai ngutu au a te tamaiti nei, mo aku haere ruahine i te waha-roa 376 Ko te kiri kahurangi hoki, i wera i te ahi. He tangi 365 Kotia te pu, waiho i konei. He tau waka 355 Ko Tu, ko Rongo, koia ko ngatahi. He ngeri 142 Ko Tu nui-a-Rangi, ko Tu-nui-a-Mata. He karakia 342 Ko wai kei Puketi? rara, tenei taku kaki, He rekanga no te kai 199 Ko wai? ko wai tenei tangata? e tangi haere nei 345 Ko wai ra? ko wai ra? He mata 111 Ko wai ra tetahi tangata ma tatou e oma ki waho, e ko au ra. He haka 171 Ko wai to Maro? i whano ai koe ki te riri na? He tangi 106 Ko whea? ko whea? He mata 173 Kumea atu ra! e, toia atu ra, te puhi o te Arawa, ka tere ki raro ra 63

Marangai, marangai. He tau 224 Mate kino, mate kino! mate taurekareka! He tangi 118 Ma wai e kai te harore? ma mai e kai te harore? He ngeri 368