Collected songs and legends from the southern Cook Islands Collected songs and legends from the southern Cook Islands [electronic resource] John Joseph Knight Hutchin Percy Hall Bob O'Brien Creation of machine-readable version Bob O'Brien Creation of TEI.2-conformant markup Sam Callaghan Transcription from source Bob O'Brien New Zealand Electronic Text Centre Wellington, New Zealand HutColl

Publicly accessible

URL: http://www.nzetc.org/

 2006 1008614 <name key="name-101241" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall

Bob O'Brien <name key="name-101548" type="work">Introduction to Collected songs and legends from the southern Cook Islands</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101239" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 1</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101236" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 2</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-131331" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 3</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-131332" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 4</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-131333" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 5</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-131334" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 6</name> Percy Hall <name key="name-131328" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 7</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-131329" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 8</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-131330" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 9</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101233" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 10</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101234" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 11</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101235" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 12</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101238" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 13</name> Percy Hall <name key="name-101240" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 14</name> John Joseph Knight Hutchin Percy Hall <name key="name-101237" type="work">Collected songs and legends from the southern Cook Islands : notebook 15</name>

The presence of notes in this text may either be attributed to the editor, Percy Hall, or the transcriber, Bob O'Brien.

Every effort has been made to preserve the Māori macron using unicode.

Some keywords in the header are a local Electronic Text Centre scheme to aid in establishing analytical groupings.

 NZETC Subject Headings Rarotongan Historical Māori and Pacific Islands Cook Islands 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCText-proofing of a sample of the text 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCConversion to TEI.2-conformat markup 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAdding scripted markup 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAddition of encodingDesc 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAddition of bibls 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAssembled all images 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCCreation of derivative images 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCValidation of TEI 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCValidation of names 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCConversion to Unicode (utf-8) 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCPromotion to production 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAddition of text to access control 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCHarvest into Topic Map 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCChecking of text using browser 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAddition of text to corpus 21:18:01, Tuesday 7 August 2007NZETCAddition of text to Library Catalogue 14:47:40, Tuesday 23 September 2008NZETCMake text available on NZETC website 14:08:46, Tuesday 4 August 2009NZETCPreparation of EPUB (and other formats such as DaisyBook)
Introduction
Te Puka Na Atoni E Oro

John J.K. Hutchin fortunately used a sheet of an Auckland newspaper to protect the first school exercise book that he acquired before beginning to record the items included in this presentation. The November 1882 publication date suggests that when he and his wife, Ellen, came to occupy the Mission House at Takamoa, Rarotonga in 1883, he recognised that he would need learning aids and self-discipline if he were to acquire competency in spoken and written Cook Island Maori. It is likely that this project was undertaken when he realised, also, that one effect of the growing influence of European culture promoted by his previous colleagues, would be the probable loss of traditional folk-lore. In spite of his own commitment to the replacement of the values, beliefs and customs of the Polynesian communities that he worked among, he clearly gave considerable time to the recording of all this material.

Ten of the exercise books (mostly of 40 pages 150 x 80mm, lined and numbered later by Hall) have soft board covers with Te Puka na Atoni and, below, Na Itio i toto as labels that Hutchin used to identify his work and his sources ("The book of Hutchin" and "All recounted by informed sources"). Six of the books are coverless, but there are some unattached covers in Alexander Turnbull Library folder 36 of the P.H. Hall Collection (MS-Group-0064).

Two of the books are more distinctive, and the content and standard of Hutchin’s calligraphy suggests that they are the second and third volumes of the series. They are of foolscap length, about 100mm wide, with marbled board covers. One of them, dated 1890, has a series of what appear to be sermons, presumably composed by Hutchin. This volume has not been included in this transcription.

Others from these folders (33-38) that have been omitted are those of October 1886 - Taunga's going to the heathen (written according to Hall by the traveller Taunga); and January 1896 38 pages after Kia Adoni ma teia manga tuatua mamae naku, ia tatou, and a list of 64 names (from ATL Folder 37) that suggest that Hutchin was becoming increasingly committed to gathering oral history and ephemera even as his health, and that of Ellen and their children, became influenced by the tropical environment. As none of these items were legends or songs I elected to leave them out of my transcription.

Another disregarded book (dated 1890) is written in a different hand and seems to be a history of the London Missionary Society within the island group, and possibly presents another viewpoint from that found in the LMSLondon Missionary Society microfilm records of Pacific Ocean LMSLondon Missionary Society stations in the nineteenth century and beyond (ATL Folder 35).

Another assumption is that the "Itio" referred to on the covers of some of the copy books means "story-teller" rather than a reference to a particular individual, as I first thought. Percy H. Hall uses the same word in the one volume that he contributed to this anthology. Given the total number of items that have been recorded (about 206 copied here) my guess is that Hutchin began the task in 1893, and from time to time returned to it through until his death in 1912.

Hall must have found the copy books in the study at Takamoa when he succeeded Hutchin and became the LMSLondon Missionary Society Missionary. This would have been during his third tour of duty in the Cook Islands, following his work as teacher at Tereora Boarding School, Rarotonga (1900-04, 1908-11) (see Dorset Enterprises). Hall appears to have been responsible for the translation to English of the titles, the page numbering and contents list on the cover or front page of most of the individual books, and the annotations in English and Maori found in the volume with his handwriting.

Hall's links with LMSLondon Missionary Society ended abruptly and unpleasantly in 1916 when he was required to resign after being summonsed to London. The Hall family took up residence in New Zealand where Hall returned to his former profession, teaching at Taihape and then Marton. He carried with him the papers and books from the Cook Islands that make up a significant part of the deposit made by his family in 1987 of what is now filed as MS-Group-0064 in the Manuscript Collection of the Alexander Turnbull Library, National Library of New Zealand.

In 2005 I discovered that a microfilm copy had been commissioned by ATLAlexander Turnbull Library and when I set out to advance this project in September-November of that year, I was able to work off the helpfully enlarged screen version of each page that facilitated my self-imposed task of attempting to proof-read my electronic version of the transcribed texts. All of the Hall Papers have been copied to MsCopy Micro 0773 and the songs and legends are available in reels 3 & 4 but there is some other material written in Cook Island Maori in other reels.

Transcription Issues

Legibility problems in some of the books arise from damaged pages or ink-seep through the sheets, but generally both recorders had hand-writing that was not too troublesome for the reader. Hall used a purple pencil for his editing.

Hutchin, wracked as he was by ill-health for several periods during his time in the Cook Islands, sometimes became less meticulous in his letter formation. "k" and "p" are not always easy to differentiate but the greatest problems arise with "a" and "o", "m","n","u". He dots his "i" in most instances which helps with "e" recognition. I have attempted to proof-read carefully, but commend the originals to any person who wishes to use this material for linguistic studies. Hutchin did not observe late 19th let alone 20th Century orthodoxy in punctuation! He is erratic in using upper case for the beginnings of sentences, for most of his sentence constructions are separated by what I took to be commas.

After a time I began to recognise that "..., kua..." probably meant a change of topic and hence sentence. Paragraphing seemed to be rarely considered and would probably have improved clarity in the longer (3-7 page) stories. He had a distinctive style for indicating interrogatives and used "&" in songs to signal what I have assumed to be the repetition of choruses. "=" is also used to indicate choruses that may change by a few words only, in each repetition. Hutchin did not use the hyphen but made a regular habit of using up the whole line and then completing a word on the next line ( e.g. "tanga/ta" or "mai/ra").

After almost two hundred and fifty hours of working with the material I am conscious of the amount of repetition in many of the stories and have sustained myself with the thought that I had back in 1992, that some of this could be useful as beginning school readers.

More recently I have found myself responding to vocabulary from some of the books that I didn't recall having transcribed before. I shall be interested to learn how current some of these usages may be today. Another realisation that has become more clear from my most recent delving into the texts, is that every now and then, there is an item that is a record of some anthropological and/or genealogical relevance, that could be a trigger further research. My school-teacherly instincts tell me to categorise these items as “Useful General Knowledge” for Twenty-first Century Cook Islanders to be aware of. And that they should appreciate the work of Hutchin and Hall a century ago.

Bob O'Brien
Seatoun Wellington
November 2006
Prefatory Notes

This part of the collection is in a "standard" notebook (40 pages 150x80mm, lined) but to preserve the notebook Hutchin or Hall had sewn on a cover made from part of a sheet (pages 7, 8) from a newspaper. The dateline is Monday 27 November 1882 and as it contains mainly advertisements for auctions and merchandise with Auckland addresses it itself raises interesting questions about how it came to be used for the purpose. I can't recall if the Hutchins journeyed from Auckland on their initial voyage in 1883. Hall's purple pencil has been used again but Hutchin had a table of contents on the fortieth page. Na Atoni on the front newspaper cover suggests that it was all Hutchin's work. It may have been one of the first anthologies that he assembled. The handwriting is more careful and even. It may have been one of his early exercises to improve his command of the language.

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*38. Transcribed by Bob O'Brien in February/March 1996.
E Tarotaro Pei I Rarotonga Nei

no roto i te peu tarekareka &

Tera tei mua ko te tarotaro. Ki tai, ki rua, ki toru, ki a, ki rima.,ki ono, ki itu, ki varu, ki iva, ki re.

I kitia ki Matapouariki, vaia kura Akaoa, Arerenga, Inave Tokerau, Pokoinu, Tereinga, Nikao, Kaikaveka, Atupa, Vatiu, Ruatonga te Angakouturoa, Arekaa vaimati, Kiikii Raropua, Titama ko uru puka ki Matavera, Vaenga Pouara Turangi Tuete ki Avana Nukupere ki Taokoka Areiti Aremango Maii Rautai Tikiaki Akapuao te Tepuna ko Moetaranga ki Arakuo Totokoitu Taipara, Arepuki ki te Tuiau Atikare ki te Manini Na mua te kare, Teapukiriti ko unu matatai uru ake ki roto i tona are, ko Pua ko ara piri mai o tonga kave ara ki takaiti ka rere e &

Kua pekere, kua pekere ki tau ru tu, ki taurutu, ki na te Kokavariki, rerea, pangoa uri pangoa tea ka uri te tama kia Ina, tu kini kini akonei, tukinikini apopo, Tutara are e te ariki pare rauuru no Rarotonga, tauuri ia i Manuae, eiaa Manuae kia rere mai te kura i te matangi, Ngarunui Ngarutaanga, Ngarupokia iti ka rere e.

Te Pee No Kimi Ariki

E pee teia no tetai tangata i mate ki te moana, tera te aere nga e Imanga, te rakoia ra e te uri ia te tomo ra te mate ra. Tera te ingoa i taua tangata ra ko Kimi ariki. E teina no Faimutu.

1 Makemake te rangi o Tangaroa, uenuku nui kariakina, ki tonga tere avai te moana e Kimi ariki ko na te tonga te matangi e. = Matangi oro ki te tiu akera i tono ai au e. E mea meitaki e nga teina, na Faimutu te manako e, ki te akarua ki te vaanga ki te urukare ra ki taana tama e. 2 Rirerire maunu ia ko to matau, tuku ki raro ki Tepapa ki uti ana kia uti kia rave ana kia rave, apuku ia ko te vaa nui o te kuravena, ko to matau, e Kimi ariki ko na te tonga te matangi e. = Matangi oro ki te tiu akera i toro ai au e, mea meitaki e nga teina na vaimutu te manako e ki te akarua ki te vaanga ki te urakare ra ki taana tama e. 3 Rirerire ae te vaka i tere te vaka, au mua e au muri, e, au roto e, au vao e, au ake e, aoa e, aoa, aoa ua ra i te moana vaiavare, me koai te taeake e Kimi ariki ko na te tonga te matangi e. = Matangi oro ki te tiu akera i toro ai au e, mea meitaki e nga teina na vaimutu te manako ki te akarua ki te vaanga ki te urukare ra ki taana tama e. 4 Rirerire maunu koe i to matau akatu kae ki nga Atua, ki Kaukura ma Terongo e, ko nga tangata ia te moana, ko te kiriau ta Ruaatu e Kimi ariki ko na te tonga te matangi e. = Matangi oro ki te tiu akera i toro ai au e, meitaki e nga teina na vaimutu te manako ki te akarua ki te vaanga ki te urakare ra ki taana tama e. &
Te Tuatua Ia Iiva E Tangata Toa

E tuatua no te tamaki Arorangi kua aere a Arorangi ki te tamaki kua taku a Tinomana i te pare ki te ara nui, kua apai i te pare tatara i au, tera te ingoa o taua pare ra, ko Tutevera, e te ingoa o te rakau ko Moetuma, kua tuku ia taua pare ra ki te ara nui, ma nga pare kopumanu e rua, e nga Maka e rua, ei tu pae i taua pare ra, kua akaruke ia e te au toa o Ruaau, ei rura i aere mai ei taua tangata ra ko Iiva e akara i te pare kare i rave ia e Arorangi te pare e tangata maki a Iiva tera te maki e kovi, e reira a Iiva e rave i ei i te pare e te pokipi ki tiko ru e te rakau koia a Maetuma, tera nga tangata te noo ra ko Tereira e Manu e Pauananga e ko Ita, ia Tereinga tetai pare kopumanu, ia Manu tetai pare kopumanu, ia Pauananga te tai maka, ia Ita tetai maka ko te aerenga ia ki te tamaki e Vaikana te kokoti ra i te tamaki ko te akatere anga ia i te tamaki e Vaitapu, te ko ra, ei reira kua rave a Iiva i te rakau kua tui aere ki te tangata na reira i karanga ia ai e, kua tui akiare, ko te aki anga ia o Ngati Tangiia akotai rai a Iiva e te arumaki e tiki aki, kua akaanga i reira a Iiva, Kotikiaki tetai pae ko Mau tetai pae. kia noo aia ki reira kua topa e te ingoa ko te Rao o Iiva. Kua ape ia tuatua.

Te Tuatua Ia Peu (Unbelief)

ko te vaine kia i peke i te vai, te ra te ingoa i te vai ko Taruku,i peke aia i te nei nga o Onokura ma nga teina.

Tera te kopapa tuatua e tau kia akamaara ia Tu roto i te puka a Ieremia XII 5 Tera taua tuatua ra &

E tuatua kapiki na Onokura ma nga teina, kia Peu. E Peu e, e tomo koe ki vao, ka riro koe i te vai, tera te tuatua a Peu "ko Peu rai a Peu, kare e peke i te vai e taputupua a Peu. I aere mai te au toa o Iva, kare a Peu i peke ana, ko Peu rai a Peu, kua ui atura a Onokura kia Peu. I paii te au toa o Iva i te vai ko te aki nga rai ia, koia rai ia. E reira e rere ei tetai teina ko Tei, e ki raro i te vai, kua tae te vai ki te tuk i te paepae ko te riro anga ia te ti ma te kape. Kua kapiki akaau rai a Onokura kia Peu. Tera te tarotaro. E Peu e, e tomo koe ki vao, ka riro koe i te vai noau te vai nei, kua rirerire koia e vai nui te vai ta taruku te karenga e. Kua kapiki atura a Peu, i aere mai te au toa no Iva i te paii i te vai, ko Peu rai a Peu; kare e riro i te vai no te mea e tuputupua e taae a Peu. Ko te rere anga ia i tetai teina Onokura koia a Tairanu ki raro i te vai, ko te tae anga ia o te vai ki te ngutupa o te are o Peu, ko te ui anga ia kia Peu ko te aki nga rai i te vai, ko te aki nga rai ia, kare a Peu e peke. Kua kapiki akaau rai a Onokura, E Peu e, e tomo koe ki vao ka riro kae i te vai, kua karanga atura a Peu, kare au e peke i te vai i aere mai te au toa o iva i te paii i te vai kare a Peu i peke ana, katanga mai mai na kia kotou kia ka peke ei a Peu i te vai ko te rere anga ia o Onokura ki raro i te vai kua peke atura a Peu ki te moana ei reira te kau ae, e anga o Peu ki te moana kua tutu aere i te anga i te moana, Muringa o kua tangi atura a Onokura ia Peu, kua rave maira ia Peu ma te apinga e te Atua katoa, kua ui atura a Onokura kia Peu e Peu, i riro ana rai koe i te vai; kare; ia koe ua mai nei i riro ei au i te vai. E vaine teia tangata nei ko Peu.

E Aite Anga Ingoa Tangata E Te Ingoa Tapere Makea Ko te keakea anga. Fakatini Ko te vakatini o Makea

What I've been reading as Hutchin's F may, on this evidence be a strange V.

 Tamaiva E tuatua na Toutika ko te tama a Iva. Tepuretu ko te Puretu o Tamaiva Kamana ko te ariki mana rai teia Tetupuariki te Tupuariki teia Iva. Fakapora ko te para anga i te vaka a Tangiia Kamae Ka mae te ariki Akamae ka Akamae te ariki Potikitaua ko te kapiki anga a Tupa, koai teia potiki tamaine e aere maira e taua taku. Taivananga ko te vanangananga anga i te tai o Tahiti Pa, ko te pa Itiakarau Ko Muutonga e muutokerau e puke vaerua kino Akatorau ko te ato rau i Murivai Motea ko te teatea i te kiri o Makea. Araiti ko te pare iti o Eturere Teupi Tiuki rima o Karika Putu ko te putu i te tainga i te Takurua Parapu ki te parapu tangata a Teaukiiti Tatua ko te tatua maro o Kaukura Te tauu-o-te-rangi Na tauu iki, na Pa iki na Tau iki na Nia iki Temaru te Maru o Iro Tepa te pa a Takua Ta te rakau te roa a Tangiia Tinomana te mana anga i te tino i te apaianga na runga i te tuaivi i ao rangi, Apai maira ki auau. Kainuku ko te kainga i nga nuku ia Tongaaru ia Tonga ake ia Tonganuea ia Tongapiritia ia Peau na Peauiti Pi ko te pipi anga i te vai ki runga i te tangata ka karakia ai Pokia ko te ai e pokia e Tutapu ki Tahiti Io ko te io mata o Tangiia Iti ko te iti i te mata o Tangiia Turima ko te turima anga ki te Rangitea vaaka ko te karakia anga ki mua i te marae kua ka te vaa Tamarua ko te maruarua anga i te vaka a Tapotukura Mokare ko te karekare i te vaka o Tapotukura Aperau, ko te ariki ape rau Koro ko te karo moa a Tinomana Tamatea, Tamatea tai te po i mate ei te tamaiti a te Atuaiva. Te aitenga ia Tueiariki ko te ei anga i te ariki Te aite anga ia Akaiti e upoko rakau na Pari Te aite anga ia Te upokongariki ko te upokongariki ki auau i te tainga angai nui Te aite anga ia Puna te kai ara ko Puna te korero kua mutu te korero Te aite anga ia Te arikitaraare ko te tu anga i te tara are o Rongo-ma-Tane Te aite anga ia Teio-o-te-pae ko te io teia o te tangata ko te kai Te aite anga ia Uirangi ko te ui anga a te Atua koai teia ariki ko Tangiia Te aite anga ia Teava Ko nga ava o Tangiia ko Utukura e ko Uturei Te aite anga ia Tengara ko te ngarangara anga i te vaka o Tapotukura Te aite anga ia Kiriparu ko te kiri paruparu o Tangiia Te aite anga ia Tuakana e ingoa tangata mate no te tuakana e ma no Tanemurivaioto nga. Maoake, E Maoake te matangi i te vaka o Makea Katu ko te tu anga i te aere anga mai e tiki ia Arekea mei Ue mai Uriarau ko te urianga i te rau makaatu ki marengarenga Kotakua ko te taku i te vaka o Kareka Ko Mara kua mara te kaki i te kai tangata Ko Aroa ko te roa anga i te vakavakanunui
Te Aite Anga I Te Ingoa O Te Au Tapere I Avarua Nei 1 Tupapa ko te tu anga ki runga ia Popa. Tera tetai aite anga ko Tupapa nui o Au. 2 Kiikii e Atua no Tutapu ko Katupu i te au te aite anga o te tapere tikai e au tangata. 3 Tapae ko te tapae anga o Makea ki tai Raronukuaio. 4 Pue ko te puke anga i te vaka. 5 Te aite anga ia Tongatua ko te to anga o te Atua ko Iokai. 6 Pouaru ko nga pou e varu. 7 Te aite anga ia Takuvaine ko te vaine a Tongaiti ko Rangatira. 8 Te aitenga ia Tauae ko Tauae nui o Tangiia. 9 Te aitenga ia Tutakimoa ko te tutaki anga i te moa a te ariki i keia ia e nga tama a Tangiia 10 Te aitenga ia Ruatonga. E tama na na Kaota ko Ruatoa. 11 Te aite anga ia Avatiu ko te noo anga o Ava ki Avatiu. 12 Te aite anga ia Atupa ko te taringa i te tupa na te ariki na Tamatoa. 13 Te aitenga ia Kaikaveka ko te kavekaveka anga i te ai a te kareii. 14 Te aitenga ia Nikao ko varekao tetai aitenga ko te ti onetia. 15 Te aite anga ia Pokoinu ko te nu kake a Pokoinu.

Te ingoa ia te au tapere i Avarua nei ko te aitenga ia i to ratou au ingoa ko taku i kite i roto i te tuatua taito te ai Tupuna. Na Itio tata.

E Tapatapa Na Onokura

E Ngarue e, e tapu taku, e tapu e ai, e tapu e puuri mea mea, e akamou kura ki te ariki varevare ki Iva. E apinga tareva ka ua i Iva e tamaka nu no te tamari ki o Iva, kare au e inangaro. E aa ko te upoko ra nunui i te Pukamaru ia e tipi e nupe e kave ki Iva eiaa e kave ki Iva, e tuki i te paepae i te are o taku tamaine o te Tekakaratuamanongi o Iva. E ngarue e, e vaine to ariki, a, kare ra taku riri e Ngarue, kua pukupuku kua otooto mei te ngaru i tua te vaanga aatu io aatu io koia au e tu atu nei i mua iakoe, ei reira e kapiki ei tetai taunga e Ngarue, e Ngarue, e akatika rua, e kave tena kavenga tapakau ki Iva ei tika ei ora no te tini o Ngarue i te Pukamaruia. E toa ra ko au e tu atu nei ko Onokura toa i te pukamaruia kia ariariapa i runga kia ariariapa i raro, apaapai ko te rima kura e tu ia taata ki rei i ka kore ei koe i te toa ia Tahiti nei, e tiki au e titeni, e taanoano e ratakotia te tire, e ara maui, i ta tangata ana taku tupuna a Kaua i kunei. E iti a Kaua e iti ana rakau karuatipoki, e mei a Onokura e nui ana rakau ko Ruapako, ki taapa te vai, e vai ko Taruku Piri taku mata e moe, e moe a panoko taku moe n nga tangata i aki na ake i runga i te pai. Na Toarere na Toa mau, na Manu o uta, na Manu o tai na te Akurooroo i reia ai a vavau, i reira i reiai te toa ia Tahiti kia tama kai au na te ariki na Tahiti, ei tama kupua au no te ariki na Onokura, kia tamakai pua au na te ariki nu Tai e, ma Taera nu, na Taipakapakakino e aruru ki tai Oatutira e ruri i te tai o vavau. E koko te tai o te Buka maru ia, e kikini e papaki e Eretua, erearo, e marorotu e marorotuanga e kiri mara i te tai e manini oro i te akau, te toa i neva ki uta, i neva ki tai Turumau o iti kare e ueuea ko au ko Onokura toa e tu i te paparoa o Tane, ko au ko Onokura toa i tu ria a a Araunono iti, ko au ko Onokura toa i pakia ai a Toa manavanavakiore ko au ko Onokura i tope ai a Akea, ko au ko au ko Onokura toa i reia ai te vai o Peu.

E Tuatua Teia No Te Topu Anga a Kiriparu I Te Ra Ko Makea

pini te ariki ko Tinirau te tama. No roto i tetuatau tamaki ka tupu ei teia tuatua nei.

Ka tau paa teia tuatua nei ki tei akakite ia e Iosua i te puka a Iosua pene X.12.

Kua tapu a Iosua i te ra keia topu a Kiriparu i te ra no te pure kare i ati; no roto teia tuatua i te tuatau tamaki. E tamaki na Ngatitangiia ko Tupapa e Matavera tetai taua ko Ngatangiia tetai taua ko Mangateao te one i te tamaki, tera te ara e Marae ko Tupiri, kua anga a Tupapa e Matavera i taua Marae ra; kua kave i te ara kava kia Tuakana kare i kave kia vakapara, kua riri a Ngati Tangiia kua vavai i te Marae tera te ingoa i te Marae ko Tupiri kia ngangaa ra te Marae, kua tupu te ekai i reira a Ngatangiia ia Tupapa e Matavera kua akatupu i reira a Tupapa e Matavera i tetai eiva a te one ko te Pokata, tera te tu amu i taua eiva ra, kia Ngattangiia ki te kakaiatara no runga i te korero eiva.

Te tu nei taku ariki a Makea e ki runga ki Taumakeva ki te rau marua ki te one tikitiki, te tu nei taku a Makea ki Turangaau ki te rau marua ki te one tikitiki tikitiki, ko vaii, ko Aremango, tingata tingata; E kakaia taro, e rere ki tai; e ivi rakau ua e ivi rakau ua, kua riri a Ngati Tangiia i reira, ka moe te angai o Ngatitangiia, kua pera katoa a Tupapa ma Matavera kua mae katoa to raua angai kua kokoti te tamaki, ma tu amu kia Ngatitangiia. Tera te tu amu. Kua tu ki Kuruae ka ora koe. Kua tu ki Taketake ka piri o kaki ka mate koe. Kua tu i reira a Tenga ra kua kapiki. Ei ara vaevae titiri ei e te rua io Taumoa apeapeaki. kare toetoe, e kia tae mai a Muri, na Tupapa ia e Matavera, e te auotonga apeapeake. kare e karakara tae ia Muri kua kapiki a Tengara ka tua te kainga noku a Kauare, noku katoa Areiti, ko au ko Punatekaiara. Ei reira te vaine e aere ei e akakite kia Pa ko Makaraunga te ingoa, tera te tuatua kia Pa ka inga te Nuroaiti.

Pu ia te ai i to vaa, kia marama, ko te manga marama ua teia, popongi apopo e inga ai te Nuroaiti. E aa e Makaraunga, Oro mai ra ti ki na a Tengara e te tae a Kaitua e te tae a Tika, kia aere mai ratau kia Pa kua aere maira ratau kua tomo ki roto i te are kua titeni aTengara e Punatekaiara, kua angi ki te vaevae o Pa kua aere mai te tae Kaitua kua angi rai ki te vaevae o Pa kua titeni aere mai te tae a Tika. E Tika i te ape e; kua karanga a Pa i reira. Mari kia aere e aku matua kite au i ta kotou tuatua, auraka kia inga te Nuroaiti; vaio kia tu te Nuroaiti ei anue koe, ei Ngatae au kia aere te anue, e oki rai ki runga i te Ngatae, anau mai tana e pepe.

Te pee a ra kotou e aku matua, te ra te tuatua a tengara naku tena e kave ki te tua kakao atira aki e taku metua, kua ui ki te tae a Kaitua. E ia ngakau, akotai ngakau, teiea tei te Nuroaiti, kua ui ki e tae a Tika. E ia Pu i te eke, akotai Pu i te eke e mauria te pu i te eke ka piki ki ea; te kakave ki te Nuroaiti, otira ua e aku matua. Ei reira a Pa e tapu ei ia ratau tera ta ratau tuatua kare matau e noo ko te kitea aea matau. E noku nei matau iakoe, kia popongi ake kua tamaki ki te Onuakua tu a Makea tinirau kua tu a Maui, kua mate a Aua, kua mate a Kopa, kua mate a Tamaiva kua a Urikapu kua mate a Kautai, kua mate a Taarua kua e eke atura ki Arorangi no reira te akatu anga i te Marae ia Teorotanga kua kitea te ara na Tangaru te ara i mate ei nga tamariki a Makea, na te vaine a Kapu i akakite taua tuatua ra.

Tera te tuatua a Pini akotai ake umu, kia kai epueka kia akarongo ra a Tinomana i taua tuatua ra, a Makea kua akakite atura kia Kaota e aere e akakite kia Tupapa ma Matavera, ei pure au, ko te unu marae, kia Arorangi te kirikiri kia Ngaaio, ko te ngangaere tei ia Tupapa e Matava akotai umu ki Maungaroa, kua orooro te tutu i te akakite aere e ka mate a Tupapa ma Matavera i te ta kua aka maroiroi ratau, ko te apainga ia i te atinga ki uta ki mua i te Marae ko Teorotanga, ko te tau nga ia i te umukai, te ruru ra a Tangaroa ki mua i te Marae, te kapiki ra a Kiriparu, ka tiki nga ariki, ka akauruuru a Tangaroa, kare nga ariki i keu mai i reira i unga ia ai a Potikitaua Ina ka oro ka tiki i nga ariki ia Makea e Tinomana, kia aere mai raua, kua vave te pure tera te tuatua a Potikitaua e tiki au ia korua kua vave te turanga, kua ui mai ra nga ariki ka aere kiea, ka aere ki te Teorotanga, kua vave te pure.

Tei ea ia Marae? Teia Maungaroa? E aa taku manga i akaora ia ai? ka maroro ei koe kia popongi e tina e tiki ei, kua tatari e kua roa. Kua uru a Tangaroa ki roto ia Kiriparu. Mari e aku tuakana ki aere mai, mei Apupu ia korua ei ono i taku kava, e aku Tamariki ko taku enua te ingoa ko Rangitea kua tapu a Kiriparu i te ra no te mea kare i ati te pure, kua aki mai te ra, i reira te tangata i mataki take ei ma te umere i te ra i te aki anga ki runga, kua akauruuru a Tangaroa i reira, akauruuru e, tipereta e kia ati kua kai te kai i reira ko te aki anga ia o te ra ki raro kua po i reira. Ko te pau anga ia ataua tuatua ra.

Na Itio.

E Tuatua Teia No Te Tua Ia Teaure

Tiaure?

Tera te tu o taua tuatua ra. E kimi metua nena kua pou, tera te ingoa i te metua ko Tarapunga kua pou i te kaingaia kare i kitea kua kimi aia ki te pa enua kare rai i kitea ia, kua akakoro aia e aere ki tongavarevare, kua tae aia ki reira kua akarongorongo aere aia ki roto i te vaa tangata i te tuatua anga i te matu, i taua tangata ra kua ui atura aia ki taua enua ra ko ai ia tangata te akakite maira ratau ko Tarapunga kua kite aia i reira ko tona Metua kua pou i te kaingaia e taua enua ra.

kua kimi aia i te ravenga kia mate taua enua ra, tera te ravenga kua ui aia ki taua enua ra i te au rakau me mate i te tuatau paroro te akakite maira ratau ko te Vi ko te Ngatae, e te Aoa e kia tae ki tetai tuatau kua tupu akaau kua akakite atura a Tiaure ka pera katoa te tangata i te ora anga kua ui maira te tangata ki aia. E aa te ravenga kua akakite atura aia i te ravenga e tau ki te umu,e tau akapua? Kua karanga atura aia, e ko te umu kia maata, e tari mai te vaie kia maata, ka tau ei ka tari te vaie ke raro i te vaarua kia ki ei reira ka tutungi ei ki te ai, e kia ka ka tari mai te pumaika ei ariki i te umu, e te mata, ko te iri anga ia i te tangata ko te tangata meimeitaki e te vaine ma te ta tamariki ko te ka aere ia ki raro i te vaarua ko te tangata kikino, ko te ka vaoo ia ia, ei tapoki i te umu, ko te ravenga pikikaa teia na Teaure kia ape taua enua tangata i te mate ei tutaki i tona metua i pou, ko te tau nga ia i te umu, ko te tiki nga ia i te mata, e rauka mai, kua tiki i te pumaika e rauka mai, ko te uru anga ia i te umu, ei reira e ariki ei i te umu, ki te pumaika na rungao te mata na rungao te moe nga. kua tari i te kai, kua aere te tangata ki tona puoka ki to na puoka, kua aere ma te rekareka, kare i kite e, e mate, kia noo ratau ki raro i te vaarua, kua karanga atura a Teaure ia ratau ki tei noo, kia akapapa i te nu, ki runga i te vaarua kua akapapa ratau e kia oti kua tonu atura ki te one. e kia ngaro i te tanu kua kapiki atura ratau kia Tiaure e Tiaure, e ia ra e uke ei tera ta Teaure e itu ra kua aki rai ratau kua kapiki e Tiaure e, eia ra e uke ei A e ra ake, kua vaitata aia ki te pae o te vaka, kua aere Atura aia ki tona enua Te tu o teia tuatua i te tangi i teia enua tangata. E tau teia tangata ki te aki mei tei akakite ia i roto i te tuatua Tapu. Genisi III 1

E Pee Teia No Te Tamaine a Tiakai 1 E uira te Maru o nga Atua ko te rongo kino kia Tiakai kua ora oki Rangi mei tai e. = Ra tangi au ki taku metua ra ma taku Tungane, tu uta te pua i Rakeina ko te aa te manu i angainga, ko te Uarangi ia Apakura ko taku ariki tei nokokura ki tai e, Ra ua ariki tei nokokora ua ka ui ia te maru ki mua e, ei mua ki te marae oki, ko te pou tangata o te enua, ko te ruru au Matakeinanga kia Rongove ko te rongo kino kia Tiakai kua ora oki Rangi mei tae e. 2 Ra tangi au ki taku metua ra ma taku tungane e, tu uta te pua i Rakeina ko te manu i angainga, ko te ua rangi i apakura ko taku ariki tei nokokura ki tai e, ra ua riki tei nokokura rue ua ka ui ia mai ie & 3 Ko vaka rangi te mea maro ko a te tuaine ko te Rangatira ko taku mea ra ia i tangi ei e, Ra tangi au ki taku metua ra mataku tungane tei uta te pua i Rakeinga ko te a te manu i angainga ko te ua rangi i apakura ko taku ariki tei nokokura ki tae e, Ra ua riki tei nokokura ua manako ki te enua ki te ai tungane e, e vaio ana e aere ki tai ngai ngara atu ki runga o te enua te rongo i omai, omai ki te enua, akotai ake katakata i mua nei, ko te tamaine a Tiakai kua tinai ia e tona tane kua mate raua e, kua tupu te riri o ngaki au me Tongarau akatere pai ki Atiu e te aka e kua ora oki Rangi mei tai e.
E Pee Teia No Paraunikau

Nona i ko ia Onokura. kare a Onokura i akamoupuku i taua tangata ra &

Ko tau paa teia tuatua ki tei akakite ia i roto i te Evangelia a Ioane XIX 37 "E akara ratau i ta ratau i ko ra."

1 Tukutupu te tere na ono e E ano ki Ruaunga ra e Paraunikau = E kau ki te moana tei ruaunga e, Ano ki Ruaunga e, tonu e kia kimi ia ake oki te tangata nui aki ko Onokura e, koke i taku tua ra e Paraunikau e = E kau ki te moana tei Ruaunga e, kua rirerire koia e tuku ki to roto tei Ruaunga ua ake.

Tera te ua i taua pee ra.

1 Kua rau vanangananga ua o Onokura kia Ina ra e Ruaunikau = E kau ki te moana tei Ruaunga e, Ano ki Ruaunga e, e toru e kia kimi ia ake aki te tangata nui oki ko onokura e, koke i taku tua ra e Paraunikau e. 2 E kau ki te moana tei Ruaunga e, kua rau vanangananga e, Ra toru e, kia Ina ra, ei ku nei koe e taku Atu e, ka ana ke au ra ki Iva ra Paraunikau = E kau ki te moana e tei Ruaunga e, i ano ki Ruaunga e, toru kia kimi ia ake te tangata nui aki ko Onokura e koke ei i taku tua ra e Paraunikau e 3 Ra kau ki te moana tei Ruaunga eia e, kua tane nuanu e, ko te Teaiaua e, ko te toa a Tutavake reirei, kua motumotu rikiriki ua te tane i te tiki a Onokura, e Paranikau e. = E kau ki te moana e tei Ruaunga i ano ki Ruaunga e, e toru e, ki kimi ake oki te tangata nui oki ko Onokura e e koke ei taku tua ra e Paraunikau e. 4 Ra kau ki te moana tei Ruaunga e kua vaine naana e toru ana, ko te Kakaratuamonongi aki o Iva e, tena e, kua riro reka a Ono ia Ina ra e Paranikau e. = E kau ki te moana tei Ruaunga e, i ano ki Ruaunga e, e toru e, kia kimi ia ake oki te tangata nui aki ko Onokura e, a koke i taku tua ra, e Paranikau e. 5 E kau ki te moana e tei Ruaunga ua e, kaore au e noo e, mei nui taku e, mei anau ki vaoo e, mei ranga i te ua o taku metua ra e Paranikau e. = Ra kau ki te moana tei Ruaunga e Ano ki Ruaunga e, e toru ana kia kimi ia aki oki te tangata nui ko Onokura e, e koke i taku tua ra e Paranikau. 6 E kau ki te moana e tei Ruaunga e, ra toru e, kaore au e ta e akaiti au namonamo e. E ngaro taku ingoa nei e Paranikau e. = Ra kau ki te moana & 7 E kau ki te moana e ki Ruaunga ua e, Teoatu ra ki Motu tapu e, ki taku tane ariki, kia Tinirau e Ngata e, ko taku puretu ia e Paranikau e. = E kau ki te moana & 8 E kau ki te moana tei Ruaunga e, Teoatu au ra ki uta e, ei uta i te pae one e, kia kite ake te mata i aku tariki teina ia Taie ma Taranu e Paranikau e = E kau ki te moana &

Then follows the table of contents listed by Hutchin. He finishes with:

Ko tei tataia ki roto teia mea pepa nei. Na Itio i tata.
Prefatory Notes

One foolscap length, half width marble board covered notebook written in by Hutchin. This notebook perhaps would have become available once the Tereora Boarding School had come into being after 1893. Legibility was an issue in transcription. The general nature of the content suggests that they were written by Hutchin in the early part of his missionary work in the Hervey (Cook) Islands.

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*34. Transcribed by Bob O'Brien in February 1996.
E Tuatua No Te Apai Atinga Ki Mua I Te Marae, I Te Tuatau Etene Anga

Tera nga Marae e apai na ai, te atinga ki nga Marae mamaata, kare e apai ki nga Marae rikiriki, tera to au Marae e apai na ai te atinga, ko Vaerota. Ko Manuka, ko Pureora, ko Avarua, ko Atakura, ko Maungaroa. Ko te au Marae mamaata ia kareka kia aka tu taua marae ra, ei reira e uipa ai te au ariki e te au Mataiapo ma te arenga mana o te enua e te tangata katoa i te anga nga i tetai e Marae e kia ati taua marae ra. E kia popongi ake, ei reira e tari ei te Ata rakau a te ui ariki e te au Mataiapo ka tari te kai ma te puaka tuikaa kare e apai i te kai kikino e te puaka kikino, kia apai te atinga ki mua i te Marae na te vairua kino, kare e reka ia mai e te vaerua kino, ko te akone anga ia i te kai kia tari ki mua i te Marae, kia tari ra taua kai ra, ka iriiri ki runga i te atarau. Te pai e te puaka e te Ika, e te au, kai koia aki Teturita e te Uarau Tetaanga e te Taiko te Koputea, e te Uetu Tetaro, e te Akarara, e te Tevarai ko te au kai ia ka tare, te ka tari ki runga i te Atarau, ko te au mai ia ta te tangata ka tari ki mua i te Marae. Kia tae ki mua i te Marae, ka vairua te kai, ka apai tetai pae na te vaerua kino, ka kai tetai pae na te tangata, koia aki, na te aronga o Marae, koia te ui ariki e te au Mataiapo ma te au Tauraatua, e te au tangata mana, ko ratau ua te ka kai, kare e kai te tangata ravarai, no te mea kare ratau e oki mua i te Marae, no te mea e ngai tapu, ko te kai ra i apai na te vaerua kino, kua akaruke ua ki runga i te Atarau, tera te au Atua e kainga ai. Ko te ro e te Kararu e te Iro, kare ua e kai to ratau au Atua koia te Toka e te rakau. Kua kitea tei reira te tu puapinga kore o to ratau au Atua. E tika rai ta te tuatua na te Atua i akakite mai i roto i te Sal CXV 2-8; Na tei reira i akakite mai i kite ei tatau i te tu puapinga kore a te au Atua Idolo, kua akaaite te tangata ki ta te Atua i anga, mei te mata, e te vaa, o te putaiu, e te rima, e te vaevae. Kare taua Idolo ra e tuatua mai.

E Tuatua No E Tokorua Tangata (Laziness)

Tera ta raua angaanga e tiki kai na raua.

Kia aere raua ki te tiki i te kai ka aka aiteiti ta raua kai kia rave mai kia aere raua ki te tiki Uetu, tera ta raua tuatua, kia ngauru taau Uetu, kia ngauru rai taku. Kua aere atura raua, kia tae ra ki te Maunga, kua akara raua ki te Uetu i te maata e te para, kua tupu te manako ki rota i tetai kia ngauru ma a tana e apai. Tera to tetai akotai ngauru aki tana e apai. Kua apai atura raua i to raua apainga, ki te raua kainga kia aere ra raua na te ara kua kapiki atura tetai ki tetai, ka tuku ana ta taua apainga, kua mate au i te teimaa, kua karanga atura tetai E ia aau Uetu? Kua tutua maira tetai 14 aku Uetu, no te aa kae i akapera ai? E akairo no te tangata kope te tuku aere, ko te tangata toa kare aia take aere, kia kitea tona ririnui, kua tuatua mairai taua tangata ra, eiaa ka tuku te taua apainga, ko te tuku anga ia, kia noo ra raua ki varo. Kua ui atura tetai kua peea koe, kua tuatua maira aia ka akaruke paa au ie a aku Uetu, kua mate au i teiaa kua tuatua maira tetai akaruke, kua akaruke atura, ei reira raua e apai ei kua aere atura raua na te ara, e tae atura ki tetai ngai, kua tuatua maira aia ka tuku ana taua, kua teiaa au kua ui atura tetai eia aau Uetu 10. ka akapua, eiaa ka akaruke e 4. Kua aere atura raua na te ara e tae atura ki tetai ngai kua vai tata ki tai. Kua kapiki atura taua tangata ra, ka tuku ana ta taua apainga kua karanga atura tetai ka tuku kaa? Kua vaitata aki ki tai; eiaa kua mate au i te teiaa? Kua ui atura tetai eia a Uetu tae e eno. ka akapua; ka akaruke e 4. Ka tae e rua, kua aereatura taua tangata ra kave e puapinga ko te aerenga ki te kainga. Ei reira te ngutuare e ui mai ei ki aia teiea taau Uetu, kua karanga atura aia kua akaruke kare e maranga. Tera ta te ngutuare tuatua e tika te tua i te apike, e maunga ai te kai eiaa ka aere ei te kope, e ta maumau kai ua.

E Tuatua Teia No Roto I Te Taumaro a Te Ngara Ma Kaena

E tuatua akatipoapoa na raua.

Tera ta Kaena, "Kua aa ai te nio o Te ngara kua ii ki te akauru ia Nune. Kia kite ra a Te ngara, i te tuatua a Kaena, i te akakoko anga ia Te ngara. Kua tupu to Te ngara riri i reira. Tera teTe ngara tuatua, kua aai te nio o Kaena kia ii ki te akatuanue i Maunga-tongaiti. E puke taunga teia. E taunga a Te ngara, e taunga a Kaena kua ekai raua. Te kai ua ra a Te ngara i te kai, kua mate a Kaena i te pongi kare e tae ki tai no te tamaki. Ko te rako ia anga ia o Kaena e te ange ko te tuatua anga ia ki te vaine. E ake. Kare koe e tae ki Tupapa ia Te ngara, kua akapua aia iaku, kua tuatua atura ki te vaine, e aere koe e ui i te tuatua kia Te ngara, ko te aere nga ia a te vaine, e tae atura ki Tupapa, ko te ui anga mai ia ki te vaine a Kaena eaa te aerenga kua karanga atura te vaine a Kaena i unga ia mai au e Kaena kare e tuatua, ia koe.

Kare a Te ngara i tuatua, ko te tau anga ia Te ngara i te turanga i te angai i te vaine a Kaena e kia pou te umu kai, kua tuku maira a Te ngara i nga Moa ki te rima o te vaine a Kaena e moa toa tetai e moa ua tetai ko te karanga anga ia a Te ngara ki te vaine a Kai na e oki ra. Ko te aerenga ia o taua vaine ra, e tae atura te vaine kia Kaena, kua ui maira a Kaena ki e vaine eaa te tuatua a Te ngara, kua karanga atura te vaine kare e tuatua ko nga Moa ua ta na i akau mai kiaku, kua riri a Kaena ki te vaine, ko te tuatua anga ia a Kaena ki te vaine e ungaia kae e tiki moa, e tiki tuatua to au aerenga. Kua unga akaau atura a Kaena i te vaine kia Te ngara, e tiki rai i te tuatua kia Te ngara, kia akakite mai i te tuatua, kua aki atura taua vaine ra kia Te ngara, kia ui i tena mate, te mea i tupu ei to raua pekapeka. E tae atura taua vaine ra ki a Te ngara kua ui maira a te ngara ki te vaine a Kaena, oro mai tena koe? teia au? e aa te aerenga kua tuatua maira te vaine a Kaena kua akaoki ia mai au, kare ua i i taka te tuatua, ia Kaena, tera tana tuatua kiaku, ko toau aerenga ia e tiki moa. No reira au i aki aka au mae ei, i reira a Te ngara i angai ei te vaine a Kaena, e kia pou te turanga. Kua karanga atura a Te ngara ki te vaine a Kaena e oki ra, ko te akau anga ia i nga akari ki te rima o taua vaine ra, akotai Akari maro, akotai akari mau. Kua aere atura taua vaine ra. E tae atura, taua vaine ra ki te tane kua ui maira te tane ki te vaine. I pua ana toau aerenga, kua karanga atura tana vaine, ko nga akari ua tana to Te ngara i akau mai kiaku, tera te tuatua a Kaena ki te vaine, e aerenga tiki akari toau aerenga, e aerenga tiki tuatua toau aerenga, kare aia i kimi tona manako, i akapera ia ei aia e te Te ngara, e kimi tika aia i tona manako, i te tu o nga mea i akau mai ei a Te ngara i nga moa ma nga akari kia kimi aia i te aite anga kare takiri i kitea e Kaena te aite anga i aua nga tuatua ra.

Kua akaunga akau rai a Kaena i te vaine, kia ui akaau rai i te tuatua kia Te ngara, kia akakite akaau mai aia i te tuatua. Kua aki akaua atura te vaine a Kaena, tera te tuatua ki te vaine, e omai a Te ngara i tetai apinga kia kae, auraka koe e rave. E ui rai koe i te tika, kia akakite mai, i teia mate nei, ko te aerenga ia o taua vaine ra e tae atura ki te ngutuare ko te kapiki anga mai ia tera te kapiki a Te ngara, Oro mai e te vaine a taku taunga. E aa te aerenga ? Ei reira taua vaine ra, e karanga ai e kimi ora taku aerenga, e reira a Te ngara ei ui ei teeia aki nga apinga taau i taai, ka ui aki ki reira kare ua a Kaena, kite? Ei reira e akakite ei Te ngara teiea oki. nga Moa taau i taoi? Teiea aki nga akari taau i apai? Ka ui ake ki reira? Ei reira e pati ei te vaine a Kaena kia Te ngara, kia akakite mae te i tika. Kua akakite atura a Te ngara i aua nga piri ra, no te mea kua tangi aia ki taua vaine, ko te akakite anga ia aua nga piri ra. Tera te piri mua, ko nga Moa, e Moa toa tetai e moa ua tetai, ko te Moa toa, ko Ngati Tangiia, vaio kia kakaoa aere. Tera te moa ua ko Arorangi ia. E noo muteki ua, auraka e kakaoa, ko te aite anga ia i nga moa. Tera te manako o Te ngara auraka a Arorangi e akateitei ki runga ia Ngati Tangiia. Tera te rua i nga piri e puke akari e rua, ko te akari maro, ko nga Ngati Tangiia, mei te tangata kia rave i te akari maro kia ruru, kua tangi te vai, e aite anga ia no Ngati Tangiia, ko te aite anga i te akari mau e aite anga ia no Arorangi aua e tangi vaa, e noo ua auraka e ki, ko te aite anga ia i taua piri ra. A Te ngara i akakite ki te vaine a Kaena, ko te tuatua anga ia a Te ngara ki taua vaine, e aere kae akakite kia Kaena, kia kite aia i te tu i taua piri ra, ko te aerenga ia o te vaine a Kaena, ko te akakite anga ia ki te tane, i te tuatua a Te ngara. Ko te noo ua anga ia o te tangata, kare e tamaki. Ko tetai teia i kimiai te ora, ko te vaine a Kaena no te mea ka pau te tangata i te mate. Kua tau rai te tuatua a Te ngara kua ngere a Kaena i te are korero. No te mea kare i kitea te piri a Te ngara ia Kaena i nga Moa e nga Akari, Naringa i kitea e Kaena nga piri a Te ngara, kare e mutu te are korero, Ina ra. Kua re a Kaena kua autu a te Te ngara.

E Tuatua Teia No Tetai Puaka

E tuatua teia no tetai puaka tuikaa no tetai tangata tauratua.

Tera tona ingoa ko Teurumoa e tangata purepure. Kua aere nga ariki ki te tiki i taua puaka tuikaa ra, kua apai ki Araetetonga, e turanga ki Murivai, i te ngai i uipa ai nga mua vaka kua apai ki mua i te Marae, ko to nga ariki Marae e uipa ai ratau, i na ra, kua tau te umu e kia ka te umu, kua takai aere te kaki i te puaka, te tangata katau e kia mate te au puaka, ei reira e inaina ai, kua pera katou ia te puaka a taua tangata ra, e kia ati kua orei ki te vai te repo, e kia ma, i reira e tuaki aere ei te tangata i taua au puaka ra.

Kia tae ra ki te puaka a taua tangata ra, kia timata te tangata i te tuaki i taua puaka ra, kua ngunguru taua puaka ra, kua perei te tangata ki raro, kare takiri i rauka i te tapu, kua tu taua puaka ra ki runga ko te ora rae i taua puaka ra, kua oro atura ki taatai, kua arumaki atura te tangata kare i rokoia kua tae ta tangata ki taatai, kua oro ki roto i te roto, kua tae te tangata ki roto i te roto, kua oro atura ki runga i te akau, kua tae te tangata ki runga, kua oro atura ki te moana, kua rere atura ki te moana, kua ake maira taua puaka ra ki uta i te enua, ko te oro anga ia ki te maunga, kua anu rai te katoatoa anga o te tangata i te kimi ma te arumaki kia rauka kare takiri i rokoia e te tangata. Kua kimi atura te tangata i taua rara e kare ua rai i kitea, ko te aki anga mai ia o te tangata, ko te tapaki anga ia te umu, kua ngaro takiri taua puaka ra, kare i kitea akaou ia mai e tae akera ki te potoru kua omai ia te rongo e kua pirau te kopapa o taua puaka ra, kua kimi te manako o nga ariki i taua tuatua ra, eaa ra i akapera ia ai, kare paa taua taura tua ra, i akatika i te puaka e tao, no te mea kua riri aia i te puaka i taonai, kua mataku ratau ko te purepure ia ea ratau. E neneva tikai? E tika rai ta Paulo e akakite mai," E te manako anga kore, e te Atua kore i te ao nei" " E tika rai aue, aue e te etene e aronga matapo"

E Tuatua Teia No Tetai Tangata Koia a Pakiri

Tera te tu i taua tuatua ra.

Kua aere taua tangata ra, ki roto i te tai, kua kite i tetai ika tera taua ika ra, i Totara, kia kite ra a Pakiri i te te Totara. Kua popani aia i te vaarua i taua ika ra, kua aki atura ki te ngutuare, Te akara maira tetai tangata koia a Karavai, tei runga i te Ara te akatau maira ia Pakiri i te popani anga i te vaarua Totara, no te mea kua akaruka, a Pakiri i te Totara kua aki aia kua tau i te umu, kua inaina i te ma ika, e kia ati, kua aki atura ki te tiki i te Totara kia ana atu ra, kua riro te Totara i te tangata. Tera taua tangata i keia ia ai ko Karavai, kua Tumatetonga ua taua tangata ra. No reira te aite anga taua tuatua ra, "Kua Totara,a Pakiri." no te mea kua riro te Totara ia Karavai. Tera katoa te tu o te tangata, ka riro te ora ki tetai ke, ka ngere aia i te ora. Mei ia Pakiri.

E Tuatua No Rua Poti I Panu

Tera te tu aua nga te ra. E poti kua keia ia e tatai aronga tangata akaturi, tokoitu tane kotai vaine i te popongi Sabati; kua aere te tangata ki te pure popongi, kia oki atu ra te tangata mei te pure popongi kua aere kua ae i te poti no tetai ariki koia a Tararo, kua aru atura te poti akava i reira, i te taumaki, kia oti ra te pure avatea, kua ngaro atura aua nga poti ra; kua manako te tangata e, kua topa kia Atiu. I taua ra ra, i te oti anga i te pure aiai, kua tupu maira tetai uri ia maata, kua aue atura te kopu tangata ma te tae ake e te tangata katoa no aua nga poti ra, tera te manako o te tangata kua mate, no te maata o te matangi kua noo ua te tangata ma te akarongorongo i te ka tupu i taua au ra rae tae akera ki tetai Sabati; kua noo noo kino rai te tangata. Ko te aau anga iate vaka ka aere ka kimi ki nga enua koia a Atiu ma Mitiaro, kua aere atura taua vaka ra ki Mitiaro, kare ua reira aere atura ki Atiu, i te kimi rai ko te aki anga mai ia o taua vaka ra, kia tae ma ra taua vaka, ra kare ua, kua pukaoa te tangata i te aue, i te ngaro anga i aua nga poti ra. Kua akaruke te maara, kua mate rai. Kia tae ra ki te varu o te Sabati, kua aere atura tetai tangata ki te kave tai i taatai, te ae maira tetai poti tangata, kua manako aia e, e poti panu no te mea kua ngaropoina te maara ki aua nga poti tangata ra. Kua ake maira taua tangata ra, kua akakite ki te tangata tei taatai te poti panu, te panu aere ua ra. Kua ati atura te tangata ki taatai, kua toto i tetai vaka, kua taumaki atura, ka anatu ra ko tetai poti i panu ana koia aki te poti o te akava kua apikepike te tangata kare e kapenga e rauka kua vaitata tetai pae ia ratau ki te mate, naringa kare te enua i kite vave ia kua pau rai i te mate. E varu Sabati i te noo ua anga kare e kai kua ui atura te tangata i tetai poti, kua tuatua maira ratau, kua mate kua aue atura te tangata ma te kopu tangata, e te au vaine i ta ratau unga tane i te taka ke anga ia ratau, kua noo tetai poti ki uta kua tupu tetai taku rua maata. Na te aronga i ora mai. Tau te kai kare e mata kai i ngaro, te puaka tei tu ke kua tae ki te anere te puaka. E rave nga no ratau no te tangi i te aronga i mate e te aronga i ora mai, kia tae mai ra ki uta taua aronga ra. Kua apikipiki e toko tai toko toru tei mate ia ratau. Te tu o te tangata, kua mate Kiore ua; kare i mate ki te mua are, tera te aitenga kua mate ua ki te au mea o teianu ao, kare i mate tikai ki te angaanga a te Atua. Kua koi maumau i te au meitaki o te Atua. E tangi tatau i to ratau mate. Kua mate o puaka ua kare i rauka te ora koia a Iesu, te ora Meitaki peraveta kua pau i te liona, "Kua aue tetai, no reira taua tuatua ra." Kua aue iorai iaia nako akera e ae aki koe e taku taeake e"

E Tuatua Teia No Te Toka a Onokura I Te Mate Anga O Tangiia Ariki

E tuatua teia no te toka a Onokura i te mate anga o Tangiia ariki, i te taia anga aia e Murake. Tei te maunga a Onokura, kia aatu ia ra te rongo kia Onokura kua mate Tangiia ariki, ko te aere anga mai ia Onokura, ko te ui anga ki nga Teina, teiea a Tangiia ariki ei reira nga teina e karanga ai kia Onokura, Eaa to ui mai e to matou tuakana. Tika io to tika e Ono, kua inga parapara a Tangiia ariki, ko te aue anga ia o Onokura kia Tangiia ko te akara anga ia a Onokura ki te moana tera te pai o Murake te tere ra i te moana. Ko te rave anga ia i te maka, e te taka, tera te ingoa i te toka ko Niniena na, ko te maka anga ea ki te rangi, kua topa atura ki runga i te pai o Murake, kia akara te tini o Murake ki runga i te rangi, kua poiri te rangi, ko te kapiki anga ia o te tini o Murake, e Murake e! Kua mate tatau, ei reira a Murake, e karanga ai a Murake e kato tena no maua ma Tangiia ariki, e Murake e, kua vaitata aua e mataku, e ariki ko Tangiia kua inga parapara ko te matenga ia i te pai o Maurake.

E Tuatua Teia No Nga Vaine a Tepai

E tuatua teia no nga vaine a Tepai i to ratau aerenga ki Avarua nei.

Tera te tuatua.

Kua karanga atura a Tepai ki nga vaine, ka aere tatau ki Avarua, e ariki rai taua tangata nei, kua aere maira ratau na te ara, e tae maira ratau ki Nikao. Tera tetai kariei kua uipa te tangata ki roto taua kariei ra. Te tunu ra te ika te kai ra te kai, kare e tangata i ki mai. te aere ua ra taua ariki ra na te ara ma nga vaine, kare tangata ki mai. Ei reira nga vaine e karanga ai kia Tepai. Ina au ei e te Tepai e, e ariki kae, kua mamae, atura ki roto ia Tepai te reo o nga vaine, kare a Tepai i ki atu kua akama aia no te mea e ariki, ko te aere anga mai ia e tae maira aia ki te kainga i noo ei aia. Tera te ingoa i te kainga ko Kai vaevae, ko Pue te tapere ko te noo anga ia ki reira, kua riro atura taua tuatua ra ei tona kai roto ki ra to iaia i te mamae anga, ko te kave anga ia i te tuatua kia Kiikii ei ta ia Nikao e kia ati te tuatua kua aki atura ki Arorangi ei reira e ta ai ia Nikao ko te mate anga ia.

E Tuatua Teia No Tetai Tamaiti No Mangaia

E tuatua teia no tetai tamaiti no Mangaia koia aki a Kata. Kua noo aia ki te ngutuare o tatai Diakono koia ia Luka, e toru ona mataiti, kua aere atura aia ki Aitutaki, e rua ona marama i te noo anga ki reira. Kua akaruke atura aia i Aitutaki kua aere atura ki te Kuana. Akotai mataiti i te noo anga ki reira, kua aki akaau maira ki Rarotonga nei, e toru marama i te noo anga, kua rokoia aia e te maki, tera te maki e maki kiriti, i te ra i te marama ia e Ianuari i te 1891. Kua maata tena maki, i te ora ono i te aiai i te ra rima kua mate atura aia.

Kua ati te au tuatua i te akakite ia eia ki tona metua angai koia aki a Luka. Tera tana tuatua i kapiki kia Luka. E taku metua e, tena kae? Teia au? "Te aere nei au ki te enua rangi!"

"Me tae tiki iaku, ka aere au kia Iesu i te enua rangi."

Kua tuatua, akaau maira aia kia Luka, "Aue te nanave o tei tama ia. Te toto o Iesu te kauvai ora."

Kia oti ia tuatua kua kapiki akaau maira kia Luka, e taku metua te rongo maira koe? Tera ta taua metua ra, te kite ra kae e taku tamaiti e ka rauka iakoe te ora. Tera to taua tamaiti ra? No te aa? Kua oti ia angaanga? Taku metua i te tuatau rangimarie. "Nga rima mou o Iesu koia taku ara. Tona umauma maru. Ko toku ia akaeanga."

E kia oti tei reira tuatua, kua ui maira aia kia Luka? Eaa te ora? Kua karanga atura aia e ora? Tera te tuatua a to ua tamaiti. Kare ake e rave nga ke ake, e taku metua, kua tuatua maira a Luka e akaperaika?

Kua karanga maira aia e patia, kua tiki atura a Luka i te au taunga kua patia aere, kare ra e ravenga e ara ai, kua ririnui maira te maki ki runga i tona kopapa. Tera nga tuatua apenga a taua tamaiti ra.

"Kia aere ua akeau, na te o o te maru mate, kare rai au e mataki i te kino tei vaitata kataao kae iaku. To rakau e tokotoko tei akapu maana mai iaku."

Kia ati taua tuatua ra i te akakite ia. Kua kapiki atura ki te au mapu o Mangaia mate ru ua nga rima, kua karanga atura.Ka akara ana i te angaanga a te Atua, kia ati tona tuatua kua mate atura aia.

E Tuatua Teia No Tetai Vaine Taae I Noo Teia Ngai.

Tera te ingoa i taua vaine ra, Kokarikatia.

Tera te tu o taua vaine ra, e vaine kai tangata e na roto i te ravenga pikikaa e rauka ai tana tangata i te ta, ka aere mai aia ki te puna vai i Takamoa noo ei, tera tonu ravenga ka apai mai aia i tetai kete mai, ei akapikikaa i te tangata kave vai, ei reira e rauka, ai tonu tangata, mei te tane e te vaine, e te Tamariki, tera te tuatua a taua vaine ra kare kotou e kaki ki te Mai, ei reira e karanga ai te tangata e kaki matou, ei reira e oake ei te kete mai kia kai te tangata, ei reira aia e karanga ai kare kotou e ingaro tetai mai na kotou, kua vare atura te tangata, kua aru atura i taua vaine taae ra, tera te ingoa i te mai ko Puipua tera te kainga ko Takareu, e tangata a Takareu e vaine rai no Avaiki kua noo aia ke reira, te topa ra i tona ingoa ko Takareu, no na te ingoa i taua kainga ra Ina ra ko teia vaine tau nei i tere ki tana, i anu mai kua aia i tetai ariki koia rai a Uenuku, ei tupuna taua vaine ra no taua ariki ra, koia rai Uenuke, tena i ora i taua ngaru ra, koia aki te ngaru ia Uenuku, Ina ra ko taua vaine nei. e vaine kai tangata, ko tana ravenga tena ko te kai tangata. Kia taki ra aia i te tamariki kia tae ra ki roto i te anu ei reira e kukumi ei i te tamariki, ei reira te tamariki e kaku ei ki te metua, aue tau e, e pa e, kua taia au e te taae, ei reira taua vaine ra e kata ai no te mea kua rauka tana ika i te kinaki i tana kai ko ia te mai, ka tiaki ua ra te metua e kare ua i tae mai, kia aere atu te tau aru, ko te ue vai ua te vai ra kua pou takere i taua vaine taae ra, kua pera ua rai i taua vaine ra i te au tuatau katoa. E akamaara tatau i te tu ravenga a te Diabolo, i te takinga kino anga i te tangata. E akamaara tatau ki tetai peroveta a Iehova ko tei pikikaa ia e tetai peroveta, e te apenga kua mate, akamaara ki te tuatua i roto i te puka tai a te au Ariki pene 13. 11-32.

Te Tuatua Ia Ui Raua Ko Tuporo

Tera te tuatua ia raua, kua aru atura raua ki te tamaki, e tamaki Tapaipo e ka tae ki te ngai e mae ei, kua moe atura te tangata ravarai, kare ratau kite e te akakoro maira tetai muavaka i taua po ra, kua aere maira tetai muavaka i taua po ra, kua aravei tu nga muavaka kua ta atura i te tangata. Ei reira taua tangata ra ko Ui e akaara ai ki tona tokorua koia a Tuporo kare e kite ake i te moe. Kua tae maira te tamaki ki runga ia raua, kua ora atura a Ui, kua paru atura a Tuporo, "Tika atura te tuatua i akakite mamao ia mai i te mate o te ngati Iuda." Tera taua tuatua ra. "Tokorua tangata i te rai okotai, e riro tetai, e ora atu tetai." "Tokorua vaine i te taviri anga i te mulo, e riro tetai, e ora atu tetai." Kua akakite ia mai i roto i te Evangelia a Mat XXIV. 40-41. Kua pera katoa eia nga tangata nei i to raua mate, e to raua ora. Kua pera rai nga vaine i to raua ora e to raua mate.

E Tarotaro Moari Teia No Te Tuatau E Peke Ei Te Moari

Pupu e, Pupu e. Ko ai tei vao, ko au ko Rapa e. E aere mai Rapa e, e aere mai ki te are e. No ai te are e, no Tu te are, no Rongo te are, ka tai uaroro ki vao, ka rua ua roro ki vao e, aere mai nei Maine ma te iku kikau ma te tau mata vero, ka ano ka rere i tona reinga, i rere, i rere, i karia i karia, i to ngau ngau e, tiare kato e.

E aere mai au mei tai, ko puia ko te rona, ko te Atua karanga mea, ko Tane mei te tere, ko muri tai ara ea, tokerau mei anga, matangi matangi, ko rua, korua, no ea koe e taku ariki. no tai au, no atikau te maire atikoko e, na Nikau te marama, ka ara ki te ipo e, i ara ki runga i ara ki raro, ki marau e, te itu nui mata karokaro te karoanga e koe e, te ruru te ruru moe ki uta, te ruru moe ki tai i te umeume no Koro tapu ariki e koro ki tai o koropanga me tu oro. penei paa tei tai te moamoa e rutu au e iioo roa.

E Tuatua No Tetai Tangata. (Kumu, Kiro)

Tera tona ingoa ko Kumu, kua ta aia tetai tangata metua tera tona ingoa Kiro. Tera te ara i akamou puku ia aia. No te kaku anga a taua tangata ruaine ra te aere maira ka ta iaia, e reira e kapiki ei kia Kumu, tena koe? Tei a au? Kia ora au? E Ueriarau koe e Uriarau au? Kia ora au. Kare taua tangata ra i akarongo mai, kua ta atura i taua tangata ruaine ra, kia riro atura te rongo kia ngati Uriarau, kua mati a Kiro i te tamaki, na Kumu i ta, kua riri taua matakei nanga ra ia Kumu no te mea e ngati Uriarau aki aia, no te mea no roto ia Uriarau tona katiri eaa aki aia ta ai, kua maupuku atura to ua kiato tangata ra iaia. E tae akara ki tetai tama ki na Ngaio, kua aere atura te tamaki i taua ra ra, kua aravei ia Kumu, ko te tangata mua tena i taua tamaki ra. Rokoia atu e te tamaki tei runga i te ii te rau ara ki te rakau, kua tapa maira mei runga i te ii kua taia atura, tu akerai a ngati Uriarau kua tuaki i te ate kua kotikoti i te ate kua kai mata ua, kua pou takiri ia ratau ta kai mata ua.

E Tuatua No Tetai Tangata. (Tetauna)

Tera tona ingoa ko Tetauna, tera tana angaanga e ngakiange.

Te aere atura e tokorua tangata tera to raua aerenga e akapiri ka aere raua ki Piako, kua na maunga raua i te aere, kua aravei raua i teia tangata nei ko Tetauna, tera te angaanga a taua tangata nei e tau ai kua mangaro te ai te tau nei i te umu, kua rakoia ia atu eia nga tangata nei, te rapa nei i te ai, kua kapiki maira taua tangata nei kia raua ma te rekareka, i na ra kia rapu taua tangata i te ai kua ta atura raua i taua tangata ra e kua mate atura, kua riro atura taua tangata ra ei kinaki ra, kua tao raua i taua tangata ki te umu ma te ai katoa, kua kai atura raua, kua tae te tae, kua apai raua ei taoenga na raua, ki te ngai ta raua i akakore e aere raua ki reira. Kua aere atura raua ki reira kare i kitia e, ko te tauna, ta raua i ta, kua kai atura e kua pau ia raua.

E Tuatua Teia No Ngata

E tuatua teia no Ngata, i te akaruke anga i te vaine ia Ngaroariki.

Tera te mea i akaruke ei no te kanga a taua vaine ra. E tangata aruaru aere aia i taua vaine ra kare ua e akarongo mai kare ua aia e tangi ki tana tane. Kua aere raua ki te pa vai, kua pai raua, kua riro atura taua vaine ra, ko Ngaro ariki ki Avaiki kia Tiaka ma Koura. Kua aru atura te tane i te tiki kua rauka maira. E muri ngao kua akatupu raua i tetai peu tera taua peu ra, e Moari, kua oti, e kua tupu te tau maro ia raua, e maro te vaine na te tane e peke te Moari kua maro te tane na te vaine e peke te moari, tei te rai maro a te tane kua peke atura te vaine i te Moari, ei reira taua vaine ra e tou ei i te tarotaro no te Moari. Tera te pee.

"Takiri ia au, takiri ia au, kia kite au i taku tane ko Etu nui, Matakaro, karo ia ai koe e, ki tai ina uru mingi, ki tai ina uru manga, kitiao nau e. Na Kui mata ingoingo, ka tu to rima i te neinei e, nini e, kua roto i te are e, tau mai to inano, kumukumu kura e, kumu ki taroa rire, ko mei runga nei e, mei raro, kavakava tei ua taku manu, kua ta iko e!"

Kua riri a Ngataariki ki te vaine i reira, ko te aerenga ia ki te ngutuare ma te vaine. Kua mae atura no te roiroi, i taua angaanga ra. Te akara maira tetai ariki i te moana, tera tana angaanga e ravakai, tera te ingoa a taua ariki ra, ko Tanevakakare. Kua akara i taua vaine ra i te taonga i runga i te moari, ko te ae anga mai ia i te vaka ki uta i te enua, rokoia mai e taua ariki ra. Kua vare ia e te mae a Ngata ma te vaine. Kua apai atura taua ariki ra i te vaine a Ngata ki Itiraro. Kia iti mangamanga ra taua vaine ra, e moana teia e aere nei no te mea kua anu i te tai, ko te aua anga ia ki te tane koia nei a Ngata, ko te riro anga teia o taua vaine ra ki Itiraro, ko te noo anga ia ki taua enua ra.

Kia kimi a Ngata iaia, kua riro mai kiaia no te kanga ra a taua vaine, kua akaruke atura a Ngata iaia. ko te aki anga ia tona enua kioa Tuarangi ko te tuatua anga ia ki te vaine ei kona koe te aere nei au ki toku enua ei reira te vaine e tapu aere ei, kare rava te tane i noo, no te mea kua iu, i te akaruru anga i te kino. No reira taua aiteanga tuatua ra. E aro tane kare e aki ki te vaine, e oro ra na te vaine ka aki ia ki te tane, mei teia vaine nei ko tei kanga ana i mua, e muringao kua aki akaau ki te tane, kare ra te tane i anga mai, kua aere atura ki tona enua.

E rira taua vaine ra e tou ei i te pee. Tera taua pee ra.

1 Ia ai te marama ra, ua ariki koe i te oro e. = Ia ai te marama ra, ki e toro ai au e, kua kino akenei a Ngataariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 2 Ia ai te marama nei, oro atu i te ara, te io o te ara e, ko te toka e tu mai nei ko taku tana ariki mara ia e. = Ia ai te marama ra, ki e toro ai au e, kua kino akenei a Ngatapuretu kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 3 Ia ai te marama ra nei oro atu i te ara e ko te io o te ara e, ko te toa e tu mai nei ko taku tane ariki mara ia e. = Ia ai te marama ra, ki e toro ai au e, kua kino akenei, Ngataariki kua mara ia ra, ko au ra i te aninga 4 Ia ai te marama ra, oro atu i te ara e, te io o te ara e, ko te Miro e tu mai nei ko taku tane ariki mara ia e. = Ia ai te marama ki e toro ai au e, kua kino akenei a Ngataariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 5 Ia ai te marama ra oro atu i te ara e, ko te io o te ara, ko te Uru e tu mai nei ko taku ariki mara ia e. = Ia ai te marama ra, ki e toro au e, kua kino akenei a Ngataariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 6 Ia ai te marama ra, oro atu i te ara e, te io o te ara e, ko te Koka e tu mai nei ko taku ariki mara ia e. = Ia ai te marama ra, ki toro ai au e, kua kino akenei a Ngataariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 7 Ia ai te marama ra, oro atu i te ara e te io o te ara e, ko te Aoa tu mai nei, ko taku tane ariki mara ia e. = Ia ai te marama ra, ki e toro au e, kua kino akenei a Ngatapurotu kua mara ia ra ko au ra i te aninga e.

Tera tetai pee no Ngata rai, na taua vaine rai i tou, koia Ngaroariki.

1 Kua ati ia ravenga e tama e = E kura i te taketake e, e mii ki taku roto, ko te ani tane a te purotu, ko au anake tei Itikau nei e tama e. 2 E kura i te taketake tei runga tai purotu e, paiti reirei e, i karanga mai ana a Ngaro ariki e tama, e rerere taua ki vaitoto ariki poruturutu ai e tama e. & 3 Kura i te taketake e, kua taka te po iakoe ka ore i taka iaku, e putaura kai rakau tei roto io to manava te kura mau ki teo Atua kua matoatoa ia e tama e. & 4 E kura i te taketake e metua ko Apakura e, e tangi ki nga tama, e tone e rire, ko Turanga taua aki ki te Atu rapai reirie, e kare tama e patiu mai ki te tapaene anakenake ki te turoto vaine ki Itiraro e, na Ngataroa purotu e tama e.
E Tapatapa Teia Tangiia Ariki Te Tama a Koropanga

Tera te mea i taiku ia, no te mea e rua Tangiia tangiia ariki tetai ko Tangiia nui tetai. E tapatapa no Tangiia ariki. Tera taua tuatua ra &

Ka tika, e ka tika. Kare aku tutui, kare aku Paue, kare aku Revaitau. E tua taku? E enua ko Tahiti e maunga ki uta ko Tikura marumaru, ko Aroana Tuna, e ko utu ki tai ko Punaruku, ko peketaua tai auau o atutira, e ariki o atutira, ko Koroakaata, ka noo i te vaine Iaturuavatea, anau tona ariki ko Teatu tu kika, ko Teatu tukika ka noo i te vaine ia Punaeva, anau tona ariki, ko Tukiekie, ko Tukiekie ka noo i te vaine ia Koromatautua. Anau tona ariki Koromatauaro, ko Koromatauaro, ka noo i te vaine ea Angaimua anau tona ariki, ko Koropanga ki aua, ko Koropanga ki aua, ka noo i te vaine ea Korotoakaui, anau tona ariki, ko Korotaakau, ko Korotoakatau ka noo i te vaine ia Teputangiariki, anau tona ariki ko Tangiia ariki, ariki atu ki te koutu tana pu tana pau ko te rau kava, ko te akaariki aru mai i te tua e maeva, &

E Tuatua Teia No Tetai Tangata Tera Tona Ingoa Ko Tirori

e tautai te aerenga, tera te tautai e uaki anga.

Kua aere atura taua tangata ra, ki raro i te ava i Avatiu, kare aia i kite e, ko te ra ia e mate ei aia, kua toto i tona vaka, kua tari i tana au peu ki runga i te vaka kua ae atura aia ki te Moana kua tatara aia i tona kakau, kua tatua aia i te kaa. Ki aia ei tamou i te vaka kia kore e panu. Kua rere atura aia ki raro i te tai, kua uaki i te anga. Tei taua aerenga nona i te tiki anga, kua mate atura aia. Tera te mea i kite a aia e kua mate ko te panu aere anga i te vaka. Kia ae atu ra te vaka i te atoro kua mate takere, tera te ara koia koro ana raua ma te vaine te ra te tuatua a te vaine, auraka kae e aere, kua kate te pure, kia ati te pure ka aere ei koe. Tera tana tuatua eiaa te pure ka ki toou kopu i reira, ka aere au ki tetai ika naku, ko te ki te kopu, kua aere atura e kua mate. Te apenga o te taitoito ko te mate, ko te amo inu ia o te taitoito ki te mate.

E Tuatua Teia No Tetai Tangata Maro Ki Te Rave Ra

tera tona ingoa ko Amara.

Kua pau nga utunga rikarika ki runga iaia kare ua akerai i akarongo ana. ko te tangata tena i kai i te repo o te tangata tera te mea i akaperaia ai no te maro, a taua tangata. kua pou nga utunga rikarika i tuku ia ki runga iaia. Kua kaku aia kia ora, kia akakore ia, kua oki akaou atu rai i tauu ravenga kino rai kua akava akaou ia rai aia no te maro kiakia. E akara tatau ki te tu o te aronga maro. Kare e tu te tara o te aronga, kino tei mua tei muri te ara. Mei tetai manga amu.

"Aru navenave i te opu i te kino Takaia te tuatua aau, kare te apinga umere ia nei, kua irokia e au, ei akarava atu, i taku taoonga rima kia koe, mei te au piri i te ngangaare te kau nga aku i te kino ma taku ara e, koia teia e, e maara au ki taku vaerua tangata e, e aki ki te ariki ki tai ora kia rauka e, e tutaki i toku mamae, ei akaangaroi noku i taku ara ngakau e.

E Tuatua Kimi Ora Teia Na Ue Ma Tautenga

e puke Tupuna no Tangiia

Te kimi nei aia kia Pouananga i Tahiti, kia akakite mai aia i te ora e te mate. Kua akaunga atura aia ia Keu raua ko Rakanui. Kia aere raua e ui i te tuatua kia Pouananga i te tu o te mate e te ora. Kua aere atura raua na runga i te vaka, e tae atura raua ki te enua, kua ngaro mia te are o taua tangata ra e te poue, te kapiki ua ra te vaa kia Keu, kua po nga mata. Te karanga ra i te iriea anga ma te kapiki kia Keu, e Ku e, te io atura a Keu teia au e pa e. Kua tutua maira aia, e tangata ke koe. Tei ea a Keu kua riro i te tere a Tangiia, kua kapiki atura raua, teia maua, e pa e, ko maua tikai teia. Na koe ka au i te puta i taku vaevae. Te aa ra taua metua ra i te puta, ko te kite anga ia ko te tamaiti. Te ui maira te metua teiea a Tangiia kua karanga atura raua tei Rarotonga, kua karanga atura raua, na Tangiia maua i unga mai, tera a Tutapu, e akakite mai kae i te tuatua e ora ai a Tangiia. Kua akaue atura aia ia Rakanui kia Tukiri tetai ei, e rua ke ei, e rua aki kaui ara, ma rua patu, ma e rua maro, e kia ati aua nga ravenga ra i te rave ia i reira. Kua karanga atura taua tangata ra. E tuku i tetai ei e tetai kaui ara, e tetai patu, e tetai maro ki mua i te puta iu i te vaka. E tuku katoa i tetai ei, e tetai kaui ara, e tetai patu e tetai maro, ki muri i te kotoe i te vaka, kua akapera atura raua mei ta taua tangata ra i tuatua maira. Kua karanga atura taua tangata ra kia raua, kia ae korua i te moana e akara marie ki mua e ki muri, e ngaoro te kaui ki mua e oki mai korua ki te enua nei ka mate aea a Tangiia e ko tei muri tei ngaro, e kare i ngaoro tei mua e ae paka korua ki te enua kia kite korua i te mate anga o Tutapu kua tuku maira i te vaka kua ae maira i te moana, kia akura atura raua i nga kaui ara, kua ngaoro tei muri, kare i ngaoro tei mua, kua ae viviki atura raua ki te enua kia kite raua i te mate anga o Tutapu, kua tae raua ki te enua nei kua mate atura a Tutapu, te apenga o te e kai ko te mate.

E Tuatua Teia No Te Tetai Po Takurua Ki Araitetonga

no te mea ko te ra ia e uipa a nga mua vaka, ki taua Takurua ra, e rekareka tai atianga e tupu te kino i tetai atianga.

Tera te tu taua ravenga ra, e tau ki te kai, e tanu ki te Meika e rave te kai e tautai te ika e taute ki te Poke, e kana ki te Roroi e tao ki te puaka kare e mata kai e ngaro, ei reira e uipa ai te tangata katoatoa ki Araitetonga e rave ei i te au peu tarekareka, ki taua ngai ra. Tera te au peu ka rave ia ki reira, ko tata kaara, ko te rutupau, ko te rere Evatipa ko te ura, ko te amu, ko te oro, ko te koko i te pare evatipa kia oro ki vai Tapu. Tera te tu akatupu pekapeka, kia pekapeka ai nga mua vaka, kia tupu te tamaki, kua pera rai, me riri tetai mua vaka, ei reira kua tamaki nga mua vaka, kua tupu te etau, i te tangata kua tamaki atura ko tei ora ko tei mate kua uri atura ki te kainga.

Te ra te kino maata kua aere tetai pae mei te rekareka kua aere tetai pae mei te tumatetonga e te mamae o te ngakau i to ratou au tauke i mate i te tamaki. Aue te aroa e.

E Tuatua Teia No Tetai Vaine

kai atia ua i tona kai, kare e kave ki te Metua, ko te kite ea?

Tera taua tuatua ra. E vaine akaturi teia, kare akakite ki nga matua i te kai akaturi, no reira i kai poirir ua ai. Kia tae ra ki tetai aiai kua tutungi te ai, kua ka to nga matua ai kua matemate tona ai no te mea te kaikai ra ratau kia akara ra te metua ki te ai o te tamaine kua matemate, kua kapiki atura te metua ki te tamaine, to ai e Maine kia ka? Tera te tuatua a taua tamaine ra, "Kua puta ua." Tera te mea i akapera ai aia ko te kite aea nga Matua i te kai akaturi. Tera taua kai akaturi ra. E tiromi e te ika tera te ika e urua, kua kai poiri ua kare i akakite ki nga matua, kare karanga kai tana kare, i akakite e, e tangata te aere maira ki to ratau kainga i te au po katoa. Aue te tu pikikaa o te tangata e. Mei tei akakite ia i te Maseli VI 11-20 Te apenga kino o te akaturi.

E Pee Teia No Tetai Ariki Ko Ia a Pa

tera tetai ingoa ko te Tauu o te rangi

Tera tona pee?

1 Kuki na te rangi i runga nei, ko te mana ia o te Tauirariki e Pa e, kino te inangaro. = Ariki au e, e te kuru nga aki na Tenamu, ia matau tokotoru kino te inangaro e. 2 E kino te inangaro, e tika e taku vaine e te Neke a te rangi i tutu i te Kokura kumi angarere, kia a nga ariki e tini ki roto i te kokura kino te inangaro e. = Ariki au e, e te kuru nga aki na Tenamu, ia matau tokotoru kino te inangaro e. 3 E kino te inangaro, E tiki ki Avaiki, ki te ai a Maui, pu ia kia mura, ka uero ki te rangi kino te inangaro e. & 4 E kino te inangaro, E tiki ki Pokoinu ki te ai a Puraki te omai ake nga tama e, na te kori tanga e, na te ariki i te au e kino te inangaro e. & 5 E kino te inangaro, e tiki ki Avarua kia te Urukura Niomanga e, e kave ki Orongo kia ume te maro tini ki raro i te kainga kino te inangaro e. & 6 E kino te inangaro, E tiki ki Pariki tekina ki Arekeri kia tumatete nga, kia rere te mauri, e ori nga ope te akaaroa, kino te inangaro e. &

Kare i taka meitaki te tuatua i teia pee nei. Ikaranga ia e, e ariki i kainga ia e te Tenamu. No reira i karanga ai e tiki te ai ki Avaiki, e tiki Pokoinu, e tiki ki Avarua, e tiki ki Pariki, ko nga vairanga ia o te ai kare ra taka tikai &

E Pee Teia No Tangiia Nui

ka arumaki na ia ai e Tutopu.

Tera taua pee ra.

1 Vai ma te orau e, te tere a Tangiia e, ko kae ka ano ki Iva. = Taua i akatoka i Tahiti e, ka maru ka aiai, ka nonoo mai te aroa o te tama ki te metua ake. 2 I vai, i vai ma te orau e, te tere a Tangiia e, Ano tika to tere ki te kura i Akau e, i riririri, te kave anga ki uta e, ei tau mua i te maro aki no Tutapu ariki e, ko kae ka ano ki Iva e. = Taua i akatoka i Tahiti e, ka maru ka aiai, ka nonoo mai te aroa o te tama ki te metua ake. 3 Kua iri ara ko tiaio paere ia te aroa o te tama ki te metua ake e.
Tera Te Ua I Taua Pee Ra 1 Ko Kaukura taku Atua kia te ami e, eiaa mai to tika te tama e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara ake nei e. 2 Tama tukipapa ki te ipo e, eiaa mai te tika e, ko te tika noa koia e, ko te tika a te tuaine ra tuku ua ake e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara kinei e. 3 Tama tukipapa, tere atu to vaka e, to vaka ki te moana e, kua taureka e, Tangiia ki Uuaine ra tuku ua ake e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara akenei e. 4 Tama tukipapa ki te ipo e, tere atu to vaka e, to vaka ki te moana e, kua taureka e, Tangiia ki Auau ra tuku ake e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara akenei e. 5 Tama tukipapa ki te ipo e, tere atu to vaka e, to vaka ki te moana e, kua taureka e, Tangiia ki Avarua ra tuku ake e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara akenei e. 6 Tama tukipapa tere atu to vaka e, te vaka ki te moana tapatapa ingoa ki Maketu tangiia ua e Karika e, ko te rangi ko tuku ua ra tuku ake e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara akenei e. 7 Tama tukipapa tere atu to vaka e, to vaka ki te moana e, ko Uenuku, ko Tu, ko Tangaroa, ei taei rangi ia Rongo ia Kaukura e, tuku iora tuku ake e. = Tama tukipapa ki te ipo e ko taku Atua ko Kaukura ariki ko tei ara akenei e.
E Amu Teia No Putua Pailati 1 E kimi rai au ki Edene ki te rau iri rau ouomaua e, ngaro ua taku are ngaro i mua iaku mata, kare au i manako e, e tere ritua kia Tiki eaa nai e au e, kua piri kia Kapana Tani ki o tiaiti kia kite i te Atua nui mataora pu ki reira ia Baraana e. 2 Nga tue nei e te John oro ua kiamate ko kae tai mata tangata i ngaro i te vaii puka ia Temanaune, tei Rangiraro tei vekati, tei ngati ia tua anga ia koe, te pairati

cf pailati of title

 Tiebu ra ia Avarua te ta vave anga i te poti o te Johne ki tai ra i te ape ava e. 3 No ea mai to te tuikaa kuru poti i akareka ai koe, e Manini kake i te akau roa i te tau roa i paua e pange amu no vai mati e pupui enua a Tokarau te upaupa nei te taru ata, te oro nei te pu matangi ki te rua anu o te tonga e. 4 Nariga aki e te maamuri ka tika i te pau tu tai pae turi kia koe, ka vave mai te tutaki mata ki tape au te tau ravarai te manu ki tei tai pa matu e. 5 Tupu akenei te pu arive ki te are rakau, te au tauiri i te aro i taa akenei, te pu kavera a te Metikoro io te ariki, te kapi aro o mokotupu tei noo kia ravenga e. 6 Aue te tungane te noo nga ki te enua, ka kimi au ra kia ai nari nga aki tei peka vai kae i to kana tu, ka ana atu au ka kimi i te ngai i maki ai, e matara anga teia ia taua ki te enua te ngaro nga atu i taku akaipa mata e.
E Puke Amu Teia No Iokebeda 1 Anga iririri ake iaku to au mate ka aere kae ra ki te rangi tua tini ki reira to vaerua e, teia ua te kino, ko te rainga o te tangata ka ope ki te paarua kare e tapu akaira tere i te aerenga atu ki te rima tapu o Riete e. 2 E tu kae ra e mai ne e tangi kia Iokebeda, oro tika ki runga i te tuniki akara tamou tika ki Obetipa e mea aroa rai te Mata aku e tiraa ua mai, kare ra e tangi i te apa Matileni i te rima o Koao, kua uri niko iro ki te karaone e. 3 Ina ka oro e Teina ka tau aru ia Iobeda ki vai mutu, tei ea atu na i roa ai te na pau tei roto ia Benikolo taua karamu i vaitata ki Obetipa e. 4 Aue taua nei e te tungane e toru apinga i pango ki Akatoka ko te Mitinare ra mei Atiaiti ko to taua pae ko Ziona are toka ia e tu aipa taurekareka e.
E Aue E Te Tungane Te Mea Mai.. 1 E aue e te tungane te mea mai, te manako aoku te ngati ki tena tua a, ka akapua au me noo ki te enua, pa atu ei na taku karanga ka akaoti i teianei nga tua a ka tapapa ua e meari ki te ara iaia, tei te ariki taratu te tika i tana rave e. 2 Aue e te tungane te noo nga ki te enua, ka kimi au ra kio ai, Ngaringa ake tei pekavai kae i kanatu ka ana atu au ka kimi i te ngai i maki ai e mataraanga teia ia taua ki te enua, te ngaro atu i taku akaipa mata e. 3 E aere mai au mei te tari toka ki te vairanga tai kua motu a manu te oro a te tungane, ka mokamo taku amu tu mai anga ua te aro o Araiti ki reira ki te aenge e, pa atu ei no taku karanga, e aere rai, ari ia te tua urumaoa ki te moana, taoi ia atu te au taura a Marike kia koe, rave ia te akaviti Poriki ei reo no au e. 4 Noea mai te tu akarongo o te mani i rauka ai te kimi ki tei reira ngai, naku koe i kimi ki te uipaanga ioau, ko nga ngai mataku roa ia e meari e tutuke te manako e. 5 Ko to karanga ra maine eaa tena aue naau ki to parata pa atu ei na taku karanga mei te kai taana te kore nga e topa ki rora, te tangi ki te parata ooku tokotoru ua matau e noo nei, ko te a tei Mangaia ia Atatavana nui aia e konitara no Keia te pirai maira i reira. 6 Tu ake i te akirata e moara au e te tungane ki to taua moe nga ki Pekavai, pa atu ei na taku karanga te kake nei au ki te itu marama e Toru ariki i te ture ia taua e. 7 Noo ua au ra i te mataara i taatai akava ki te tane aku, tau a mua amuri ia Ruete kia oke, tei roto i te are pure raa te taka nga i te tane aku, ki reira taku akara e, e aere mai mai a Gili i te akakite i te ara ia nei anatuanatu e a roto ngarepaiti iroiro ki taua e. 8 E aere e taku tane aru pai ei Takitu noo mai ei, ei Tongararo akau ei nga tuatua e taku tane, ko kae nai e Tukutamaki te ka temu ki te tuatua maaka e 9 Te ketu mai nai te ika taka reva iti i tai au no au, aro tika mai koe ki roto ia Akalana, patia te au o Miti Besekati kua riro te moni aroa e.
Akotai Ngai Ka Mii Ai E Taku Tane... 1 Akotai ngai ka mii ai e taku tane ko te uke to pai ki tai ava ke, ko te tae ki te ngai rikarika kia mate. ko te kore e tae ki te aire rangi ki te tua reka i reira. 2 Vaio atu ki oro ritua ki tetai teia ka kimi i te ravenga ki te tane aku, ka iku au ra ki aia, oro mai taki noo ria i Tongararo, te taa nei au ki te kuma paruru mai eia ku mata e. 3 Aue ia utunga tiapaare e tuku na ia e More e rimua ua taku tane e, naringa aki ka tika i te tuakana e turu taura iakae, tukuna te riri mapu ei rave i to rave e. 4 Ko karanga e te kanatua, eaa to rauru i pakoti ei, e akaivaeva kiai, pa atu ei na taku karanga ko taku retia tumanava ka tana apinga miringa ia e poe taringa no Kavaiti kua riro tai makave e. 5 Kua kite koe e te kanatua, te aru ia ra tona au e rere koe e tapu i te pia o Ngarepaiti ka piri ki te vaaka, e tatari marie kia Rangimana, e ui te tika ki David e.
E Tuatua Teia No Te Au Tautai a Te Tangata

Kua rau te tu o te tautai

1 Tera te tautai ko te kupenga tera te kupenga tavakau, tera ti ika ka ei e Uirua, e te ume, e te Nanu e, e te Kanai, e te uoa. E u Eroro, e Tangau, e Pakati, e Pao e Au, ko te ika ia o te Tavakau. 2 Tera tetai ko te kupenga mata iti, koia te kupenga marovo. Ka rauka tetai au ika i taua kupenga ra, tera te ika ko te maroro, ko te Papa, ko te Morava, ko te Maemae. Te tuamoro, ko te veta ko te Manini, ko te Maito, ko te Api, ko te au pa, ko te kiokio, ko te taputapu, ko te au ika ia no te kupenga maroro. 3 Tera tetai kupenga, e Pokipoki, ko te au ika i tataia i runga ake, ka rauka anake i teia kupenga nei. 4 Tera tetai kupenga, e Tanoo, ko taua au ika anake ka rauka rai i taua kupenga nei me aere te tangata e tautai. 5 Tera tetai kupenga a tiritoto e au ika me maata rai te rauka i taua kupenga ra, karika te ume, e te Nanu e, e te uoa. 6 Tera tetai kupenga, e tiri, tera te ika o rauka i taua kupenga ra, e tuamaro, Maemae, e Marava, e Manini ko nga ika ia e rauka i tei reira kupenga. 7 Tera tetai kupenga e Taiti tera te ika e rauka i te reira kupenga, katoti, e Ko ama e Takuo, e Panoko, e te Patuki. 8 Tera tetai kupenga, e Opai e rua angaanga no taua kupenga ra, tera te angaanga no te taua kupenga ra, no te akataepa e, e te ramarama, ka rauka te au ika ravarai. 9 Tera tetai tautai e Inoki e, tu o taua inoki ra terato ratau au ingoa, e anga moana, e anga ava, e anga kopeke, e anga Manomoro, e anga Tuutu, e tautara, e tukutuku, ko te au anga ia rauka ai te ika. 10 Tera tetai ko te Inaki koura ko te rave nga tena e rauka ai te au ika ravarai. 11 Tera tetai tautai, E i Manga. Tera te ika o rauka mai i reira ko te Vena, ko te Urua, ko te Mango, ko te Varu, ko te Aai, Temanga, e te Aamanga, te Angamea. 12 Tera te au ika e rauka i te Iao roa i te ao, koia te Aka, te Atea Teravi, te kotora, te Paue, te karore, Te Patuki, te tarae, te kokiri, te Pukutu, te Aupa, Te titiara, Te pakou, ko te au ika ia rauka i ta tangata i ika, e te vai atura tetai au ika, koia aki te Teku, te Totara, te Ue, te ika tena e mate ei te tangata, e manganui te au ika mate ei te tangata, ko te Nou, e Tataraiau, e Papaka tetai, tera te ingoa i nga Papaka kava e Aangateu, e tumimi, e Auraku, ko nga ika tena e mate ei te tangata kare rava e ora, ko nga rakau e mate ei te au ika ravarai, ko te Utu tetai ko te Mataora tetai kare e ora tetai mea ika i roto i te tai i aua nga rakau ra ka mate anake, ka tau paa taua au ika ra ki te ara no te mea e ika kava te ara, no reira i mate ei te tangata.

E akamaara ki e tokorua tangata ko tei kai i te ara, e kua mate, naai te ara, na raua uaorai i mate ei raua. Angaanga V 1-10.

E Puke Amu No Kiimatangi = E ngari ei toou mate e Kiimatangi e rima tini te rave ra ia koe, teia ua te kino ko te ora nei, akotai ngai aku e mii nei, ko to taua para, ko te riro ua na te Apuka e tuku te Riete ra ki te one e. = E rave rai e Urepi e mii ki to tamaiti naringa aki no te manava te aki te kite nga atu te mii ma te aue, koia teia, kua riro to mea apinga ari e te Ruatapu ki te kura kave a mate e. = E aere mai kae e te Taiti tuatua mai kae kiaku kua inga Kiimatangi pa atu ei na taku karanga, e akapua aki e rauka ai ra i te tapuru mai naringa aki e oe tera ki Mauke ka rauka i te aru i taua taime iorai, ko ia teia kua tuku tere ra a Kiimatangi ki tai enua mamao e. = Ka tae ki te aiai i te ra Haraide oro ua au ra ki Epene, angi au ra ki to taua para e, noo pato, e roa ake, tapae atu na ki Makopera e ruka oti au e te tungane oku ki te rua menema toka e. = Te kimi nei au i taku manako, na roto atu i te Inamo te paupau ki tau Repeni aka vave e petari te kai i taku leta ki to vaa e.
Tera Tetai Puke Amu Na Tetai Vaine

Aue ia mea ngai kino ua ko Parara, te tauaka anga ki uta ki taatai te tu ke anga o te manako te atiati anga i te vaerua aku i rai ra te mamae roto e.

= Tau aka akenei ki te nu papa aau, ka tatara to aro ki aku, ko vaii atu na ki tetai, e meitaki tikai e taku metua, na taku manea i takai tika ki to are, na taku manako i tiki atu koe i te po, naringa paa koe i aangi ake iaku, e kore e puai ra taku manako e. = E tu koe ra e maine, e vave tu oe ki te tau, e karanga atu koe ra ki taku parata auraka aia e mii mai ma te aue, teia au ma to Teina tei te kapiki ki te tangata tini ariu mai teia te ora e. = E aere mai koe ra e Tangi kore tuatua mai koe kiaku, e aringa tu ki i na po te kapu maari iroiro tona au nga e, pa atu ei na taku karanga koia tika ia tangata i ari ai na taku tamaiti, ko tona vaerua tikai tei aki mai e tikii te kapapa ana, no ea orai ngai tuatua ki taku pae e
E Amu Na Tetai Vaine

Ko te karanga ra e maine no roto koe ra i nga Ariki, pa atu ei na taku karanga, e tupu ariki taeke ua, e kai para kai ua na koe na nga poe aku ma te tungane ariki Tavana nui no Rangiraro. Naku tika ake e pera ? Te uri mara te rapa aku, no Manati, no Etevai. No ia ngati, no Pukuvae vaa nui te riete tupu ra ki Nava. Tao i ia atu na ki Rangiraro koia a Mingi ia Kao, tei ko ake te para ta oku teia au ra tei Moko te tamaiti teniteni te rapa aku i Rangiraro te noo ra. &

= E aa ua te vaa o te Manaune i kope ei i taku kapapa nei, e uri toku ka eva ki te enua, Zitania kaka i te ai e uru vavai ka peki i te matangi Atira ua to ora anga e. = E ngari ake te uru vavai ka oko na e te uanga o Iosepha ki Takitu ka tiki na ia ki Rarotonga, ei pareu no te vaine, ei piripou no te tane ei keokao no te vaine, ei oko pare kareponia no te mapu e pini atu na te ao katoa e.
Kapiki Ia Taku Ariki Te Tangata... = Kapiki ia taku ariki te tangata tini i varenga ki te tamaka e, e teita ua ia no raro nei, kapiki nui koe ki te vaine tini i varenga ki te puoro e. = Ko au te vaine rai ati ki te enua nei, ko taku poe i rame i konue uri atu na ki tai ao teia mai ko te tungane kare rurunga manako ki te vai nga tai, ka ngangaa takiri taku vairanga manako e. = E aa to ui manako mai kia aku e taku tane, ko tai tuatua i rari te vu

vee?

 nei taua i tena, te kare nei taku oro tu e ruete ki to are e. = Oro mai e te tungane noo ake i te enua, akarongo ia te nei

reo?

 kapiki tangi reka ki Betela e, e tu ai matau kae taku ka rutu ki te area tai o teia ao, kare e rauka i te roromi, aue te memae e. = Paii avai au ra iaku vai mata, eva ua io nei ki raro i te tumu o te ara i Ina ma, e matara anga tei a ie taua e mii te inangaro te aki nga i te enua i te tungane ka tuku te rima ki te mau mata e.
E Pee Teia No Putu

kua tou ra ki runga ia Makea

Tera taua pee ra.

1 Kukina e mana e, ko Makea ariki ki runga ra kia taumakeva ra, kua toko na te rangi e. = E rangi akaputu ki to metua ra tangi akenei, ko te ra iti, ko te Karakia oake kia oa e ka ore ake ra i aku Atua e. 2 Kukina e mana e, no nga Atua e, no nga Atua mai ona, koAtua e, no nga Atua mai ana, ko aku mataiapo, ko te ariki tuki vao, e ko te ariki vakatini reiriri e, koe tapaeru takai upoko, ko te upoko o nga ariki, kua toko na rangi e. = E rangi & 3 E ariki ra e ariki vanangananga io e, vanangananga te rue, ko te pou o tane, ko te kau taunga ia Tangiia ia ake e, ko Takitumu ko Puaikura ko te Auotonga e, ei korero te mei ta ki e nga teina, koi noo mai ei a Makea kia Avarua e, ko tei toko na te rangi e. = Ariki au e, e rangi akaputu ki to metua tangi akenei ko te ra iti ko te karakia, oake kia oa e, kaore akenei iaku Atua. 4 Ko teia, ko teia. taku ara e, e aku Atua e, e pure ki mua i te Autanga, ei kono kae e Kurariki, ka anake au ki te akau nga i te marama, kia kite te mata iaku e kua toko na te rangi e. = Ariki au e & = Ariki reu ka rire ie.
E Upoko Rakau No Tetai...

E upoko rakau no tetai, tamaiti i akaviivii ia e te au toa. Kia aere ratau ki te tamaki ko taua tamaite ra tei toa.

Tera taua upoko rakau ra.

= Ko au teia ko Oaoao e akaputu one ua, no runga roa no te tau roa ia Temanu kare au i tau ia na e, e tangata rau ti topa taku i te aenga toa io Tumangareva e mea tiria e te are toa, ki raro i te romaroma.
Uaka Au Ra Ki Ruatonga 1 Uaka au ra ki Ruatonga, akapapa atu ki to Matate tangi te tu mata kio maamuri taku i tauaka tamou, mei te aire tu enua e taku tane ko koe nai e ori ai na a Tutakimoa i te tapere e. 2 Aue akapori te tangi ki to matau metua e, kore ua e ruru ana ki te kore ua e tatau i te imene i Ierusalema rangi, te tae nga ki Zoara, matakite i te rua tai ia Gomora, ko te riro koe ei pau ia Lota vaine ko tei ko mai te ai i pou ei na a Sodoma e. 3 E aere Toruariki, kare aku ravenga e taka ai taku tuatua kia koe ko te taime e topa ai te utanga manomano tini ki runga iaaku, te tuku nga atu i te tere ki Inama, te tau aka nga o te ai ra, ki Pokoinu ko te ri mati ra ko taku ere e. 4 Mei te Koura papi ki tai Kaoa taku tane te reinga ki tai toka te kite mai nai koe, kua kino te apinga i mura mata ia e koe, te akamingi ra i to vero, te aki roa ra e rua rangi ki te puaka i to are. 5 E aere e tae e Kavaiti otira ua taku mataora e, oro ua mai kae tu ua i mua iaku mata, na roto roa ra te ngati aku i reira iakae, rai roa nei ki reira taku mamae. Aunave kore taku raa ti maki anga kia oke e.
E Tuatua Teia No Tetai Vaine...

E tuatua teia no tetai vaine i taia e te tane kua oro atura ra ki rato i tetai ana, tera te ingoa i taua ana ra ko Anataketake, tera te ingoa i te tane ko Paroro, tera te ingoa i te vaine ko Inutoto. Kua tata raua, kua tuatua kino ia e te tane, kua iriirinanga, ki te au tuatua viivii, ko te mea tena i oro ei taua vaine ra ki roto i te ana, tera tana kai iroto i taua ana ra e tutui, no te mea kare e kai, akatai mataiti i te nooanga. Te kimi aere ua ra te tona i te vaine kare ua i kitea. E vaine ra i te manava kino i te tangi kare ki te tane, i te kimi anga iaia, no te manava kino o te tane i akapera ai, aia kua mamae tikai aia i te tuatua kino a te tane.

No reira aia i tou ei i te manga pee, tera taua pee ra.

= Kua oti ei aka ariki i te matangi ki te Marangai tai, kia aere mai a Paroro e, e rave ake i tona vaine te naku nei ki te tane e. = Autu matangi e, e maoake te ka ukua kua akaipo ra te vaine aru marama ki te tane e.
E Pa Amu Teia Na Tetai Au Vaine

Tera te amu

1 Mei te ututea punga e maru i tai aku pae, te utunga aku e vai nei, tatari au ki te tiki a te Akava, te kiti nga e tatara iaku i teia tapika anga, kua anga te riri o Nu ariki i taku rave maro e. 2 Tera tetai "Taparu atu akare ka kia Ngaru, takiri kiri anga ke te mata e. E tika rai e taku ariki vaine te riri maata au, e nui

mei?

 a kanga ai e vaia atu kia tauta i te patu kia ikoke i te taanga e. 3 Tera tetai "Patu au i taku patu akarima ki runga i Manua, tu ua maira te Manaune, ka kapiki iaku e taku rave maro e, pa atu ei na taku karanga koia ia tangata akotai i ngere i te ara ko au teia e rave nei ka inga ravarai ki reira te mano tangata e." 4 Tera tetai. "Aru nave nave i te apu i te kino, takaia te tuatua aau, kare te apinga umere ia nei kua irakia e au ei akarava atu i taku lavo nga rima kia koe, mei te au piri i te ngangaere te kau anga aku i te kino ma taku ara e, koia teia e, e maara au ki taku vaerua tangata e, e aki ki te ariki ki tai ara kia rauka e, e tutaki i toku mamae, ei akaangarai nuku e taku ara ngakau e. 5 Na ai te ara i aki ei i mii ki to ngai i akaruke atu na i taatai e ngari au e taku tane e matau ia tierenga ka i kape ia au te nio o te Namu ka iria au te vera e. 6 E ae to kapiki mai kiaku e taku Reni, kare e ape toe i te tuku na ki mua i to aro no te e eu i te puka Marare o teia ao, kare e puapunga, akara ki te rangi teitei te kapiki maira nga tamariki tokorua a te Oluke, e kore e ki te rua mei amama e. 7 E ovi rere no Basana e pikikaa ia Eva tupuna o tatau te titeni anga a te God, Adamu e, tei ea koe? Adamu e, tei ea koe? 8 E tu ki runga e te ariki akamoe au, tamate ia te ai auraka e tuku kia ka; ka kika taku Matika ki ka piake a Satane e.
E Tuatua Teia No O Tokoreia Tangata Piki MANU.

Tera te ingoa i te manu, e Koputu.

Kua aere atura ma te tuakana ki te Maunga e piki manu. Tera te maunga mua ta raua i kake, ko Tangavaeono, kua titiri atura i te taura ki varo, kua tamau i te pitonga ki te pa rakau, te karanga ra te tuakana ki te teina aere kae atoro ia nga rua manu. Kua ake atura te teina kua akara. ka ana tu ra te teina kua ki nga rua i te manu, kua ta atura taua tangata ra i te manu 40 te manu kua tamau ki te ape i te taura kua kake atura taua tangata ra ki runga i te tuakana,e kua uti atura, i te manu raua ma te tuakana, kua umere atura te tuakana i te manu, i reira to raua tuatua anga ma te teina. Tera ta te teina, ka oki taua kua rauka akerai te manu, kare takiri te tuakana i akatika, kua tuku atura te teina ki te manako o te tuakana, kua aere atura raua, ko te taura i te tuakana ko te manu i te teina kua aere atura raua ki tetai rua manu, kua karanga atura te tuakana ki te teina, ka noo taua i kunei, teia tai rua manu, kua noo raua, kua tapeka atura i te taura ki te pu rakau, kua karanga atura te teina ki te tuakana ko au te eke ko te mama, kare te tuakana e akatika, kua eke atura taua tangata ra e kia tae ki rotopu kua motu atura te taura, ei reira e karanga ai te teina e tautai kino e taku tuakana, kua rauka rai te ika ka kai ana ia, kua titiri atura nga uti manu. Kua eke atura na runga i te taura e akara i tuakana ka ana tu ra kua mate, tera te tuatua a te teina, ei ia koe te mate e taku tuakana, ei iaku te ara, ko te angi anga ki te tuakana, kua inanga no eia ki te ora.

Kua pera ia tetai manga tuatua i roto i te tuatua tapu "Tokorua tangata i te rai akotai e riro tetai e ara atu tetai."

E Tuatua Teia No Tetai Tangata

i taka i runga i te mato, tera te ingoa i taua tangata ra ko Ngaetu, tera te aerenga e ngaki anga.

E kua taka atura aia ki raro mei runga i te mato te akakite ia ra kiatai e kua taka a Ngaetu i runga i te matu, kua unga ia atura tetai kiato tangata ei tiki no te mea te ora rai kare i mate kua uipa te tangata ki te ngai akotai, tera te tuatua, e aere kotou e te ora rai, e akataka rai kotou kia mate atu, auraka kia ora. Tera te mea i akapera ia ai, no te mea e oroaro kino no reira i aka moupuku ia ai. Kia unga a Makea, ki te karere puaka ki taua tangata ra, kia aere ra, ki te tangata, kia ui atu ki te tangata kare e puaka te karanga maira te tangata, kare e puaka? Ei reira e karanga ai taua tangata ra ko koe rai te puaka e taki na Makea, kua pera aia ki te au tangata ravarai ko te mea tena i aka moupuku ia aia. E tangata ka ora aia, no te tuatua kino ra no roto mai i tona vaa i mate ei aia. Ko te tu tena o te tangata meamea au, e apenga kino rai te apenga o te tangata akateitei.

E Moe Teia Na Tetai Tangata Ruaira Piri O to Na Mata

Kua akara aia i tetai apinga tu ke, koia aki te ra, e ra kaka tu ke, kua kite aia i tetai vaine i te noo anga ki roto i taua ra ra kua ngaro mia aia e te kaka o taua ra ra, kua akaro atura taua tangata ruaine ra i te tu manea o taua ngai ra, e kua umere atura aia i te meitaki o taua ngai. kua maara aia e ka pera rai te ngai o te arenga akarongo i te kaka anga mei taku i kite nei. Kare ra i roa toku akara anga, kua rere maira taua ra ra ki runga i taua tangata Ruaine ra, kua akara tikai toku mata i te o anga au ki roto i te ngai marama akapaapaa atura au i te Atua, ko te mea i akakite ia mai ki to ku mata, kua inangaro i te noo, kare paa i oti te anganga, kua akama ara atura au ki te manga tuatua ta Paulo i akakite mai, i roto i to Philipi I. 23; Te tu rai tena o te aronga akaronga no te angaanga a te Atua.

E Tuatua Teia No Tetai Tangata Ae Tere.

Kua aere aia ki nga enua vaitata koia a Mitiaro ma Mauke. Ko Tonga te ingoa. Tera te tu i taua tuatua ra, kua akakero aia aere ki aua nga enua ra kua aere atura aia ma tona vaka tangata, kia tae ki te moana kua roko ia ratau e tetai unii maata, tatipoki ia atura te vaka, kua mate atura, kia riro mai ra, te rongo e kua mate taua tere ra ei reira te metua ei ki tama, kua tou i reira i te pee no te tamite. Tera te pee ta te metua i tau.

1 E mangungu topa i te rangi nei, ko te rongo ia i taku tama kia ora e. = E rere taku mauri tumatetenga, tumatetenga ua io nei te metua e, kua rere taku tietie ki runga. 2 E aa te makea o te Atua ia kae na e punua e, kua rere taku tietie ki runga. 3 Kua kimi au e i taka tama & tieea ngaro ei, kua rere taku tietie ki runga. 4 E rere taku mauri tumatetenga, tumatetenga ua io nei te metua e kua rere taku tietie ki runga e.

Rere taku mauri tumatetenga e.

E Pee Teia No Te Vaine a Tamariki Upoko

i teia e te tane tera te ara ko te vareae.

Tera te ara ei, i to raua pekapeka, ko te vareae kua takinga teia tangata vaine ko ia a Tekura-pare-ki-iva; kua ta atura i taua vaine ra, kua mate, ko te apinga kino maata teia ko te vareae. E pou ei te tangata i te mate. Tera te pee o teia vaine nei no te metua tou.&

1 Taku aerenga i te ara roa i te avatea ki taku tane, taku aroa e. = E ariki rue re, Tekura-pare-ki-iva i te vaine i angi ara ki tona tane taku aroa e. 2 I aere, i aere ra koe e, i te avatea e, taku noo ranga kainga e, ki te Tuaroa taku aroa e. = E ariki rue re & 3 E ko mai mai koro atu au e, ki o mata e taaku tane e, tara mai taku ara e, e ara tane taku aroa e. = E ariki rue re & 4 Ko papa mai ei te karanga e, te karanga koia ki tona metua e, au ka ei ora kua veevee korero te vaine koia ki tona tane taku aroa e. = E ariki rue re &
E Tuatua Teia No Tetai Tangata Toa Koia a Kapo

Kua akamoupuku aia, no te kou tongaua puaka i te kainga a Kapo i te are o te au toa, kua riri a Rupe i reira. Tera te tuatua a Rupe. E marae tapu taku marae, kare kainga ua ia e te tangata. Kua karo atura a Rupe i te kai ki roto i te vaa o Kapo. Tera te tuatua a Kapo. ko to marae te tapu, ko au te tapu, kua tu a Kapo, kua aere kua akaruke i te are o te papunga toa, kua vaoo atura a Kapo i taua tuatua ra, ei tona kai roto ki roto iaia, e tae akara ki te tuatau i tupu ei te tamaki. ka mate ei Rupe, kia aere ra te tamaki e tae atura ki Kiikii kua vai nga pae ko te are ariki e. Arorangi ki tai ia i te ara metua ko te Teauotonga. ki uta ia Toronai ko te tamaki anga ia, na ra kia tamaki, kua kapiki te au toa, e Kapo e, ka titiri, kare takiri i akarongo a Kapo te ra te mea i akapera ai aia no te akamoupuku, e kare e ngaro poina. E apinga kino rai te akamoupuku a te ekai e te manava kino, e te roto riri, e te tu tangata, ko te apenga tena o te angaenga kino.

E Tuatua Na Tetai Tangata Koia a Tearikitaka.

Kua Pau e taku ariki

Tera te tu i taua, tuatua ra. E turanga na Makea, Te akakoro maira tetai pae ka tamaki te rapu rapu nei taua tangata ra, ka uke te umu, kare ra i roa te umu. kua karanga taua tangata ra ka uke te umu, karanga a Makea i reira kare i maoa te umu. kua karonga atura a Tearikitaka kua Pau e taku ariki, tera te aite anga i taua tuatua, "Kua maoa te umu e taku ariki." Kua tapa ia taua tuatua raei ingoa tangata koia a Pau. Tera te tu i taua tuatua ra. no runga i te tamaki. te akakoro maira tetai mua vaka e ta i te tangata, te rapurapu nei taua tangata ra kia vave te turanga, kua kapiki mai ra te tangata, kare i maoa, tera tana tuatua ei roto i te kopu maoa ai Teakakoro nei aia ka ta i te tangata, kua riro atura tana tuatua ei akatupu tamaki, kua tupu rai te tamaki i taua ra ra. Ta te Etene ravenga, no te tu matapo i akapera ai ratau. Kua kite tatou i te tu o te etene, ko to ratau ua ia maira mata ko te tamaki.

E Tuatua Teia No Tetai Kiato Tangata

koia a Ngati Tora

Tera te tu i taua tuatua ra. Kua aere atura ratou ki te maunga e tiki kai na ratau, e kua roko ia e te po, kua moe atura ratau ki te maunga, i taua po ra. Tera ta ratau angaanga taki tua i taua po ra, e kia tae ki te turuaipo kua varea ia ratau ravarai e te moe, kare ua, e ua i topa ana, kua moe atura ratau ravarai, kua tinai nae te moe ia ratau, kua topa atura te ua, e ua maata kare ua akerai ratau i kite? kare ua akerai ratau i kite, kia puke ra te vai, kua taia atura ratau, e te vai kare roa tetai, i toe, e riro atura ei mate no ratau, tera te ara kua kai kino ratau i to ratau Atua kare ua ratau i akamama kai na to ratau Atua, kua riri to ratau Atua ia ratau.. E tika rai tei tuatua ia e Iehova ko tei akaruke i to ratau Atua. Kua noo rekareka ua ki te au akono anga o teianei ao, "E akapeia ra me puke a Ioridana." Ieremia XII. 5 "Te apenga o te kanga."

E Tuatua No E Tokorua Tangata Ngaki Ange

onge/ange/enge all possible from the repetitions on the page

 I Te Tuatau Ange Kino

Tera ta raua angaanga e ngaki ange. kua akaruru raua, kare roa e rauka no te maata o te ange, ei reira tetai e karanga ai ka aere taua ke te maunga ka ngaki enge, e na ra ka aere kua aere atura, kia tae ra ki te maunga, kua karanga atura tetai akapua taua, kua tuatua maira tetai, e aere kae nanao manu na taua kia aere au ko ui na taua, kua aere atura tetai nanao i te manu kua noo tetai ki te ko i te ui, e kia rauka, kua tau i te umu, kua tiaki atura kia aere mai ra kua rauka te manu 20 te manu kua tapoki atura i te umu, e kia tao, kua noo raua ma te tuatua tera tuatua te ui maira tetai e akapeia taua, tera ta tetai e noo taua i te maunga nei e kia au te enua ka aki ei ki tai, e kia ati te tuatua kua uke te umu, kua akiri ki te pae, kua tuatua atura tetai ka akamama te kai, ei reira kua akamama, e kia ati ta te Atua. kua kai ta raua tera ta raua tuatua, no taua te ao.

E Akatara No Te Ipo

No te vai i Arai ia tetai Mataiapo koia a Nia

E puna vai no te Ipo i arai e Nia te tupu ra to raua taumaro anga. No te mea kua arai ia e Nia te puna vai o te Ipo, kua riri a te Ipo i reira, no te mea, e kauvai to Nia e puna tona, kua arai a Nia i tona puna vai. No reira aia i tou ei i te pee. "Auaka e riri e Nia, noau te kauvai, e puna tooku vai, teia oki a tei Ipo, kua ara noa e, ki teia vai ra e, io, ka tupu ana e.

"Aroaro, oro atu ra ki Tupapa e, Kopuna iti te vai, ko Faitu ki tai, te vai o nga ariki, ka ore i arai ia e te kanga, kua oti kua rava, te vai o nga ariki ko ura ia kia tapu roa e, ka tupu ana e.

Titiro ia ki runga kia Tekou ki te vai o Rangatira, ko vai tapu ki tai, ko te vaiturenga te vai e nga ariki, ka ore ei i Arai ia e te kanga. kua ati kua rava te pee o nga ariki ka ura ia, kia tapu roa e.

"Kua akakite ia i roto i te tuatua tapu." E teianei te arai katoa ia nei ta matau Evangelia i arai ia ia e te aronga e ta ia ratau uaorai." 2 Korinetia IV. 3

E Tuatua Teia No Te Iro Kai No Teia Enua Ta Te Tangata E Kai

Ka iro te au kai ravarai ki tetai au kai keke. koia oki te Roroi Tera te tu, ko te Akari e te Rukou kakana te akari e kia ati ka tatau, ka tuku ei te Rukou ki roto i te akari ka tao ei: e tao i te aiai, e kia popongi euke u, ei reira e kai ei. Tera tetai ko te Poke, ka uki te Taro, e kia ati, ka tao ki te umu, e kia maoa mai ko iro ki te akari e rua ingoa e akarara, e mea ngiti tera tona ingoa e Poke. Tera tetai Pia ka kairo ki te mukakara e te akari e kia ati ka tao ki te umu, e kia maoa mai ka kai ei. Tera te ingoa o tei reira pia, e pia tuparu, no te mea e manganui te tu e te ingoa o te pia e pia e, e pia unga e pia Motu, e pia tupari. Tera tetai e Putae; kairo ki te akari e te Rukou, e te ika, ka tape te ika ei reira ka tao ei ki te umu, e kia mai ka kai ei, no te ingoa e putai. Tera tetai ko te Rukou akari; ka tao te Rukou ki te umu, ka kano te Akari ka tatau e tai te vai ei reira e tatau ei e kia maoa mai te Rukou ka tuku ki roto i te akari, ko iro ei, ei reira e kai ei te tangata, tera te aitenga i taua ingoa ra no te rukou i ka iro ia ki roto i te akari.

E Tuatua Teia No Tetai Vaka I Tamaki Te Moana

E tuatua teia no tetai vaka i tamaki te moana, e aru pai, e rua vaka, kua aere raua ma tetai tangata e akoako, ki runga i taua pai ra, e kia rauka to raua apinga kua oki maira raua; tei te eka anga raua ki runga io raua vaka, kua tomo to tetai kua ora to tetai. Ei reira e tuatua mai ei taua tangata ra ki tei ora, tera te tuatua e aere kae ki uta e tuatua ki toku kopu tangata taku vaine ma taku anau e kua mate au, kua aere atura i te tiki, kua akangaro ua ki raro i te moana, kare ua atura i kitea? Kua oki maira tetai te aue, e te tangi ki tei mate no te mea kua aere ma te ora, ki tae ra ki te pai kua rauka te apinga, kia oki ra ki te enua kua rauka te mate,aue, te tangi e, kare i kite i te mata o te vaine ma te anau, ko to te tangata tu teia i te noo rekareka ua anga, kare i kite e te vaitata ua maira te mate kua tae ki te tairuakoko. Kua kite ia kaki mamae.

E Tuatua Teia No Tetai Tangata I Rere I Runga I Te Nu

tera tona ingoa ko Pita.

Tera te tumu i rere ei aia no te vareae ki tana vaine, kua kimi aia i tana ravenga neneva. kia kore aia e kite i te ravenga a tana vaine, no reira aia i akamate ei. E manako neneva ua no taua tangata ra. E peu mou ua rai nana te vareae ki tana vaine, kare tona rima i apu tikai i te vaine i te kanga anga, no roto ua i tona ngakau kino akapera ai aia kare i opu tikai, kua aere e akamate kua angi atura aia ki tana anau, kua akamanea aia iaia uaorai, kare i ki atu ki te vaine, ko te tomo anga ia ki vaao, kua kake atura ki runga i te nu, e kia tae atura ki runga i te moko i te nu, kua rere atura ki raro, kua mate atura aia. Aue, te tu neneva o te tangata, ei mate ake na te Atua, te a kite nga atu. E tika rai te tuatua na te Atua. "E mate to te vare ai." Ei toa naai te ara, nana uaorai i mate ei aia.

E Tuatua No Te Tetai Tamaiti Mapu

Ko tei akona ia te metua, e tera te tuatua a te metua, ko te akatau a taua Tamaiti ra i te apii, e tamaiti ako ngata kare e keu ki te apii, Tera tona tuatua maata ki te metua ko te tao e te titiri i te metua ki runga i te ai, kua akakino aia i te apii. Kua akakite te metua i tetai ma nga tuatua i roto i te tuatua na te Atua, tera taua tuatua ra, kua akakite ia i te Maseli pene V.11-14; kua riri taua Tamaiti ra i te tuatua a te Metua, te aere ra ka ta i te metua, te oro te metua no te tuatua viivii a taua tamaiti ra, Ina ra kia tae ki tetai ra kua rave tetai aronga tamariki i tetai peu tarekareka tera taua peu ra, epinipini taae, kua piri atura taua Tamaiti ra ki roto i taua aronga tamariki ra. kua rave ratau i taua peu ra, kua karanga i reira taua tamaiti ra, ko au te pipini, kua aere atura aia kua pipini, kua oro atura ki roto i tetai are umu, kua pipini, kua kake atura ki runga i tetai paata i roto i taua umu ra. Tera tetai ai maata te ka ra ki roto i taua are ra, e tunukuru, kia kake ra taua Tamaiti ra ki runga i te paata, kua ati atura taua paata ra, kua topa atura aia ki runga i te ai. Kua kaku atura tona vaa kua kapiki atura, "Aue tou e, ka pou au i te ai e." Kua aere maira tetai tangata kua rave iaia mei runga i te ai, ko te amo inu tena o te tamariki akarongo kore i te reo o te metua, ko te akare e akarongo i te reo o te metua. E tika rai te manga tuatua a Solomona, E akara ki te Kokeleta X.8.
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*35. [MS Copy Micro0773 reel 4] Transcribed by Bob O'Brien September 1995.
Being Ridiculed. Tangaroa Goes to Arorangi

E tuatua teia no te aviri anga i te taura o Tangaroa tera tena ingoa ko te ariki Noorangi koia a Tutonga. Tena te tangata i aviri ia ai koia i Renga, ko Tangiioau tetai ona ingoa, ki mua i te marae, i Fairota. Tera te anganga e inu kava, kia kino ra a a Tutonga ei reira a Renga e aviri ei tu akerai taua tangata ra. Kua onioni te punga, ko te aite anga ia i te onioni anga a Tutonga i te mimiti puaka. Ina ra kua kena ia a Tutonga e te kava, kare e ono i taua kava ra. No reira i aviri ei a Renga i taua taura atua ra. Kua aere atura a Tutonga ki te ngutuare. Kua varea e te moe, no te kena kava. Kia moe ra. Kua kapiki maira a Tangaroa, kia Tutonga kia ara, kia itirere ra kare ua e tangata. Kia moe akaou rai kua kapiki akaou maira a Tangaroa, kia Tutonga e tu ki runga ko vea to taua maro ki Arorangi kia Tinomana. Ko te aerenga ia o te Ariki no orangi ki Arorangi. Ko te Inga anga ia i te Nuroaiti. Ko te uriata anga o nga mua vaka ki Arorangi. Kua riro te marama ki Arorangi kua tuikaa atura ki Arorangi nga mua vaka.ma nga Ariki. Te akokoro ra a Arorangi e ta i nga mua vaka, ei reira i te taku rua, ko te rutu angaia i te Paii, tera te tu amu i te paii E tuku ki te ava iti, e tuku ki te ava iti, kia piko, tera te aitenga, "E tuku ki te mate. Ei reira e akarongo ei te metua vaine o to Paii, i te tangi o te Paii te karanga ra i runga i te tangi o te paii. E tuku ki te avaiti, e tuku ki te ava iti. &"

Ko te kapiki anga ia o te metua ki nga to ma, ko te aere anga mai ia e nga tama ko te ui anga mai ia ki te metua vaine, eau to kapiki mai kia matou, "Omai e ko tou kaoke kia tipupu ia." Kua ui maira ratou, e oa ko tipupu ia ai. Tera ta te metua vaine, Naringa e kaoke tangata ka era aku ariki. Kua mamae atura ki i to ratou ngakau. Ko te era anga ia mei tai matamata e tae ua atu ki tai matamata, ko te era anga ia nga mua vaka, ma nga ariki, kare atura i mate. Ko te tu ia Taua tuatua ra.

Tera te ingoa i taua vaine ra ko Taua ariki a Raea, e tamaine no Maovete.

New Year

Te tuatua no te Mataiti ou

Kua rave au o runga i te pure no te Ebedoma. Kua akomata ia te ra toru, i te rave anga i te Sabati. Te pure popongi no te Mataiti ou. Na Makea, te pure popongi, tera tei mua, ko te imene 226; e kia oti te Imene. Kua tatou te tuatua tapu Tei te puka a Isaia Pene ii e kia oti hua pure na James i pure, e kia oti. Kua Imine akaou 321 e kia oti. Kua tatou akaou i te tuatua i te puka rai a Isaia XI e kia oti kua pure aku au rai, na Tepae i pure, e kia oti, kua ako i reira. Tera te kopapa tuatua tei te puka a Isaia XI.9; e kia oti te ako anga, kua akomaroiroi te au tangata i akino ia. Tera to ratou au ingoa ko Pini, ko Akaearua, ko Mikaela ko Favia ko Timoteo, e ko Matana, e kia oti te aronga akomaroiroi kua pure i reira e aere atura ki te kainga. Ko te tupu ia i taua popongi ra e ra mataora e te rekareka no te aronga akarongo i te kite anga i te Mataiti ou, ko ratou i kite i te ra mua o te Mataiti ou. Kua paii te piu, ei eao te manave. Naoi ko kiti ei i nga motu e a, no te Tamaiti ua o te Atua. &

Te pure no te Sabati avatea. Na Adoni i rave. Tei tei mua e imine 54 e kia oti te pure, e kia oti te pure, kua tatou i te Sal 23. Kua imine akaou 230. Kua tatou aka ou i te tuatua i te Isaia 35 e kia oti. Kua pure akaou i reira e kia oti kua imine 249. Kua ako i reira. Tei roto i te Isaia te kopapa tuatua te pure 60.22: e kia oti te aka anga. Kua akamaroiroi i reira, ko Anauoro ko Tu mataiapo, ko Lutolo ko Tutara. Kua imine akaou e kia oti kua akamaroiroi akaou, ko Aaronu, ko Ko, ko Tita e ko Tuakana. Kua pure i reira na Peniaza i pure, ko te aka oti nga ia.

E Sabati mataora no te mataiti au, e tika rai ta te tuatua tapu i akakite mai; " E ao tao, to kotou mata, ko kotou kite" & "E apinga mataora te mataiti ou na te aronga akarongo ko ratou i kite, e apinga noongata ma te aronga kino."

Death by Lightning

E tuatua teia no tetai mapu o Mauke kua mate i te uira, 1876. I te Marama Iunu 21, ko te ra ia i mate ei taua tangata ra. Tera te angaanga a taua enua ra, i toto vaka, te toto nei ki te aire, kua aru katoa au, ki taua angaanga ra kua kite mata tikai au i te mate nga o taua tangata ra, tera ta matou angaanga i taua ra ra e toto i te rakou tera te angaanga a taua tangata ra e vero aere i te rongo ki raro i te vaka kua vaitata i te tai ki te aire kua akaanga te tangata i te toto i te vaka,e kia anga te roi, kua tu te tangata kua toto i te vaka, kua tu akera taua mapu ra, kua rave i tana rango kua tauru ki raro i te vaka, kia tauru ra, i te rango i raro i te vaka, kia oki ra kia tu ki runga, ko tena mote ake rai ia, kua tumutetenga pu ua te tangata i te mate o taua mapu ra, kua akaruke te tangata i te toto i te vaka, kua aere tetai pae i te tangata ki te tipu i te pia kua aere tetai pae ki te apai i te tangata mate, kua riro atura ei ra tumutetenga no taua enua ra e tiku rai te manga tuatua a tetai tangata atu Solomo e 73 18-19 "Kua tuku ti ko ia ratou e koe ki te ngai patika; kua titiri takiri ia ratou e koe e kia mate ra va atu. Penepeneta ia to ratou mate ei i pou takiri roa atu ei ratou i te mataku maata ra."

Ko te tu ia o te matenga o taua mapu ra tena tetai manga tuatua taito, kua kite tikai aia i te mata niania, tera te aitenga i tei reira manga tuatua, kua kite tikai aia i te ngai mate tu ke. E i toa tikai, na ai te ara, kare i akakite ia te ngai o te ora e te ngai o te mate.

Landslips

E tuatua teia no tetai oro i uta i tetai kainga, ko ia o Tepai;

Kua aere atura matou ma te orometua koia a Adoni ma e toko rua tae ake ma pu. e matakitaki kia kite i ta te Atua ravenga tu ke, " E tika rai te manga tuatua a te tai tangata koia a Itiao. Tera tana tuatua "E katakatatini tei te moana i na Itiaio ei. Kua maara ia ku te tuatua i akakite ia i roto i te Sal o David i te Sal 104.24. No te tuke anga o ta te Atua angaanga. E angaangaTumatatini tana kare e rauka kia rave ia e te tangata, no te mea e rima Atua te rave, no te mea e tavi ni anake te au mea katoa tana i anga nona. Mei tei akakite ia rai i roto i te Salam 119.91; "Taau i akono ra, te vai ua nei vai ia e tae rava ake nei ki teianei ra; e tavini anake te au mea i anga ia ra no au"

Ko to tatou kite ia e, kua riro te au mea kotoa ei tavini nona, ei rave i tana angaanga, Aue te tu ke o ta te Atua angaanga tei kare e rauka i te tangata kia kimi e. Kua aere atu ra matou e akara i taua oro ra, kua umere orai toku ngakau i ta te Atua angaanga taka kei, kua akaro to matou mata i te au rakau i te ngaro anga i te one ma te taka, kua matakitaki aere matou. I reira matou e aite ei te roa o tau a oro ra. Tera te roa 125. Kua tae pua 10 i te atea. Tera te tuatua neneva a te aronga taito, e ariki ka mate, me kore ia e Mataiapo ka mate, aue toue; te tu poiri o te Etine e. E tika ta te Imene i akakite mai "E Atua kino to ratou. Poiri to ratou ngakau. Te mea e mate ei" Ko te tuatua ia i te ati i te tatai no taua oro ra. E akara matariki koe tama ko te tareva ke aea. E tuatua teia no nga oro i Ngatangiia e rua. Kua aere atura matou ma te Orometua ko ia a Maretu, e akara i te oro mua ko ia Araeva, kua ai te rai mei te oro i uta i Tepai i te ngaro anga i te au rakau ma te kai katoa i te one. Kua tu ke ta te Atua angaanga i teia tuatau. Kua akamaara atura au i ta te Atua ravenga taka ke i i teia Mataiti nei,

Kua akamaara atura au ki te au angaanga a te tangata i te rave ngata e toru ra e te a oti ra, ei reira e ati ei. Ko to te Atua ra e roa te kamo anga mata. Kua maara atura au ki te tuatua ta te Atua i akakite kia Iobu, na rotoi te puaioio. Te au tuatua tu ke tei akakite ia i roto i taua pene 38 ta te Atua au ravenga tu ke. Tera te ingoa i taua kainga ra ko Te araeva, kua aite matou i te roa i taua oro ra E 70, e te Atea 13. No taua oro ra. Kua akaruke matou i tei reira oro kua aere atura matou ki tetai oro ke.

Tera te ingoa i te kainga i taua oro ra, ko Puouou, kua akara matou i taua oro ra, e oro maata, kua umere atura matou i taua potonga enua ra, kua ngaro i te tame? e te one. Kua tere mai ra tetai pae i taua kotinga enua ra no rungao ko te au kai i raro ake kua ngaro to kini i te one, ko tei tere maira na runga kare i kino te kai ma te au rakau katoa, kare i kino te tupu rai te au rakau, e 7 nu, te Ii te anani e te vavai ma te Meika e tera kai i tera kai Kua aiti atura matou i te roa o taua oro ra. 100 te roa. Kua aite katou i te atea 33. Kua akamaara au i te tuatua i akakite ia mai e Asopha i roto i te Sal 77,14-20; Na au e akara meitaki, kua maara katou iaku tei akakite ia i roto i te puka a Iobu i te pene e 37, 1-13; e akara tika koe ko te tareva ke aea, i ingaro au, kia akataka. tika koe i te tu i taua au tuatua ra. E angaanga tu ke e tama ki a akura ia taua oro ra ko tei raro ake au rakau ma te kai kua ngaro ia i te one, ko tei runga, au rakau ma te kai te tupu ra ia, kare ua i mate kore oki inga ko te vairanga rai kare i kino. E tau ia tatou kia akamaara i te aroa o te Atua ma tonu takinga meitaki; ma tona akaperepere maata ia tatou. Naringa te Atua aite ki te tuatau ia Noa, kua ngaro takere tatou, e tau ia tatou kia rekareka, ma te akameitaki i te Atua ko tatou i akaora ia, kare tatau i kite i te rima anu o te mete. Ko te tu ia i aua nga oro ra. Tera tetai mea Amu no tetai vaine.

E tu ki runga e te ariki akamoe au tamate ia te ai, auraka e tuku kia ka, ka kika tapu mati, ka ki ka piake a Satani e. Narenga oki e apinga mou te mate ka ponu? te mata iaoku ka vi te puaka ko Salane e.

New Zealand Greeting

E tua tua tupuna tua no Nu Zelani e tuatua kapiki no te aere nga papanunui, Tera te Ingoa taito i te enua i to ratou tuatua. Ko au te Aroa, kare i taka meitaki tetai ingoa o taua enua ra. No te Papaa o Nuv Zelani. Tera taua tutua kapiki no ratou no te aerenga tae. "Aere mai! Aere mai! Aere mai ra, e kui e kui e, ki te ne kainga kino, kia kite i nga pai. kia kite i nga kino, i te nei kainga tupuna Ko au te aroa. E tuatua akatinitini na ratou no te aerenga Manuuri, kia kake ki uta i te enua, no te mea kua kite i te mata o te tangata ke.

A Man Kills His Wife

E tutua teia no tetai tangata tera to no ingoa ko Teimuri. Kua to aia i tana vaine. Tera ta raua angaanga e koi kutu, te koi ra taua tangata ra i te kutu o te vaine, kua tuatua atura taua tangata ra ki te vaine, kua kaki ia au e ake ki to tumu kaki, Tera te tuatua a te vaine, Tei ai te tuatua e taku oa tei akoe iea. Ei reira taua tangata ra, e tiki ei i te vaie, kua tau atura i te umu, e kia ko te umu kua tiki atura i te ariki e kia rauka mai kua aere atura aio kua akanonoa i te vaine, e kia mata, kua apai atura ki te pae umu, kua kotikoti atura e kia ati kua vaie atura ki te ariki kua tao atura ki raro i te umu.

E kia maoa kua uke atura i te umu kua tari ki te pae, kua kai atura. Ma te maara kare, i roto i tena ngakau, i teina vaine, E ngari ake te puaka e mako. Ko te tu teia tangata i te manava kino. E tika rai te tuatua o Takitupa, "E ure puaka i no Takitupa ai." aue, te tu tangi kore o teia tangata i tonu vaine e. E tika rai te tuatua ta Iesu i akakite mai. "Ko te Diabolo to kotou metua i akatika ai kotou i te anoano o to kotou metua ra e ta tangata aia mei taito mo i rai. Ioane VIII 44; aue te tangi i teia vaine i tona mate.

End of Disobedience

E tuatua no Auatoa Ko tei maro i te aere ki te tamaki kua tapu te metua i taua tama ra, auraka e aere ki te tamaki, kare i akarongo mai te Tama i te tuatua a te Metua ko te aerenga ia o te Tama ki te tamaki, kua mate atura aia ki te tamaki no te maro. Tera te akatara no taua tangata ra.

1 Kia runga kia Ruki, noo te kope, ko te uneune ko te vai rori, ko te tangata ki kino e vaio i Rearea, ko te papa tangi o Keu te kite, i te maka na mua i te ara, tu ai ki runga ki o ari, kua pai anga tai te mapu aruaru kai ki Tikiaki, e koke te tao ki Rutoki ki te riri o Ko, no au te pingareka e taaku nei Tama, ka maara koe ki to metua kua ruaine ra e, oo, kua inaina ina.

Tera te pee.

Ki runga Kiikii, ko Apai mataiapo ko tera toa ia, kaore i arua, oro atu ki Tupapa, ko Kamoe mataiapo ko tera toa ia, kaore i arua, oro atu ki runga ki Avana, ko te Tepou mataiapo, ko tera toa ia kaore i arua, oro atu ki Muri ki Tepuna, ko Karavai ma Taureka, ko tera toa ia, kaore i arua, te tupu akenei te toa tamaiti ko Maui mataiapo tukipangoa mai nei amuri ki to aku kainga, i ara ki tapu tama ki te akatoatoa, ki te maro tamaki, ki te ririoka, no au te pingareka e taaku nei tama, ko maara koe ki to metu, kua ruaine ra e oo kua inaina ina.

Tera te ua i taua akatara ra.

1 E kuveri?

Hutchin seems to use a half complete ? to signal the end of a verse when he's transcribing lyrics

 ana e akarekireki ra te ko nga te tamaki a ngati Tangiia, e uki kino e, e uki ati roa, akaruke ia Aua, e ioo te rau kuru no Nito ma Mau ku tonga, ei puaka te roto e. Tei Tikioki kua ati atu e. 2 E rauti ia rue nei. ka vaio nei to te metua inangaro aki e aua toa ki engo te tama i to inangaro e. Kiritia ra rue ua e kai tamaki e. Tera tetai manga amu no te vaine o Potuarau - -ko te tua ia e tapu tane ia koe ka mate nei me tupu te kino ki te tapere, ka kimi te tika ki ai, ko koe nui e taku tane te maru i maru ei nga tapere e. = Ko mau ei toku maki, ko tupu taku raura ko tupu taku maikuku, ei kinikini paparinga o te Mataiapo uru urunga o Kauare e.

This last song may have little to do with the disobedience theme.
Two Sons Become Fishes

E tuatua no nga Tama ika a Tamariki

Tera to raua ingoa tangata, Ko Teakeaaraititini, ko Temauri -te -va-nanga, Tera te tuatua e turanga i mua i te Marae tera te ingoa i te Marae, ko Paengataua. Tera te tuatua a te metua vaine ki nga tamariki te ao ua ana korua, eao to kerua anga, te kararanga maira raua, ko aire maua mea kiriau ei ao manu na maua, kua tuatua maira te metua vaine, akarukeu? te na, aere ki tetai kiriau ei ta maka no korua, kua vave ua te turanga apopo, kore ua e mata ika ki mua i te Marae, ko te aerenga ia i nga tamariki ki te aati i te kiriau ei tamaka e kia vauka ko te aere anga mai ia ki te ta i te tamaki e kia oti, kua moe atura i taua po ra, e kia ao, ko te aerenga ia, e tae atura ki taatai. kua ri i nga tamaka, kua rave atura i nga tui, kua eke atura ki roto i te tai kua ruku atura i te ava i vavaroa, kua opu aere i te ika e kua tui aere atura ki te tui e kia rauka, kua oki atura ki uta, kua rauka te ika ko te apai anga ia ki muu i te Marae koia o Paengataua, ko te rave anga ia i te pure kia oti, ko te oki anga ia ki te kainga, ki te parokiroki anga ia ki nga matua, ei kumi korua, ko oki maua ki roto i te tai, kua topa atura nga matua ia raua kua tuatua maira raua kare? maua e noo, ko te aue anga ia o nga matua ki nga tamariki. Tera to raua ingoa ika ko Au tetai ko Roro tetai, aere atura ei ika ko te ngaro anga ia kare atura i kitea akaou ia mai, Tera to raua pee: &

1 E ko utu ei Paengataua ia Te atua aratini te mataiapo ko te Mauritevananga e Tamariki e, ko poroaki marie e. x Tuku ana kia oro e, ko tu ka oki oki e maara ake ana te metua ki nga tama, e poroaki marie e; 2 Io te Atuaara ra i te tini e, ara i te tini te rue ia te Mauri te vananga, e vaio mai o te Atua araitetini ei taeake tutupu, ei paeanga ki ruamau, ei tokoru no Akanoi, ko poroaki marie e. = Tuku ana kia oro ei, ko tuka okioki e maara, ake ana o Rirei ki nga tama ko poroaki marie e. 3 Ko orooro atu i te ara e, te ara ki Turoa e, ki te ngari o te metua vaine, kia koe ana e Rirei, e nui ei kia Karopa ra ko poroaki marie e. = Tuku ana kia ora e, ka tuka akiaki e maara ake ana o Rirei ki nga tama ko poroaki marie e. = Tuku ana ki oro e ko Rirei.

Tera tetai mea Amu. Na tetai vaine

1 Ko tai tua ia Inapoiri i te tera au me uru ki uta te enua, tena te tiakii te ava e tu ei na ki tai pae, auraka e mataku ki nga rimarima ma te vaa tangata e tutuki patoa mai, tei te rangi te maeva tini atu ia koe. tei te Atua te ora ma te mate i tena, nana koe e kapiki mai, oro kia vave, pokara ia mai te tangata kia inga kia aropapa e. 2 E rivi ia te ora o te Tiemu ei reira i kake ei kare i kitenga? i takauri tatipoki ei o mata ki raro i te apapa taua aruru tai ra e mea aroa e, ka eva o Mere e mataiti ruaine te eva o Mere e.
Tangaroa Losing His Daughters

E tuatua teia no te anau tamaine a Tangaroa ka aere ratou ka turoto i te ariki io Teuatai i Avaiki. Kua aere maira tetai tangata ko Uoro. Kua iu atura kia Tangaroa,"Eaa tena?" Kua tuatua maira o Tangaroa,"E memoo e no nga tamaine aku, ka aere ka turoto i te ariki ia Teuatai. Tera tunu tuatua o Uero,"E mea apinga taku i kite ana au, te paua ra te itu i vaingaruerue, e Aropo kino teia e Marangi, ka ara te mate o te papaka." Tera to Tangaroa tuatua, "E papaka aa, e papaka ki naki mai na aku tamaine." Te karanga ra a Uero, e tuatua ua anga oki, kua uke te turanga i reira, ko te aerenga ia o te anau tamaine a Tangaroa ki te tere. Kare i roa atu te aerenga, kua riro mai te rongo. E kua mate to anau tamaine e Tangaroa, ko te aerenga ia o Tangaroa ki te kimi ko te aravei anga ia Temokoroaita ko te opu anga ia i taua ika ra. Kua apai atura a Tangaroa i taua ika ra ki runga i te ua kua akara maira te Atua tini o te rangi. Ko mate taua ika ra, kua kapiki maira to iku. Ko te rapa anga ia Tangaroa. Kua ora atura taua ika ra. Kua riri atura o Tangaroa, ko te vaii anga i te papa, e aere atura o Tangaroa ki Raronuku ki o te Tupa. Kua noo atura ki reira i te kimi nga tamaine. Ko te akaevaeva anga ia o Tangaroa ki nga tamaine. Kua noo aia ki reira kua kimi atura te Atua tini o te rangi ia Tangaroa. Kua tapara tetai pae i te mata o te Atua tini o te rangi i te akaevaeva ia Tangaroa. Kua ngaro, kare ua i kitea, kia kete ra te Tupa e. Kua akaevaeva te au Atua o te rangi ia Tangaroa, ko te oro anga ia i nga nuku, koia o Raronuku e Rarotea, ko moe te angai, ko aere tatou. Ka kave i te ariki ia Tangaroa ki te ao, ko te aerenga mai ia o te Tupa ma nga nuku i te omai ia Tangaroa ki runga i te vaarua, ko te noo ua anga ia o Tangaroa. Ko te oki anga o te Tupa ki raro i tena enua. Kua noo ua o Tangaroa ma te tuatua kore, ko te akamaora anga ia o Tangaroa, ko oki ko ui ki te tupa i te tuatua.

Ei reira o Tangaroa e rave ei i te rara pero ei io ei i te Tupa kia oki mai te Tupa. Kua oki maira te Tupa, kua ui maira kia Tangaroa,"Eaa to tiki iaku?" Kua tuatua maira a Tangaroa ki te Tupa. "Kua akaruke ia au e te tangata kere, ei reira te Tupa e karanga ai kia Tangaroa maea te toka e moea? te rakau kia anau mai tetai tangata noou. Kua moea atura e te toka, kua anau maira i te toke e te kararu. Kua moe atura i te rakau, kua anau i tana, ko te unga e te karaii, ko te oki anga ia o te tupa."

Tera tetai manga amu na tetai vaine Pai avai aura I aku nei mata, e eva ua io nei ki raro I te tumu o te ara I na ma, e matara anga teia ia taua e Mite inangaro te oki nga ki te enua e taku tane ka tuku te rima ki te mou mata e.

Tera tetai mea amu na Parira o

E aere rai taku tane, me kua rauka ia koe te irinaki anga kiaiatopu piri to ngakau ei to atu, ka rakei ia a koe i te aku i reira i te ao reka e.

Te Akatura No Pari Song

E Pari e, e karanga tei Akaiti, Naai na Punuaariki no Maea, Naai? na Tekura tuao, na Tekura rere i to aroa. Naai no Puapuaki no Makonuroa, Naai na Nu rara ki tonga na Nu o vava ki Tokerau, Naai no Tuitita. E Tuitita e, kua keokeo, i keokeo mai ana koe ke ai, i keokeo atu ana au ki a koe, ko ta? teina kua mate i te unuuno rakau o te toa, ko te nui ia Pari ko te rai i akaiti, ko ea oki raua, ia maua te nio ki uta kare rava i Tupakararau, ko te Urua ko mei te roa, ko ea oki raua, ia maua te nio ki tai, kare roa i Tupakararau. Tena koe e taku teina, teia au, Te puku nga i te etu ao, te to enuenu anga i te rau maika, te rapa anga i taku tokotoko taku turanga ki mataroa, akotai ei kua tu ki Kuporu tiria atu ki raro, uke ake te umu o taku teina e. &

Man Killed for Stealing a Pig

E tuatua no tetai tangata Tikioki kua keia i te puaka, no ko mai no Titama e ngati Pee. Tera te ingoa i taua tangata ko Kurakura, i aru mai i te tuaine ia Tetau kua noo taua tangata ra ki Tikioki. Kua keia atura i te puaka e kua tao atura e kia maoa. Kua tua atura ta te vaine pae, e tana pae, kare te vaine i kite e, e puaka keia, tu akerai te vaine. Kua tua i tana pae na te taeake. Kua apai atura i te tai ua no Tamakeu. Kare te vaine i kite e, ko te puaka Tamakeu, kua kite ra o Tamakeu ko tona puaka. Kua akakere aia i te mate no taua tangata ra, ko te rave anga ia i te rakau. Kua tonu atura ki vao, aere atura ki te ngatuaine o taua tangata keia ra. Kua kapiki atura i vao ki te vaine, e tu tei ea to tane. Kua tuatua maira te vaine teia rai tei te moe,"Kua akarongo atura taua tangata ra te ataata reo." Kua karanga atura o Tamakeu akaara ia ra. Ei reira te pee o te tane e tou ei,

1 Akaara ia ra e te vaine ra e Uriange ara ake ana e taku oa e tangata teia i vao. Kua reo ui mate roa kia koe no e. = Eaa au e taku oa, kua tangi taeake ia atu na e koe taku manga,e tini katoa e mano te kai, okotai ko mate nei, kua uri te moe manu o taku tanu e. 2 E Maui e, e Terei e, i te Tama keu, e inu tangata tu te po, e inu kainga i te ao, kua mai e, tra orai nga tunga kino takino pure i to enua. E Maui Atua e te Terei e, ko te raukuru katakata,ko tu mana uneune e tiori kainga e, = Tiori atu tiori mai, tiori kitai nga ia te Ariki pee ra i mate ei ra, i anu ei ra, ko rire u, &

Below the above is another song.

E tuatua no tetai tere I te noo anga ki Rarotonga nei tera te tapere I noo ei ko Tikioki, ko Tematapu te Ariki.

Tera te pee, Nooai atu e ngaki e ko te ange roaq ki tau e, kaore e tu e.

= Tu e,rue nei kuu iu te ranga ki te ipo e, kua roiroi te ngara ki taku enua ra tu e. 2 Ngaki I ngaki ra to puka e, e toru ana, ko te enua tapu o nga ariki ra, e enua oki no Tikioki auau kia ra, e enua oki no Tikioki auau kia ra momoti au e tu e.

E tuatua teia no te Tama a Eitama, kua karanga iu e, tamaiti mate, kua ei aere aia I taua tamaiti ra te aiti anga I taua ingoa ra, ko Eitama. Tera te pee no taua tamaiti ra.

1 Ko pupuokia ki te rangi e aka marua nga tini ki Kaa ko uo I ake e. = Rarere ua te mauri ma tu toro oi au e, ka tupu ai e, tei pua amaro akaina e ata taaku nei kua kitea e. 2 Ko pupuokia ki te rangi e, ka umere te tini o Tangiia ka noo ki tai o Rongovei, rirerire, ko te a te mea e va maira ko te Tarea na Eitama, ka inga ka te kotoko takato ana koia oki ana ko te uru rakau au ai ia ake e. = Ra rere ua te mauri ma tei toro oi au e, ka tupu ooi e, tei pua amaro a ka ena, e ata taaku nei kua kitea e. Ra rer ua te mauri e ka rire ie e,.
Tera Te Ua I Taua Pee Ra (Song) 1 Kua topa ua te topa pu e. = Ra rere ua te mauri ma tei toro oi au e ka tupu ai e, tei pua amaro akaena e ata taaku nei kua kitea e. 2 I topa, i topa ra ki tai i aruru e, ki tai aruru mai ana, ki toona tapa ranga kua aka te kepa e, no Rongovei e, tiritiri ra te pua e. & = Ra rere ua te mauri ma tei toro oi au e, ka tupu ai ie, te pua amaro akaena e ata taaku nei kua kitea e. 3 Ko kakekaki atu ra ki uta e, ei uta e angaanga oki, tena paa tei ko ao tei pua arataa koe e te neke apaipai au ai ake e, = Ra rere ue te mauri ma tei toro oi au e ko tupu ai e, te tei pua amaro akaena e ata taaku nei kua kitea e. 4 E ko eke eke atu ra ki tai e, ei Ii ava oki ia KiiKii ia Tapae, ko taku tapere ko Tepuna toa te neke apaipai au ai ake e, = Ra rere ua te mauri ma tei toro oi au e, ko tupu ai e, tei pua amaro akaena e ata taaku nei kua kitea e. 5 Rave naunau e,.i tona maka rave naunau i tana maka, aka uta io ki tena io ua aka eta atu ki Rongovei, ko te punupunu to ngata, e tangata noa ko ia e, ka tirau a ki te niinii ma te mapere ma te poaki ma tena riri ake e. kua i ti rere kua pakukino i te pao i te rau e vaio nei a te Pua kia akataa me Kotaa ra Ngarurotu e te ipo e kua iti ora te tamaki e. = Ra rere ua te mauri ma tei toro oi au e, ka tupu ai e te pua amoro akaena e ata taaku nei kua kitea e. Ra rere ua te mauri e, karireie.
No Mitiaro - Woman Killed for Baking Rauara

E tuatua no tetai vaine i aere ki te tiki rauara, kua kitea paa e te tangata kainga, kua taia taua vaine ra. Kia kite ra te metua kua taia ko te aue anga ia o te metua. No reira te metua i tou ei i te pee. Tera te pee.

1 Ko te tuoro i muri e, ko te tuakana ko Tui ake e. = E tui koe naea e, e kanga no Maine e ngakau tamariki e vaevae parera ra tui ake e. 2 Tu tuoro ana i muri e, ko te toma Metua ko te Atua pou ana ko te tama ru kura, ko te tua koia ia Taiteariki ei ara ki Mangarei tui ake e. = E tui koe naea e, e kanga no Maine e ngakau tamariki e vaevae parera ra tui ake e. 3 Tatapapa te ara e, ko te ara ki Mangarei ko to? ana tupuna, ko te Kaipamata ko te tua koia ia Taiteariki e, ei ara ki Mangarei tui ake e. = E tui koe naea e, e kanga no Maine e ngakau tamariki e vaevae parera ra tui ake e. 4 Ko teia teia te kakau e, ko te kiri o to tupuna, ko te kiri o Tapureu e, ei puroku atu ki Mangarei tui ake e. = E tui koe naea e, e kanga no Maine e ngakau tamariki e vaevae parera ra tui ake e. 5 Teia teia ra ma to oa e, ko te aungarangi ei aa ake no Maine i ra e, ko te uru anga kakara e tui ake e. = E tui koe naea e, e kanga no Maine e ngakau tamariki e vaevae parera ra tui ake e.
E Pu Teia No Ngata (Ngata Going to the Sky)

Kua akaruke a Ngata i te vaine, tera te ingoa i taua vaine ra ko Ngaro-ariki tera te mea i akaruke ei a Ngata no te kanga, kua rauka mai mei nga tane, tera te riro anga mua ko te riro ia Tane vakakare, kua apai na e taua tangata ra ki tena enua. Tera tena enua ko Itiraro, kua akamate a Ngata ki taua vaine ra, kua kimi atura aia e kua kitea, kua rauka mai i tera aerenga, kua riro mai ki te ngutuare. E muringaio kua riro aka au. Tera ta raua angaanga e pa vai tera te vai, e vai koro tutu, e kia oti taua vai ra i te pu, kua tupu te tau maro ia raua i reira, tera to raua maro. E inangaro te vaine na te tane e paii te vai, kare te tane i akatika e inangaro te tane no te vaine e paii te vai kare te vaine e keu, te ra te tuatua a te vaine, kare au e ano kare i kitea te akatu mai na ta tetai Atarau, kua maro rai a Ngata, kare i akatika ki ta te vaine, ko te rere anga ia o te vaine ki raro i te vai, ko te ngaro anga ia i kare kitea aka ou ia mai, ko te riro anga ia ia Tiaka ma Koura, ki Avaiki, ko te kimi anga ia a Ngata i te vaine kare rava i kitea, ko te oki anga ia ki te ngutuare, ko te akamate anga ia ki te vaine. Na nga atua i te rangi i akakite mai kia Ngata, tei Avaiki kua riro ia Tiaka ma Koura, ko te aerenga ia o Ngata ki Avaiki, ki te tiki e kua riro mai ko te noo anga ia ki te ngutuare, ko te tu rai e taua vaine ra i te kanga, kua manamanata aia i te kanga a te vaine ko te akaruke anga ia te vaine, ko te oro anga ia ki te rangi ko te aru aere anga ia o te vaine i te tane kare te tane i oki mai, ko te kapiki anga a te vaine ki te toka ma te au rakau, ei tapu i tona tane, kare ratou i tapu, No reira taua vaine ra i tou ei i te pee?, Tera taua pee ra, e pee tangi nana ki tena tane ki Ngata.

Tera te pee tana i tou, kite tane ko ngaro atu ei.

1 Iai te marama nei, kua ariki koe i te ao roa e = Iai te marama ra ki e tena ai au e, kua kino akenei a Ngata ariki kua mara ia ra au ra i te aninga e. 2 Iai te marama nei oro atu i te ara e, te io o te ara e, ko te toka e tu mai nei ko taku tane ariki maara ia e. = Iai te marama ki e tena ai au e kua kino akenei a Ngata ariki kua mara ia ra au ra te aninga. 3 Iai te marama nei oro atu i te ara e ko te io o te ara ko te toa tu mai nei ko taku tane ariki maara ia e. = Iai te marama ki e tena ai e au e, kua kino akenei a Ngata ariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 4 Iai te marama nei oro atu i te ara e ko te io o te ara e, ko te miro e tu mai nei ko taku tane ariki maara ia e = Iai te marama ki e tena ai e au e, kua kino akenei a Ngata ariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 5 Iai te marama nei oro atu i te ara te io te ara e, ko te uru e tu mai nei ko taku tane ariki maara ia e. = Iai te marama ki e toro? ai au e kua kino akenei ei a Ngata ariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 6 Iai te marama nei oro atu i te ara e, te io o te ara e, ko te Koka e tu mai nei ko taku tane ariki maara ia e. = Iai te marama ki e toro? ai e au e, kua kino akenei ei a Ngata ariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. 7 Iai te marama nei oro atu i te ara e te io o te ara e, ko te aoa, e tu mai nei ko taku tane ariki maara ia e. = Iai te marama ki e toro au e, kino akenei ei a Ngata ariki kua mara ia ra ko au ra i te aninga e. = Iai te maramara nei, ka turu o Rupe ua maine e &

Tera teai manga amu no tetai vaine. Kapiki ia e taku ariki te tangata tini i varenga ki te tamuka e, e teita ua ia no raro nei, kapiki nui koe ki te vaine tini varenga ki te pa oro e.

Tera Rai Tetai Pee O Ngata No Te Vaine Koia Ngaro Ariki E (Song of Ngata) 1 Kua ati ia ravenga e tama e, = E kura i te taketake e mii ki taku roto, ko te aninga tane o te purotu ko au anake tei Itikau nei e tama. 2 E kura i te taketake e, tei runga tai purotu e, poiti reirei e i karanga mai ana a Ngaro ariki e tama, rere taua ki vairoto ariki poruturutu ai e tama. = E kura i te taketake e, e mii ki taku roto ko te aninga tane o te puroto ko au anake tei Itikau nei e tama. 3 E kura i te taketake e kua taka te po ia koe, kaore i toka ivaku, e putaura kai rakau tei roto io e to manava, te kura mou ki to Atua kua matoatoa ia tama e. = E kura i te taketake e e mii ki taku roto to ko te aninga tane o te purotu ko au anake tei Itikau nei e tama e. 4 E kura i te taketake e, e metua ko Apakura e, e tangi ki nga tama e te uru e rire, ko Turanga taua oki, ki te atu rapare iri e, e kore tama e patiu mai ki te tapaeru anakenake ki te turoto vaine ki Itiraro e, na Ngata roa purotu e tama e, &
E Pee Teia No Tetai Vaine Kua Akarukea E Te Tane E (No Mauke)

Song- Woman deserted by husband Tera taua pee ra

1 Kua turere te Teina ko tei Ikurua ko te maara e, = Kia rau te maara orororo te tai kua aroa ai au e, ko tooku teina ko te maara e. 2 Orooro mai e noo, oro mai e noo, kaore i ngere, teia to tane e, ko te ariki aka e te rangi ko noonoo ei korua e, tei runga Rakuipo ko te maara e. = Kia rau te maara orooro te tai kua aroa ai au e, tei runga rakuipo ko te maara e. 3 Orooro mai e noo, oro mai e noo, teia to tane e ko te Ina o te tupuna ka moemoe ei korua e, te runga Raumati ko te maara e. = Kia rau te maara orooro te tai kua aroa ai au e tei runga rakuipo ko te maara e. 4 Orororo mai e noo, oro mai e noo kaore koe i ngere, teia to tane, ko te ariki mataiapo, ka momae ei korua e, tei Tangatiti ko te maara e. = Kia rau te maara orooro te tai kua aroa ai au e, ko taku teina ko te maara e. 5 Orooro mai e noo, oro mai e noo, kaore koe i ngere teia to tane e, ko Tangaroa upokovaru, ka momae ei korua ko te uru ma te raki ko te maara. = Kia rau te maara orooro te tai kua aroa ai au ko taku teina ko te maara e. 6 Orooro mai e noo, oro mai e noo, kaore koe i ngere teia to tane e, ko te Rito o Tangiia ka momae ei korua tei Kuraakatiu ko te maara e. = Kia rau te maara orooro te tai kua aroa ai au e, tei runga rakuipo ko te maara e. 7 Orooro mai e noo, oro mai e noo kaore koe i ngere teia to tane ko te Ina paepae o manuae ka momae ei korua e, tei Tauitiki ko te maara e. = Kia rau te maara orooro te tai kua aroa ai au ko taku teina ko te maara e &
E tuatua no tetai tere i te noo anga ki Rarotonga nei

E tuatua no tetai tere i te noo anga ki Rarotonga nei tera te tapere i noo ei ko Tikioki, ko Tematapu te ariki Tera te pee, Na ai atu e ngaki e ko te ange roa ki tau e, kaore e tu e.

= Tu e, rue nei kua iu te ranga ki te ipo e,kua roiroi te ngara ki taku enua ra tu e,

2 Ngaki i ngaki ra to puka e, e teru ana, ko te enua tapu o nga ariki ra, e enua oki no Tikioki auau kia ra momoti au e tu e.

E tuatua teia no te Tama o Eitama

E tuatua teia no te Tama o Eitama, kua karanga ia e, tamaiti, mate, kua ei aere aia i taua tamaiti ra ki runga i tona kaki, no rei ra te aite anga i taua ingoa ra, ko Eitama Tera te pee no taua tamaiti ra.

1 Ko pupuokia ki te rangi akamarua nga tini hi Kua ko no i ake e. = Ra rere ua te mauri ma tu toro oi au e, ko tupu ai e, tei pua amaro akaina e ata taakie nei kua kitea e. 2 Ko pupuokia ki te rangi e, ko umere te tini o Tangiia ko noo ki tai o Rongovei rirerire, ko te a te mea e va maira ko te Tanea no Eitama, ko ingoa ka takoto ko takoto ana poia oki ana ko te uru rakau au ai ia ake e. = Ra rere ua te mauri ma tei toro ai au e, ko tupu ooi e, tei pua amaro a kaena, e ata taaku nei kua kite e. Ra rere ua te mauri e ko rire ie e.
Tera tetai mea amu no Parira vaine

E aere vai taku tane, me kua rauka ia koe te irinaki anga ki aia tapu piri to ngakue ei toa atu, ko rakei ia o koe, ko kite koe i te aku i reira i te ao rekei e

Tera tetai manga amu no tetai vaine

Pai avai aura i aku rei mata, e eva ua io nei ki raro i te tumu ote ara i no ma, e matara anga teia ia taua e Mi te inangaro te oki nga ki te enua e to ku tane ko tuku te rima ki te mou mata e
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*35 [MsCopy Micro 0773 reel 04 (folders 35-44)] Transcribed by Bob O'Brien in February 1996.
An Outcast

Te tuatua ia Paenui, tangata akateitei, i tona pu. Kua tuarua ia e tena pu i noo ei. Kua aru atura a ngati Tangiia i taua tangata e ta,"Koia Paenui, kua aere atura taua tangata ra, e kua tae ki Nukupure. Kua mou i a Tekare." Kua karanga atura a Tamarua i reira tukuna kia aere,"Auraka e tapu ia e manga tena na taku nio." Kua akaruke atura a Paenui ia Tekare,"E kua aere atura ki Areiti kua mou ia Mirangi kua kapiki atura a Tamarua." Tuku na kia aere e manga tena naku, ko te aerenga tena o Paenui, mu te arurai o Ngati Tangiia, e tae atura ki Rutaki. Kua oro atura ki tai i te ope i te ava. Kua tu ki reira, kua aere atura Tui ki tai i te tauturu ia Paenui. Ko te akara anga ia o Paenui ki uta. Kua kapiki maira o Tamarua i te uta i te one. Ka rere ki te rangi eaa tuau e akara mai na ka pou koe ia ku. Ko te ravenga ia a Paenui i te maka ko te aao anga ia te toka ki roto i te maka. Ko te maka anga ia kia Tamarua, kua pu atura te toka ki roto i te ru rae o Tamarua mate atura. Kua aere mai ra tetui Tamarua kua kapiki mai eaa taau i akara mai na ka pou koe iaku. Kua akara atura o Paenui i te vaitata anga mai kua ko atura o Paenui ia Tamarua kua tu e mama. Kua mate atura kua uri atura o ngati Tangiia ki te are. Kua apai atura o Paenui raua ko Tui i nga kopapa, o nga Tamarua ki te kainga. Kua tao atura kua kai raua e kia pau, kua inangaro o Paenui i te aere. Kua ui atura a Tui kia Paenui,"Ka pee koe, tera te tuatua a Paenui. Ka aere au e te ngai e mate ei kua mate?" Ko te akaruke anga ia ia Tui, kua aere atura i te ara, e tae atura ki Inave, ko te noo anga ia ki reira, e tei reira tetai papunga toa tera te anganga e kai tangata. Kua kai ratau i te tangata kua tao takitai. Ko ta tetai i teia ra ko ta tetai apopo. Ki ta tetai apopo atu."

Paenui Cooks His Own Wife

Ko pera ua rai i te au ra katoa Ina ra ko teia tangata nei koia Paenui. Kua ngere aia i te tangata kare ana. No reira i ta ai i tana vaine e kia mate kua apai atura ki te papunga toa. Ei reira e karanga ai te papunga toa, "Eaa koe i ta ai i kore ei koe e tao i era ua mai? Kua kai iora ratau ratau i taua vaine ra. E kia pou, kua noo ra tau, kua kimi te metua o taua vaine i te tamaine iaia. No te mea kua ngaro kia riro atura te renga e kua pau. Kua aue aere te metua ma te akamate aere i te tangi i te tamaine. Aue e te tangi i tei reira tuatua e!"

Taoro Cooks His Own Son

Te tuatua no te papunga toa a Tui ko Taoro tetai i taua papunga toa ra. Kua kai taua papunga toa ra i te tangata kua ope takiri te au Mataiapo i te tu i te tangata kua ngere a Taoro, kare ana. Kua aere aia ki te aravei tangata aere ei pau i tana tangata i kai. Kare roa i rauka no reira i pati ki tana tamaiti e tao, tera te tuatua ki te tamaiti, ka tao au iakoe e taku tamaiti ei reira te tamaiti e karanga ai i na au ei e pa e vaio au ei ua i te vaka o Tinomana. Tera ta te metua ei roto koe e taku potiki i taku kopu ua ai i te vaka o Tinomana. Ko te ta anga ia i te tamaiti e kua apai atura ki te papunga toa kua kai iora.

Treachery

E tuatua no Tinomana ko tei pikikaa ia e Pari i te taua roa. No te vareae o nga ariki ia Tinomana i tuku na ia ai te tamaki ki Pari i te tauaroa. Na Pa te tuatua e tu kei kia Pari. Kua aere atura a Pari kia Tinomana te noo ua ra a Tinomana i Rotuma. Kua aere atura a Pari e pati ia Tinomana, ka aere taua inu kava. Kare a Tinomana i keu ei reira a Pari e toto ei i te rima o Tinomana e tarere ei ke vao. Ko te aere atura ia, ma te uriia e te ua. Kua aere atura na te ara kua tae atura kia Ruki. Kua uipa maira te au Mataiapo i reira. Kua tapu ia Tinomana. Kua toia atura taua tangata ra. I reira kua mate atura aia i reira kua akaoki atura aua nga Mataiapo ra ia Tinomana ki nga Tangiia. Kua noo akaou ki reira. E kua roa te noo anga o Tinomana ki reira. Kua karanga a Tinomana kia Kainuku,"Noo ake koe, ka oki au." Kua karanga atura a Kainuku, "E noo taua na ngati Tangiia koe e kave, kare a Tinomana i akatika no te kai kere a te mua vaka i te oki nga?" Kare a Kainuku i akatika, kua riro rai ki ta Kainuku. Ko te kave nga ia a ngati Tangiia ia Tinomana ki Arorangi kua au i reira. Kua aere ua nga mua vaka, kare e paitai. Ko te tuatua ia i tupu ia Tinomana i tena noo anga ki roto ia Takitumu. Kua ape tei reira tuatua.

Cursing a Chief- a Family Extirpated

Te tuatua ia ngati Teau. Tera te ara ko te tao i te ariki koia a Tepai. Tera te tuatua, ka tai manga ko nga taakari o te Tepai. Kua akarongo te metua vaine o te Tepai i taua i tuatua a ngate Teau kua karanga atura kia Tepai. "Te tae na ia mai nei koe e nga te Teau. Tera ta te Tepai auraka akono atu e tao maoa i na Tepai ei. Kua aere maira taua ariki ra. Kua akapapa i taua tuatua ra ki roto iaia. Kua unga atura aia i te karere kia Kapu, "Kia aere mai ki mua i tona aro aro,e aere koe e tiki ia ngate Teau, e tare mai ei puaka e kai. Kua akatika a Kapu i taua tuatua a taua ariki ra. Kua aere atura aia ta kua tari kua tapeka aere ia ratou ki tona pu rakau e ki tona pu rakau. Kua ta aia i tetai i taua

There is another pencil heading "One escapes" at the top of next page.

ra ra. Kua tao aia kua kai e kia pou ia. Kua tao aia tetai a kua kai, pera ua rai, e pou ua taua kiato ra. Kua toe tetai tera tona ingoa ko Maeurangi. Kua aere atura a Arorangi ki te tamaki. Kua iku a Kapu ki te vaine, kia akara ia Maeurangi ko te ara aea. Kua aru atura a Kapu ki te tamaki, ei tungane rai no te vaine a Kapu taua tangata ra. Ei reira taua tangata ra e tuatua mai ei ki taua tuaine ra, tara ia au ka aere taua aki kuru. Kua tatara te tuaine taua tangata ra, ko te aerenga ia ki te aaki i te kuru e tae atura ki te ngai i aaki e te kuru. Kua kake atura te tungane ki runga i te pu kuru. Kua aaki te ra te ravenga a te tungane. Kua pei aere i te kuru ki te ngai mamao. Kia varenga te tuaine ki te kimi aere i te kuru. Kua eke atura a Maeurangi ki raro, ko te rave anga ia i nga kuru ko te oro anga ia ki mua i te marae. Kua akamama atura na te vaarua kino, e kia oti ko te aerenga ia i te ara. Kua aravei i te Tamaki ki reira kua arumaki na atura; kare i kitea. Kua aravei ki te Papaitapotumarama. Kare ra i rauka. Kua pipini aia ki roto i te ngangaere. Kua noo aia ki reira, e kia aiai. Kua aere atura aia na taatai i taua po ra. Tera tana angaanga i takai karaii e tae atura aia ki Avatiu tu reira te tuku maroro. Kua ui maira ki aia ko ai tera," Ko au ? No ea koe? No te takai karaii au?" Kua aere atura aia e tae atura ki Avarua tu reira tetai au tangata tera ta ratau angaenga e akataepa kua ui maira ratau kiaia ki ai tera ko au noea koe no te takai karaii au, ko te aere atura ia e tae atura ki muri vai i Tupapa. Kua moe? atura aia ki runga i te vaka, na te kika ua i te vaka i akaara iaia. Kua tai akera aia ki runga kua ui atura aia ki te tanga tangata. Noai teia kainga kua tuatua maira ratau no Amaitirangi. Kua ui maira ratau ka aere koe ki ea? Ka aere au ki o Amaiterangi ko te aere nga ia e tae atura ki te ngutuare. Kua noo aia ki te ngutupa i te are kua topapa i te pa. Kua ui maira te tangata i roto i te are;"Ko ai tera? Kare aia i tuatua mai ki te tangata ngutuare. Kua piri ta vaa no te mea. Kua akaruke ia tona Atua ei reira e tomo mai ei te tangata ngutuare ki vao, e akara, Kia akara ra e tangata ke. Kua ui aia,"Kiaia koai koe? Ko Tapuae tarevake ana, me ko Teava, i ko Maeurangi ainei koe." Kua karanga atura aia, "Ko au ia?" Ei reira e karanga ai Amaiterangi,"Ko taku rai koe i omai ia ai. Ka tari te vaie." E tuatua akamatakutaku na Amaiterangi i taua ki taua Teina ra. Ko te karanga anga ki tetai tangata ei kake nu e kia ati te nu i te ke? Ko te koputa anga ia i te nu ko te akainu anga ia i te teina ki te vai Ko te aue anga ia ki te teina ko te noo anga ia ki te kainga okotai.

History of Maungaroa

E tuatua no nga ariki mua ki Maungaroa. Tera te ariki mua, ka Temutu, kua aere au ua aia ki Maungaroa kare tamaki. Kua aere aia ki reira e kai au kare e kino. Tera te tama a taua ariki ra ko Enuatamanui, anau tana ko Ru anau tana ko Teauariki, anau tana ko Tinomana. Ko nga ariki i aere ei Arorangi ki te Maunga ko Enuatamanui e Ru, e Teauariki e Tinomana, kua tae mai te tuatua na te Atua ki Rarotonga nei. Tera nga ariki i peke i te tamaki ko Ru, e te Teauariki. Tera te ara ko te vaine a Kaena. I ravea e Ru ei vaine nana. E tamaine na Maoveta ko Tauariki te ingoa ko te metua vaine ia o te auariki ko te ara ia i tamaki ei. Ko nga toa i akaruru ia ai a Maungaroa ko Tui ko Teioakai ko Taoro ko Pera, ko Itiao ko Maiotoa ko Tangiiau ko Angai ko Tautu. Te ariki o te pirikaka ko Tuokura. Na Tuokura i unga ia Itiao ei tiki ia Tangaroa. Kua riro mai ki roto i te pou? are, ko te Rango anga ia i te Atua ia Tangaroa. Te ra te tangata Rango ai ko o Apaapaiterangi na Pera i ta, i tipia ki te rupo. Kua mate atura Apaapaiterangi, ko te noo anga ia ki Maungaroa tera te Arorangi. Kua aere ki Ngatangiia. Kua akaruke ua ia Maungaroa, ko te tuatua ia i tupu ia Maungaroa, te akakoo nei te tangata i te oki mai, ko te au toa kare ratau au i aere ana kua noo rai ratau.

Rata, a Famous Warrior

Te tuatua ia Rata ma Tairiitirangi tera te angaanga e vaere taua tipi. Tera te ingoa i te taua ko Tangamanu. Kua uipa a Arorangi ki reira i te vaere. Kua akara a Rata kia Tairiitirangi e ta ngata maata. Kua mataku te tangata kua toe te rakau akotai i runga i te taua e Nono. Kare e tangata e kiriti ai, kua aere atura a Rata. Kua kiriti i taua Nono ra. Kua ruru atura i te one kua tu ku atura ki te vairanga kua aere atura ki te kainga. Kua kimi ravenga atura a Tairiitirangi. Kua aere poiri atura ki roto i te ngangaere e kiriti i tetai Nono. Kare takiri i rauka iaia. Kua aere atura ki te ngutuare kua ui atura aia kia Tinomana ko te toa teia i to au enua. Kua karanga atura a Tinomana koia tena. Kua karanga atura aia, ie ka tiki kia kite au. Kua unga atura a Tinomana i te tiki ia Rata. Kare a Rata i keu mai. Kua tu a paa te tiki i keu mai ei a Rata. Kua rakei a Rata i reira ki te kaa ko te rave anga i te rupo ko te apai anga ia ki runga a te ua, ko te aerenga ia. E tae atura ki te kainga o Tinomana, kua kapiki atura ei ia taua ei te Itinga me ei te Opunga. Kare e tangata i ki mai ko te ravenga ia a Rata i te rupo ki te tapai anga ia i te are. Ko te mataku anga ia o Tairiitirangi ko te poroki anga ia kia Tinomana ei kona kaa. Te aere nei au, kua aere atura ki Aitutaki, kua mate atura ki reira &

Woman from Avaiki (The Nether World)

E tuatua no te vaine Momoke a Ati i Vaitipi e vaine no Avaiki mai. Tera te aere nga i tae mai ei, e keia kai ma te tane. Kua pou ua rai te kai i Arerenga i te keia e raua. Kua kimi atura ta Arerenga i te ravenga e rauka ai. Tera te ravenga i kimi ia. Kua tai te Akana, ei taei i taua keia ra. Kia tae ra ki tetai po te aere maira, aua nga Momoke ra ki te keia. Kua tiki ia raua i te tae anga mai, e tae akara ki tetai po teia mai aua nga Momoke ra i te keia. Kua kitea e te tangata kua kave ratau i te akana ki te ngai i kake mai ei raua, ei reira te tangata e akapini ei ia raua. Kua arumaki atura ia raua e tae atura ki te ngai i aere mai ei raua kua aae atura te tane i te akana e kua ora ia kua rauku ia vai te vaine. Kua mau atura ei vaine na Ati i Vaitipi kua noo atura taua vaine ra. Kare i kai vave i te kai too, e kai mata ua tana e kai. Kia roa te noo anga ei reira e kai ei i te kai ma oa. Kua nui iorai taua vaine ra, e kua o vai tata ki te anau. Kua karanga atura te vaine ki te tane, "E aere koe e ta mai i tetai toka koe ei tuaki i taku kopu?" Kia topa te tamaiti ki vao kia ora kia mate au. Kua tuatua maira te tane, "Kare au e akatika te na ka topa mae ki vao." Kua karanga atura te vaine, "Eaa te ravenga e topa mai ei?" Ei reira te tane e tuatua atu ei,"Ka na raro mai ia koe?" Te akatika ra taua vaine ra e tae akera ki te ra anau ei kua topa mai. Tera ka anau mai e tamaroa. Te aka meitaki ra taua vaine i taua rave nga ra. Kua rekareka taua vaine ra koia kare i mate narianga tei tena. Kua mate rai. Kare e ora, ko te tamaiti ua ka ora, ko te noo anga ia, ko te angai anga i te tamaiti e kia maata taua tamaiti ra. Ko te karanga anga ia ki te tane,"Ka aere taua ki toku enua, kia akakite au i teia ravenga meitaki nei." Kua pou ua toku enua tangata i te mate. Koea akatika rai te tane, ei reira taua vaine ra e kimi ei i tetai ravenga. Koia te avare oronga e te pakiri puka ei aka pateka e te pakiri o te tane."E kia ati ko te aerenga ia. Kua tima ta raua i te ruku ki raro i te vai. Kare takiri i tae te tane te aki maira te tane. Ko te aerenga ia o taua vaine ra. Kare i aki aka au mai.

Tangiia's Famous Canoe

E tuatua no te vaka o Tearutanganuku e Tearutangarangi e puke ariki eia tokorua ka aere raua kati vaka. E tae atura raua ki tetai ngai, e puke Manu tei reira te tata ra, ko ia te Ruru ma te Aa. Kua kapiki mai ra te Ruru ki aua nga ariki ra, "Ka aere korua ki ea? Ka aere maua ko ti vaka. Kare ainei korua e vavao i te taua a te Ruru ma te Aa?" Kua akarongo maira te Aa i te tuatua a te Ruru, ei reira e karanga ai te Aa e aere tikai te ariki Murokura i tona aerenga. E vaio rai te taua a te Ruru mate Aa kia aape. kura raua i vavao. Kua karanga atura te Ruru e aere ra kare o korua vaka e rauka, kua aere atura raua, ki te koti vaka, kare ua apera e vaka i kitea e raua, kua angaia i te kai, e kua kai iora e kia pou. Kua aere atura te Manu, ko te tanei anga ia i te vaka e kia oti. Kua topa rauei te ingoa ko Poriokare, ko te vai anga ia ki roto i to raua rima, kia roa. Kua mama maira tetai ariki tera tenai ingoa ko Kaukura, tera te aerenga e ari vaka. Kua riro atura ki aia taua vaka ra. Kua tapa aia i tana ingoa ko Tunatemoevairoa. Kua vai ki aia taua vaka ra. Kia akarongo ra a Tangiia e vaka to Kaukura. Kua aere maira i te ori i te vaka nena. Kua riro atura kia Tangiia. Kua tere atura i te moana,e kua tae i reira ki Tahiti. Kua topa i tana ingoa i taua vaka rai ko Takipu ko te noo anga ia o Tangiia ki Tahiti. Kia roa te noo anga ki reira. I reira rai i tupu ei te ekai a Tangiia ma Tutapu, te ra te ara, ko te mimiti puaka e te mimiti o te au ika raverai. I manono a a Tutapu nana, kare a Tangiia i po, no reira i tupu ei te maro i te pu kuru, te ra te ingoa i te kuru ko te kuru peka i Tahiti. Ko te tua anga ia i te pu kuru, ko te rara i toro ki Iva, ko to Tutapu ia. Ki te rara i toro ki Vaine no te Tuaine ia. Kare a Tutapu i akatika i manono rai a Tutapu i te rara kuru o te tuaine no na. Kare a Tangiia i akatika. Ko te tupu anga ia i te pekapeka ia Tangiia ma Tutapu. Ko te peka anga ia o Tangiia ko te aere anga mai ia na te moana. Ko te tae anga mai ia ki Vaine kia tae mai ra ki Vaine, kua aere maira tetai tangata mei uta mai tera tona ingoa ko Maa. Kua tuatua maire kia Tangiia: "E oki kua ta maro te vaie a to Tuaine i te tau iakoe? Tera tu tuatua a Tangiia oatu au ki uta tei uta a Keu. Kare koe e tae ki uta, ka mate koe." Tera ta Tangiia oatu au. Ki uta tei uta a Keu ko Purui ko Varotere. Kua paraarua te ara ki Vaine, oatu au ki uta. Ko te tuatua kino anga ia a te tuaine ki te tungane, ko te akama anga ia o Tangiia. Kua aere atura a Tangiia ki uta. Kua aravei atura ma te tuaine, ko te aue anga ia ma te tuaine. E kia oti te aue anga, ko te akara anga ia o te tuaine i te vaka kua pe. Kua karanga atura te tuaine kia Tangiia kua pe to vaka. Ko te anga anga ia i te ngui i pe, e kia oti kua topa atura aia ie te ingoa ko te Tika ate a te tuaine. Ko te tere anga ia i te moana e. &

Man Killed by Stratagem

Te tuatua i te mate o ngati Teau. Tera te mate ko te kai i te pure a nga ariki me tari mai mei Vaimaanga, kia tae ra ki Akaoa kua pau ia Teau i te kai. Tera ua atu rai i te au tuatau katoa, kua riri a Kapa. Ko te manako mai aea nga ariki te kai katoa ra nga Mataiapo i taua kai ra. No reira a Kapa i kimi ei i te ravenga ra, ko te aerenga ia o Kapa na te maunga. Kua kake atura i Vaimaanga ma te vaii koia te opa tiare e kua eke atura ia Tearai. Kua tae atura ki tetai ngai, koia Aretoa, te pama a poro ra e tokorua vaine i reira kua karanga atura aia ki aua nga vaine ra. Oatu tapu vaii ki to korua peremoa. Kua tao atura aua nga vaine ra i taua kou ra ki roto i ta raua peremoa e kia maoa. Kua aere atura aia ki tai ia Avarua kia Tinomana. Kua tuku atura i te vaii ki mua i te aroaro o te ariki ko te aere anga ia. Kare i akatutu mai, ko te aerenga ia o Kapa, kia tatara ia ra te vaii e apinga ke ua, e kou tiare ua. Kua aru atura te tangata ia Kapa. Kare aia oki mai. Kua oki mai ra te aru ia Kapa ko te aerenga ia o Kapa ko te kai aere anga i te piro kupenga apai atura ki te ngutuare. Te onoono ra i te kupenga kia oti, ko te akatupu anga ia i te tautai. Tera te tautai e papa. Kua aere atura taua tautai ra. Kua aru atura a Teau i taua papa ra i te au tukunga. Kua tae ki tetai tukunga koia a vaitoko kia tuku ra te kupenga ki raro i te tai. Kua rere atura a Teau ki raro i te tai ma te au makona. Te noo rai a Kapa i runga i te vaka. Kua roa vai a Teau ki raro i te moana. Kua aru atura a Kapa ki raro i te moana ko te tai nga teia ia Teau ko te matenga ia o taua tangata ra. Kua kake atura a Kapa ki runga i te vaka mei raro mai i te moana. Kea roa te noo nga. Kua aki akaau atura te tiki ia Teau kia ana tu ra te atoro. Kua mate ta kere ko te apainga mai ki runga i te vaka ko te aerenga ia ki uta i te one. Kare e ika i rauka no te matenga o te Teau. "Aue aue te etene &"

Te tuatua no te pai o Tamakeketua ariki ko Akaoa

Te tuatua no te pai o Tamakeketua ariki ko Akaoa te tapere te ra te angai i tarai ei te pai ko Totuarau. Kua atu ra i te pai e kia ati, ko te tau nga ia i te moemoe. E itu Rarai kua apai ki runga i te pai, taua po rai kua riro i te keia. Kare o Tamakeketua ariki i kite kua pou. Kua aere atura taua pai ra i te moana. Kua iku atura a Tamakeketua ariki ki nga vaine. E uri te tangata ki vai akura, e uri ki Arerenga e Vaio ua a Akaoa te na ka tae mai te ngaru i te tiki i te tanga rakau i taku pai. Kua aviri atura te tangata i taua tuatua ra,"Tera te tuatua i akakite ia kia po ono e kake ei te iku te ra te ika e Upe, e kia tae ki te po itu e kake mai ei te ngaru, ei reira e mate ei taua tapere ra.

E tuatua no te rakau a Uriarau

E tuatua no te rakau a Uriarau, I rave ia taua rakau ra ki roto i te Takurua. Kua omai ia tetai tangata, tera taua tangata ra ko Tearaora. Tera te mea i akapera ia ai kia kino te Takurua, no te mea e Takurua ka moe. No reira i kimi ia ai te ravenga kia kino te Takurua, no te mea ko Uriarau te tangata e kino ei te Takurua, e kino katoa ai nga mua vaka. Kua omai ia taua rakau ra kia Teiotekai kia kimi ra a Uriarau i te rakau, kare e kitea, tei Teiotekai te rakau. Kare aia i aaki, te ra te mea i pera ai kia kino rai taua Takurua ra. Kua kino i reira taua Takurua ra, ko te aere rai ia o nga mua vaka. Kare rava o Teiotekai i aaki, kia au raovai e akaoki mai ei a Teiotekai i taua rakau ra.

E puke amu e ia i tata ia nei = 1 .Ko maara ia e au te uipaanga e te au popongi, ma te putuputu anga ai ai ma te tuatua te vaine ki te tane ko te kore ia, aere a Pera taoi i te kai a te anau, taoi taku kaka kopapa e. = 2 E rave e maine e noo ki runga i te tu ruki, ko koe tei autu e taku taeake i tena ko au tei eke ia taua ki te po aki rua ia Tiki, ko Ruaara taku e tangi nei e tangata piri ki reira taku tane e. = 3 Maruarua te Imene ia Ziona e tuku taku manako ki reira, mei te kai vera e pupu ki roto iaku te tangi aku ki taku tane, tei runga a Rimataunga e tiori ana te manako e. 4 Ariu akenei au ki te nupepa aau, kua tae mai kae ki Takitu, tei Arutanga kae?, mauruuru taku ngakau te tumu nei au i te Imene ko rekareka e. 5 E ui mai ki aku a Ruamaki no ea kae, pa atu ei na taku karanga, e ui aa taua, ka re kae i akara mai ana te tu oku, no muri au no Kavera no te raue i te tu akapu ki runga ia aku no te kimi i te tiare taina aku ruperupe mei Kavera e. 6 Ko te karanga e taku tane auraka au e kave ia te ngai mamao pa atu ei na taku karanga e tumatetenga roa toku i te tuatua reo iku, aue taku aroa e.
Tanetinoiti

Ko te tuatua no te Tama a Tauru koia a Tanetinoiti, e tamaiti akapori aia no te metua ko ia a Tauru. Kua vaia ua ki roto i te are. Kare e tupuna ki vaoo?. Kua angai ua ki roto i te are. Kua riro te rongo ki nga mua vaka. Tena te tangata meitaki tei Rutaki e tumu na Tauru ko Tanetinoiti, ei reira te au vaine a nga ariki e aere ei ki te turoto i taua tangata ra no te rongo i te tama a Tauru. Tena te ravenga pikikaa, ka aere tatou ka ara ruiri ia Teapu, e aere ua ki te tama a Tauru. E tae akera tetai tuatau kua akatupu ti metua i tetai ravenga ei akakiteanga i tena tamaiti ki te Atea tera te ravenga e kupenga. E kia ati te kupenga, kua itiki kua apai i te tapu i te kupenga e kua rauka te ika. Kua apai maira. Kua pi i te tautai, ko te tua anga ia i te tapu ki nga ariki i Avarua ko te tuku anga mei ia e te tama ki vao ko te tuku anga ia te tapu ki te tamaiti koia o Tenetinoiti kia kave ki Avarua. Kare aia i kite e kua mau nga taua tamaki ko te rakei anga ia i te tamaiti ko te aerenga ia e tae atura kia Avarua ko te tuku anga ia e ki aki mai ra. Kua mau nga taua tamaki. Kua titiri te vai tamaki mua. Kare i rauka. Kua aere atura kua titiri tetai vai tamaki i te ta. Kare vai i rauka, e kia tae ra ki te vai tamaki apenga ko te kake anga ia ki te maunga i Ruatonga. Kia kake atu ra aia ki te maunga te eke maira tetai tangata ko te Teiro, no te ura nae. Kua ko maira ia Tanetinoiti ki te ko ura nae ko te mate anga ia, kia oatu? ia ra te rongo ki te metua kua mate to tamaiti, ei reira te metua e eva ai ia Tanetinoiti. I reira i tou? ei i te pee. Tera taua pee:

1 Kua tou e toutou atu au ki to urunga e Tane ka tono atu ka tono e. 2 Te pua ra e uta e ka uru ia e rire, i tou ki te urunga e ki te urunga noa toru a no Tanetinoiti tau mata ua ki te rangi e e te tangata meitaki e, te enga a te puretu e te manako a te vaine ka tono atu ka tono e & Tepuara e uta ka uru ia rire, 3 Kua metua noona e, e metua ko Ruapua aki ko te ara uti nanave no Tinoiti a Tane ko tono atu ka tono e, &
E tuatua no te akatara o Makirau toa?

E toro e, tira tu ki te rangi ka vananga, e ui mai ei nga Atua, e tama e, e au koe e tera e. I ana mai nei au ki te are rakau a Rongo-ma-Tane kua kuru e, kave? I te ao marama e tera. Tena teia nga tangata kino ko tupou, ka Matapika, ko Tapu, ko mau ki ta, e kore? E pa mai I te angai enua, oo te angai enua e.

2 E toro e, ku kina aruru? I te rangi te mana o Tangaroa runga kinaina ko Maru mama taku atua Tongaiti mata rau ko Eturere ki te rangi ko Maru ko Muutonga ko te Iva ki Iva o Tongaiti ko Maine Rangatira ka noo ki runga o te tutui karakia atu ai Atua ki ona Atua, kua oti kua rava te pee o nga Atua ka ura ia kia tapu roa e, oo kia tapu roa ra e.nd
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*35. Transcribed by Bob O'Brien October 1995.
Uirangi and Wife Swallowed by An Earthquake

E tuatua no te mate o tetai tangata koia a Turuia tera tetai ona Ingoa ko Uirangi. Tera te ara i mate ei raua ma te vaine. Kua turituri te vaarua kino i te tutuanga e te papa vaie, ma kakina puaka. Kua riri te vaarua kino. Tera te vaarua ki no i riri ko Tangiia nui. Tei roto paa taua vaarua kino ra i te moe, i roto i te Marae i Pureora. Kua riri a Tangiia nui ia Turuia ma te vaine. Kua akanuku ia te one i raro ia raua. Kua topa atura raua ki raro i te enua ko to raua mate. Kua tau kaa ki te tuatua iakakite ia mai i roto i te tuatua tapu e akara ke roto i te puka Numero XVI 31-35. Kare i taka te pee o taua tangata ra.

Tangiia Becomes a God

Atura raua e tangata tei vao. Te tuku mai nei i vao i te tara i te are. Eaa i kore ei e kapiki ia atu, tera ake rai, rave ia mai ra ki ro i te are, ko te Atua anga ia o Tangiia i topa ia ai te ingoa o te ariki tara are ki te ariki i tu i te tara are o Rongo ma Tane. Tera te ingoa o te teina ko Akatauira, ko te Akatauira ua anga o Tangiia ki runga i te Maunga ko Ikurangi. E oti akera kua noo ua rai te tangata ma te ariki.

See notebook 7 for another version of this account which is much fuller.

Napa- a Bad King

E tae akera ki te tuatua ia Napa kua ruru maira a Rangiatea ki raro ake iaia ko te ariki ngakau tena e te meamea au i Rangiatea e tarai ua tona rakau ki runga i te ua tangata i topa ai taua ngai ra ko Tarairangi. Tera tetai tu o taua ariki ra, kia aere te tangata ki te rava kai kua aere aia ki te ara nui noo ua ai i te tiaki i te tautai kia tae mua ra te tangata tautai. Kua kapiki atura aia,"Omai te ika a taku upoko. Omai te ika a taku mata. Omai te ika a taku taringa, te ika a taku rima i te ika a taku vaevae, i te ika a taku kopapa katoa." Kua aere ua i reira te tangata kare e mea ika e taoi ki te kainga no te mea kare mea ika toe. Kua pou i taua ariki ra, ko te apenga o taua ariki ra kua manu i te ara. Kua kikaia mei roto mai i tona are, e te apenga o taua ariki ra muringao ko te mate. Te apenga o te kanga. E taku taki oki koe i tai e rangi e tuku koe i tetai. Ko te apenga ia i tei reira tuatua.

See notebook 8 for another version of this account.

Daughters of King of Iva

E tuatua teia no tetai Atua koia a Toutika no Iva mai aia. E ana puke tamaine tokorua. Tera to raua ingoa ko Tepuaaranui ko te Makana ia e Tevaaranginui ko te teina ia. Kua akarongo raua i te rongo i te ariki i Avarua ko ia a Tinomana e ariki purotu e te meitaki, ko te rongo i tae kia raua. Kua rave iora raua, i tu raua peu, ko te uru anga ia te kakura, ko te tui anga ia i te ei e te au ravenga ravarai ko te aere anga mai ia na te moana, ma o raua vaka.

Ko Patukitonga to te tuakana ko Pakoukou to te teina. Kua aere maira raua e tae maira ki te enua. Kua uru maira to te tuakana i Matavera. Kua tae maira ki uta kua topa iora i te ingoa i taua ngai ko Nanaotonga. Kua keke atura aia ki uta. Kua noa atura ki roto i te maru rakau. Kua aere maira, te teina kua uru atura i ko i te ava.

Kua topa ia, a i te ingoa i taua ngai ra ko Pakoukou. Kua aere atura aia ki uta i te motu, noo atura i reira. Te noo ra a Makea i tena kainga koia a Ekekura e tae akera ki tetai ra. Kua aere atura a Makea na taatai, te aere ra ki Araitetonga, e tae atura aia ki Takimanini no te mea e maata te ika i taua ngai ra, kia ata ra i te rakau a Makea. No reira te aiteanga i taua ingoa ra ko Takemanini. Kia tae ra a Makea ki taua ngai ra. Kua kite atura aia i te tapuae tangata,kua akura atura aia i te tai vaine tei uta i te raro rakau te mura ua maira. Kua aere atura a Makea ki taua vaine ra. Kua mae atura iaia, e kia ati, kua aere atura raua ki taatai, ki roto i te tae kua paii atura e kia oti te paii anga. Kua tapa i te ingoa i taua ngai ra ko vaitoto, aki atura taua vaine ra ki uta. Kua aere maira a Makea na taatai ki Araitetonga.

Kua aere maira te teina e aravei aere i te tuakana. Kua kite te teina kua kanga tane te tuakana. Kua aravei akera raua ki te ara, te aere maira te teina koia a Tevaaranginui. Kua tuatua maira ki te tuakana,"Kua tu ke ua koe, i taku akara anga. Kua mataratara to rauru. Kua marere aere ua toou ei."

Kua karanga atura te tuakana, "E ara kino toku e te ngangaere." Kua kite rai te teina e, e no te kanga. Kua topa atura i te ingoa i taua ngai ra ki Tearakuru. Kua aere atura raua i te ara, no to raua akakero anga kia tae kia Tinomana kua aere atura a Makea na taatai. Kua ati taua vaine i te moe no reira te aiteanga i te ava koia a Koure, ko te Koure anga a Makea i te ika o taua ra vaine ra. Kua aere atura aua nga vaine ra na uta kua tae atura ki Kaanga tei reira nga Mataiapo, kua umere atura ratou i aua nga vaine ra i te puretu, kua ui maira ratou ki aua nga vaine ra ka aere korua ki ea, ka aere maua ki Avarua kia Tinomana, no te rongo i riro akenei ki Iva i te meitaki e te purotu o Tinomana.

E aere ra, ko te aerenga ia o aua nga vaine ra, e tae atura ki tapae, tei reira tetai kariei. Kua aere mai a Tinomana ki reira kua kapiki ia maira raua e te tangata. Kua tomo atura raua ki roto i te are tei reine a Tinomana. Kua aka noo atura a Tinomana ia raua ki runga i te ngai. Kua ui maira kia raua, "No ea mai korua, eaa to korua tere?" Kua karanga atura raua no Iva mai maua e puke tamaine maua na Tautika, ko te rongo akenei ki Iva, tei Rarotonga tetai ariki purotu ko Tinomana te ingoa. Tei a Avarua te noo anga. No reira maua i aere mai ei, ei tane koe na maua kua akatika atura a Tinomana. Kua unga atura a Tinomana i tetai tangata i tona ngutuare ko Teetu te ingoa, kia aere kia akakite ki te tangata.

E akakauanga ta te ariki kua akatika atura te tangata, kua akatupu i te akakakauanga e ati akira taua angaanga ra. Kua noo atura ki te ngutuare. Kua mae atura a Tinomana i anga vaine nui atura raua kua anau atura ta te tuakana e te aiai. Kia anau ra e tamaroa kua kimi ravenga atura te akatapui, kua akapiki ia atura te ure a taua Tamaiti ra, na te aranga akatapui i akapera koia aki te aronga aka anau. Kua ui ia atura te tamaiti kua akakite maira te aronga aka anau e ta maire, kua apai ia atura ki te ngutupa noo, e tae akera ki te akirata kua anau maira ta te teina e tamaroa, apai ia atura ki te ngutupa tapu. Eao akera apai ia atura ia ki runga i te au i Avarua riro atura uia ei ariki, tutara atura aia ki runga ki runga ia Ngati Tangiia. Kua aki atura kua eue atura i te tamaiti i anau i te aiai, kua kitea atura e.

Tamaiva- His Genealogy

E Tamaiva tera te ara i akapera ia ai no te kino o taua vaine ra. No reira akapiki ai te ure e te aranga aka anau no tona kino ki te ngutuare, ko te tutara aia, ko te riro aea ei ariki kua topa ia tera ingoa ko Tamaiva ure tapiki no te mea no Iva tena metua vaine. Kua akaruke atura a Tinomana i taua vaine ra, kua rave atura a Angatakurua i taua vaine ra u vaine nana. Kua noo atura kia anga, kua anau akera tana tamaiti e tamaroa. Kua topa iora i tena ingoa ko Angatakurua, kua a mei aka au iora taua vaine ra anau maira e tamaroa rai, e topa iora i te ingoa Tangiiamani ki anga ingoa ia o Anga. Kua anga atura aia i nga pa i raro i te ava i Koure i tapa ia ai te ingoa i te pa a Takua.

E tae akera ki tetai tuatau kua anga iora aia i te pa i tai, kua akaruke aia i te pa i uta e oti akera kua oronga aia i taua pa ra na tona teina koia a Tangiiamani i topa ia ai te ingoa ia Tepa i Matavera ko te apenga ia taua tuatua.

E maa amu Matavera

Te pu anga kura i Matavera e miri tapu e tanu au ki te enua e, rera ua au i taku anga, ka tai pui a taku tane, e maara ua i taku manava ko te tuatua teia aku iku akenei au e.

Adventures of Ruananga (Runanga)

Te tuatua no te vaine a Makea te ratu ko tei keia ia e Runanga. Tera te ingoa i taua vaine ra ko Vai kia kite ra a Makea i tana ravenga kino, koia te kanga kia Runanga. Tera te angaanga a taua ariki ra e tautai, tera te tautai e papa, no reira te aite anga i te ingoa e taua ariki ra, ko Makea ratu no tona tu aere ua anga i runga i te vaka. E tae akera ki tetai ra, kua aere atura taua ariki ki te papa. Kua aere maira a Runanga kua keia atura i te vaine a Makea.

Kua mae atura iaia kua topa i reira te putiki i te rauru o taua tangata ra. Kua akaruke ua ki runga i te ngai i mae ei raua. Kua aere maira a Makea mei te tautai te akara ra, te vai ua ra te putiki rauru e te tane i runga i te ngai. Kua ui atura a Makea i te vaine, no ai teia apinga. Kua tuatua maira te vaine noau rai. E no te rai ui anga a te tane teaaki ra, no Runanga.

Kare atura a Makea i ta i te vaine. Kua akakoro maki ua te kino. E tae akera i te popongi ake, kua apai atura a Makea mate vaka tangata i nga kupenga e rua i tana e ta te vaine. Kua tautai aere atura, e kua rauka rai te ika e rua akana kua apai atura ki uta, i te kainga, ko te tuanga i tekou ma te apinga e te ika, to Makea e to te vaine e kia oti ko te rave anga a Makea i te kakau moe o raua. Kua aari atura, ko tai kapanga, kua tuku ki te vaine. Kua rave atura a Makea i tena kapanga ko te aro tei Makea, ko te tua tei vaine. Kua titiri o Makea ki te vaine kua anga ke te aro.

Kua aere atura a Makea ma te vaine e te tari i te apinga o te vaine ki o te tane ou, koia a Runanga. I mua a Makea ma te vaine, i muri te tari i te apinga ma te kai, ei reira te tuatua a Makea. Ta taua vaine naau, te aki nu au, ko te riro anga ia i te vaine kia Runanga. Kua nui rai te vaine kia Makea ka rima marama, kia riro ra te vaine kia Runanga e rima marama. Kua anau te tamaiti, kua topa i te ingoa i te tamaiti ko Rongovii, koia Tinomana.

Kua angai atura taua ariki ra i te tamaiti e kua pakari, aere atura taua tamaiti ki tai i te ara. Kua piri aere atura ki te tamariki i te kangakanga aere. Kua kanga atura taua tamaiti ra, ki te tamariki ki kua riri atura te tamariki. kua kiki atura te tamariki, "Eaa tika koe e na Runanga tikai na tetai ke ua ra koe kare a Runanga ia koe eaa? No ko na tikai koe, na tetai tangata ke ua ra koe. Eaa koe i ta mai ei ia matau e metua ka ua rai toou ko Makea no Araitetonga koe?"

Kua aere atura taua tamaiti ra kua ui ki te metua vaine na au. Kua karanga atura te metua vaine naku tikai koe, e taku tamaiti kua pati ua rai te tamaiti ki te metua vaine, "E naai tikai au e aaki mai koe no te mea kua kiki ia au te tamariki no te rai ui anga a te tamaiti?" Kua aaki atura te Metua vaine, "E tika rai e taku tamaiti na Makea rai koe, e rima marama ki Makea e rima marama kia Runanga kua anau koe i reira. Kua tupu atura tona manaki e aere aia e kimi i te Metua kia Araitetonga koia a Makea. Kua aere atura aia ki Araitetonga, e kua noo iora ki runga i te au ia Kapotoka. Kare a Makea i Araitetonga kua aere ki ngati Tangiia i te atoro i te kainga koia a Etukura i Avana. Kua aoa ua taua tamaiti ra i runga i te au koia Kapotoka kua aere atura te tamariki o Tupapa ki te matakitaki. Kua karanga atura ratou naai teia tamaiti i aoa ai aia i runga i te noo anga o Makea. Kua akarongo atura a Takaia i te reo tamariki i tai i te ara taa. Kua ora atura aia kua ui,"Eaa ta kotou mutamuta aere ana, e tamaiti te aoa ua ra i runga ia Kapotoka?"

Kua aki atura a Takaia ki te kainga,"E kite akera a Takaia i taua tuatua ra?" Kua tomo atura a Takaia ki roto are, ko te rave anga ia i te tikoru ko ia paa te rava o Rangatira, ko te apai anga ia, kua aere atura ki Araitetonga. Kua akara atura aia i taua tamaiti ra, kua aroa atura kua apai atura ki runga i te ua, e kia oti tei reira, kua arataki atura, e tae atura ki Kaanga i te Pukuteitei, tei reira tetai Marae ko Marae ai te ingoa.

Kua tuku iora i taua tamaiti ra ki runga i te au, kua tuku iora i te tikoru ki raro ake ia ia. Kua ko iora a Takaia i nga akari e etu. Kua vavai iora, kua paii iora aia te katu, e kia oti kua akatu akera i taua tamaiti ra ki runga. Kua rave maira a Takaia i taua tikoru ra koia paa te rava o Rangatira kua tatua atura i taua tikoru ra ki taua tamaiti ra. Kua monomono atura ki roto i te poona, kua tukituki atura tona rakei. Kua arataki atura aia i taua tamaiti ra na te ara, aere atura raua, e tae atura raua ki Tapae.

Kua akatu iora a Takaia i taua tamaiti ra i reira. Kua akaanga atura i tona mata ki uta i te maunga. Kua karanga atura a Takaia, "Te kite ra koe i tera mate ko Ikurangi, kua karanga atura taua tamaiti ra a!" Kua akaanga atura ki tai e te mata o taua tamaiti ra. Kua karanga atura a Takaia, te kite ra koe i te toka ra, ko Tauirakekena, kua tu iora raua i reira kua karanga atura a Takaia ko te aki nga tena i toou. Mei kunei atu e tae ua atu ki Tuoro, ko te aki nga teia i taku, e tae ua ki Toreaiva, ko to ngati Tangiia ia. E aere ra, aere ua rai koe e Avarua, e kake koe ki runga i te Tamanu. Tena te ma nga Tamanu ei reira koe tu ei, e puroku koe i to kakau, kia kapiki mai te tangata kia koe auraka koe e ki. E kai ua rai koe i to akari akatai ra, akotai akari e tae ua atu ki nga ra e itu.

Kua eke atura aia ki raro. Kua aere atura ki tai nga matua. Kua kapiki maira nga matua. Kua eva atura raua ki ta raua tamaiti, akanoo iora ki runga i te noo nga ariki. Kua tuku atura i te taoonga ariki e te enua. Mei Tapae e tae ua atu ki Tuoro,"Ma te au taoonga ravarae? Mei ta Takaia rai i tuatua mai ana ki aia.E tae akera ki tetai ra."

Kua unga atura aia i te oro ki nga tapere i tona vaka, kia putuputu mai ratau. Kia kite aia i te rainga o tonu tangata, kua putuputu maira ratau kua tatau atura aia e rua rau ma ono te tangata. Akatupu atura aia i tetai umukai maata ei angai i tona vaka tangata, "Kua noo ua orai aia i reira, e tae akera ki tetai tuatau kua tupu te ngakau te parau o taua tamaiti ra." Kua ta atura i tona tangata. Kua pou atura iaia tetai rau i te kai. I tana tuatau e ariki kino maata e te pekapeka e te akakino tangata, nana iaaa te raui tangata a Tangiia, kua kai i te tangata. I karanga ia ai e ko te pua a Rongovei. Ko te apenga ia i taua tuatua ra.

E puke mea amu etene no Matavera

= Kake ki uta, eke ki tai, motu motu ua nga turi i te ara Mauku io Auu tapai ia ai o Mokoti ko Nikao te arite e. = Mei te tuki i to paepae mei te ngutupa i te are, tutaki ki te are o ngati Tangiia nui turu ua te moomoo e.
Refusing to Drink

E tuatua teia no e toko rua tangata tera to raua i Ingoa, ko Mauu tetai ko Amaro tetai, kua aere atura na runga i te ara nui o Toi. Tera to raua aerenga e turoto ia Avaiki. Kua aere atura raua na taua ara nui o Toi ra. Kua ki te atura i tetai vai tera te ingoa i te vai ko te Taka o te vai. Kua kapiki atura a Mauu kia Amaro,"Ka inu taua i te vai?"

Kua karanga atura a Amaro,"Kare au e inu koe." Kua o akaruka atura raua i te reira vai, aere atura raua, e tae atura raua ki tetai ngai, tei reira tetai punana vai. Tera te ingoa ko te Meitaki o te vai. Kua kapiki atura a Mauu ka inu taua i te vai.

Kua tuatua maira a Amaro, "E inu? koe, kare au e inu." Kua akaruke atura raua i tei reira vai. Kua aere atura raua no te ara, e tae atura raua ki tetai vai tera te ingoa i taua vai ra ko Tepuna ia Ruea. Ko te vai apenga teia. Kua kapiki atura a Mauu, teia te vai ka inu taua.

Kua tuatua maira a Amaro, "E inu koe, kare aie e inu." Kua aere atura raua e tae atura raua e tae atura ki tetai ngai Mototua. Kua amaro ua te karapo nga o Amaro.

Kua kapiki atura kia Mauu,"E omai ana tetai manga vai noku." Kua Amaro ua taku karaponga kua mate au i te vera o te ra. Kua kararanga a kare aku vai.

Kua tuatua maira aia, "E ruaki mai koe i te vai e roto ia koe." Kare a Mauu i pa tera te tuatua a Mauu, "I aere mai aki taua i te ngai vai ka inu koe, ko te ngai tei o te mate." Kua pau ngai vai i te akaruke ia e taua. Kare e vai i mua ia taua. Kua aere atura raua e tae atura ki tetai ngai. Kua rere amate ua atura a Amaro. Kua kaku atura ki te oa kare au e tae ki to taua tere. Kua vaitata ua toku mate.

Kua tuatua maira a Mau,"E akapua? aki. Kua ati nga tuatua i te rangi marie. Kare koe i akatika mai, kua ongi atura ki te oa."

Kua mate atura aia.

Te apenga o te akarongo kare ko te mate. E tama ma e, auraka tatou e kare e inu i eia nga vai nui. Tera eia nga vai, ko aroa o te Atua Ko tana tuatua tapu ko te toto o Iesu E aite anga i aua nga vai ra koia Tetaka o te vai e te Te meitaki o te vai ko Tepunaia Ruea kua pou taua tuatua ra.
E pee teia no te rakau a Onokura 1 Iki iki pei pei e tapu te rakau e = Te mana rue e, kua akatipitipi e, kua akaoriori e, Taku rakau e. 2 Ruatea e vairoa, e, e tapu te rakau e = Mana rue, kua akatipitipi e, kua akaoriori e, taku rakau e. 3 Kua tika e Rongo ku po ono e tapu te rakau e = Mana rue e, kua akatipitipi kua akaoriori e taku rakau e 4 Menuku e, Marutonga e tapu te rakau e = Mana rue e, kua akatipitipi e, kua akaoriori e, taku rakau e.
A Woman Who Was a Spirit

E tuatua teia no tetai vaine, koia a Noke e tamaine na Ueiti tei Avatiu te Marae taua tangata ra. Tera te tane mua ko Tinomana. Kua roa tona noo anga kua karanga atura aia ki te tane kia Tinomana. Ka oro te parai kia kite au i te rai nga o to au tangata ei reira e oro ei te parai kua tari maira i te kai. Kua akara taua vaine ra i te tangata, i tei tau iaia, e oti akera.

Kua karanga aka au atu rai aia ki te tane kia oro aka au i te parai, ki tetai pae. Kua unga aka au atura a Tinomana i te oro i te parai. Kua tari maira te tangata i te kai. Kua akara atura taua vaine ra i te tangata tei tuu? i tona manako.

Kua kitea atura tetai tangata i roto i te rainga, o te tangata ra, tera taua tangata ra ko Kona no Kiikii taua tangata ra. Kua inangaro atura taua vaine ra kia Kona ko te akaruke anga ia ia Tinomana. Kua aere atura kia Kona, kia aere ra taua vaine ra. Kua tumu aia i te manga pu. Tera taua pu ra. "Ka ruru au i aku apinga ka tui ki tapu keke. Ka totoro ki tai ngutuare e Tonga e?" Kua riro atura ei tane na taua vaine ra. E vaine vaarua kino aia kare a Kona i kite kia aere a Kona ki taatai. Ei reira e aere ei na te maunga. Kia aki mai a Kona ki te ngutuare tera kua noo mei te koka? aere ua rai.

Ei reira nga tuaine e tuatua ai kia Kona, "E vaine Koka? aere ua rai to vaine. Kare e mou ana ki te ngutuare okotai a te rai o korua to anga ki te ngutuare. Ko te aere nga ia o Kona ki taatai. Kua aere atura aia e te ara te oki maira ka aere mai ra ki te ngutuare kare ua. Kua aere ko te tapapa anga ia i te vaine. Kia aere maira te vaine. Kua noo takere a Kona. Kua tupu atura te karo ia raua. Kua kiki paa a Kona i te vaine, i reira ra. Kua akama atura te vaine. No reira i tou ei i te pee. Tera te pee

"1 Kavapui atu kua Kona e rau taku maara e Kona e = Teia te tangi reiri e, ko te akama aki au ra ka noo e. 2 Rai ko Kavapui tu ana e tu ana i tapu nui akapiri ake aki te tupuna ko ei mata e ki te puna o maunga? ra e Kona e. = Teia te tangi reirie e ko te akama aki aki au ra ka noo ei."
A Disobedient Girl

E tuatua teia no te tamaine a Taivaiva ko te vavo ia te Metua, ma te Metua vaine ei tiaki i te kainga. Kua iku te Metua tane, ma te Metua vaine i te pia kura, kia akara meitaki ko te tapa aea te ua, ko te ku aea. Kua aere atura te Metua tane ki taatai. Kua aere te metua vaine ki te maunga ki te mea kai. Kua noo atura ki te kainga tera tu nga Matua. "E noo ua rai koe i runga i te turiki tera? te ingoa i taua ngai ra? Ko moe irearea. Kia moe irearea tana moe?" Auraka aia e aere ki roto i te ngai moe koia a moe rekareka ko te riro aea te pia kura. Kare i akarongo taua tamaine ra tera tena ingoa ko Ina a Taivaiva. Kua aere atura aia ki runga i te ngai ia moe rekareka. Kua varea ia aia e te moe, kua moe atura. Kare i kite i te ua i te topa anga. Kua riro atura te pia kura i te vai. Kia akara mai ra te Metua i te apinga te taia atu nei e te vai. Kia aere mai ra te Metua vaine. Kare te are apinga kua riro i te vai. Kua aue aere mai te Metua vaine, i te are apinga, ko te tumu anga ia i te pee. Tera taua pee ra:

1 Karanga noa koia e, Ngaetua ki nga tama ka rere uti e = Imotu taku manu i ana atua i taro, e ana atu oki mai e ka eva ako nei ka rere uti e. 2 Papa ia ra i runga e, ei runga i te turiki e, e ara e Maine e Kua riro nga apinga ka rere uti e.

Ko te aka ara anga i te tamaine kia ite rere ra a Ina. Kare ua te are apinga ko au anga ia o taua vaine i te mata ku i te Metua no te are apinga i riro. Kia tae mai ra te Metua te tamaki ra i te tamaine. Kua aue iora te tamaine e kia ati te aue anga ko te porokiroki anga ia ki nga Matua,"Ei kona korua te aere nei au ia tatou, ka aere au ki Motutapu, ki taku tane ariki kia Tinirau. Kua tou i rura te tamaine i te pee, tera taua pee ra.

1 Ka uakiei to te Metua kakau ka noo io e. = Iariki au taivaiva uru ere taku metua, ko koe ko mei ana ke noo io e. 2 Rai ko uauaki na te au tua, topa ke te auaro ko te metua e ko tei karanga ki te tua toku Taivaiva te veenga a te tama ko noo ia e. Ko te apenga ia I tei reira tuatua.
Tera nga mea amu taku i tata 1 Iana e uri Meika opara ia eti uri ia a Tamaru ka ua iaki na e te tuatua kino ka aere e. 2 Ka tuatua ua ki ai, ka korero ua ki ai ka ara au i aku tamariki mate ake au e. 3 Kua ati ake to riri to kino ki aku tamariki e vaio maira a Tamaru ei tanu kai ei kiato noou e. 4 Na tai mai i te mareva io Terongo to tapu anga i aku tamariki tapu ake tapikipiki aua noo e. &
Te po to kura i vao ake te puranga i te moe

Te po to kura i vao ake te puranga i te moe nga no maua e, ko te piripiri ta tara moa e. E tu enua tei te Maunga. E rata mura tei roto iaku ra e tuputupu ra tei akaranga e. Kare au e ano ki te pae ra o taku tane. Ei te Maunga toku kopa. Ka i te rimu kura ia te koe e? Kia tupu te mataora i runga iaku e taku tane e. Kia vaitata ua mai te pu ange taua. Kia aunga miri taku tomo nga ki roto e.

= Te pu anga kura Matavera e miri taku i tanu au ki te enua e.

Rena ua au taku anga ka tai pui taku tane. Ka maara ua i taku manava ko te tuatua teia aku e iku akenei au e.

Ko uaki ei to te Metua kakau 1 Ko uaki ei to te Metua kakau ka noo io e = I ariki au Taivaiva uru ere taku metua. Ko koe ko? Mei ana ke noo ia e? 2 Rai ko uauaki na te au tua, topa ke te auaro ko te metua e ko tei karanga ki tua toku Taivaiva te veenga a te tama ko noo ia e

Ko te apenga ia tei raira tuatua.

Tera nga mea amu taku i tata 1 I ana e uri Meika opara ia e te uri ia a Tamaru ka uaia ki na e te tuatuu kino ka aere e. 2 Ko tuutuu ua ki ai, ka korero ua ki ai ka ara au i aku tamariki mate ake au e. 3 Kua oti ake to riri to kino ki aku tamariki e vaio maira a Tamaru ei tanu kai ei kiato no au e 4 Na tai mai i te mare va eo Terongo to topu anga i aku tamariki tapu ake tapikipiki aua noo e, &
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*36. [Also in Ms Copy Micro 0773 reel 04] Transcribed by Bob O'Brien in October 1995.
Lament of Akanoa Vaine

E puka Amu teia i tata ia nei. E tuatua puapinga kore ra.

E pa Amu na Akanoa vaine.

1 Aue te akatai au mate te akinga ki te are pure raa, te iinga atu iaku mata ki tena ngai, ngaro ua i te angai tu maira ki tai. Ka maara nei au kiaia, i aere ana, i taa ana i roto i te pure raa, i arato ana i runga i te Maunga Amuri i te pena me aere e. 2 Taku apinga rekareka e tomo ki te are pure raa, te autu ra taku manako ka tae mai nei ki teia tuatau mata i te manava kino maata. Kare e ravea a mate i te iko mai i taku tamaiti. Kua riro koe ki tana e. 3 Oki mai nei toku tu i to ku au anga i mua ana, te kore nga aku tamariki i anau mai ka tae mai nei ki teia tuatau. Rave mai nei au i te tu manako ra o Iopu, i roto ra i tana puka, i aere toa ka ua mai au, mei roto maira i te kopu i taku metua vaine. Ka oki taaka ua aturai ma te kore e tamariki i vaio ra i te ao e. 4 Itu ana i tena apinga e tamariki te kore ua nei i teia tuatau, ko au takataka ua nei tua. E noo nei, mari nga mea utaro tamariki nei aau, ei mataora noku ei akanana aroa anga naku ki reira ia koe e. 5 Kare e puka te tuatua a te mana katoatoa, e one pueu ua te tangata nei no te enua i anga ia ai. Ka riro roarai ki reira ra me mate e. Kare e tangata i rua rangi, mari ko Elia ma Enoka ko tei kore roa akera te one e piri maira kia raua e. 6 Kare e tupa kara rau tena apinga e akarongo, me kino te ngakau ka aite mu te vai keu i te puke anga e te ngangaere ka peke te teita. Ka peke taku kekeretu i tei reira taime e. 7 Aue maine taku mea akotai i mate akenei, ati ra rai taku mataora anga ko ia taku tiare puera angaanga taku marumaru aitu ko taku apinga i mate ra e. 8 E tu me tae mai te tangi te maara kia koe, taku manako ei te vaitata mai te rua eau, e roa ai te oro nga aku ki vaikeri e mamao e. 9 E aere te aere, e aki mai e maara koe eaa nui e au e, tei roto koe ra i te are i te tui Pona no au ma o tamariki oti ra kua mataora e. 10 Te tae nga ki te aiai e mu munga ia no te tangata no rote i te au ngutuare katoatoa, tatari au i taku i tena tae nga mai, eaa nai e au e tei raro koe ra ia Tumu ma te tuaine to tane me kore i rari tei uta i tapa enua ia Venu, tei te angaanga tui kakau kaa ma to tao ke te e. 11 Akotai rai ora i rauka vave ua i te ra. Akotai no te tangata keikeia. Kare i manata i te kimi nga i raro nei, me kua rauka ia koe tei reira tu manako ka tai taonga e maine. Kare e moana e ae ai te meitaki vaerua ko tomo ei pani i runga i te upoko te ora e. 12 Tureturi ei maniania te rai puka o teia ao, te apare anga mai. Me koai ia tangata i tari maina i te au puka pikikaa a Satane mei te po ei akareka vaa nona ki te ngai tangata kia rika ia maime vaine e metane. Kare mari koe i kite e te ture. Auraka koe e ta pepe pikikaa ua ia tetai ki. Ka ora tika koe i ta au ara. Ka paku atu ki tai ai a taeki. Ka ora tika koe i te tai ara, ka ma te atu ki tai ai ai a Satane e. 13 Aere tiratira tu to aerenga, auraka e akama tiketi tetai, ei taaonga, koia toau manako. I te tai vaitai marie anga, te tuku nga atu ki te Ona o te apinga. Ka noo koe ka topapa i taau i te omai anga koia te ora, te pare karona te Kakauteatea. Te rara Palama te noo anga mou mataora roa, ka noo mou atu ei ka noo te noo e ma taito mataiti mataiti atu kare e apenga e. 14 E aere nga meitaki tikai toau e tama tika rai e Sabati te ra i toe atu ei koe ki reira, e ra manea, e ra kokakua o koe ki Salema. I tei reira ngai kua takai tika koe i te aere ara aura kua noo ki te ngai i aka manea ia ta te pu i reo iku takere i mua ana ka aere au ko akamanea i tetai ngai no katou, e kia oti, ka oki akaau mai ka tiki e tama ka aere e. 15 Kare no runga mai te oro te rauka anga no raro nei no te ngai noo kopapa ai, kimia i raro nei te ora tatara ara i raro nei, pure a ki te Atua pati a ki aia nana ta tatou ara tini manomano e apai e maranga ia ia e apenga te tutaki te omai anga e. 16 I rave ia Taratoa a mate i te aru apaka, kare e uru tangata mai, romiromi ki runga ia koe, to mo kia koe i tu reira mamae, e ropinga ia ki to kopapa ua, tera tika te ao akea anga te ora vaitamou te noo anga mutu kore e apenga e. 17 Kua ape ei nga rave nga e pini te taa i te kimi i tai ora kopapa kare e Tupakararau, tuku ua atu na ki te reira o tei mana, rari atu na ki aia. Aere ra tera mai e te Aruru a Elizebeta kapiki mai koe i te tae nga atu, moria mai te rima rave ia ki to pae aroa kuti moriri mai koe kiaia e. 18 Nga manava aau i teia tuatau kare maira koe i tangi iaku i taku aue aere e. I ki mai te tua ki raro nei, anga ki to aro rere potu atu na koe, akaruke mainei i te aranga e puru te rima i te rave ara e. 19 Ko tae ki te atinga e ape ei kia apai na ia e utara, e pereta koe i te rave mai i to kakau, e tae nga ia no te maara ki nga metua oou, ma to tungane, na te kite ua ia ngati Tautu tietie ua i te kata e. 20 Eei aa tonu nga tupu aau ki tua ao e te (e te) arau, toko rima ai o tamariki, e nga tu are katoa ia i te Marikonga toko rua eia e noo nei. Tokotoru i oki vave ua ki te ngai i oti takere i te anga e. 21 E tu Neneva noku teia kope nei te vaa, e ana ai e au e, ka noo tika tatou ki tua ao. Naku e kimi tai apeape iakoe te kakau muramura, te kakau teatea ma te purepure, mate rengarenga, na te anau e tui tae pena no au e. 22 Ngaringi aki ra e maine e noo nga poto to tatou, ka ngaropoina vave i taku ngakau nei. Kare e riro taku manako ra kia koe, omai ra e roa te ara taime i piri mai ei kiaku. Kua oro tika i te ara e. 23 E aa anapena oki e ka noo mau tika tatou ki teia ao ei mataora noku, ei tauturu no te metua vaine? Me rave i te au angaanga kopapa nei te tui kakau ma te pare, me tupu e vaine maata. Ka riro ua ei vavai pa katati koe ra ki tai tapere e. 24 E aka pu a oki taua i te na, te kite ake ra oki nga mata i te tamariki i te rai anga mai, ko taua tika nei, te rave, teia mai nei te kiriti ka tari ki te vairanga tai, ka riro ei pa rakau tanu mia ki te pasileia ka pu akato pueraera mai te au ariki i taureka i te ao e. 25 Ei aa mai te mate tangata akeno koe ka taku pekupe ua kiea me tae ki te ngai e ui ia mae ei te pepa, teiea iorai ia rapunga ka apiapi ua maira ki ea, ko te mate ua te apenga i rari, naringa mei teia ao ka tuaru ia e te ariki ka oro ki te taeake e. 26 Te ori nei to te enua, te uta nei te vaa tangata, te kave nei o tamariki ki tai enua mamao e, &

A Quarrel Ending in Suicide

E tuatua no te e kai? a tetai kiato ta ngata, keia a ngati Io. Kua karo ratau e kua tupu te riri ki te maata anga. Kua aere kuru ratau, kua kake ra tau ki runga i tetai pu rakau. Koia nga tama Tokotoru, e rakau teitei ei reira e kapiki mai ei tetai, "E pa e ka rere au." Kua karanga te metua i reira, "E rere ra. Kua rere te tama ki raro kua mate ia." Kua kapiki rai tetai tama, "Ka rere au e pa." Kua karanga te Metua, "E rere ra kua rere ia e kua mate atura ia ka Tokorua e ka mate." Kua kapiki te Tokotoru, "Ka rere au e pa." Kua ka ranga te metua i reira, "E rere e nga tama." Kua rere atura ia e kua mate te tu o te tangata i te manava kino, te mataku kore i te mate.

" Aue aue te Etene e aronga matapo, E aranga tuikau tikai ko Satane te pu. Kua nanave tikai a Satane i to ratau matapo.

To ratau vaerua kua tae ki te po. E tuatua teia no tetai peu tarekareka i Rarotonga nei, no roto i te are kari ei. Te ra te tarotaro, no te pekere pei &

There’s space between this line and the next so my guess is that they are unrelated but Hall didn’t notice.

Ikitia ki matapou ariki

Ki tai, ki rua, ki toru, ki a, ki rima, ki ono, ki itu, ki varu, ki iva, ki re Ikitia ki Matapou ariki. Vaiakura, Akaoa, Arerenga, Inave, Tokarau, Pokoinu, te Reinga, Nikao, Kaikaveka, Atupa, Avatiu, Ruatonga te anga koutu roa, Arekaa, Vaimati, Kiikii, Raropua, Titama, Kourupuku, kia Matavera, Vaenga, Pouara, Turangi, Tuete ki Avana, Nukupure, ki Taakoka, Areiti, Aremango, Maii, Rautai, Tikiaki, Akapuao, Tepuna, Maetaranga, ki Arakua, Totokoitu, Taipara, Arepuka, ki te Tuiau, Atikare ki te Manini, Na mua te kare, te Apukiriti ko uru matai, uru ake, ki roto i tena are ko pua, ko ara, piri mai o tonga, kave ara ki takaiti ka rere e &

Kupekere, ki te urutu ki na kakara ariki

Kupekere, kupekere, ki te urutu ki na te Kakara ariki, te matangi rerea pango a uri pango a tea, ka uri te tama kia Ina, tukinikini ako nei, tukinikini apopo, tu tara are te ariki pare rau uru no Rarotonga te uri a i Manuae. Kia rere mai te kura i te Matangi, ngaru nui ngaru taanga, ngaru poki ia iti ka rere e.

Disloyalty- Cause of Death

E tuatua teia no te mate o Tautu, ko tei taia ia e Runa. Tera te ara i mate ei a Tautu ko te Ika, tera te ingoa i te ika ko Akairi raukava. Kua uri te ati Puna kare i rauka. Kua uri te ati Iro, kare rai i rauka. I reira i tipu ia ai taua Ika ra, ko te mimiti e te Ika, ko tei apai na ia ia. Kua akaruke te akaruke te katoa i te Ika, ko te ara tena ka mate ei a Tautu, te tama a Iro na Tautu, i kave i mimuti e te iku, ko te ara tera i riri ei te ariki koia a Puna. No reira i taia a Tautu kia mate ra a Tautu. Kua tuatua ua mai te mimiti o Tautu i runga i te atarau. No reira te tapatapa nei, ka tataia ai.

Te mau anga ara a Tautu.

Tera taua tuatua ra.

Iti aora! iti aora! kotokoto te rupe i Tonganui, e taua tupu mei roto are. E tao itia ra! e tao itia ora. E tao e, ki tau pea te rangi ika akaaka, e ariki taki mei Rotuma, ka taki Tautu mei Rotuma, ka akamaeva ki runga atu tai. Ka tau ki te ui rau utu, ka tau kia angarangi roa, ka tutuki ki taito o te aroaro ra i taku rima i te tao anga i te oe, manui i te tere a te Tetupua. E tao e, ko te ara e, aa te ara ka tinaia ai a Tautu nei.

Ko te ara ka tina ia ai koe e taku ariki ae aki. Tera ra te ara i tinai ai koe e taku ariki, ko te ara i raro ia Tetumu Iaitanga nuku, Iaitanga rangi, ia rangi piri Io, ia rangi piri ake, ia rangi akamaea e te tupua, ka pau koe i te ao marama. E rua ra ariki o Atea E po e ao, e ra, i marama, e etu, e kave i nga, Avaiki ra, e matua apaapa, ko vavao ra te pou enua! Ko vavao ra te pou enua. E pi iona iu, e akataka iona iu, ko Tarikura o Tane kia ui mai ei te rangaranga o Enuakura e ariki ka tua ai, tuatua ai. Ko Enuakura! Ko Enuakura ra tena e taku ariki i tukia ki te paoa, e manaki ki uru are. E tao Iangareu, Iangareu ra ia ai, Iangareu ra i taua ariki, ia Punatekaiara, ka iki ra ki ea, ka iki ra ki runga o vai mata koukou. Ko te vai i tuia e nga Ruaine e tupu i Maara, e Roimata tangotango. Ki mai tena taunga ko Punatekaiara, E ato io i te tao rangi te are. ki raro e pini ei.

Ki mai ei tena taunga Tamaiti Ko ua te vaka roa. E ato ake i te kau toki te are ki runga pu e pini ei. Ii! Aa! I aere mai motu ake au mei Vavau e tao, ka ako na ia ara e tao. E tao e, ka ako na e tao e, ka ako na. E tao e, ko te ara e aa, te ara ka mate ei a Tautu nei. Ko te ara i tinai ai koe e taku ariki ae aki! Tera ra te ara ko te totoanga vaka a To metua a Iro i toto ki Vavau.

Ka to Iro ka to i te vaka, mai mua, ko mai mua, ko mai muri ko mai muri, ko tei erepiritia ko te ere i piritea, ko tei ere i taea ko tia ere i taea, ko tei ere i kumea ko tei ere kumea, ko tei ere toia, ko tei ere toia,

Ratatatia, Ratatatia, ko Rata vare, Rata vare, ko Rata i tuatua kina ia ai, te vao rakau a Tangaroa iu mata, e utu ki te kura ma tona patu tere e too e. Ko te ara ea, te ara ka mate ei a Tautu nei, ko te ara ko tinai ai koe e taku ariki, ei aki.

Tena ra te ara ka tinai ai koe e taku ariki, ko te noo anga vaine a to metua a Iro i noo ki Vavau, ka noo Iro, ka noo i te vaine ia Roimata tangotango.

Anau tona ariki, ko te Iumatatapu, Arakia ki te kie, turama ia ki te tutui, ko aku tuakana ra tena e tao te mae mai na i to kopu, ka oko na ia ara, e tao, e ka ako na!

E tao e ka ako na. E tao e, te riunga mataku tava, kia anake au ki te po. kia ui mai ei te tini o te Atua e te mano o te Atua, eai te tava ka rere ei a Tautu nei!

Tena ra te ara ra te tava ka rere ei koe e taku ariki, ko Ringi toto,

No nga tamariki ia Koitararoa ia tava e tao. Kare eke te ariki Marokura, popongi ka tatauata ko te tini o te aitu ka rere i te tava nei. E tao e, te reunga mataku tava, anake au ki te po. Kia ui mai te tini te Atua e te mano o te Atua eaa te tava ka rere ei Tautu nei, tena ra te tava ka rere ei koe e toku ariki, ko Paava, a no te aka nonoa ia tava e tao. Kare eke te ariki Marokura, popongi ka tata uata, ko te teni o te aitu ka rere i te tava nei, e tao e, ko te reunga ma taku raurau kia anake au ki te po. Kia ui mai ei te tini o te Atua e te mano o te Atua. Eaa te raurau manga ka tinai ai a Tautu nei, te na ra te raurau manga i tinai ai koe e taku ariki ko Tiraatu? ki te rangi. No Tutavake ia raurau manga e tao. Kare eke te ariki Marokura, popongi ka tatauata, te tini o te aitu, ka akauta ki te raurau. E tao, e tao, E tao u e tao pakati, ka tutataki e nga teina, ia maua te umu ma te vaie e to maua tuakana, ia koe te are korero. E Rie e maiama, ka tututaki e nga teina, ia maua te kai ma te rau tao e ta maua tuakana, ia koe te are korero. Te are korero a Eteke mu Avaiki mai akerai, e kare ua akerai. Te kuku kai Rotuma rikiriki mei Kuporu tau mai, ko te kore akerai ia, e kare ue akerai.

Te poro o te Mangarea, a, noea atu, a, e noea mai e iu iu noa io ei kia ora ai paa. I aere mai te tama a Iro a Tautu ki te raurau oatea. I pee mai i karanga mai kua pou te ika, ki Motupae.

I karanga mai e kua pae te Ika ki Motupae, ko te ika a te ariki ko te riro aea i te au tai. Ana mai nei au, e omai i te iu mua, e te iu muri, ki te io tua, e te io aro, tinai vare noa ai i te tama a Iro ia Tautu, ki te raurau o oatea e akapee ua iorai, &

Tera Tetai Keu Tarekareka No Te Kari Ei

Tera taua peui? Ta rekareka ra, e ai.

Tera te ai, Ko kavekaveka.

Tera te tarotaro. Kavekaveka e tukua, kavekaveka tukua, kare au e tuku i to taua ariki, e ariki tapu no Atitaria e, pua &

Tera tetai no te tatara anga i te ai kia matara. Tera tei reira Tapatapa ia tapatapa ia te aoa nui i Tuoro, e matara tuku ai, e matara taku ai.

Tera tetai ai, Potutunga, Potutunga tangi varovaro te ike e, naku te tane, naku te vaine.

E peu akarere, e te tau maro, kia riro te re ki tetai pae. Kua ura tetai pae, kua tupu te taumaro, kua ta e reira kua kuku mi?, no te mea kua re i tetai pae, kua maeva te pae i autu, no te mea kua re.

Aue te tu kite kore o te Etene, e te kamakura e, Ngaraverave a te Diabolo i tonu ravenga pikikaa, i te akana uru anga i te tangata kia mate, aue te aroa e te tangi e. &

Ngina and Patua Quarrelling

E tuatua teia puke tangata no Tokorua ta ta, e puke tama na Araiti. Tera to raua ingoa, ko Ngina tetai ko Patua tetai. Kua kakara raua kua oro tetai kua aru katoa tetai kua eke raua i te Mataara ki taatai. Kua aere atura ki roto i te tai. Kua na runga i te akau i te aerenga mai e tae maira ki Avarua nei. Kua kake raua i te ara akaariki ki uta. E ravenga tei uta ia Avarua e akatu pou are, rokoia atu e raua, te ko ra te rua i nga pou, e kia aonu, te vaarua kua tuku nga pou. Kua rere raua ki raro i te rua pou. Kua kiriti mai, kare i akarongo. Kua roi te tangata i te kiriti mai ia raua ki runga kare raua i akarongo. No reira taua tuatua ra. Tuku na nga pou, "E inangaro ina Ngina e roto ina Patua." Tuku na nga pou, kua tanu atura te pou i te are. "Aue te mate e, kua re rai te mate e taku ariki kua riro koe ki tana e."

Ancient Prayer for the Safety of the Land E tuatua teia no te Ekai o te ui ariki mai te ui Mataiapo, ma te te ui Rangatira, e te kau tangata & Tera taua tarotaro ra. Te kino o te ui ariki e te kau Mataiapo, te kino o te ui Rangatira, e te kau tangata, e tuku ki te pupu, e tuku ki te vava, e tuku ki te rua to. Tukuna ki moana tamui, tiria ki moana tai arua, ko nga enua maanga o Tangaroa, ko Iti nui, ko Iti rai ko Iti i te nga iei, kapiki ei te Atua, i te itinga, ko Tangaroa, aka rongo ei te Atua i te apunga ko te Rongo, kapiki ei te Atua i te rangi ko Rongo ma Tane, ko te io o Tangaroa a. E tuatua teia me tupu te kino, ki runga i te enua, ei te taunga, me kore te taunga na te ariki e tapatapa. E i akaora i te tangata ko te mate aea ratau.
Tarangaara a to Ita Tupuna Human Sacrifice Offered to Put Away Sin

E tuatua no te ao kupenga, Tera te aitenga te akaora anga i nga mua vaka, Tarangaara.

Tera te tuatua kua akataka ia tetai Mataika. Kua aere atura kua ta tetai mua vaka, e kia rauka te Mataika kua apai maira ki Mataroa tera te ngai e vai oo ei. Ko apaapa o te rangi. Kua akaruka a Ngati Tangiia ki reira. Kua kake nga taunga i reira, koia a te ariki karo matangi i reira raua ko Teavaro kua oro i te kaka kia Kiikii kia tipu e kia rauka te kaka kua tapeka ki nga vaevae o te tangata i taia. E kia oti kua vaio ki te vairanga. E kia popongi ake ei reira e mama ai a Ngati Tangi ma te auotonga. Ei reira e toto ei na uta i te pae nga ngaere e tae ua atu ki te ngai vaio ei. Kia aravei ra tetai tangata na mua mai ma tetai puka e tetai moa, ka mate. Kua oro mai tetai tamaiti na tetai Mataiapo koia a Tuato e matakitaki. Kua mate ia ma te puaka atu e te moa. No te mea e apinga tapu kare e kakea ia e te tangata. No reira i tuatua ia ai e, ko te ao kupenga, kua toto i reira taua Mataika ra ki mua i te Marae, tera te ingoa i te marae ko Ikurangi. Ei reira e tau ei i te turanga e kia maoa te turanga ei reira e pi ei i te tautai e kia oti ei reira e apai mai ei ta Rongoma Tane ki Avarua. Kua apai ta Tangaroa ki Vaerota, ei reira e kai ei te turanga, ei reira nga mua vaka e toto ei e kia tae kia Teopu. Kua akaruke i reira, ei reira e kake ei a Maoake, raua ko Tora e takai ei ki te kaka. Auraka e kitea te kapapa tangata kia ngaro, takiri i te kaka e kia ati i te takai. Ka apai ki tai i Murivai ei reira e tau ei i te umu. Kua titiri atura ki runga i te umu. Tera te ingoa ko te umu o te Iavake ko Murivai te ngai i tauna ai taua Tarangaara ra. Tera te aiteanga e Tarangara. Kia ora nga mua vaka. Ta te Etene rapunga, kare e marikonga. No toku ui tupuna ia ungaanga. Na Itio

E Tarotaro Moari Rai Tei a I Tataia Nei

Ko ai! ko ai o matua tau are, ki runga i ara ea, ki te tupu ariki te akaumea Tupekuru taku tane, ai marie tiroroa, i te make tupu na Ina. Kia eke e, kia eke, i te papa i anga roa ko tai parea. Kua rere i te Tuarangi naau ana i kinikini e. E akataka e, ki te mano Raui taua ki tonga, koko ki te vai mapere, ko rua ki iti, ko rua ki tonga, tu mai koe iaku e i te rere tietie ti, tu mai mai koe iaku i te rere tietie ta, ki te varuvaru toa, ki te varuvaru toa e te tietieni o ake, &

E tuatua teia no te akarere manu me kore e matangi, ei reira tarotaro ei. Tera te tarotaro, ka tauna ai, ka tauna ai, nga Tamariki aau, e Ao e ki te rua ai te matangi, ki te rua ai te matangi, pupurerua pupurerua &

ko te tarotaro ia me kore e matangi. To te Etene ki i te kite kore e te kamakura.

E Tarotaro Moari Mauke, No Te Peu Ta Rekareka. Tera Taua Tarotaro Ra.

Te upoko o Atea, te vaevae o Atea, ei aru i te ra, ko te mata kapua i raro e, ko Rongo, te ko te vaine, Inumanga te vaine. Ka ano, ka rere, tena renga, i rere, i rere, i karea, i karea, i to ngaungau e, tiare kato. Aere mai nei Maine ma, te iku nikau ma te taumatavero. Ka ano ka tiki i tena tane, e tane manuiri mei tonga, taku pakau e, pakau, pakau nui, pakau, pakau rai, penei kia matutu kia mataratara, E aere mai au mei tai ko pui ia ko te rona, ko e tu karanga mea ko Tane mei te tere, ko pui tei araea tokerau tei anga, matangi, matangi, e ko korua, ko korua, ia noea koe e taku ariki, no tai au, no atikau te maire e atikakoe e na nikau te marama, ka ara ki te ipo e, i ara, i ara punipuni a rearea, titiairi, ka totoa te ua tai, ka tuku te kupenga e mataaiti, tuku te kupenga e mataatea, ko te ua kie ko te ua ko, ko te rouru pani, ko te anau na

Kua mataingoingo, mataingoingo. I rere, i rere e tara atia tupa rau taku vaka- i te vaotere, tara mai te taura ia tevateva ka toto ki te au nua ki te au raro, taku tere tukua, tukua, tukua tei ae ae, te etukura tae ra roa, maoake te ra nei, tatau e noo nei ie, te tuku taku ei nui ko mai, mai i te ata e, ei tau aro ia Takurua e pu matangi ka tere ei, ii mai opuopu mai, e tiare mai mai i te takere.

Tauta e, ka topa ka topa ki iti toro, i na maui i na katoa, tiria ai i te ara runga, i tiria ara raro, i tiria ai, i mai mai tu kia au ana i te tairi tangotango te vaka tae ake nei, te riri ki te atea e vai ke teia e te roro e, ei kona koe, ei aa koe ka poroki iaku nei e taku tane tuku ake au e matangi tere i te ra roa, i te muumuu e i te rearea, e putaura i te varivari, e atu au taku tane, ka inga te pu kuru i anga marino e.

Accidents of Life

E tuatua no tetai Kariei no e tokorua tangata ma to raua tini. Tera to raua ingoa. ko Mararauta tetai ko Mararatai tetai. Tera te ngai i tu ei te Kariei ko teRau ao. Kua akatu ia taua are ra. Tera te roa 200.

E kia ati te are. Kua uru vaa te tangata ka ai te are. Kua akatika te tangata. Kua kapiki a Mararatai ei aku a tai. Kua kapiki a Mararauta ei aku a uta ei reira e tuku ei nga paianga tangata ki te kai. Kua rave a Mararauta i te kai. Kua aere atura a Mararatai ki te tautai. Kua aere atura aia mato na tini, ki te tautai. Kare roa tetai i oki mai ki te Kariei. Kua pou atura i te mate. Kare rava tetai i ora kua takiri. Ko Mararauta ra kua ora atura ia kare i mate. No reira taua tuatua ra, Kua ora a Mararauta kua mate a Mararatai. Aue te tangi i tera nuku tangata i pou ra i te mate na te tangata uaorai i kimi i te mate. I mate ei aia

Donations from Congregation Tera te au kiato tangata i taki ako a 1 To Takatini oko a ia 80 2 To Uriarau oko a ia 80 3 To Teara oko a ia 80 4 To Teakitaei oko a ia 80 5 To Katea oko a ia 80 6 To Potikitaua oko a ia 80 7 To Aperau oko a ia 80 8 To Kiriparu oko a ia 80 9 To Uritaua oko a ia 80 10 To Tamaiva oko a ia 80 11 To Kainuku oko a ia 80 12 To Pa oko a ia 80 13 To Tuakana oko a ia 80 14 To Mataoa oko a ia 80

Te au tangata toa, taku kite ka rokoia ia mai ei te tuatua na te Atua. Ko Tumu, Poeke, Uiriarau, Anautoa, Pakitoa, Tangata kino, Vaitoti Kaiteaa Akatu Tutara, ko Rei Ngatikaro Kakaroa ma nga teina, Marokaa, nga tae Makirau, ko nga tae a Tui, Ko Tuaivi ko nga tae a Manavaroa. Te vai atura te rai. Itio tata.

Rupe the Warrior

Te tuatua no te tamaki ia Rupe.

Tera te ara ka tupu ei te tamaki, ko te vaine a Kainuku. Kua oro mai kia Makea ko te tumu tena i te tamaki ko mate ei a Rupe. Kua aere mai te tiki kare i pa ria e Rupe. Tera te tuatua a Rupe, kia mate ua te tama a nga Marama e riro atu ei. Kua tupu te tamaki, i reira, ko Takitumu tetai pae. Ko Teauotonga ma Puaikura tetai pae. Tera te ngai i tamaki ei ko Punataia, ko Teauotonga i Toronai ia, ko te are ariki ma Arorangi, ko tai ia o Araiti. Kua ta i reira, tera tangata mua i mate ko Karo. Kua aere mai tetai tangata i reira kua ko ia Rupe, tera taua tangata ra ko Tatikitiki. Kua rere maira te tae a Tamakeu ko ia Pakiri kua opu ia Rupe. Kua kaku kia Tairi tera te kapiki e Pau e,"Kia ora au, tera ta Tairi. Eaa koe e taku teina e ora ai? Taki koe i tetai ara toka i te kupenga a Makea. E tuku koe i tetai." Kua ko a Tairi i reira ia Rupe ko te matenga ia, ko te eke anga ia o teia mua vaka ki Arorangi, ko te noo kapiti anga ia o nga mua vaka ki Arorangi e 7 mataiti. Tera ta matou tatau mataiti e 7. Iringa tera te aitenga i te iringa ko te tuatau aka u. Kare i roa te noo anga ki Avarua nei. Kua tae mai i reira te tuatua na te Atua, ki Rarotonga nei.

Ko te tu ia i te mate anga o Rupe,

Ino ra kia mate a Rupe kua aue te tuakana i reira koia rai a Tinirau. No te mea ko tetai toa aka ruru matavai, e ruru ei te mua vaka

Kua aite paa teia ariki nei mei ia David ko tei aue ia Ionatana &

2 Samuel I 25.26.27;

E tuatua aroa teia ta David akakite nei, no te matenga o te Tamaiti a Saula, ko tei mate kapipiti raua ki te matenga akatai.

Song of An Aged Couple Badly Treated

E tuatua teia no e Tokorua tangata i akarukea ua ia e te anau. Kare i angai ia ki te kai e te anau. Tera te ingoa o aua nga tangata ra ko Teau ma te vaine, e tuatua tangi teia no te tamariki takinga kino i to ratau au Metua me tae te Ruaine anga.

No reira i tou ei i te pee. Tera te pee

1 Io reka a te Teau ki Rangi o tautau o taku Atua tapu ko Rangatira e kua Ruaine roa e, ko ai to oku ngaki, e metua titiri oi e. = Riri te anau e, Aroa tutae i ta taua takinga e, kua Ruaine roa koai tooku ngaki e metua titiri oi e. 2 E metua titiri oi e, i apa kia puaka ki te akapongipongi ki te akamatemate ki ange e metua titiri oi e, = Riri i te anau e, Aroa tutae i ta taua takinga e, kua ruaine roa e, koai tooku ngaki e metua titiri oi e. 3 Teia ake toku ngaki, e tamaiti varevare no roto i te kopu, e puka mata no oku, Tapaeru tapu no ati no runga i te au tanga, e metua titiri oi e. = Riri te anau e, Aroa tutae i ta taua takinga e kua Ruaine roa koai tooku ngaki e metua titiri oi e. 4 E metua titiri oi e, ko te Nae tei te maunga, ko te ika ki taatai, ko te ki mai a te unonga mei akaoa kua nua e, nuanua te kai e metua titiri oi e. = E riri te anau e, Aroa tutae i ta taua takinga e, kua Ruaine roa koai tooku ngaki e metua titiri oi e. Kua riri i te inangaro e ka rire ie e. Ko te tu teia o te anau kai kino i to ratau, metua, kare e akarongo i te reo o te metua &

E tika rai tei akakite ia mai e Solomona e akara ki te Maseli 17.21; " Neneva tana i anau ra, ko te aue tana ka rauka: e te metua o te kanga ra, kare ana rekareka anga."

Spite

E tuatua teia no tetai tangata toa koia rai a Tutamaeva. Ko tetai ia ingoa o Uriarau. E ekai ta raua ko te Teaia. E tae akera ki tetai tuatau koia riro mai te rongo e na Teaia te umu Roroi. Te akakoro? ra taua tangata ra ka tiki aia ka keia. Kua tu akera aia i te maru aiai te aere ra e tae atura ki Ngatangiia. Kua po, kua uke taua umu Roroi ra. Kua tiki atura aia taua ata Roroi. Kua tari atura ki vao mei roto mai i te are, e kia pa ki tona rima, okotai ngauru Roroi. Ei reira aia e kapiki ei kia Teaia i roto i te are "Teiea koe? Teia au." Kua akarongo a Teaia i te ataata reo, e Tutamaeva. Kua rere a Teaia ki vao ma te mata keinanga. Kua arumaki kua rave a Tutamaeva i nga Roroi ki nga rima e rima i tetai rima, e rima i tetai rima. Kua oro i te ara, kua arumaki aere i te ara kare takiri i rokoia taua tangata e tae ua atu ki te ngutuare, te oki ra te tangata kare i tae ki te ngutuare ko te mate aea ratau no te mea e tangata toa aia. Ei tupuna naku. no Itio

A Wanderer

E tuatua teia no tetai tangata koia a Arekea.

I te tuatau i te ariki o Rarotonga ko ia Areariki, tera te vaine ko Takareu, ko te tuatau ia i aere mai a Arekea.

Kua akaruke a Arekea i tona enua koia a Uea, e tona ariki koia a Tepou o te rangi, ko te ariki ia o Uea, ko tana Tama ko Tepouorongo ko tona Tuaine ko Temaoruoavaiki, ko te tuatau ia i tae mai ei a Arekea ki Rarotonga nei. Tera tana taaonga e tumu karakia mei Uea mai. Aere maira aia ki Rarotonga nei kua noo aia ki Atupa ko te ingoa ia i te tapere. Tera te ingoa i te kainga ko te Puna o Arekea. Kua tiki na ia mai aia ei tokotoru i nga tumu karakia. Tera te Marae tei Avatiu, tera te ingoa i te Marae ko Paepaetuaiva. Tera te ingoa o nga tumu karakia, ko Rengariki ko Taai e ko Arekea, tokotoru ratau. Kua unga ia maira te tiki ia Arekea kua vave te turanga ko Arekea te roa i te pure. Kia tae mai ra, te tiki kare a Arekea i keu. Tera tetai ingoa o Uea ko Arekao, ko te vaerua paa ia o taua enua ra, ko Uea ko te kopapa ia. Tera nga karere i unga ia mai e te Tepouoterangi ei tiki ia Arekea ko Maungapiko, ko Kopuivi, ko Koura, ko Ikuveru, ko Teaputarangi kare rai a Arekea i keu. Kua akama taua au tiki ra. Kua noo kare i tae akuau. Kua tupu te riri o te Tepouoterangi ia Arekea. Ko te unga mai ia i te tama a Ea koia a Karika, e Maoake, Kotu, Takua, ko Mara, Earoa. Tera te au tiki i te vaka ko Muutonga ko Motea ko Muutokerau ko Akatorau ia, e puke vaarua kino ia Kona Tuara Teavaro ko te Ara ia, Teariki karo matangi ko Ria ia ko Parapu ko Rutunga ko Tapu oti e te vaka o Tangiia.

Kua ape tei reiro-tuatua

Tera Tetai Tarotaro Moari No Mauke

Pupu e, pupe e, ko ai tei vaoo, ko au ko Rapa, e aere mai Rapa e, e aere mai ki te aere e, no ai te are e. No tu te are no Rongo te are e, ka tai uaroro ki vao, ka rua uaroro ki vao, te aere mai nei Maine, ma te iku nikau, ma te tau mata vero, ka ano ka rere i tona reinga i rere, i rere, i karea, i karea, i to ngaungau e, tiare kata. E aere mai au mei tai ko Pui ia ko te Rona, ko te Atua karanga mea, ko Tane mei te tere ko Muri tai ara ea, tokerau tu anga e matangi, matangi ko korua korua ia noea koe e taku ariki, no tai au no Atikau te maire e ate koko e, na nikau te marama, ka ara ki te ipo e, i ara ki runga i ara ki raro, ki marau e, ki marau e, ko etu nui mata karokaro, te karo nga e koe e, te ruru te ruru moe ki uta, te ruru te ruru moe ki tai, ki tai i te umeume. na koro tapu ariki, e koro ki tai kia koropanga me tu aro e, &

Revenge for Slaying of Tinomana's Mother

E tuatua teia no te taki anana ki Piako ka mate ei te Metua vaine e Tinomana, koia a Koukou, e vaine na Io ariki. Kua arataki ia ratou ki Piako. e ta e kai. Tera te tuatua a Ruru, "Makoiri a, makoiria e, kua mau i te Nae ka tui tea te katu akonei." Kua aue i reira te vaine a Tinomana. Aue toue e Tinomana e kare koe e kite mai iaku, ka mate au ia Ruru. Mei te rikiriki anga mai ia taua e Io ariki. Kare koe e kite mai i to oku matenga e. Kua mate atura ratau i te ta e Ruru. Kia akarongo ra a Tinomana, e kua pou te metua vaine ia Ruru. Kua tono maira a Tinomana ia Tepaeruariki. E oro ki Araitetonga kia Makea kia tipu i te uanga Meika aka umu i mua i te are ona. Te au meika para ravarai e 40 aura ka tetai e akatoe ia, kia ope ravarai ma te uri atu. Tera te aitenga i taua au Meika para ra, ko te au toa, e te uri, ko te unga ia ma te potiki. Kia akarongo ra a Makea i taua tuatua ra a Tepaeruariki ta Tinomana i unga mai iaia kia Makea. Kua karanga a Makea, "I reira kare au e pa, e vaio ei akatau taku are." E tuatua pikikaa ua na Makea e kia ape a Tepaeruariki. Kua akaunga atura a Makea ia Tikoi ei tiki ia Apai ma te teina koia a Rimanoa. E kua kapiki atura raua e te tama a Makea i oro mai eaa te aerenga, e aere mai au e tiki ia korua te karangaia maira e Makea. Kua aere atura a Apai ma te teina ma Rimanoa, ki Araitetonga. Kua akakite atura a Makea kia raua i te tuatua a Tinomana. Tera te tuatua ko te uanga Meika para e 40, ma te uri e uki ei iro kape ma te puouou, kia ape takiri auraka tetai e toe. Tera te aitinga i te uanga meika para ko Ruru ma te are teina e te au toa, ko te uri te tangata ia ma te vaine e te tamariki ko te akatika anga ia a Apai ma te teina. Kua tupu atura te tamaki ko te mateanga ia o Ruru

The back cover is missing. Maybe there should be a conclusion to this tale?
Prefatory Notes

Hall was the scribe, editor and annotator of this notebook. Occasional legibility problem on reverse of pages made transcription occasionally difficult. Purple pencil contents on first page. Hall didn't have the cover either. Heading given as - E Buka Tuatua Taito (another narrator in all probability) Na Itio i tata i.

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*36. [In MsCopy Micro 0773 reel 04] Transcribed by Bob O'Brien in October 1995.
Too Much Confidence

Te tuatua no Tongatuakau raua ki Pirita ko Reureu te tapere kia tupu te tamaki. Tera nga taua tamaki ko te Paepu tetai taua, ko Takapora tetai taua. Kua aere a Pirita kua akati aeae, e tetai taua koia a Tepaepae i reira e tu mai ei tetai tangata toa koia a Tangotuakau e arumaki ei ia Pirita, teia taua tuatua, "E oro e roa te va ki Takapora" ei reira e oro ei a Pirita. Kua arumaki atura, atura a Tuakau, e kua pipini atura a Parutu ki roto i te vao Maire: e kia Vaitata mai a Tuakau te kapiki ia, " E oro e roa te va ki Takapora." Kua tae a Tuakau kia Parutu: kua tu maira a Parutu. Kua ta ia Tuakau kua mate atura aia. Kare atura e toka? tana tuatua ko te mea kua mate aia; kua ora a Pirita. E tuakana a Parutu e teina a Pirita.

No Aitutaki teia tuatua taito nei; na te ai tupuna no taito mai, no te ratou tu poiri e akapera i ratou, "Aue, aue te etene, e aronga matapo e aronga tuikaa tekai ko Satani te pu."

Revenge

Te tuatua ia Pukenga raua ko Kuriri: ko Tautu te tapere no roto tetai ia Tamarua: no roto tetai ia Ngati Taitua kia noo ra raua e te raua ngutuare, okotai o raua kaingakai, okotai o raua ngutuare e moe ei: toko rua a raua tamariki, ko Tamarua kai aa ta Pukenga ia: ko te Au ta Kuriri ia kua noo ratou ma te rekareka: kia tae ra ki tetao ra kua aere a Rakenga ki taatai i te tautai ika: kua vaoo i te tamaito ki Kuriri: kia aere ra a Pukenga kua tu a Kuriri, kua ta i te tamaiti a Pukenga: kua tao ki raro i te umu: kua kai: kia oki mai ra a Pukenga. Kare te tamaiti kua pou. Kua mamae atura te ngakau o Pukenga kua Rapiko maira a Kuriri, "Oromai e taku taeake kua pou ta taua tamaiti iaku." Tera ta Pukenga, "Mari ei koe kua kai e potiki riri ei naku, e tuatua ua na Pukenga ai roto te riri i te ngakau, kia tae ki tetai ra, kua karanga a Pukenga kia Kuriri." Auraka taua e moe, e tamaki te ka tae mai. Reira raua kua matara ua mei te aiai mai kia tae ra ki te oiao. Kua varea a Kuriri e te moe kia akarongo ia a Pukenga kua tangi i te putangiu o Kuriri: kua ta atura a Pukenga ia Kuriri mate atura ei reira e paa ai te taua a te Kureriki koia a Kuriri e ta i te po. Tera ta Pukenga te pukepu

(opu, tatomo, pukepu)

Extirpation

E tuatua no te pou o Nukunoni. Tera te ara e vaine ko Mataikatau: no Vaipae te tane: kua noo te tane ki te ngutuare. Kua aere mai te vaine ki tona tapere koia a Nukunoni ki nga metua: kua tu te au mapu o Nukunoni, kua rave kino i taua vaine ra kia kite ra te tane kua takinga kinoia taua vaine. Kua riri aia e te mea e akaperaia i taua vaine: kua tupu te tamaki; kua oro taua tane ki to Arutanga; kua oro ki te a muri e ta ia Nukunoni. Kua aere maira te tamaki i te po i te ta ia Nukunoni e kua poiri te ta kare tetai i toe: kua tau i nga umu e kia ki. Kua ure ki raro i nga umu te tane, e te vaine ma te tamariki kare tetai i toe i te ako i taua vaine ra. Tokorua ua tangata i tae ko te ara ia i pou ei a Nukunoni no taua vaine ra, ko Mataikatau Teopenga o te Ranga:, ko te amoinu ia o te aronga Ranga.

Extirpation of Taravao

Te pou o Taravao: ko nga pa ika te ara. Kua akakoko ia a Tautu e Arutanga. Tera te tuatua akakoko a Arutanga, ko te karakara ua te tari mai na naau kua pou nga ika nunui i te kaingaia ki Raupoto e Taravao: kua vare i reira a Tautu, ei reira e tiki ei a Tautu ia Vaipae ma Arutanga, e aere e ta ia Taravao i te po: kua ta atura i te tangata e kua pou takiri atura i te mate. Tokorua ua ei tae. Tera to raua ingoa ko Uma te tuakana, ko Tarere te teina. Kua ooro raua ki taatai kia aere atura raua kua kapi te ara i te tamaki:"Kare e ngai e ora'i. Ei reira te teina e oki ei e akakite ki te tuakana, kia Uma". Kare taua e tae, kua kapi te ara. Ei reira a Uma e karangai e pa pukatea oki au, e taku teina, ka ruru te tainaki iaku: kua karanga te tuakana i reira. Kia rere au e rere katoa koe: kua aere atura raua kua taki i te paeru, kua Rapiki i reira. te ika o Rongo, te ika o Tangaroa, kua ko atura i te rakau, kua atea atura te tangata: kua ora atura raua: kua arumaki atura te tangata ia raua ki roto i te tai, kare raua e nauka. No te mea e tangata toa a Uma. Kua oro atura.

I to raua tuaru anga ia, to raua tumu a ono i raua ko nga tamaka, ko te tamaki, ko tu aru mai ia raua kua putaputa ia e te ungako, kua aere atura raua na tae. Kua na uta te taua tamako i te aere i te aru ia raua. E tae atura ki to ava tapu te aere atura te vaka tamaki, kua akapiri a Uma ma ki tetai pae i te ava. Kua rotopu atura ta vaka tamaki i te aere kua kapiki te vaeaka a te vaka tamaki, "E Uma e te kautea ia vero: kua toko atura raua ma te teina, i to raua vaka, kua ora atura raua.

Annotations by Hall? Ioko= to paddle Kautea= are apu in Aitutaki veio= a warrior.

Extirpation of Tautu

Te Pou o Tautu e ki na raua ko Mataotane: tena te tumu i te ara te akakore nei a Tautu ia Mataotane: kua oro i reira a Teaukuru ma Tariapureariki kia Vaipae e tiki raua ia Vaipae ei taua no raua e kia oti. Kua oro ki Arutanga e tiki ei taua no raua. Kua tiki katoa ia Amuri. Kua kapiti nga tapere e toru, kua aere atura e tamaki ia Tautu: ko te taua ia o aua nga tangata ra. Kua ta aua nga tapere e a ia Tautu. Kua oro akira a Tautu e tae na atu ki roto i tetai are. Kua uipa atura a Tautu ki roto i taua are ra ei akapuanga no ratou kia tae atura te taua tamaki. Kua putuputu ki te vainga okotai; kua akapini atura te taua tamaki i taua are ra tera te ravenga. Kua tipu i te kikau e raurau, kua raranga, e kia oti kua tiki takitai ki roto i te are. Kua apai mai ki vao, kua kotikoti ora ua. Kare i taia, kare takiri tetai i toe, okotai ua tangata i toe, ki Kaiaa, no te Vaerua kino i uuna ki roto i te pirikopa

(The sides of a doorway)

i te are koia tetai. Kua pou Tautu katoatoa i te mate. Ta te Diabolo ravenga kino, i te akananeu anga i te tangata i rou ei te mate. Aue te mate o tu reira aronga tangata, tu kore e rokoia e te tuatua no te Atua. Kua taupaa ki te tuatua ta Paulo i akakite i roto i te Ephesia pene II irai 12 e manako anga kore, e te Atua kore i te ao nei.

Genealogy of Trees

Te tuatua no te Metua o te au Rakau i to ratou Anau anga. Tera to ratou Metua ko Atea: ko Atea ka noo i te vaine ia Papa anau taua ko te Atu: ko te Atu ka noo a te vaine ia Torokiore i.e. the tao rangi, that is, the roof-pole, the tauu is below anau taua ko te Au: ko te Atu ka noo i te vaine ia Uatokatoka anau taua ko te Tamanu: ko te Atu ka noo i te vaine ia Potoka, anau taua ko te Miro: ko te Atu ka noo i te vaine ia Verunui anau taua ko te Aoa: ko te Atu ka noo i te vaineia Tumukava anau taua ko te Utu: Ko te Atu (etc) ia Tangaro anau taua ko te Puka: ko te Atu (etc) ia Maini anau taua ko te Ii: ko te Atu- ia Pupuina anau taua ko te Kuru: ko te Atu (etc) ia Tanguru anau taua ko te Nu: ko te Atu (etc) ia Aranu anau taua ko te Kaika:ko te Atu (etc) ia Teui, anau taua ko te Ti mauri, te Ti Voru, te Ti kopo, ko te Ti rau matangi: ko te Atu (etc) ia Pau, anau taua ko te Poui, ko te Atu (etc) ia Tongare anau taua ko te Tutui, ko te Atu (etc) ia Tara, anau taua ko te Ara, anau taua ko te Ngatae, anau taua ko te Tatara moa.

7 E tuatua kapiki teia no Poliki

E tuatua kapiki teia no Poliki taua ko Makea e kia Tinomana: me aere mai ki to akamoeau me kino nga mua vaka. E tumu, e kapu, ko kapu runga, ko kapu raro, ko Papa ko Atea, ko akaotu. E enua ko Tumutevarovaro, e Maunga ki uta, ko nga vaa ia Temonga, e ko utu ki tai ko arotito nga ko Pureora, ko Murivai, ko Marae ko roa, e ariki ki runga ko Makea ko Tinomana. E vaka ki raro ko Takitumu, ko te au ki tonga, ko Puaikura, Turou e taerou, e Makea turou, e Tinomana turou, e Takitumu turou, e Te au ki tonga turou, e Puaikura turou, e te kau taunga e turou, e Pa ma Kainuku turou, e aku Mataiapo ei tika i to poo ei ora i to manea, e oro koe ki te maunga, e ariki koe no te Manu e oro ki te moana, e ariki koe no te ika, e oro koe ki Avaiki no Tumarokumi e no Tumaroanga, no Tekeunui e totoro i Arovaru. Oro maira e aku ariki e tu ki runga i taku tara pukuivi?, turu, turu, mouoiti e kore e ueuea. Tera te tuatua i reira ei au, e atu ariki, auraka ei kino.

A Song E puka amu teia i tataia nei

E puka amu teia i tataia nei

E aere e taku Metua, e mou ki te punanga ketaketa e ripiri

(is a collar)

ki te kaki, tatua ki te manava i to taukupu ei ara atu noou ki te ao teatea ko te turori (stagger) to aerenga ei Mei te pa rakau tatipakeia e te matanga te tu mate i teia tuatau, ka oti ana, e taku Metua te tuku akaope ki te mari tangata nooanga kia koe, e aroa mai koe iaku i te ikoke ua anga, toku manako e vaioo mau te taua aku ei pu metua ki tua are e.

A Song Te amu no te puakapa

Aue te ao e, e marama rai te Vila Parataue e, ko tei aru nanaue i te titiri Paula iti ki te rua ana i nga pou e, mei te akapapa atu uru

(maybe crossed out "Ki" in pencil above)

manua te nooranga ka pera tika paa te teretere anga atu ki Phiratelephia te Manua akaruru paruru enua ia Tahiti i reira i toa ai e, i te orani anga o te au vaine me tuku te tere ki Rangiatea e. E a apinga maata e tupu ki te tapere ariki e tu ki ovi ra kio matou ko te are tuu ra i Kautea ko te uapu ra akapou katoa i tai ake, ko te reva akaruru enua e tu maira i te Avarua e. E kake, e taku tapere ariki i to terono, e mea nga mekameka tu ke toou, e mea kuni ia e te mapu ou ra i Tongaarii Arutonga kare i ketea ana mei po mai, eaa nai' e. Ko te puakapo ia Mose ma Elia i akatu ki te mania maunga tei runga roa, tei te taua tarere o te mapu te vivo

(flute)

 tarekareka e, Tiitii

(teitei my admiral)

 taku Atimarara, e apinga unure ia te enua, te kite ou i rauka ai te au apeape

(works)

 tuu a te papaa, te au mataro

(respop. workmen)

 iki ea e rave tena au Kapena i akapapa atu ki te Manua Baratane. Naunga oki e tu aite ki te Atimarara, oro te viriaui te oromani

(old man)

, ki taku are tutu no runga mai, okotai oire oku i te itunga o te ra ka kake ei ki taku taua mataora parairanga

(take in)

 e roto i te reva no Tepanoni, te Peluta paina

(in Bible)

, no te aramuka

(in Bible)

, apai naai te pau i taku Atimarara e pange ake i te Ura anga ia ta mi iti ia tanu roa

(torn small, torn long)

, tane e. Ta uriuri akaingainga te noo aku ia aku marae, ko taku uata ka riringi ki raro ra i te ara e, ko Tuenua te pito i taku enua, ka tu ei na ki Baratane, e ko Vaikuriri taku marae teitei ko Orongo, taku marae tapu, ko te koutu angiangi o Tamatoa e.

E amu na tetai vaine i akaungaia aia ei tutaka

E amu na tetai vaine i akaungaia aia ei tutaka maki aere, ki Ruaau

(Arorangi)

, kare aia i Reu, no te mea kua rokoia aia e te tumatetenga, kua mate taua Tamaiti no reira te amu a taua vaine ra. Tera te amu

Te karangara e vaine, e aere au ra ki aurua pa ati ei na taku karanga eaa taku ka tua ki te tangata, e matangai au e ta nei e puakapa ua teia e tu nei ma te vai kore e.

Tera tetai amu na tetai vaine no tetai tangata me te kona te tu o taua tangata ra i te rere anga ki runga i te vaine. Tei ea te ara e tae ei. Tei te ngutupa i rave ara te pupu Tapitana

crossed out - captain ~papaa

e tau aka ua ki taatai. Tei Matavera te rua vaaroa i tutaki ei na ki te ara. Tera te mea i akaaiteia ai ko te vaaroa no te mea e ika taae tei vaaroa, okotai tu mei te aphi ovi, ko te aite anga ia o tana angaanga kino. Tera te ingoa o taua tangata ra, ko Tokaroku, e te tu o taua tangata ra. E tangata maro e te angaanga

( aa a fish in the sea)

 kino.

Song E amu teia na te vaine angene

E amu teia na te vaine angene, no tona tu maro i te rave i te ara: kua potopoto te ao i te utunga i te tauta anga. Tera taua amu nona ra. Taparu

(coax)

atu, akareka kia Ngaru takirikiri anga

(turn away)

 ke te mata. E tika rai, o taku ariki te riri maata oou, nui akanga ai e vaio atu kia tauta i te patu, kia ikoke i te taanga e koka aere ua

Tera tetai amu o taua vaine ra.

E patu au i taku patu oko uma ki runga etaeta, e Manua, tu ua maira te Manaune, ka kapiki iaku, i taku rave maro e, ra atu ei na taku karanga koai ia tangata okotai i ngere i te ara ko au teia e ape nei tareva ke, ka inga ravarai ki reira te mano tangata e. Tera tetai amu o taua vaine ra

underlined

Mei te ututua punga e, maru i tai aku pae, te utunga aku e vai nei, tatari au ki te tiki a te akava, te kitenga e tatara iaku i teia tapeka anga: kua anga te riri o Nu ariki i taku rave maro e.

(Makea Te Vaerua her child drank a nu just before death, hence Nu ariki)

Te Pee No Tarae; E Vaine (Atiu) xii Tera te tu i taua tuatua ra; e vaine kua takinga kinoia e tana tane, no roto i te vareae, kua tupu te riri o te tane. Kua ta atura i taua vaine ra e kua mate takiri. Kua riri te metua o taua vaine ra. Tera te mea i riri ei. E vaine eio roto i te ngai tutu, koia te aronga nunui o te uiua, nga ariki e nga mataiapo, koia ra, ko te tane, no roto ua aia i te ngai akaaka, ko te mea ia i riri ei te metua. Tera te pee o taua vaine ra. 1 "Mirimiri

(scent)

 kakara e, te vaine i te tauranga, ko teia au, ka anatu e, kia tupiri kapiti ia e vaine, e tane kua tau ei korua. 2 Tere tere atu ei te vaka e kua uru i Tarapaku a harbour, e atua koia i uta e, ko koe e Vaerua: e tangata i te ara: ko teia ko Tauu, e Mataiapo oki no ngati Temario, Nivaka tei uta ka maeva tei tai. Akatapu ki mua, no Tangiia nui, e vaine teitei te upoko Taraekura, ko teia au ka ana tu e, kia tupiri ia e vaine e taue kua tau ei korua. 3 Tere, tere atu ei to vaka e, kua uru

(landed)

 i to Tiko, e atua koia i uta, ki koe e Tangaroa, e tangata i te ava, ko Mutu nei Mataiapo oki no Ngati Tamaru Nivaka

(a Ni peiu vaka)

 tei uta, ka maeva tei vai. Akatapu ki mua, no Tangiia nui e vaine teitei te upoko Taraekura, ko teia au ka auatu e, kia tupiri ia ai, e vaine e tane kua tau ei korua e. 4 Ko tere, e tere atu ei to vaka, kua uru koia i Turanga

(harbour koia)

, e Atua, koia i uta e, ko te Aoakomaru Atua e tangata i te ava, teia ko Takaiti, Mataiapo oki no ngata Tamaru Nivaka tei uta, ka maeva tei tai, akatapu ki mua no Tangiia nui e vaine teitei, te upoko Taraekura ko teia au, ka ana atu e, kia tupiri ia ai, e vaine, e tane kua tau ei korua e! 5 Ko tere, e tere atu atu ei to vaka e kua uru i Ioro varu

(Harbour)

 e Atua koia i uta e, ko Terongomatakinuku e tangata i te ava, ko te akatauira, mataiapo oko, no ngati Tamaru Nivaka tei uta, ka maeva tei tai. Akatapu ki mua no Tangiia mu e vaine teitei, te upoko Taraekura ko teia au, ka ana atu e, kia tupiri ia ai, e vaine, e tane kua tau ei korua e! 6 Ko tere tere atu ei to vaka e, kua uru i Tumai

(harbour)

, e atua koia i uta e ko koe i Tangiia, e tangata i te ava, ko teia ko Kii nei, mataiapo oki no ngati Tamaru Nivaka tei uta, ka maeva te tai, akatapu ki mua no Tangiia nui e vaine && 7 Ko tere tere atu ei to vaka e, kua uru koia Kopuatamonui

(harbour)

, e atua koia i uta ko koe e Tangaroa, e tangata i te ava, ko teia ko Aumai,e mataiapo oki no ngati Tamaru Nivaka tei uta, ka maeva te tai. Akatapu ki mua no Tangiia nui e vaine && 8 Ko tere tere atu ei to vaka e, kua uru i Matai

(harbour)

, e atua koia i uta ako koe e Tangiia, e tangata i te ava, ko teia ko Tinokura, e mataiapo oki no ngati Tamaru Nivaka tei uta, ka maeva te tai. Akatapu ki mua no Tangiia nui e vaine && 9 Ko tere tere atu ei to vaka e, kua uru i Oneroa

(harbour)

, e atua koia i uta ko koe e Kaukura, e tangata i te ava, ko teia ko Paerangi, e mataiapo oki no ngati Tamaru Nivaka tei uta, ka maeva te tai. Akatapu ki mua no Tangiia nui e vaine &&

E vaine e tane kua tau o oki e.

Ko te apinga kino teia, ko te vareae. Na te vareae e akatupu i te riri e te manava kino, kua akakite ia te tu o te vareae Maseli XXVII - 4: ko te tu ia o te angaanga a to tangata e tupu ei te kino maata ki runga i te tangata.

(Atiu) E pee teia no tetai vaine koia a Tekurapare ariki

E pee teia no tetai vaine koia a Tekurapare ariki, e tamanu na Kaukura. E manu nana kua ngaro: kua aere aia kua kimi i te pa enua, kua kitea ra ki Rarotonga. Kua aere aia i te kimi ma te tou aere i te pee, no te maata i te mangari ki te Manu.

1 Taku Manu, i akareirei

(akarere)

 au ko Kurarere, =kapakapa

(rustle)

 te Manu

(make ready)

 i toro ai au e, ka ore oki taua,mu te mea kua Rou te Manu te tama, ko porua oki, ko kuarere e. 2 Kapakapa te manu, taku manu e

(terau? o te u?)

, Rangi e, e tono ana akarei ia ki uta o Ruatonga

(tapere i Rarotonga)

 e, ko te tuku na io ki vai o Tangiia e, kua topa ki Auruia

(kainga ki raro)

 ua ko kurarere e. Kopakapa? to Manu i toro ai au e, ka ore oki taua, te tama Koporua oki, ko Kurarere. Kapakapa ua i te Manu e Kariri ia.

Tera te ua i taua pee ra.

1 Ko te aa te matangi e, in a pee there is the tumu, then follows the ua e akareia ai to Manu ko Kura rere e

(there is but one tumu but there may be many ua)

 Kapakapa te Manu i toro ai au e, kare oki taua te manu o Tekurapare ariki, i po ma ake, ko kurarere e. 2 Kapakapa te Manu, no tai roa te Manu e, E kotaa nui rere varevare

(deceived)

, no tai roa koe, i Ngarurotu e

(ingoa enua, e)

 e mea peke koe

(te pai Tuanaki)

 i te akarua, ko na voani te uru kare, oki rua, oki toru te Manu oki rere, rere ko Aitutaki paa, ko kurarere e, kapakapa & 3 Kapakapa te Manu i rere aua te Manu e, i rere na runga e, i riri na runga e, i kimi mai oi e, a Tekurapare ariki i tona manu reirei, kua kino roa te manu e, kua kirikiri tia e, kua aeaea

(torn)

, i te puke tamariki, ka kanga mai oku paa, ko kura rere e. Kapakapa te manu i toro oi au e, kareoki taua e te manu a te Tekurapare ariki i po rua ake, ko kura rere e. 4 Kapakapa te manu, te manu i Atiu e, Atiu nui Ngaro potipoti

(takui)

 te tongi io

(taste a bit)

, e kura e, te tukua ki Taora

(whale)

 e, no uta roa koe i Manu reva

(side of Tekao)

, ko te Moo

(Manu Kerekeu riki)

 e tangi e o atu taki tu tona ra to Manu e te ariki, e o atu, ko tu ki to ona au tau na ko kurarere e, Kapakapa & 5 Kapakapa te Manu, te Manu i Tongatapu e

(enua ti raro)

, ko te tere ua, te rangi e, tena e, riro atu na ki taito, ki te Tumu o te toko a,

(ngai ariki paa i Tonga)

 te na ra te manu e te ariki Rua akatuna e koe ra, ki te paepae

(horizon)

 rangi ra ko kurarere 6 Kapakapa te Manu, te Manu i Tonga nui e, ko te rupe a Tutonga e

(Tutonga ariki no Tonga nui)

, i ano, i taao

(kimi)

, e Ui taoo i te rangi, e rierie ko te rupe a Tutonga e i ano i taao i tei taao i te rangi i rierie kua akatae to rongo e, i raro i Tonga nui e, ia mai ai te ariki a Tutonga e kia kiti ake te mata rierie, i te mana ra, ko kurarere e. Kapakapa & 7 Kapakapa te Manu, te Manu i Tongareva

(Penhryn)

 e, ko te Tavake tea, ko te Tavake toto oki te Manu, oki riririri ki Takutea ua

(motu vaitata Atiu)

, ko kura rere e: kapakapa te Manu & 8 Kapakapa te Manu, ko te Toua te manu e

(bird)

, e kurireva

(bird)

 e Teki, e Toua akimuna e, e kuratauono

(bird)

 te manu oki ririrere no Iva nu

(Nukuiva = Marquesas)

 au ko kura rere e, Kapakapa & 9 Kapakapa te Manu, te Manu e Ngutuiva e tairi nui

(pa enua ki raro)

 mei varovaro te rangi

(Tumutivarovaro)

 e ka kite ia. Ma ko Motu tapu

(Fotuna ma)

 ka apai ora Ina ki te Pakara, kaore oki te ariki Tinomana i rave i te kino, i te uru o te manu kia Ngutuiva ua ko kurarere e. Kapakapa &

Ko te pee teia i te Manu a taua vaine ra, kua noo tane aia ki Rarotonga tera te ingoa i te tane ko Tinomana.

E pee teia no te tama a Tamarua (i Ngatangiia)

E pee teia no te tama a Tamarua

(i Ngatangiia)

, e tamaiti kua mate. No reira i tou a i taua pee ra no tona aroa.

1 Tamarua e, teia te ara i to tama i maka ai, ko te kiri kakara, i tia ai kua anoano te puke atua i taua tama, tiaia oki no te ariki i au ai teia enua ko Rarotonga e, taku Koruni

(konini ingoa tana ariki akaperpero= eyelash)

, noo mai te marama ko Tamarua, ka vaio taku rangi upoko e. Tiki oro ki te Atua rangi e, ka teitei tiki ei te riri o te Atua i taua tama, kukina

(thunder or reverberate)

 te rangi i runga nei ka tiki te tama a Tamarua ka maeva ake. 2 Te ara taito ra i akamoea, i akamoea te rue

(tika)

 e akamoe e to tupuna mei onokutu, e te uru e, riri ia Tuikura, ia Amou, ia Iviroa, ia Aratumu, ana e. E Tautoru

(ingoa)

 e tama e, to kotou reo Muaranga, na mua ia, e Tuterangi marama; Ukina atu kia rakei na, rekareka ia Rongovei reirie, e tiki tangata ko te pou mua, e te tama e, noou oki te vaka atua i akatenia e Te rangi maramarama, ki te rangi e kiriti ka ti ako te ua, te ka tai ka vaio taku rangi upoko e. Tiki oro ki te Atua rangi e, & 3 Matangi oro ra ki te Atu iti e, ki te Atu iti te rue, ki te Atu iti, ki te Atu Tonga, ki te tuu Atua i Avaiki ki te ei Atu no nga Atua. Teia te ua a te Atua, tei te Moana a kavii arau

(net of leaves)

 nei tu mua atu, tei muri mai e, tau ake te tere ki Mangaia, tei po atu ranga ia ko Vananga taae reirie, e aaki ana i to ingoa te Atua maraurau ko koe, koai, ko au ko tama, e e rai mai ta korua mei te moana ka ou atu ra tei uta e ravea akera te rito

(meitaki)

 i mua i te are ariki i pou ana e, ka vaio a Tamarua mataiapo e, kia eva

(aue)

 roa i tena tama kiriti ka tiaka te ua, te ko tai taku rangi upoko e. Tiki oro ko te Atu rangi e &
(Atiu) E pee teia no tetai vaine i taia ia e te vaerua kino

E pee teia no tetai vaine i taia ia e te vaerua kino tera to angaanga a taua vaine ra e tutu anga making cloth: tera te ara i riri ei taua vaerua kino ra, e ra tapu nona kare paa i akarongo taua vaine ia. Tera te ingoa o taua vaine ia ko Kaitakeariki. Tera taua pee.

1 Te taua po, te taua nei, i ngaru ei vai poa (tapere) kia Kaitakeariki, tei anau akera taku manu aroa e vaine kia nao mai e. 2 Te taua po, e te taua nei, te taua po, te taua nei, poitorere i te popongi, kua riro i te tane, tei ia Teruaere. Vaio te vaine, e vaio iora e maine kia tutu koia anake ai tei anau akura taku manu aroa e vaine kia noo mai e. 3 Te ra e opuopu ra te ra e, te ra ka aiai ei Uuminga unga ei

(kua mate kare te tane i una?)

, ka ranga tutui ei oraora kangamoenga, ko taku mea akaara, akauta ake to ua aniani taua e, kua uru koia Tau ki te vaine tei anau akara taku manu aroa e vaine kia noo mai ei. 4 To Takaroronga

(those of the finite-fleeting)

 e, e taku nei tama e vaio i te enua e matangi puta e te urutonga te uienga

(blast)

 i te tokerau e ao takaro rongo rio, e ai uenua i te raupo e puaria i matara ai te vaine i taku aro

(umauma)

, tei anau akura ra, taku manu aroa kia noo mai e. 5 Te etu e, kua kuku ra

(glisten, shine)

, te etu ki apatonga; teia pa tokerau ko Takurua, tei runga te mata nui ko te taero

(Akairo)

 ao ra i to taua enua teitei anau akura taku manu aroa e vaine kia noo mai e. 6 Makatea e, e numia

(Ati mai)

 mai Makatea te runga ua taua ai i te teitei, e ko te rongo e, ko te rongo oki, ko taku are Rura, tei anau akura taku manu aroa e vaine kia noo mai e.
(Atiu) E pee teia no tetai vaine no Tokoina

E pee teia no tetai vaine no Tokoina, e vaine akamate ki taua tane, kua tomo ki te moana, Mei Atiu atu ka aere ki nga enua vaitata; koia a Mauke i Mitiaro ko tetai ariki teia no Atiu, koia a Teopo ngamaku e ua ra, kua rokoia e te uriia Teipo Mamanu?- Te ari te mataki ki te moana, te tomo ra, te tomo ra

the same problem with this word- it begins as if "N" is to follow but there is just a single downstroke before the link to "A". There's never any dot to the letter which Hall more often than not does insert. In the immediate area there are good examples of his usual script for most of the other possible letters.

te vaka, no reira aia i akamate ei ki taua tane.

No reira aia i tou ei i te pee, nga Metua i tou te pee tera te pee.

1 Te mii noa Takeina koia ki tei Vaipoa ra, purutia te ani e ani koe ki to Tane, ko te rangi puonga onga

(makimaki)

 e. E ata, e ra mei to kiri te Atua uira ki tonga. 2 Te mii koe, e tei Vaipoa, ko tei ui koe tei Vaipoa e taku tamaine, ko te ui a te Atua e aru i to muringa Takeina e ko te Kuiranga i Atua purutia te ani e ani koe ki te tane ... ani koe ki to tane rue ka riri ia.

Tera te ua i taua pee ra.

1 Kua uru au te kakara ei, ko kii tuarenga tua e. E teia te ipo e ra, e ina, ko taku ei patiu tonga i atua au e. 2 Ko maimai uru au te kakara e, kua uru au te kakara kia kite Maunga, ko te kao kura e kata tamaki ko te iri au mate o Terongo ko e koputu oro naunau

(rapurapu)

 ki te tane e Ina, e ko Mataariki te uru te marangai i tua e,&

Tera tetai ua i taua pee ra.

1 Kuru moto kariakina

(ngai uipa anga tuatua)

, ko te akaariki e tu e; ko Matariki te uru, ko te marangai

(matangi)

 i tua e. E tua te ipo e ra, e Ina e, ko taku ei patui tonga i atu a au e. 2 Kuru moto i rangi e tei ria kino, kuru moto rangi kariakino, varakau

(spreads)

 te ngara rangi, ki te metua e metua oki ra nei ko e koputu oro naunau ki te tane ia, Ina e & 3 Ko te atu mai, ko toou ei, ko te atu mai ma toou ei e taku tamaine, ei ake no Takeina, ki ta mataki rangi e, ko Matariki te uru, te marangai i tua e & 4 Taka rua te ata tei runga nei taka raro te ata i raro nei ia te Atua tauaki ra

(ingoa atua)

 ki te ariki akaata ia ki te kura e, ko Matariki i te uru, ko te marangai e tua e & 5 Tikina atu, e ako na ia, tiki na atu e ako na ia e rai koia i te toe maiti e, na Ina ia peu kino,e roimata topa taku ano e, i te aerenga tangata tatou kia Atiu, te Atua rere noa koia ki vaerota na Ina peu kino, e roi mata topa, taku ano e ki te aerenga e &
Song of Woman Evil Spirit E pee teia na tetai vaine

E pee teia na tetai vaine. E vaine aia na Tinomana kua akaruke aia ia Tinomana, koia pau a Tonga. Kua mangaro taua vaine ra kia Kona, kua akaruke aia ia Tonga koia Tinomana. Kua noo aia ki taua tane ra, koia rai a Kona, kare aia e mou i te ngutuare, ka aere ua rai aia na te Maunga, no te mea, kua uruia aia e te vaerua kino. Kare te tane i kite e, e vaine vaerua kino. Tera ta te tane angaanga e tautai ika. Tera taua angaanga e taukai na raua, ka kitea ki runga i te angaanga a te vaine; tera taua angaanga ka tau aia i te umu, e kia ka, ka mea aia i te rau tao e kia rauka, ei reira aia e kamo ei ki te itinga, e te opunga, e kia apatonga, e kia apatokerau. Kua taria mai te kai, kua ki te umu, kia aere mai ra te tane; kua maoa te kai, kua kai raua; Kia rou, kua tupu te manako vareae ki roto i te tane. Tera taua manako ia te manako ra te tane e, e kai akaturi, e tae akera ki tetai ra. Kua tupu te ngakau pikikaa ki roto i te tane. Te karanga ra te tane e, "E tau koe i tetai kai na taua, ka aere au ki taatai tautai ika ua taua." Kua tau taua vaine ia i te kai. Kua aere atura te tane i te ara. Kua akapikikaa atura i te vaine; kua kake atura ki runga i te rakau. Kua akara atura i te peu a taua vaine ia. Kua kite aia e, "E vaine vaerua kino." Kua tupu to manako i roto iaia; ka akaruke aia i taua vaine ra, ko te mea kua makatu aia ko te mate aea aia. Kua oki maira aia; kua ui ki taua vaine ra. E vaine atua koe. Eaa koe te akakite mai ei kiaku?" Kua tupu te akama; i roto i taua vaine ra. No reira aia i tou ei taua pee ra. Tera taua pee, no te mea ka akaruke aia i te tane, ka aere aia, kare e oki akaou ki te tane.

1 Kava

(rakau kakara)

 pui atu kua kona e, e rau taku maara e

(rai tona manako)

, kona e teia te tangi reirie

(cry repeat)

, e, ko te akama oki au ra, ka noo e. 2 Ka ko Ravakavapui i tu ana e, i tu ana i tapu nui akapiri aki oki te tupuna ko ei mata e, ki te puna o maunga ra, e Kona e, &

Tera te ua i taua pee ra.

1 Taku ei ruru enua i rangi e, a tu ana taku ei e, ko na te ipo vaoo e kona e. Teia te tangi reirie & 2 Ra kua ana naana, ua tane, ua tane, mai ana ui ui tu enua, marama ia, te atu iti, ki te atu tonga reirie e, ariki nui katakata ua a Tinomana ka moea te Arorangi e Kona e. Tera te tangi & 3 Ra kua ana naana ua vaine, ua vaine, mai ana ko te ua e maora ana i te rangi e, e tapakau

(tapu)

, e maora ana i te are nui aki e, e vaine e moe i te akarua, ka moemoe ei korua e, ki te uru ma te Raki e, Kona e, Teia te tangi & 3 Ra kua ana naana te taokete, te taokete mai ana e toru ana oki te etu e iti, te aiai e, e te au e tuku kia ravea ka taoi mou ei Rangatira aki ei, kia mou ki te kaveinga, tuku akaaka te vaine, ma te tane i te aiai e tei tona i po tungane ake, e Kona e Teia &

Tera tetai ua i taua pee ra

1 Tirotiro ia ra, ki runga e, ei ranga i te Arorangi e ko te ra ma te marama i te rekareka ua i te rangi e Kona e, Tera te tangi & 2 Tirotiro ia ra, ki raro e, ki raro i Avaiki, e ki te etu ra puretu e, i kake ei i Arovaru e, e iti ua ake i raro, e Kona e. Tera te tangi &

Tera tetai ua i taua pee ra.

1 Tirotiro Akurakuraia ia ra ki uta e, ei uta i te vao tere oki e ariki nui katakata ua a Tuemia i te vao tere ka moea te kauvai ra, e Kona e. Teia te tangi & 2 Tirotiro ia ra ki tai e ei tai i te vaanga e, e ariki nui katakata ua, Atea e, noo ua maira i tai e Kona e. Teia te tangi & 4 Tirotiro ia ra ki ki mua, ki mua ki Avarua e, ki Tinomana ma Teurukura no raro raua, no Vaika puarangi, e Kona e &

Tera tetai ua i taua pee ra

1 Tirotiro ia ra, ki muri Rutaki e, ki te Rotunga taa e, ki te toka karakara ea, ki taua vaine kia Tapu enua, kia atu i tai ei, e kave ki Avarua e, ei aki na nga ariki, e Kona e. & 2 Ra ko tietei mariti e, ki te Tuatapu

(mokotua)

 o, a, kao kai au ra e Kona e & 3 Ra ekeeke atu ra ki tai e, ki tai i tata pa taatai oki, kua kake oki taua ariki i te Marokura i akamate atu ki taana vaine oki e Kona e & 4 Opuopu ra te ra, e te ra ki Vaitoke oki kua natunatu oki te vaine ma te tane e, tei taku mata ika tau, ra, e Kona e &
Song about a Girl

E pee teia no te Tamaine a Taivaiva. Tera te tuatua ikuna kiaia auraka aia e moe ko te riro aea te are apinga i te vaa. Kua poroki nga metua auraka aia e moe i uinga i te ngai paru, ko te varea ea aia e te moe. Kua aere te metua tane ki taatai, kua aere te metua vaine ki te maunga ki te mea kai. Kua noo taua tamaine ra kare e roa kua varea ia e te moe: kua aere ki runga i te ngai maru koia a moe ngaoro.

Tera tei poroki e moe i runga i te turuki auroka e moe ki roto ia Moengaro. Tera taua pee ra.

1 Ka uaki

(open)

 ei to te Metua kakau ka noo io e, Taivaiva ure aue taku metua ko koe ko mei anake noo io e. 2 Ra ko ua uaki te au tua e, e topa ki te au aro ko te metua e ko tei karanga ki tua e, toku metua Taivaiva te vunga

(divide)

 a te tama noo io e. Ariki au e, Taivaiva uruere taku metua ko koe mei anake noo io e.
A Food Vocabulary List

Te au Ingoa no te au apinga e te au kai, ma te au puaka, e te au Ika, e te au manu, ko te au mea katoa tei kitea e te mata tangata.

Some items are misplaced in the lists below according to the Buse & Taringa Dictionary.

1 Tera te au apinga

Te pakaku; te ngaito, Te rarua, te aoa, te ukoru te noku, te marota, te maropiri, te marore, nga pua te marovai, -vai

the comma is crossed out- maybe marovaivai

, te maropakaku, te maropuiri. te marotui

(all types of flying fish?)

, te angata, te mokoroa, te marotikoru, te moenga, te vana, te kauare, te maroperekau, te maropiipii, te piritutaetuna, te piri tarenga te angavaivai, te angatoto, te tiputa, te po kura, te angatea, te angaoaoa, te angatutu, te angapuru, te angatukutoa, te angatukurenga, te angatukuangi, te angatakiri,

2 Tera te au kai na te tangata. 1) E nu, nutea, nu uri, nu kaureu, nu kura, nu taa, nu rakita, nu mangaro, nu maraina, nu pokura, 2) E kuru, mauri, e atu, e oeoe, patea, e kuru oi, e kuru peka, 3) Ii ure, ii kura, ii tea, e ii karea, e ii toetoe, e ii pauoka e ii kaureu. 4} Taro kiekie, koakoa, matarei, nokanoka, angaea, mapura e rere, karatea, e veo 5) Meika turita, uarau, tarotea, kaivai, unauna, e ai, taanga, tikoma, tapua, kiri mangeo, pooto, pivaikura, koputea, e ai koka, raumanu, takapekape, naoa, aumakariri, rokiva, taiko 6) Uatu tongareona, kaka, tuvake, pooto, potu, pivai, manoa 7) Kape aparu, pui, koka, vairungirungi. 8) Ui pirita, para, tuatea, ui toka, ui kouti, koveoveo, rarai, oi, oitea,oaoa, oimangaro 9) Motini 10) Tera te au ika enua. e puaka, e moa, tuna, kokopu, kopiri, kovao, rukou, poro, poroiti, pipi, kaikaia rupe, raurangi, rirei 11) Tera te au ika o te tai

Toora, mango, urua, onu, rata, mamaringa, varu, aai, aomanga, manga, oka, atea, u, pakati, au, roro, ume, aupa, maiava, maemae, uoa, kanae, mamaru, aateatea, vaaroa, reue, kiipiro, kopiti, kutikuti, tuua, akakuru, teku, tekupa, te rotea, te parangi, te komata, te vite, tea uru, taputapu, tarao, patukiparu, pakoukou, koua, kavakava, te kati a rangi, maito, api, patuki toka, manini, maroro, koperu, pou e, miro, tuamaro karai, kiokio, kikira, rateretere, rari, angamea, maruri, aku, komutumutu, panako, katoti, aputu, ke

12) Tera te ingoa no te au Manu

Kotora, rupe, koputu, mokora, potaa, kakaia, rakoa, tuatea, titi, peperuei, kotuku, kukupa, kuri, e a tangaroa, e ioe, kakirori, karavia, tavake, ngoio, moomoo

13) Tera te au ika kino tei tautai ia e te vaine

Rori, ngau, tuatae, patito, te ngaupapa, mokiko, urekoa, ngata, urari, Kai, pipitara, tuatava, tunani, paua, kuku, pangoa, te papaka, mania, vaeuri, koura, tatararoa, aangatea, kaukauka, tuapuku, tutuma, tuaonu, koteka, papatea, ariri, karikao, ungapara, ungaunga, karea, roaroa, E tuke, vana, kina, puputoemine

(Kare i oti teia tuatua nei)

Hall later counted all the entries with his purple pencil then added the following summary:

9 kinds of coconuts; 7 breadfruit; 7 chestnuts; 9 taro; 21 banana; 8 plantain; 5 kape; 11 yams; 67 fish; 20 birds; 38 crabs, etc.
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*36. [In MsCopy Micro 0773 reel 04] Transcribed by Bob O'Brien in November 1995.
Adventures of Turi

Te tuatua ia Turi ma te oa koia Mau E taki oa raua, kua noo raua ki te kainga okotai, kua aere raua ki te uuti maata, e kia rauka te mata, kua apai maira raua i te mata ua ariki i te are, kua rave atura a Mau i te vaine a te oa koia Turi, kua akaturi atura a Mau i te vaine a te oa, kua riri a Turi ia e Mau, no te mea kua kanga aia i to raua vaine, kua kite a Turi i to raua rave nga kino ki te oro angaia. Turi ki runga i te turuki, ko te tuatua anga ia kia Mau.

Tena koe e taku oa teia au, ta taua vaine naau, to taua kainga noou, to, taua pu kaika noou, to taua ava ki avarau noou rai. Ko te rere anga ia o Turi ki te moana ko te aru anga ia o Mau ia Turi ko te kapiki anga ia ki te oa kia Turi ko aere taua kua karanga atura a Turi eaa koe i aru mai ei ia pu, kua akaruke atu na au ia koe i to taua kainga kia koe ma ta taua vaine kua aere atura raua, e tai atura ki tetui ngai kua mate atura a Mau i te pingi kua karanga te oa e atu ki te pu kaika o taua, ko te oki anga ia o Mau ki te tiki i te kaika, kua kai aere a Mau i te kaika.

Tera te tuatua a Mau, ka mate a Turi ka ora a Mau tera te tuatua a Turi maerau kia ora rai koe e toku oa, kia mate rai a Turi maerau, kua kau atura raua, e kua po topoto atura te ao a Mau, kua kapiki atura kia Turi ko te aki nga mai ia, o te oa, ki te apai anga ia ia Mau ki runga i te ua, e tae atura ki tetai ngai, kua titiri atura a Turi ia Mau mei runga iaia kua akaruke atura, kua kau atura aia e tae atura ki tetai ngai kua akara maira aia, kare ua a Mau, kua aere atura a Turi, kua ui aere ki te au Ika ravarai, tei roto ainei taku oa ia kotou, kua karanga maira ratou kare

? that mystery symbol again- it is like a reverse "s"

. kua ruku atura a Turi ki raro i te moana ki raro roa i te papa, kua akarongo aere, kare rai i kitea.

E roa akera kua akarongo akaau atura a Turi tei roto i te kokiri te akutukutu ua ra, kua tutuki atura a Turi i te vaarua o te kokiri kua rave maira i te kokiri kua apai atura kia Papatako kua tanu atura ki reira, kua oki atura ki te moana e tae atura ki Papataitai tapae atura ki uta kua aere mai tetai vaine mei uta mai tera te aerenga e kave tai. kua aere atura aia tera e tera e tangata tei tai, kua ui maira taua tangata ra. E oa te au aerenga, e kave tai au. E tamaine koe naai e tamaine au na tetai ariki ki Ngana i te Papataitai. E oki ra tikina te tai ai noku, kare au e tiki i tena ai e tamaine au na te ariki, eiaa e aki rai koe e tiki i te ai, kua aere atura aia kua apai maira i te ko motu ai, kua karonga atura ki taua vaine ra, tiria ra ki runga i te are kua ka atura taua are ra, kua oro atura a Turi ki roto i te ai, kia marere te pangoa i runga iaia, kua aere maira mei taatai i te kave i te tai, kua karanga a Turi ki taua vaine ra. Akia tai nei na taua, kua kake atura taua vaine ra i te nu kua oro atura a Turi ki raro i te tumu i te nu.

(E manga tuatua viivii tei reira kokoe ua tei kite tera taua tuatua ra, no te ika o te vaine tera te amu ka kute ua ka mura ua te Varavara ika e manu akanio i e).

Kua eke maira te vaine kua moe atura raua e kia oti kua aere atura te vaine ki uta, kua akakite atura ki te metua, e tangata tei taatai te karanga maira e kana koe i tetai akuri ei paii iaia te karanga maira, kua karanga atura te metua eaa koe te taoi mai ei kua karanga atura te tamaine kia maoa te kai ka tiki ei kua tau atura te umu tarakai, kua aere atura te tangata i te tiki i taua tangata ra, kia aere atura te tiki, kua akakinokino iaia te ra nga maki kino i tuku ki runga iaia e Tono e te kovi kia akara te tangata i unga ia ei tiki, e tu viivii kua aki atura ma te akakino aere i te tu o taua tangata ra. kua karanga atura ratau ko to tane tera i tai e tangata kove e te tona, ko taau i tuatua mai e, e tangata meitaki koia oki te na, kua taki maira ratou ki uta i te metua, kua karanga atura te metua i reira Tena ra ki te ngai o te puaka kua noa aia i reira, e kua po, kua tarotaro maira aia i reira. "Kua piri taku vaine, na te metua te ara, tei te ngai au o te puaka e"

E popongi akera kua taui te koe, e kia tao te umu kai, kua aere atura kua paii, kua aru atura a Turi ki te pai, kia oti ratau i te paii, kua rere atura a Turi ki raro i te vai. kua paii atura ei reira aiai e tapatapa ai" e Turimaerau e, tama a te Atua i anau e." kua raparapa te uira, kua kukina te mangungu.

I reira te vai ne e karanga ai ki te metua i karanga atu nai au kia koe ko taku tane tena, E akapu a oki e taku potiki, i aka tutu ki oki iaia to tane, ko te tao i inga? mai ia i te tane ki te kainga, ko te tau nga ia i te umu tarakai no te tane, e kia pau te umu tarakai, ko te tuku nga ia i te tao anga ki runga ia Turimaerau ma te kainga, kua akaruki atura i te kainga ki te unanga ma te tamaine, kua aere atura te metua ki tetai kainga ke, kua noo raua kua roa, kua akara a Turi ki te tipi a Ngana, kua ui atura ki te vaine, E aa teia kua tuatua maira te vaine e tipi na Ngana. kua rave atura a Turi kua vavai e popongi akera kua aere maira te Metua i te atoro ia Turi mai te vaine, te noo ua ra te tamaine kua aere a Turi, kua ui maira, te metua ki te tamaine tei ea taku tipi, kua karanga atura te tamaine kua vavai ia e Turi

Kua karanga atura te metua ki te tamaine na ai korua i karanga e vavai i taku apinga, ka ukea taku umu i ka nga ai korua i taku apinga, kua aere atura te metua ma te riri kua tuatua kino ki te unonga kua kiki paa ki te koka ua, e te manu ua kua aue atura te tamaine i te tane kare i roa te aue anga o te vaine kua aere maira te tane kua noo ki te pae o te vaine, kua ui atura ki te vaine, iaa koe e aue ei, kua tuatua maira te vaine kua tamaki ia taua e to taua metua eaa te ara, ko te tipi i vavai ia koe, kua tangi au iaku

Kua tuatua riri mai to taua metua ia taua pua kiki ia taua ki te koka ua, ma te manu ua. I akapera, a, ko te rave anga ia i te toki kua aere atura ki te Maunga ki te tipu pua kua pari atura, e kia ati pari kua apai atura ki tai i te kainga ko te tarai anga ia e kia oti i te tarai ko te aka manea anga ia, kua ai atura a Turi ki te vaine, e aa te tuatau i rave ei teia angaanga, kua tuatua maira, ka no kia taa te ra e rave ei, ei reira e aoa ai ko te aere anga mai ia o te tangata ki te taua, ei reira e tipi ei kua rakei ei a Turi, kua aere atura ki te taua tipi kua titiri atura i te tipi, tera tana tuatua, kua titiri atura i tona ingoa. Turimaerau e, tama a te Atua i anau e, kua titiri i te tipi, akotai rai te tipi i te pa mua, ko te pa ia o te Rangatira, ko te pou e numiamai, kare e parapara kai tae e numiamai, kua oki kua titiri akaau i te tipi kua pa ki te uo ma te kuni, kua pue u ia pa, kua aki akau kua titiri akaau rai te tipi kua pa ki te mato? kua ngaa te mato, ko te rere anga ia i te tipi ki te po, i taua tangata ua rai ia Turimaerau i ngaa ai te mato ko te apenga ia i te tuatua ia Turimaerau te tama a te atu a anau e.

Lament

Tera tetai mea amu na tetai vaine.

* E ana e uri meika opara ia e te uriia a Tamaru ka uaua kina e te tuatua kino ki aere e * Koe tuatua ua ki ai ka korero ua ki ai ko aru au i aku tamariki mate ake au e * Kua ati ape to riri to kino ke aku tamariki e vaio maira a Tamaru ei tanu kai, ei kiato no au. * Na tai mai i te mareva io Terongo to tapu anga iaku tamariki tapu ake tapikipiki aua e noo, e.

Ko te api ia i taua amu

* E te turu mai a te rupe io Makirau ko te eva kaku a te kuku pa ra ia Tekoe mamae mate roa toku manava i taku tamaiti i te eva a te Manu e.
Lament of Akanoa Vaine (repetition)

E pa amu teia no te vaine a Akanoa no te vaine a Anautoa i mate.

1 Aue te akatai au mate i te aki nga ki te are pure raa, te iinga atu iaku mata ki tona ngai, ngaro ua i te angai tu maira ki tai, ka maara nei au ki aia i aere ana, i taa ana i roto i te are pure raa, i arato ana i runga i te moe amuri i te pona me aere e. 2 Taku apinga rekareka e tomo ki te are pure raa te autu ra taku manako, ka tae mai nei ki tua mataiti manava kino muata kare e rave a i te iko mai i taku tumaiti kua riro roa ki tana e. 3 Oki roa mainei toku tu i toku au anga i i mu a ana te kore nga aku tamariki i anau, ka tae mai nei ki teia tuatau. Rave mai nei au i tu manako ra.o Iobu, i roto ra i tana puka, i aere taa ka ua mai au mei roto i te kopu o taku metua vaine, ka oki taaka ua atu rai ma te kore e tamariki i vaio anu i te ao e, 4 I tu ana i tena apinga e tamariki, te kore ua nei i tua tuatau, ko au takataka ua teia e noo nei mari nga mea utaro tamariki nei aau ei mataora noku, ei aka nana aroa anga naku ki reira iakoe e. 5 Kare e poka i te tuatua a te mana katoatoa e onepueu te tangata nei no te enua i anga ia ai, ka riro roa rai ki reira ra, me mate e, kare e tangata i ruarangi, mari ko Elia ma Enoka ko tei kore roa akera te one e piri maira kia raua e. 6 Kare e tu pakararau tena apinga e akarongo me kino te ngakau, ka aiti ia mei te vai keu i te puke anga, ka peke te teita ka peke taku kekeretu i tei reira taime e. 7 Aue maine taku mea akotai i mate akenei otira rai taku mataora ko ia taku tiare puera angaanga, taku marumaru aitu ko taku apinga i mate ra. 8 E tu me tae mai te tangi te maara kia koe, taku manako, ei te vaitata te rua oou e roa ai te oro nga oku ki vaikeri e mamao e. 9 E aere te aere e aki mai, e maara koe e ana ai e au e, tei roto koe ra i te are i te tui kakau no au ma tamariki otira kua mataora e. 10 Ko tae ki te aiai e mumu nga ia no te tangata na roto i te au ngutuare katoatoa, tatari au i taku i tona taenga mai e anaai e au e tei raro koe ra ia Tumu ma te tuaine o to tane me kore i rari tei uta i Tapaenua ia venu tei te angaanga tui kakau koe ma to Taokete e. 11 Turituri ei, maniamania te rai puka o teia ao te apari anga mai, me koai ia tangata i tari mai na i te au puka pikikaa a Satane mei te po, ei aka reka vaa nona ki te ngai tangata kia reka ia, me vaine me tane, kare mari koe i kite i te ture auraka koe e tapepe pikikaa ua ia tetai ke, ka ora tika koe i taau ara ka paka atu ki tai ai a Taeke e, ka ora tika koe i tetai o ora ka mate atu ki tae ai a Satane e. 12 Akotai rai ora i rauka vave i te ua ra, akotai no te tangata keikua kare i manata i te kimi i raro nei, me kua rauka ia koe tei reira tu manako, katai taonga e maine, kare e moana e aeai, te meitaki vaerua ka tomo ei pani i runga i te upoko te ara e. 13 E aere tiratira tu to aere nga, auraka e akama e tiketi tetai ei taonga koia toou manako i te tavaitai marie anga, te tukunga atu ki te Ona o te apinga, ka noo koe ke tapapa i taau i te omai anga, koia te ora, te pare korona te kakau teatea te rara parama te noo anga mou e mataora roa, ka noo mou atu ei, ka noo te noo, e mataiti e mataiti atu kare e apinga e.

12 Tera rai tetai amu no te tama Aua

Kake ki uta eke ki tai motumotu ua nga turi i te ara mauku io aua topa ia ai o Mokiti ko Nikao te aite e.

- Mei te tuki i to paepae mei te ngutupa i to are, tutaki ki te are o ngati Tangiia nui turu ua te maomao e.

13 Tera rai tetai amu na tetai vaine i tou.

Te pa to kura i vao ake, te puranga i te moe, nga no maua e, ko te piripiri tatara moa e. E tu enua tei te maunga e rata mura tei, roto iaku ra e tuputupu ra tei karanga, e kaore au e noo ki te pae o taku tane ei te maunga taku kapapa i te rimu kura ia te koe e, kia tupu te mataora ia i runga iaku e taku tane i kia vaetata ua mai te puange o taua kia aunga miri taku tomo nga ki roto e.

An Accident

E tuatua teia no tetai tangata piki manu, i runga i te Mato, kua taka aia i runga i te mato e kua mate.

Tera te ingoa i taua tangata ra ko Mapu kua aere atura aia ki te maunga ki te pikimanu na raua ma te vaine, e kua rauka te manu, kua aere maira ki te kainga kua tau raua i te manu ma te vaine e kia tao kua aere atura raua ki roto i te are ma te vaine kua akaangaroi kua takoto atura ki runga i te moe ma kua akara atura te tane i te paata kakau, kua ui atura te tane ki te vaine koia a Tue. E ake e, eaa teia, kua tuatua maira te vaine, kua ngaro poina iaku e pa. E kura tena na te ariki e kura manu, ko te kapiki angaia a te tane, e ake e.

A kua ko te ora ko te mate; kua uki atura ta raua umu kai i reira kua kai atura i ta raua umu; manu ma te maaraara ki te kura a te ariki i taua po ra. kua moe atura raua, e kia popongi ake, ko te aerenga ia o taua tangata ra ki te maunga ki te piki i te manu no te kura a te ariki. Ko te ingoa o taua tangata ra ko Mapu e te ingoa o tana vaine ko Tue, kua aere atura taua tangata ki runga i te tai maunga, koia a Tangavae ono, tei tona kake anga ki runga i taua maunga ra kua taka atura aia ki raro kua mate atura aia, kua tiaki tana vaine iaia i taua ra kare i tae mai, e kia popongi ake, kua kimi atura taua vaine ra i te tane, kare rava i kitea. Ko te tou anga ia a te vaine i te pee, te ra te pu, e me a poto nga ua taku ka rave. Tera taua pee ra.

Paii taku Tane ki te rau maumea e oki rua oki toru tu takau akinga ia e Mapu ko au ra ki Taku vaine ra ta e. = E Tue ato ia ai e, ato ia ra ki runga e, tena paa tei runga te raa tei Ikurangi maunga, te parau a te Atua ato ia ra taku are tei runga e. E tama e, kua kite rai paa te etene i te panau a te Atua. No ea te kite o teia vaine i te tuatua na te Atua i aka maara ai aia i te parau a te Atua.
Unkindness and Kindness

E tuatua teia no te Tiaraatua i Kiikii e tuatua mii na te Metua vaine kia vaitata aia ki te mate, kua aue atura te metua vaine ki te tamaiti no te tau kai kore e te pao tutui kore, e no te tapoki kore i tetoma, kia mate ra te metua vaine, kua aki aka au maira ki te ao nei taua metua vaine ra ei tau kai na te tamaiti. Tera te ingoa i taua metua vaine ra, ko Tukanga kua noo aia ki te ao nei ma te kitea kore ia e te mata tangata, ko te tama ua tei kite ko te akinga mai ia kua tau atura i te kai. Tera te ravenga ka tau aia i te kai no te mea kua aere te tama ma te vaine ki te Kariei, kua noo aia ki te ngutuare kua tau i te kai na te Tama. Tera te tie i taua tuatua ra kia taka ia koe, kua tau taua vaine ra i te umu e kia ka kua aere atura ki te mea rautao, ei tapoki i te umu, kua aere atura kua akaangaroi e kia vaitata te umu i te uru, ei reira aia e aere ei ki vao, kua tu atura aia ki te pae umu

Kua kamo atura i te kai ki te itinga ki te apunga ki te Apatonga e kia Apatokerau, kua ki te pae umu i te kai ei reira aia e uru ei i te umu kua tuku i te kai ki raro i te umu kare e mata kai e ngaro ma te puaka atu ei reira aia e tapoki ei; e kia tao, tera tana angaanga ko te pao tutui ei turama no te tama ma te vaine, Pera ua rai i te au ra katoa. E tae akera ki tetai tuatau kua ki te a taua ravenga ra, na taua vaine ra, no te mea kua akina e te unonga ki te oa o Tearaatua.

Tera te tuatua a te unonga ki te oa auraka e kai i te kai e kai na te tupapakukia kia kite ra te oa i taua tuatua ra, kua kimi atura aia i tana ravenga pikikaa, tera taua ravenga pikikaa ra. kua kake atura aia ki runga i tetai rakau kia kite aia i te ravenga a taua vaine ra. kia akura ra taua oa ra i taua, ravenga ra a taua, vaine ra, kua akatika atura i te tuatua a te vaine a te oa, e tae akera ki tetai ra, kua kake aka au atura taua oa ra ki runga i te rakau kua akara rai i te ravenga a taua vaine i na ra kia aere ki te pae umu kua kamo atura ki Iti ki Tonga, ki te apunga ki tokerau, kua ki atura te umu i kua, tapoki atura, e kia ati te umu i te tapoki, kua akara atura taua metua vaine ra o Teara. E tangata te akara maira iaia.

Kua aere atura ki roto i te are, ko te aue anga ia, kua kitea tane ravenga, kua aue aia ki tana Tamaiti i te tau kai kore, e te pao tutui kore e te tutuanga kore ei tapoki no te tamaiti kua kite aia e vaine Kamakura tana vaine no reira te maata o tona aue, kua aere mai ra te tama no te kariei mai, te aue ua ra te metua vaine. kua ui maira te tama ki te metua vaine, eaa koe i aue ei, kua tuatua maira te metua vaine; eiau? kua ta kinga kino korua ia kua ma te oa, kua kimi ravenga pikikaa korua iaku, no te mea kua kitea taua ravenga nei, kua aue atura te tama ma te metua vaine i reira, e kia ati te eva anga, ko te porokiroki anga ia ki te tama, ei kona koe, te oki nei au ki te po, kua angi atura ki te rima o te tama ko te aerenga ia kua noo te tama ma te aue ki te metua vaine, e tae akera ki tetai ra kua tupu atura te riri o te Teara ki te oa, kua aere atura kua ta i te oa kua mate atura, ko te apenga ia o taua tuatua ra.

No Itio tata.

Division of the Land

Te tuatua no te vaine a Makea te ra tu ko tei keia ia Runanga koia Tinomana

Tera te ingoa i taua vaine ko Fai, kia kite ra a Makea i tana ravenga kino, koia tana akaturi kia Runanga. Tera te angaanga a Makea e tautai, tera te tautai e papa, kua aere atura aia ki taua tautai ra. Tera te aitenga i te ingoa o taua ariki ra ko Makea teratu, no tona tu aere ua. anga na runga i te vaka. E tae akera ki tetai ra kua aere atura taua ariki ra ki te papa, kua aere maira a Runanga kua keia i taua vaine ra, koia a Fai, kua moe atura iaia, kua topa i reira te putiki i te rauru o taua tangata ra, kua akaruke ua ki runga i te ngai, kua aere maira a Makea mei taatai, te akara ra, te vai ua ra te putiki i te rauru o te tane i runga i te ngai.

Kua ui atura a Makea ki te vaine, no ai teia apinga kua tuatua maira te vaine noou nai, no te rai ui anga a te tane, kua akakite atura aia no Runanga koia Tinomana, kare atura a Makea i riri kua akakoro maki ua i te kino i roto i te ngakau. e tae akera ki te popongi ake, kua apai atura a Makea ma te vaka tangata i ngai nga kupenga e rua, ko tana tetai ko ta te vaine tetai kua tautai aere atura, e kua rauka te ika e rua akana, kua apai atura ki uta i te kainga, kua tau te kai e kua maoa, kua tae mai te tautai, kua tua te kai i reira e rua tuanga, ko ta Makea e ta te vaine keia tuku teta akana ika ki runga tetai tuanga kua pera rai tetai akana ika ki tetai tuanga e kia oti ko te tuanga anga ia apinga ko to Makea ko to te vaine e kia oti, i reira kua rave a Makea i to raua kakau moe, ko te oore anga ia. tona kapanga e to te vaine kapanga kua tuku i to te vaine kapanga ki runga, iaia kua rave a Makea i tona kapanga ko te tuatua anga ia a Makea ki te vaine, ko to taua ma tara anga tena, oatu ka aere kia kavea ia kae ki Runanga. ko te matara anga tena ia taua.

Kua mei te tamaiti ka rima marama, tera te tuatua a Makea, te iki nei au i taku tua kiakoe te anga ki nei taku aro ki tetai, ko te kavenga teia i te vaine ki Runanga ko te aerenga teia i te kave i mua raua ko te vaine i muri te kai ma te apinga e te tangata i te tari i te kai ma te apinga, ko te riro anga ia i te vaine kia Runanga, kua aere atura a Makea ko te vaio anga ia i te vaine na Runanga kua noo atura raua ko te tane koia a Runanga e rima rai marama kua anau, te tamaiti e tamaroa kua topa atura i te ingoa ko Rongovei, koia rai a Tinomana kua angai atura taua ariki ra i te tamaiti e kua pakari ra, kua piri aere atura ki te tamariki na tai i te ara.

Kua kangakanga aere atura taua tamaiti ra ma te tamariki kua riri ra te tamariki iaia no te kanga, kua amuamu atura, eaa. na Runanga tikai koe na Makea ua rai koe, kua mamae atura tona ngakau no te mea kua kiki ia aia na tetai ke. e tamaiti ua rai koe, kare a Runanga ia koe. Eaa koe i ta mai ei ia mata, e metua ki ua rai to au, na Makea no Araitetonga kia akarongo ra aia i taua tuatua ra, kua aere atura aia kua ui atura ki te metua vaine, e na ai au, te kua tuatua maira te metua vaine na maua tikai koe ma to metua tane koe a Runanga, kare te tamaiti i akatika, kua ui ma ei atura te tamaiti ki te metua vaine, kare ua te metua vaine i aaki vave, no te rai maro a te tamaiti kua akakite atura te metua e tika rai e rima marama ki Makea. e rima marama kia Runanga kua anau kae i reira ei reira taua tamaiti ra, e akatupu ei i tona manako, kua aere atura aia e kimi i te ngari o te metua tane, ko te karanga ia e na Makea aia, kua aere atura i te ara roa, e tae atura ki Araitetonga, kua noo atura aia ki runga ia Kapo toka no te noo nga ia, kare a Makea i Araitetonga. Kua aere ki Ngatangiia, ki te kainga ko Etukura i Avana, kua tu taua tamaiti ra ki runga kua aoakua matakitaki te tamariki o Tupapa kua karanga atura ratau naai teia Tamaiti i aoa ai aia i runga i te noo anga o Makea, kua akarongo atura a Takaia i te reo o te tamariki i te arataa, kua oro atura a Takaia kua ui atura, eaa ta kotou e mutamuta aere na, kua tuatua maira natau. e tamaiti te aoa ua ra i runga ia Kapotoka, te noo ra a Takaia i te Tarava, kia kite ra a Takaia i taua tuatua ra, kua oki atura a Takaia ki te kainga ko te rave anga ia i te tikoru koia te rava o Rangatira, kua apai atura, e kua aere atura ki Araitetonga kua akara atura aia i taua tamaiti ra, e kua angi atura, ko te apai anga ia i taua tamaiti ra ki runga i te ua, e kia oti tei reira kua arataki atura a Takaia i taua tamaiti ra, e tae atura raua ki Kaanga i te puku teitei, e tei reira tetai Marae ko Marae ai te ingoa.

Kua tuku iora i taua tamaiti ra ki runga i te au, kua tuku iora i te tikaru ki raro ake, iaia, kua ko iora a Takaia i nga akari e tu, kua vavai iora, kua paii aia i te katu i te akari, e kia oti kua akatu akera i taua tamaiti ra ki runga, kua rave maira a Takaia i taua tikaru ra koia te rava o Rangatira, kua tatua atura i taua tikaru ra ki taua tamaiti ra, kua monomono atura ki roto i te po ona, kua ki tona rakai. Kua arataki atura i taua tamaiti ra na te ara, e aere atura raua, e tae atura raua ki Tapae, kua akatu iora a Takaia i taua tamaiti ra i reira, kua akaanga atura i tona mata ki uta i te maunga, kua karanga atura a Takaia, te kite ra ia Ikurangi kua karanga atura taua tamaiti ra, a, kua akaanga atura aia ki tai, i te mata o taua tamaiti ra.

Kua karanga atura a Takaia te kite ra koe i te toka ra ko Taunakekena kua tu iora raua ki reira kua karanga atura a Takaia, ko te oki nga tena i toau, mei kunei e tae ua atu ki Tuoro, ko te aki nga teia i toku e tae ua atu ki Toreaiva ko ngati Tangiia ia, kia oti te tuatua anga ko te karanga anga ia. E aere ra e aere ua rai koe e Avarua, e kake koe ki runga i te tamanu ei reira koe noo ei tena nga ma nga tamanu ei reira koe tu ei, e puroku koe ki to kakau, kia kapiki mai te tangata kia koe, auraka koe e ki e kai ua vai koe i to akari okotai ra okotai akari, e tae ua atu ki nga ra e itu kua pau nga akari, kua eke atura aia ki raro kua aere atura ki tai i nga metua kua kapiki maira nga metua kua eva atura atura raua ki runga i ta raua Tamaiti kua akanoo iora ki runga i te nooanga ariki.

Kua tuku atura i te taoonga ariki e te enua, mei Tapai e tae ua atu ki Tuoro, ko te au taoonga ravarai, mei ta Takaia rai i tuatua mai. E tae akera ki tetai ra kua unga atura aia i tana oro oro i tona ngutuare ki nga tapere i tona vaka kia putuputu mai ratau, kia kite aia i te rai nga o te tangata i tona tangata, kua putuputu maira tona tangata e rua rau ma ono, te tangata, kua akatupu atura aia i tetai umu kai maata ei angai i tona vaka tangata, kua noo ua iora aia i reira e tae akera ki tetai tuatau, kua tupu atura tona ngakau parau, kua ta atura aia i tona tangata kua pou atura iaia tetai rau i te kai i tona tuatau e ariki kino maata e te meameaau, e te akakino tangata. Nana i aa te raui tangata a Tangiia, kua kai aia i te tangata. No reira i karanga ia ai e ko tepua a Rongovei.

Ko te apinga ia taua i tuatua ra.

Gods Troubled with Noise

E tuatua no te mate o Turu ia koia Uirangi tera te ara i mate ei kua turituri te au Atua i te tutu anga a te vaine e te papa vaie e te kakina puaka, kua riri te vaerua kino. Tera tei riri ko Tangiia nui; tei roto paa taua vaerua kino ra i Pureora, kua riri ia Uirangi ma te vaine kua akanuku ia raua ki raro i te enua. Kua tau rai paa ki te tuatua i akakite ia i roto i te tuatua tapu, Numero XVI 31-35 To raua mate i te vave ua, kare i roa ia. Mei te mate o Kora ma.

E Tuatua Teia No Matavera Tangiia'S Becoming a God

Tera te aiiteanga ia Matavera no te vera anga i te mata a Tangiia i te ukenga a Tukeu i te umu anu. E a Matavera, ko Matavera arenga, ko Matavera araro, ko Matavera auta, ko Matavera atai, na Tangiia i topa i taua ingoa ra koia rai a Matavera. Kua riro atura a Tangiia ei Atua, kua piri atura ki nga Atua koia a Tangaiti e Tangaroa, i te ka anga i te Marae ko ia a Pureora. ko te aere nga ia i te vaine o Tangiia ki runga i te maunga Ikurangi, kua noo tauuiva ua a Tangiia ki reira, ko te kite anga mai ia o nga Atua i te rangi koia a Tongaiti ma Tangaroa, kua aere maira raua kua noo kapiti ratau ki te ngai akotai, kua noo atura ratou ki reira e kua roa, kua ongi atura i te aunga kava a te tangata tanu kava, i te Takuvaine. Tera te one i te kava, ki Apararoa, kua tuatua maira a Tangaroa kia raua, ei konu korua noo ei kia aere au ki tetai kava no tatau, noo iora raua, kia aere ra a Tangaroa, kua tuatua maira a Tangaiti kia Tangiia, ka riro koe ei ei ono a konei no te mea kare tona Atua i akaruke ia Tangiia, i te tauturu i tona au mate mei Avaiki mai kua karanga atura a Tangaiti kia Tangiia, neke mai kia apuku au ia koe kia kitea tona matenga e to au ora anga kua neke atura a Tangiia kua apuku atura a Tangaiti. Kia titiko mai rai- a Tangaiti kua tapa mai ki vao ko Tangiia rai, kua noo atura raua kua tiaki ia Tangaroa, kua mama maira ma te kava, kua ui atura raua kia Tangaroa, tene koe, teia au. Kia noo ra ratau tokotoru. kua mama atura a Tangaroa i te kava no ratau e kia oti e toru kapu kua tua atura a Tangaroa i te kava to Tongaiti, e to Tangiia, e to Tangaroa kua inu a Tangaroa i taia, e kia pou kua neke atura a Tangaroa ki te pae o Tangiia kua apuku atura a Tangaroa ia Tangiia, e kia pou kua roa ki roto i te kapu o Tangaroa kua titiko atura ki vao, kare atura a Tangiia i mate, kua tono atura nga Atua ia Tangiia e aere ratau ki te rangi tuaiva io Rongo-ma-Tane kua tomo atura a Tangaroa e Tongaiti ki roto i te are, kua ui maira a Rongo-ma Tane kia raua, kua kurikuri mai nei te poa tangata ia korua, kua ta tangata ainei korua, me kua kai tangata ainei korua kua tuatua atura ratu kare maua i kai tangata ana. Eaa i poa ai, kua karanga atura raua e tangata tu vao, i te tara are te tu ua anga. Eaa korua te rave mai ei ki roto nei i te are, ko te Atua angaia o Tangiia i tapa ia ai te ingoa ko te Ariki taraare, ki te ariki i tu i te are o Rongo-ma-Tane. Tera te ingoa i te teina ko Akatauira, ko te akatauira ua anga o Tangiia ki runga i te maunga Ikurangi.

E ati akera kua noo ua iora te tangata ma te ariki kore, e tae akera ki te tuatau ia Napa, kua ruru maira a Rangitea ki raro aki iaia ko te ariki ngakau parau tena e te meamea au i runga ia Rangitea e tarai ua tana rakau i runga i te ua tangata, no reira te ingoa i taua ngai ra ko Tarairangi. Tera tetai tuatua o taua ariki ra,

kia aere te tangata ki te rava

(kai kua aere aie ki te ara nui noo ua ai I te tiaki I te tautai kia tae maira, te tangata tautai. Kua kapiki atura aia omai te ika a taku upoko omai te ika a taku taringa te ika a tapu kopapa katoa. Kua aere ua a reira te tangata kare e mea ika e taoi ki te kainga no te mea kare mea ika toe. Kua pou taua ariki ra, ko te apenga o taua ariki ra. Kua manui te ara. Kua kika ia mu roto mai I tena are, e te apenga o taua ariki ra muringao ko te mate. Te apenga o te kanga, E taki taki oki koe I tai e rangi e tuku koe I tetai. Ko te apenga ia I tei reira tuatua.

Hall has annotated in pencil Daughters of King of Ira

kare aia ki te pae ara, ka tiaki i te tangata tautai i te aere anga mai mei te tautai ka pati aia i te ika, kia tu tona au miro ko ia te mimiti te taringa, te mata, te putaiu, te vaa te akotai 10 mangamanga rima 10 ika pera rai te mangamanga vaevae, ki te tangata mei taatai mai, kua aere ua te ravakai ki te kare e mea ika kua pau i taua ariki ra i te rave ia. Ko te apenga ra o taua ariki kua manu i te ara, kua kika ia mei roto mai i tona are, e te apenga iora kua taia atura taua ariki e kua mate atura. Te apenga o te ariki meamea au-

Song of Tinomana

E pa amu teia no Tinomana

1 Rongo ua akenei ki te vaa o te vaine tini i te puka kino a Anguna e, i karanga koe e neneva tikai ai te tu o Arorangi, pa atu ei na taku karanga, kare paa i neneva ia. Naringa te mate o Tinomana te vai nei te tu etene i te enua ka maringa taku ata kura nei, ka varu e au taku kapapa ki te anga paua i taku ariki kua inga teia mate e. 2 Uri ua e taku taeake ki te Atua ei tauturu ei noou, kare koe i topa ki te tai, no te rave i tana angaanga koe, no te taki koe io rima e tuku ki te pae katau, no te akara o mata ki te ngai i maringi ei te toto o Wiliamu i taia ki te etene e.
Tera Rai Tetai Puka Amu No Aitutaki Lament from Aitutaki 1 I te tuatau i mua ana e maru enua te vai nei, no roto mai i te unga i katiri ia ai te ao, mei te maani mai anga i te enua nei te puna nga i matou ana, e ipukarea mei po mai, e akamau korero, te oki nei te pupu ngati Levi i te kimi i te puka ia Taro. me tai mai te vai deluvi, me puke a Ioridana kare e kitea atu te aru enua, kake ua mai nei ki matau, kua oti takere nga tua tangata i te papau i te tua ia Omokura. 2 E tu ki runga e te ariki tongi a a Kiko mua ki to vaa, te oki nei au kia kiko miri ei kai taopenga? e, ko te ara ia ka mate ei a Tautu nui a Iro ki motupae, ko te ara ia Akairi rau kava tena, tu ua iora ko te ara kiko kore i te vao, e tu ra e oro ra, to ara tena e tae ei koe ki te tiki ia Enuakura i te toa e. 3 Naringa paa koe i aru atu i te tere ariki ra ia Pa, e tomo ana koe ki roto i te maru o tona au Eaa te para e poa ai e kapiki atu koe kia Ina i te roeroe, tuku na mai te taura ei ara atu noku, teia mai a Apoliona i te apu vave iaku kua riro tei a mate e.
Te Amu a Puati Vaine 1 E aere e te tuakana Auraka e akatutu i tena tere, e Mani ati i te koi, aere kave atu nona koe e kapiki mai, oro mai ra, e noo ki te ngai i akano ia, akara tamau tikai koe ki nga puta naero e titi ia ki tona rima e. 2 E aere e taku poe ei mata vi kore i te ngaru e rutu ki tai o pae, aua e ru me tu mai a Mati i te arai i te tere ra eau, tano to ngakau ki te korona ei ara atu ei no au, taemoemo ei re tei rauka e tupuna iti i tau te rave i to tere e. 3 E aere taku poe auraka e mataku i te tu aiti i te ara ki te rangi, taka ia te kino akaruke mai koe ki teia ao, e tomo ki te ngutupu ora, oro tika ki te terono mou, tumu tika ia te imine kia paapaa i te Atu, ki reira ei mata ora e. 4 Aue te mamae ngakau i te poe oku i teia tuatau, ngaroavai taka Ripine akaaveave na te mate i akataka ke ia taua i tena taai ia atu na e te metua vaerua ariki ki te ao uenua kia Ziona, e rara parama tei to rima, e me ariki Atua to taeake e.

This is the bottom of a page and the next page is headed Te Amu a Paria V but the next stanza is...

 5 E mate meitaki tikai toau mate, tei te itinga tei te apunga te rongo oau, ngaueue to te enua, tiratiratu to tere ma o tamari ki te aere rangi, angaanga oti ki teia ao te puka i oti i te akono ia, e maeva ariki atua tei vaitata ki to pae, ka umereparua to te rangi iakoe i te aerenga atu, ka maeva te tini Atua ma te angela e. 6 Aue te noo meamea ua Kauare, te kore mataora ki te tapere, te pu kore o taua i tena, kiritia kaui ia te kaute kuru rave ia, ia katau te tiare moe?, ko ai au te kite e, ka tanitu tokorua i te ra akotai, te reo iku au ki te poe aku, me tae ki te ngai ara kino e Nabara, mauria ki to rima na mua i to aro, ki ritia mai ta Ioane ei mataara atu noou ki te aire? rangi, e taakatau tika te oro ki te ngai i tou na ko Rarasaisa e. 7 Tera mai taku manu te rere atu na mei teia ao, ka ano ka takako i te au enua e tutaka i te are vaerua i oti i te akono ia e tuku pepa ki te rima o te metua e mau mai te korona ariki auro ei tapeka e. 8 Aue te rongo kino ki te enua, tipokipoki to tere ki tua te vaanga, e rua moana te vairanga i te kopapa, e tama ika na Tamariki ki te area ua, ei te Atua to manako, ei te ngai akatangi anga Oseni e Mea ari kia koe i te reka e. 9 Oro mai e te tungane noo aki i te enua akarongo ia te reo kapiki tangi reka ki Petera e, e tu ai matau koe, taku ka rutu ki te area tai o teia ao, kare e rauka i te roro mi aue te mamae e

An extended bracket seems to signal that this stanza and the next are "E amu Rarotonga".

 10 Pai i avai au ra iaku rai mata, eva ua ionei ki raro i te tumu o te ara i Maina matara anga teia ia taua e Mi te inangaro te okinga ki te enua e te tungane ka tuku te rima ki te mou mata e. 11 E mea kino te iku tuatua ki te makaka ua e pera ia ana te roa taku nooinga ki te mataara io Toa rua, ka paia au e te ueni naringa e akaruru anu patia e ngari ake paa ia apenga koro e tu takina e parai kete e. 12 Eaa to ui manako kiaku e taku tane okatai tuatua i raro nei, te vu nei taua i tena, te kore nei taku oro tu e Ruete ki to are e. 13 Te rutu nei a Takitumu pau aau maranga te ei maranga ti ate ngaueue to ava iki ura to te po e. 14 Tei raro nei to kopapa, tei ia Ziona te vaerua tei Sinai i te maunga tapu te paupau anga a te God i te ture rau a Mose e akaaka mai a maunga pu ko Pisega tei te take e. 15 Ma(Ua) aka au ra ki Ruatonga, akapapa atu ki tu Mata, te tangi te tu mata kio maamuri taku i tau aka tamao, mei te aire tu enua e toku tane ko koe nai e oriaina a Tutakimoa i te tapere e. 16 To karanga e taku tane auraka au e ori i to po, pa atu ei na taku, kare au e mataku ana i te utunga mataiti mai a te akava naringa no vao mai, no roto roa ra a Tioni i taku ate i katau e. 17 Naku te ui kia Tare ma, te pua maira te pati enua ia Noueiti i taku parata i reira e, pa mai ei ko to karanga, auraka e mirimiri ko Tiepa, kare e kite a atu ki tai enua me mate e, ka ai akera e te Ria mu te patu i tai are toka nona. 18 E tu ki runga e te ariki akamoe au ta mate ia te ai auraka tuku kia ka, ka kika taku mati ka ki ka piake a Satane e.

E manga tuatua teia naku i tata kia kite koe, e tamata ora vaa ua, kua inangaro ki te tata i te tuatua tapu kare ra e rauka no te ruaine. Na Itio.

There is a page torn out but the fragment suggests that there was text written on both sides. Hall has purple pencilled "Repetiton" and numbered the page 33. Two pages of prose follows.

14.....upopo i tipu vaka no taua i te maunga, kia iti rere ake i te popongi o te aere anga ia ki te maunga, kua aere atura e te

torn page

kua aravei maira tetai vaine, e tama na Teava kua i nangaro ki te vaine taua tangata ra kua akaruke i tona aere nga tikai koia te manako tua vaka, kua oki maira, kua taoi maira i te vaine ki te kainga kua akakai iora, ko te noo anga ia ki te kainga, kua roa te noo anga kua nui iora, kua anau maira te tamaiti e tamaroa, kare te metua tane i kite i te anau anga, kua mate, kua riro te tamaiti kia Tamaiva ua angai a Tamaiva i taua tamaiti ra, e kia maata taua tamaiti tera tona ingoa ko Pari e tae akera ki tetai tuatau kua aru atura Pari i te tamariki ki te kanga aere, kua aru atura taua tamaiti ra ki te pepei, e te koko pumaika kua kitea ki reira te toa a taua tamaiti ra, kua aru atura taua tamaiti ra ki te tamaki kua rauka tana tangata i te tamaki anga, e tangata ana ke tana i te au tamaki anga, e tae akera ki tetai tamaki anga toko ono ana tangata i mate, kua apai atura i te au mimiti ki Araitetonga kia, Makea, ei reira a Makea e karanga ai ati ra aki e te tama a Maatea ka kai koe i te kainga kua aere atura aia kua ui kia Tamaiva no ai au kua tuatua maira a Tamaiva na ku rai koe

torn page

 ~a tuatua maira a Pari, i karanga mai a Makea e, atira oki e te tama Maatea ka rauka to kainga, ei reira a Tamaiva e akatika ai ko te aro anga ia i nga ariki ma nga Mataiapo ei kave iaia ki runga i te enua, ko te aerenga ia ki Rangitea, kua tae atura ratau ki te kainga. Kua tau a ngati Aperau i te umutarakai, na nga ariki ma nga Mataiapo ma te aerenga kia uke ra te umu te karanga ra a Aperau ki te Matakeinanga ka uke te umu, kua uke te matakeinanga kare i aka vave i te uki, kua rave atura a Pari i te uru umu, kua ueketu atura i te umu, mei te rautao atu i te kai ki te pae, kua oro atura a ngati Aperau ki te pae, kua mataku ia Pari kua puta i reira te tuatua a Aperau e tau anga ureina Aperau ei, e kia pau te turanga kua noo atura a Pari ki runga i te kainga kua oki maira a Makea ma nga Mataiapo kia Araitetonga. Ko ti tu ia i taua tuatua ra.

Ko te tuatua ia no Maatea ma te tamaiti koia a Pari.
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*36. [In MsCopy Micro 0773 reel 04] Transcribed by Bob O'Brien in November 1995.
E Tapapa Teia No Anokura

Ki matatera, ki matatere, ko te tere i Aua e, Tangiia taku ariki, ko te matatira i aua, Tangiia taku ariki, kite matatera i aua, ko nga kaua ko te kura punounou, e rere iaku tira, kia apoapo te vaa o te Mango i Tahiti, e kai e pai, Tangiia taku ariki, ka raranga oki au i to au vaka, ko Tahiti nui ko Maengarue, kua ue ka ue i Tahiti, tikina, ko te rauka mai ei i reira te pekapeka i tuaoro au, Io ue ia pare, ia Koro akata, ia Tangiia, e koutu ko matai au, tei Tahiti, tei Punaauia, tei reira to tu ranga e te rangitapu, kia ato ia to are kia maru kia maru a Tangiia taku ariki, i akapakia ra te manu i runga e, ka pa ra te manu i runga e Piroke akaruirui rangi, tena ra a Vaeroa no uta no Tikura marumaru e Ono taku tane e.

E akapakia ra te ika i raro ka pa ra te Ika i raro, ko nga Nanue re ngare nga meitaki e rua, no Iva nui no Iva rai no Iva te pukenga, no te kirikiri no te rau ava no te moe a tupa e mea veu mai i te kau nga vaka o Iva e ono taku tane e, akapakia ra te manu i runga nei, ka pa ra ka pa ra te manu i runga ko nga Tarakapiti meitaki e rua, na tu, na engi te tiroaroa ra, to tetai vaevae, te mumengi? ra to tetai, te o ora na to tetai peau, te uuna na to tetai, te takiri na to tetai toe, te akapiki na to tetai, e rua aua nga manu ra, kia to io te ra ka mai veta ei kia tuku te ra ka aiai ka matatara aua nga manu ra, ko ano to Ruaunga, ka noo to Ruapou, e Ono taku tane.

For Children

Te tuatua ia Kae raua ko Tinirau.

Tera te tuatua. Taki oa raua e ariki Kae no Avaiki, E ariki a Tinirai no Motutapu, kua noo raua ki Matutapu kio Tinirau kua roa to raua nooanga, kua inangaro a Kae i te oki ki Avaiki, kua mariuriu te manako ka oki ki te enua, ei reira aia e karanga ai kia Tinirau ka aki aia ki tona enua kua karanga atura a Tinirau kare oou vaka e tae koe ki Avaiki kua karanga atura aia ko tama ika, te kave iaku ki Avaiki kia kite au i toku enua, kua akatika a Tinirau i reira, tera te Tinirau e tavi meitaki koe i a taua tamariki, auraka kae e takinga kino no te mea i tutu amanga ko te aerenga ia o Kae, na aua tama ika a Tinirau i kave. Tera to raua ingoa, ko Tutunoa tetai ko Tokomoututu tetai; puke Toora aua nga tama ika a Tinirau ra, ko te riro anga ia aua nga tama ika a Tinirau ra ei vaka ei kave ia Kae ki tonu enua, kua aere atura ratou na te moana e tae atura ratau ki te enua, kua aere atura na raro i te ava, kua tae aere ki te papaku, kua ngu nga ika i raro ake ia Kae, te karanga ra a Kae i reira, kavea te ariki ki uta, kua ngu akaau nga tama ika, te kapiki ra a Kae, apai na te ariki ki runga i te one maro, kia vaetata ra ki te papaku, kua poutakaiti aua nga tama ika ra. Ko te kapiki anga ia a Kae kia Avaiki e te tini o te mano, te rima ki te koe ma te toki, kua tau iri tauiri au i te tauta anga, i aku ika ki te moana, e te tini o Avaiki te rima ki te manga, kua poutakaiti aere nga ika, kua mate tetai, tera tei mate ko Tutunoa, ko Tokomoututu tei ora kua pou atura a Tutunoa i te kai ngaia e Avaiki, kua aere atura a Tokomoututu, kua aki atura ki Motutapu kia Tinirau, kia akura maira a Tinirau kua pakikokiko a Tokomoututu kua ui atura a Tinirau kua mate ainei a Tutunoa kua ngu atura a Tokomoututu, vaio atu kia koe tena aia ka kite kua aue atura a Tinirau ia Tutunoa, kua pou.

E tae akera ki tetai tuatau, kua kimi ia atura te ravenga tera te ravenga kua akatupu ia atura tetai tokurua, kua aere atura kua na runga i tetai motu, ko aere ki Avaiki ka aere ki reira e rave i te pou tarekareka kia aere mai taua ariki ra, ma tona tini kia matakitaki kua raveia te au peu tarekareka, kua aere maira a Kae ma te tangata ki te matakitaki, kia tae ra Kae ki runga taua motu ra, ma te tangata, kua taka ke atura taua motu ra, Te varenga ua ra ratau ki te matakitaki i te au i akatangi ia ra. ki te ake ka kite ratau kua tae ratau ki Motutapu, kua aere maira a Tinirau, kua ui i te ara i ta ai aia i ona tama ika, kare e ki, kua roki ia aia e te tu ma tetenga, ei reira i karanga ai ki te tangata kia tapeka ia Kae ko te tapeka anga ia, tera te ravenga ka ta oraora ua, kare tama te takiri rava ia, akatai ra, kua tipu tetai mai kao rima, pera ua rai e mate ua atu taua ariki ra. Kua taua rai ki tetai ariki i akakite ia i roto i te tuatua tapu koia aki a Adonibezeka, kua maara au i tetai kapapa tuatua i roto i te puka a te au Akava 1 e te irava 7. "Mei taku oki i rave ra kua pera mai te Atua i te tutaki mai iaku."

Te apenga a te au ariki ki kino e to ratau tu i te meameaau, e te takinga kino i te tangata, kua karanga ia e, e itu ngauru ariki i tipu ia to ratau mangamanga rima e to ratau mangamanga vaevae, e teia ariki nei koia a Adonibezeka. Kua pera ia rai teia ariki nei koia a Kae.

Tera paa te tuatua i tatia ariki nei

Tera paa te tuatua i tatia ariki nei e tangata ravakai koia a Kae e tangata i ika, ko tana angaanga ia i te au ra katoa. I tetai ra kua aere aia ki te i ika, kua roko ia aia e te matangi kua panu atura kua pae atura ki Motutapu kua rave atura a Tinirai no te mea e ariki aia, ko to raua takeoa anga ia, ko te ape ia o taua tuatua ra.

E tuatua teia no te Akaipoipo

E tuatua teia no te Akaipoipo anga ia Aarona, ma Tui ma nga vaine, tera to raua Ingoa, ko Teupoko tetai, ko Mele tetai. Kua rave ia tetai turanga maata no taua akaipoipo anga ra. E maata te au kai ma te puaka katoa, tera te katoatoa anga i te puaka 154.- ko te puaka ia no taua akaipoipo anga ra. Tera ta Makea apinga no taua akaipoipo anga ra, 312 ma te Moni atu, tera te Tamaine vaine koia Tapuaiva 110. Tera ta Vakapora ma Kamoe apinga 298. Tera te vakatini apinga ma Isaaka 275, ko te katoatoa anga ia i te apinga i taua akaipoipo anga ra. kia akakatoatoa ia te rainga kua tae te 1149. Ko te rainga ia i te puaka ma te apinga no taua akaipoipo anga ra. E tama e, okotai aku akaipoipo anga tuke i kite au, ko te akaipoipo anga i te tamaine a Karika kia Te ariki tapurangi kua kite tikai au, na tetai oku metua tane i tipu te taringa i te puaka i runga i te ata o te kai, te tatau ia ra, te ra te katoatoa anga e rua mano, koia aki e 4000. tausani. ko Papehia te orometua ma Rio, ko taku akaipoipo anga tu ki i kite au.

E akatara teia no te Tamaine a Rupe

E akatara teia no te Tamaine a Rupe koia a Tepaeru ariki ko tei riro ki te pai. Tera taua aka tara ra.

Tena te kimi, ka kimi aua na ra e toro e te kimi ia veia raua ko Apetini, i to raua tuaine kua riro ki te pai a Te uira ma aa i e kave e te Metua ki te oko auri kua rauka te tia, Omai ki te enua, kia ei ake nga ariki, me ko ai kora te kite e. Tena a Tiaori i te taki i te kava, i te ere i te puaka, i te titiri i te akari, kua matakutaku Takitumu, ma te Auotonga, ko Puaikura te vaka ko te vaka i pui ia ki te rakau kava, te rere nei a te Puretu ma Kamoe, ki runga ki Mokoero, ki te ta ia Teve raua ko Teaori, kua oro na te ara. kua tapu arumaki, kua topa ki Titama, kua okioki au ki te pokipoki aere, ki te akamae au, ki te vavao taua, kua topa ki Turangi. I karanga mai oi a Tauariki. E tama e, ka akapua ua ake nei, omai te auri, kua tae taku riri, kua eke i te rangi, kua otaota ua akenei taku riri i te kai a Makea, kua inga veretini raua ko Taparau, kua ao i te kainga, kare i ora i ano e poreki? ki te ara nui ei kunei ra koe e ka ano au ra.

Perseverance

E tuatua no tetai tangata koia Karo, tera te tai ingoa o taua tangata koia a Tapaenoa. E aerenga tona e ngaka onge, kua aravei atura aia i tetai vaine te ko Pirita ra, kua akakoro aia i taua vaine ra ka ta, kua kitea maira aia tetai tangata koia Pari, kua oro maira i te arumaki ia Karo kua oro atura a Karo na runga i te tuaivi, kua akara atura aia kare ngai e ara ai aia, kua rere atura aia mei runga i te tuaivi ki raro i te riu kua ora atura aia. Tera paa te mea i ora ai aia, kua tautapa aia ki tona Atua kia ora aia kua akaora rai kua te Atua iaia, tera te tuaivi i rere ei ko te Aputarangi te ingoa i taua tuaivi ra. kare aia i akara ki muri kua akara ki tei tuatua ia mai e tona Atua Idolo. Kua tau paa teia tuatua mei ta te Atua i akakite kia Lota. " E aro kia ora koe auraka e akara ki muri i teia katoa nei ngai marena"& e akama ara ana tatau teia tuatua nei. kua oro a Karo kua ora, kua pera rai a Lota i te oro anga ki te maunga kua oro atura aia na tona Atua i tau turu iaia i kore ei au e mate.

Kua ape ia tuatua.

Bait for Ghosts

E tuatua teia no te Maunu Turuma. No te peu ta rekareka. Tera te ravenga, ka maani te kakau, ka atu te pare, ka iriiri ki te kaute ma te rauti para, ka tipu te koka, ka ta mou ki runga i te tangata te ka riro ei ma unu i te turuma kia tu, ki te tuatau i te po ei reira e rave ai taua angaanga ra. Kua tuku atura te tangata te ka riro ei maunu, kia aere aia ki te ngai tangata kore, ei reira te turuma tini aere mai ei, no te mea kua akarongo i te tuamu. Tera te amu. "Nanau mai te turuma tini i te ngangaere e, ta matau eiva e te ingo a atu nei." kia kite ra te turuma tini e reira e kukumi ei i taua tangata ra, kia kite ra te ta ngata i te ngaru anga i te taura, ei reira te tangata e ati ai i te akara, rakoia atu kua topa ki raro, kua mate, ei reira te tangata e reru ei i taua tangata ra kia ora, kua apai atura ki te ngutuare, e kia ora mai kua ui atura te tangata ki taua tangata ra i te turuma tana i kite, kua akakite maira aia i tona tangata mate i kite, kua akatika rai te tangata i te tuatua pikikaa a taua tangata ra, ko te tu poiri tena o te tangata, kua ope tina tuatua.

Nets

E tuatua no te ingoa o te au kupenga i Rarotonga nei.

1 Tera te kupenga mua, E tukanae. tera te roa i taua kupenga ra 100 tera te ika ka ei ki roto e Kanae. ka ape te tangata i te aere, ki taua kupenga ra, tae paa te tangata ki te 300 e te 400, e te 500, me aere ma apai i taua kupenga ra. Tera te rua o te kupenga ra. te kapiri ki taua kupenga ra. E rerekue, ka apai ua taua kupenga ra, ki runga i te ara uto kare e ku i te tai, ka rere te Kanae ki roto i taua rere kue ra. Ko tu tuatua ia no tei reira kupenga. 2 Tera te rua i nga kupenga. E Maroro, tera te mea i taiku ia ai taua kupenga ra ki te maroro, ko te kupenga ia e rauka ai taua ika ra e te au ika katoa, no reira i karanga ia ai e, e kupenga tuku maroro. 3 Tera te toru o te kupenga. E aki maroro te mea i taiku ia ai, e aki mataiti, no te rikiriki i te mata o taua kupenga ra. ka rauka te ika mamaata e te ika rikiriki. 4 Tera te a i te kupenga,. E Tavakau,tera te ika e mou, e au ika mamaata kareka te Nanue, e te Umi, e te Uo a e te Tetangau, e te au ika nunui katoa ra, kare e mata ika e toe i te rauka i taua kupenga ra. 5 Tera te rima o te kupenga e ui tavakau, e rauka rai te au ika nunui e te eui ika rikiriki i taua kupenga ra. 6 Tera te one o te kupenga e tiritoto, tera te tu o taua kupenga ra, ke toto aere ua na runga i te akau, tokorua ua tangata i tera tautai kare e rai, e ika mamaata ua te ka rauka i tera kupenga me tautai. 7 Tera te itu o te kupenga e tiripoko, e maata te tangata i tei reira tautai kareka 10 te tangata e te 20, e tae ki te toru ngauru, no taua tautai ra. 8 Tera te varu o te kupenga, e Tanoo, tera te roa o taua kupenga ra, e 6, ka aere na runga i te akau ka tuku aere ki raro i te avaava, ka rauka te ika mamaaata, e tautai na te arenga kikite ua, kare a te kamakura. 9 Tera te iva o te kupenga e Nariki, ko te kupenga tena, e 600 te mata, tera te roa e toru, e a te roa i tetai, ko te mata ra e 600, ko te kupenga tena no te ika tauira, kia tae ki te tuatau e au ei, te ika tauira ei reira e apai ei taua kupenga ra, ka rauka te ika taura e reira. 10 Tera te ngauru o te kupenga e pokipoki e kupenga ka aka tutu ki te ra ra toa tokorua tangata i tei reira tautai e ika mamaata ua te ka rauka i tei reira tautai e te ika rikiriki rai. 11 Tera te ngauru matai o te kupenga e Opai, e na te ramarama ia kupenga i te po, no te akatai pa no te aka ei ika tauira ko te ravenga ia i taua kupenga ra. 12 Tera te ngauru marua o te kupenga e taiti, okotai tangata i tei reira kupenga. Tera te ika e rai ka i taua kupenga ra, Maemae,e Patuki, e katoti, e panoko, Manini e kuku, ko nga ika ia e rauka i tei reira tautai.
E Tuatua No Te Au Ingoa Takurua Na Nga Ariki I Rarotonga Nei.

Tera te Takurua maata ko ta Makea. Tera te ingoa i taua Takurua ra, ko te Muri aa. Ko te Takurua tena e uipa ai nga mua vaka, ka ravi ei te peu tarekereka, te rere eva tipa, ko te ura, ko te tata ka ara, ko te rutu pau, ko te oro, ko te Moo, ko te ingo, koia te kapa, ko te kai i te kai, e kia ati taua au peu ra, ei reira e uri ei ki te kainga.

Ka ape roarai te au peu tarekereka i te rave ia i taua ra ra, e kia ati ia kua aere atura ki te kainga kua aere atura ki te Kari ei, kua rave atura i tera peu e tera peu. Tei roto i reira tetai peu viivii koia aki te akaturi, a te tane ki te vaine, e te akaturi a te vaine ki te tane, ko te tu ia i te akono anga i tei reira tuatau viivii e te akama. Tera tetai ravenga kino i taua, tuatau ra ko te noo puna rua, takitoru te vaine i te tangata akotai, taki rua ta tetai, takia ta tetai, ko tetai mea ia e tupu maata ai te pekapeka i te ngutuare, ko nga vaine te ka ta, ka ano ka tupu te taue tono maata i te ngutuari, ka ano ka maro i ta raua tane, ka manano tetai nana, ka pera rai tetai i te maro anga.

Foolishness

E tuatua teia no e tokorua tangata.

Tera to raua ingoa, ko Mauu tetai ko Amaro tetai, tei Avaiki teia tuatua nei. Te aere nei raua, na te ara nui o Toi no te mea e ara roa. Kua aere atura aua nga tangata ra, e tae atura ki tetai ngai, tei reira tetai puna vai, tera te ingoa i taua puna vai ra, ko te Taka e te vai, kua kapiki Mauu i reira ki tona oa koia Amaro, ka inu ta ua i te vai, kua tuatua maira Amaro, e inu koe i te vai, kare au e inu, kua akaruke atura raua i tu reira vai, kua aere atura raua na te ara, e tae atura raua ki tetai ngai tei reira tetai vai, tera te ingoa ko te meitaki o te vai. kua kapiki atura a Mauu ki te oa koia Amaro, teia te vai ka inu taua, kua tuatua maira te oa, e inu koe, kare au e inu, kua akaruke atura raua i tei reira vai kua aere atura raua na te ara metua koia rai te ara nui o Toi, e tae atura raua ki tetai ngai tera te ingoa i taua ngai ra ko te puna ia ruea, ko te vai opeinga teia o te vai e aere ei raua no te ngai motu taa ko te kapiki anga openga teia a te oa, kia Amaro, ka inu taua i te vai, ko te vai rongo nui ia taua ngai ra koia te puna ia ruea, kua tuatua maira te oa kare au e inu kare au e kaki ana e inu ko koe ua ake te inu, kare au e inu kua tuatua maira a Mauu, te mua te area kino ia taua, ko te inu anga ia o Mauu i te vai no roto i te puna ia ruea, tera te tuatua a Mauu, "Otira aki! Ka ora, kare e mate, no te mea kua inu i te vai no roto i te puna ia ruea, ko te akaruke anga ia i te vai, kua aere atura, raua, e tae atura ki tetai ngai, kua rokoia a Amaro e te pukaka, e te vera?, ko te kapiki anga ia ki te oa, e Mauu e ka mate au, omai tetai vai noku, kua karanga atura a Mauu, kare aku vai, kua tuatua maira Amaro, e ruaki mai koe i te vai i roto ia koe, kua tuatua mai ra a Mauu, kare au e pa, i aere mai aki taua i te ngai o te vai, ka inu koe, ko te mate anga ia o tangata ra. E rua tuatua e tau no teia tuatua nei. Ioane 7.37; Maseli 5. 11.12.13.14

Wages of Sin

E tuatua teia no tetai tamaiti e keia kai ki o te metua, kare te metua i kite, e na taua tamaiti ra i keia te kai i to raua kainga kua manako te metua e, na tetai ke i keia, no te mea kua tapu te enua, kua raui te kai no te takurua, kua kimi atura te metua i te tangata i keia ia ai kare rava i kitea, ko te purepure anga a te metua kia mate te tangata i keia i te kai i taua kainga ra. E tae akera ki tetai ra, kua aere atura te tamaiti ki te rama maroro, te purepure ua ra te metua i uta, kare aia i ka ii ki te tamaiti te mate kia oki mai ra te rama maroro ki te ava, ki te ngai e uru ei, kua rere te Mango ki runga i te vaka, kua apuku ia atura taua tamaiti ra, e mate atura. Kua riro atura te rongo ki uta i te metua, e kua mate to tamaiti, ko te maara anga ia o te metua e ko te tamaiti rai te keia i te kai i te kainga ko te aue anga ia o te metua ki te tamaiti. No reira i tou ei i te pee.

Tera te pee o taua tamaiti ra, no te metua i tou.

1 E matangi arara ki te marangai tivare a Tukura ra ki te tautai moana e, kua noo ki te ra e. = Ariki ruere, e nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te takura i kapea ko to oku nei aroa e. 2 E matangi arara e, ki te marangai, e matangi arara ki te marangai, kua tumu rua ki te maro ko te matangi ia o te maroro e takiva i te moana e kua noo ki te ra e = Ariki ruere, nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te taku rua i kapea to oku nei aroa e. 3 Akarava ana e i to moana, akarava i to moana, ko te tua nui o to tupuna o Kau e, ei vaka ki te enua, kua noo ki te ra e. = Ariki ruere, nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te taku rua i kapea e, to oku nei aroa e. 4 Ko te au ia e mei Taeta, ko te kupa ia mei Auneke, ka roroku ki runga i to kiri e te tama e, kua noo ki te ra e. = Ariki ruere, nui mai te ngara ki te enua e te tama e, kua noo kite ra e. 5 Tangi oveove e, i te ara nui, tangi oveove i te ara nui, ko te amu ia a te tamariki ka ngarue ki tai i Oneroa e te tama e, kua noo ki te ra e. = Ariki ruere, nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te taku rua i kapea to aku nei aroa e.

The next amu does not seem to be part of the previous story.

Tera tetai amu no te etene.

Te pa to kura i vao ake, te pura nga i te maenga no maua e, ko te piripiri tatara moa e, e tu enua tei maunga e rata mura tei roto iaku ra, e tuputupu ra tei ia Karanga e, kaore au e noo ki te pae ra o taku tane, ei te maunga toku kopapa i te rimu kura ia Tekoe e kia tupu te mataora i runga iaku e taku tane kia vaetata ua mai te pu ange a taua, kia au nga meri taku tomo nga ki roto e.

Want Care in Training Children

E tuatua teia no tetai Tamaiti, tera tona ingoa ko Kiro, e tamaiti, na te Pau. Kua taia e te metua, tera te ara,e meika i kotia e te tamaiti, ki te umu kai a Tekariei, kua riri te metua, kua aru atura ki te pae umu, kua papa i taua meika ra ki runga i te umu, kua aue atura te tamaiti, no te mea kua akama i te rai o te tangata i te kariei, no te mea kua mamae tona ngakau, e tama meika taau tama, kua tu akera taua tamaiti ra kua aere, e kua rave atura i te ae, aere atura ki taatai, kua toto atura i te vaka, kua ae atura i te moana, e kia tae ki te po varu, kua tae atura ki te enua, tera te enua ko Manuae, kua noo atura ki reira, tera te metua te akamate aere ua ra i te aue ki te tama no te mea kua mate, kare i kite e. kua ora, e tae akera ki tetai ko varu kua oki maira taua tamaiti ra ki te enua nei, tei te akamate ua te metua kua ati takere te pee i te tau e te metua,. Ko te tu teia o te metua manava kino i tana tamaiti no te mea e ravenga akama tana i rave.

Tera te pee o taua tamaiti ra.

1 E iki mataiapo ki are muu Atua e, ko taku ara ia. = Uri ake te metua nei, kaore nga tama e ringa oki te oro na Kiro e ngara ko te teina ka oki ma ana koe e 2 E iki e, iki mataiapo, kia are muu Atua e, kia iri mau ki te ua kura e ngaki Atua, ki to ona Atua kia Tangiia nui e, ko te Atua e rere ana i te ao tu, ma te ao tea ko neneva ngi ko nga upoko turua ua, e aere ake a te upoko mae turuki ko taku ara ia. = Uri ake te metua nei, kaore nga tama e ringa oki te oro na Kiro engara ko te teina ka oki ma ana kae e

Tera te ua, i taua pee ra.

1 E utu marae ko Vaerota, Atua ma na Tangaroa e, Omai tama ki uta e. = Teria ki uta o te enua kia kite ake te mata ia Kiro omai tama ki uta e. 2 E Atua ie ra ko mai te kura e, ko mai te kura mai ana, te tama i te potuatini e, tapu ki mua o Vaerota e ii te kura i Manuae, e tia ake au no te Atua no Tangaroa omai tama ki uta e. = Tiria ki uta o te enua kia kite ake te mata ia Kiro omai tama ki uta e. 3 Rirerire ko te vaka eke no nga Atua ka eke oke? aku tamariki to ko toru e, e koro nga paa kiro e, kia tae tika ki te rangi roa ki te kainga e Tutava ke omai tama ki uta e. = Tiria ki uta o te enua kia kite ake te mata ia Kiro omai tama ki uta e. 4 Rirerire, e riri oki e taku tama e tangata ke, riri Atua, e eiva ko te tamaki naringa oki te oro na Kiro e, e ngara ko te teina ka oki mai ana koe e. = Tiria ki uta o te enua kia kite ake te mata ia Kiro omai tama ki uta e.

Tera tetai manga amu.

Uiri ua e taku taeake ki te Atua ei tauturu ei noau, kare koe i topa ko te tai, no te rave i tana angaanga koe, no te taki koe i o rima e tupu ki te pae katau, no te akara o mata ki te ngai i maringi ei te toto o Wiliamu i taia ki te etene.

Ghost Tales- Spirits

E tuatua teia no Teara atua Kiikii.

E tuatua mii no te metua vaine kia vaitata aia ki te mate, kua aue atura te metua vaine ki te tamaiti no te tau kai kore, e te pao tutui kore, e no te tapoki kore i te tamaiti, e kia mate ra te metua vaine, kua tae atura ki te po, kua oki akaao maira ki te rao nei taua metua vaine ra, ei tate kai na te tamaiti, tera te ingoa o taua metua vaine ra ko Tukanga, kua noo aia ki te ao nei mei te kitea kore ia e te mata tangata ko te tama ua tei kite, ko te oki nga mai ia, kua tau aia i te kai no te mea kua aere te tama ma te vaine ki te kariei, kua na aia ki te ngutuare, kua tau i te kai na te tama. Tera te tu i taua tuatua ra kia taka ia koe. Kua tau taua vaine ra i te umu, e kia ka kua aere atura ki te mea rautao ei tapoki i te umu, kua aere atura aia ki roto i te are, kua akanga roi, e kia vaitata ki te uru,kua aere atura aia ki vai, i te umu i te umu, kua tu atura aia ki te pae umu, kua kamo atura aia i te kai ki te itinga e ki te apunga, ki te apatonga e ki te apatokerau, kua ki atura te pae umu i te kai, ei reira aia e uru ei i te umu, e kua tuku i te kai raro i te umu, kare e mata kai i ngaro, ma te puaka atu, ei reira aia e tapoki ei, e kia tao, tera tana angaanga ko te pao i te tutui, ei turama i te tama ma te vaine. Pera ua rai i te au ra katoa.

E tae akera ki tetai tuatau, kua kitea taua ravenga ra, na taua vaine ra, no te mea kua a kino e te unonga i te oa o Tearaatua, tera te tuatua a te unonga ki te oa auraka e kai i te kai, e kai na te tupapaku, kia kite ra te aa i taua tuatua ra, kua kimi atura aia i tana ravenga. Tera taua ravenga pikikaa ra, kua kake atura aia ki runga i tetai rakau kia kite aia i te pae? a taua vaine ra, kia akara ra aia i taua ravenga ra ta taua vaine ra i vave? ra kua akatika atura taua oa ra i taua tuatua ra, e tae akera ki tetai ra, kua kake akaau atura taua oa ra ki runga i te rakau, e kua akara rai i taua mea ra, ina ra kia aere ki te umu taua vaine, kua kamo atura ki Iti, ki tonga, ki Tokerau, ki Apunga, kua ki atura te umu i te kai, e kua tapoki atura. E kia oti te te unu? i te tapoki, kua akara aere atura te mate? o taua metua vaine ra, e tangata te akara ua maira iaia. kua aere atura ki roto i te are kua aue atura, no te mea kua kitea taua ravenga ra ko te aue anga ia ki te tama, i te tau kai kore, e te pao tutui kore, e te akatapoki kore i te tama, no te mea kua kitea e te tangata, no te mea e vaine Kamakura te vaine, no reira i maata ai tona aue, kua aere maira te tama no te kariei mai, rakoia maira te aue ua ra, te metua vaine, kua ui maira te tama ki te metua vaine e koe i aue ei, kua tuatua maira te metua vaine, eiaa kua takinga kino korua iaku ma to aa, kua kimi ravenga pikikaa korua ma to aa iaku, no te mea kua kitea taua ravenga nei, kua aue atura taua metua vaine ra ma te tama i reira, e kia oti ko te porokiroki anga ia te tama, ei kona kae te aki nei au ki te po, kua angi atura te metua vaine ki te rima o te tama ko te aerenga? ia o te metua vaine, kua noo atura te tama ma te aue ki te metua vaine. E tae akera ki tetai ra kua tupu atura te riri o te Teara ka te oa, kua aere atura e kuate atura i te oa e kua mate atura. Te apenga ia o taua tuatua ra.

Te Anau te Matatuorongo na ratau i ori Avaiki. Tero to ratau ingoa, ko Tiori, ko Tunatu, ko Tuoteate, ko Karaemura, ko Uki, ko Pana e ko Naea, Na ratau i ta ia Avaiki i tae mai ei ki Rarotonga nei ko te anau a Ngauri e Ngarara, ko tei mau ia ki runga i te enua.

No Atiu

E pee teia no tetai tangata ka ua ngua tona upoko i te vaiia e tetai tangata. Tera te ara e kena kainga, tera te tapere ko te Enui. Tera taua pee ra.

1 Ta ki na te Tupero mea, ka keu te tumu oro nuku, kua riri e, kua riri ua ra nei e, no Tukai taua, e ui te ara e. 2 Re, ui kia kitea e ta make e, te taua ra i te rangi, na Rongo ma Tane e teia ua ko te Marama kua neke a e ui te ara e. 3 Re, ui kia kitea e tamaki e, te taua ra i Avaiki, Naiu ma Kave au, e rima kerikeri no te ao e, e ui te ara e. 4 Re, ui kia kitea e tamaki e, te taua ra i vavau, na Puna-te kaiara, na Taopa tao vananga, ko te Iku ko te upoko i taikati i ra nei, e ui te ara e?. 5 Re ui kia kitea e tamaki e, te taua ua ra e kuporu, na Moteratea, e niania te toa e tokotoko ko Kaitaeake e, e ui te ara e. 6 Re ui kia kitea e tamaki e, e taua ra ia Avarua na Tangiia nui Tutapu aru roa, e vaio koe i Tahiti ki te au Marangatira ra e ui te ara e. 7 Re ui kia kitea e tamaki e, te taua i Avarua na Tau ma Rakei, taku rima tui ki nua kia Tamotukura e, pou ai atia ra. e ui te ara e. 8 Re ui kia kitea e tamaki e, te taua ia Atiu, na Taraapai ko te au ia Rongovei i kumi ai ange ai te enua e ui te ara e. 9 Re ui kia kitea e tamaki e, te taua i te Enui, na Tamatere tui ariki i vaia io ei ko te ipu kura i enua Manu e ui te ara e. 10 Re ui kia kitea e tamaki e, te taua i Makatea, te tiri ki vei pa, kua ngarongaro noa e, ko te vai ranga tama ki i Orotou e ui te ara e.

Tera te ua i taua pee ra.

Ko te rongo kino i omai 1 Ko te rongo kino i omai e ui te ara e. 2 E ui kia kitea e tamaki e, te rongo i omai mei runga o Araki, teia ai tai rongo ia e te tama e, mei raro i te Enui e ui te ara e. 3 E ui kia kitea e tamaki e, te tangi ia ka noo ia, te tangi ia ki? uri tini ki tona are tangata e ringa ai to ngaro ia e te tama ingaro tuatau e ui te ara e. 4 E ui kia kitea e tamaki e, roromi ki te manava & te aroa o Akamaru ariki kua ngaro poina a Teatua te teva o te enua e ui te ara. &
Tera tetai pee no tetai vaine

Tera tetai pee no tetai vaine, tera te ingoa i taua vaine ra, ko Tekuraiparekiiva. Tera te tumu i te ara ko te vareae a te Tane ki te vaine. Tera te ingoa o te tane ko Temarikiupoko, kua ta aia i taua vaine, ra, kua mate takiri, kua tau te metua i te pee, no te tamaine. Tera taua pee ra.

1 Taku aerenga i te Avatea, tuku ngara e, ke taku taku aroa e. = Ariki rue re, Tekuraiparekiiva te vaine i angi ora ki tona tane taku aroa e. 2 I aere i aere ra koe i te Avatea e, taku noo ranga kainga e, ki te tuaroa e taku aroa e. = Ariki rue re, Tekuraiparekiiva te vaine, i angi ora ki tona tane taku aroa e. 3 Ko mai karo atu au ki oou mata t toku tane, tara mai taku ara, e ara tane taku aroa e. = Ariki rue re, Tekuraiparekiiva te vaine, i angi ora ki tona tane taku aroa e. 4 Ko papa mai ei te karanga e, te karanga koia a tona metua e, auraka ei ara kua vuvu? korero e, te vaine koia ki tona tane e, taku aroa e = Ariki rue re, Tekuraiparekiiva te vaine i angi ora ki tona tane taku aroa e.
Tera etai amu etene no te aronga taito. Tera etai amu etene no te aronga taito. = E tari nga ua toku i akarongo kite tua toa i Parai tei runga roa oku ariki ita ua toku manava e. = E piringa a mua i aku mata e ua akenei ki te tane tiki a te akava teia te meitaki tei muri ko te pia tikaia. = Kare ra au e, te rere vare ua kite tane, koia teia matatu nei mate? ao ra te po e. = Tutu ua au ra i taku anga, topa ua te ike i taku rima e mea poto te te? pati maunga o Enua ariki i te aere au e, auraka e riri mai e te Moko ti vaine, no te aere ke ua au no te tangi iaku tamariki no te aue aere e.
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*36. [In MsCopy Micro 0773 reel 04] Transcribed by Bob O'Brien in November 1995.
No Rarotonga E puka tuatua taito teia a tataia nei.

E Tapatapa Teia No Reia Glorification, celebration of prowess and ancestry

E taku ariki e! ka tupu te io ia Onuku ma Orangi. Ko te ki ko te ma, ko te Mamakie, ko te Mokoroa iata. E pa! ka eke ia vaine ia tangata, ka ti ko tangata ka to ka noo i te vaine ia Moana a runga, e pa ka eke ia vaine ia tangata ia Moana a raro. E pa ka eke ia vaine ia tangata, ka to ko tangata ka to ka noo i te vaine ia Moana A uta. e pa ka eke ia vaine ia tangata ka to ko tangata ka to ka noo i te vaine ia Moana Atai. ieieke tuatua ukaoti ae au e, ka tiki ka ranga te ua o Reia, ieieke ae e au e, ka tiki ka ranga te ua o Reia. E pa ka eke ia vaine ia tangata ka to ko tangata, ka to ka noo ia te Tuitui a Kuiono, ka tupu ka ka roa. ka rito ka kao, ka metua ka pakari ka tutukia ka tupakia ko tuia ka turama. ieieke ae aue ka tiki ka ranga te ua o Reia uki e te umu ka tutaki

E pa ka eke ia vaine ia tangata ka to ka to ko tangata, ka to ka noo i te vaine ia Ina mangamanga iatua anau tana ko Kui, ko Kui e ariki, ko Kui tonu, ko Aniruru, ko Anieketia ko tumaroa, ko tumapoto, ko Pareatu ko Pere mai, ko tumakai au ko Matamataeva, ko Taritari ko Matatini. E mata, e matatini te etu matatini, te marama taki vai te etutakivai, marama takiri pao otea, rimarima i kakano.

E pa ka eke ia vaine ia tangata ka to ko tangata ka to ka noo i te vaine ia Nganateiravaru, Anau tana ko Reia uta ko Reia tai ko Reia matatini, e te are tuamarie e tono te Uruapu nona te maro. e tena a te Uruaae nona te maro, e maro ranga taua ki te taua ki te tamaki ieieke aa au e ka tiki ka tiki ka ranga te ua o Reia.

Ko te teina ra ka eke mei te rangi te pu ma te pau, e tuku ki Au maru, ei au e aku ariki,e pito ta nganga tukua kia Au maru. E marae ko Matakura tukua ki Au maru, e taua ko Paraki tukua kia Au maru, ko toka ko toka eaea tukua kia Au maru ko toka ko toka akaia tukua kia Au maru ko toka ko toka Aupena tukua kia Au maru ko nga korero i te ara nui tukua kia Au maru, te urunga ma te papa tu kua kia Au maru, te unga ma te potiki tukua kia Au maru. Ieieke ae aue e ka tiki ka ranga te ua o Reia. Ko te teina ra ka eke ki te tua o Avaiki, ka noo i te vaine ia Teio o Avaiki ko Reia ra ka tu ki runga, ka ume i te maro, ka noo i te vaine ia te oko o te ra tuanuku, kia ui mai a Rongo ma Tane, e Reia e, eaa tena rongo, ko te taua a Matatini. E oro ra koe ki tuaorangirea, ei reira koe e ioieai, ei ko

(crossed out)

reira koe toka pai, ei reira koe e naku ake ei. Ieie ke ae au e

This is a variant from the form he's used above.

, ka tiki ka ranga te ua o Reia. Pai e, te pai anga nuku te pai o anga rangi i ta paia ai te rangi i runga nei kia ngatata, ka ura mama, ka to te marino ki tai a Arani, e pai e te kura ki te ruea. Iara ki te taua i raro nei ko taku metua kia Ina, ko taku metua ia ko Reia e inga akenei, e vaka e ei te karanga mea taua e taku taeake. ka keu i ranga ka keu raro ka keu uta ka keu i tai, ka keu i te iti ka keu te ngaepu i te kake a Tangaroa ia paitoa rurutini.

No Aitutaku (Proverbs)

E tuatua mou ria e te vaa tangata. E tuatua na Banaba, ko Maina te motu.

E rua roa aku mate e Marama ko te ranga ua ake aua ta te turuma.

E tuatua rai na Marama,kia vave mai te Maanakai kia kainga ia te takurua.

Tera te aite anga no te tu ke ke o te au kai ravarai.

E tuatua na Marama. E akatae pa te angaanga ko tua rava ia e te Apuka. Tera te aitenga.

E vaka tupapaku, E ana ai e vaka tangata kua manako aia e ko tona tokorua i kapiki ei aia kia oki mai.

E tuatua na Marama e tupa te tautai. Ae taku tama e te Avaavaroa, kua akatiki koe iaku ke te ika. Tera te aite anga kua ngere aia i te ika, i taua ra ra.

E tuatua na Uringa ko taku akarongo ua nei ka ara ai taua.

No Aitutaki (Proverbs)

1 E tuatua na Pai. E tuara Urua ka miro ke, ko nga tama ia a Taitike i turia ai te rere ai i Auneke, i kae ei i te tuara urua, tera te aitenga mimiti urua ka riro ke no to raua toa i kai ei te vaa, no reira taua tuatua ra.

2 E tuatua na te Apu no roto i te tamaki kua akakere ia te tamaki, no reira i tuatua ai taua tangata ra. Ka oki au ki te iti nga? ko te aa ta Ruatapu. Tera te aitenga ei mata ika tetai ki mua I te Marae, e rekareka te vaerua kino.

3 E tuatua na Arenau. E maina ina ra ua. Tera te aitenga no te anu e te pakitikitia kare e tae ki roto i te tai, i te anu.

4 E tuatua na Terae. Ko te Rae nga manga e Veru. Tera te aitenga e pati kai a Terae kia Veru. kare aia i po, kua karapi aia i te kai.

5 E tuatua na Uma, te kapiki ra kia Vaipae. E Vaipae e ka akatu, no te mea kua peke te taua o Vaipae no reira taua I karanga ai e, Vaipae ka akatu, kua autu te taua i reira

Amu Aitutaki (Lament)

Te amu a te vaine a Maro.

1 E aru tanga ki te enuai to mate e te puretu vaine e aa ra i kavea ai kae ki te pu ara i vaerua iti i reira i topa ai e. kua ati takiri te rima ia katau na te puapua inano i kapiki mai kae kia aere e, i mate mate ei te etu, kua mata ta marama e. 2 Te pu ara kura i kake ei Maine uruk akara, te pu inano ra i topa ai, te mangatava i maaki ei na te poe konini o varo ra ki te one aue e. 3 E apinga mamae ra e Maine te tu tapa ra aau naringa i mataora i to taua maunga ai, ka peipei ia e te mapu koe ki Baratane e. Omai ei e mamao ki tai rangi tarue, taau rapunga ki te paii tai ra kia ora ake e, i aa ka ora mai te rave atu rai, ei rakeiiri. Ei io akamanea e. 4 Tavave ia te Ihou te aki ki te tua enua i ngaru auraka e roa atu ki te tua ia Me taoi ia mai ana ki te apinga ngarangara kiaku ma te tuku moe kore i te pa. Mei ana ra: kavea mai ana kia aruru te. 5 Akarava te rangi i runga ia koe ra e Maine tipapa o mata ki Avaiki i te papa tangata no roto mai i te arekura ma te are rei, ko koe te tu toru i nga Nu roa ra i ngaro nei. Mamae roto, mamae vao, e maine ma matau ravarai ma nga kopu tangata i to matenga e. 6 E Masili tu ke ua e maine, ko te puka ia kae, to koroanga tane kare i roa no te kave ua paa koe i te Iku a Ngata i Tuarangi i rapu kae ki reira e, e kua riro te kiri manea ia Meto, Iu vave ua ai, i oro aka rere ki ei ki ta aroaro ke e, akaruke io nei i te mea Reni kai u ei akana aroa e. 7 I te tuatau i mua ana. E maru enua te vai nei no roto mai i te uanga i katiri ia ai te ao. mei te maani mai anga i te enua nei, te punanga i matau ana, e ipukarea mei po mai e akamau korero. Te aki nei te pupu ngati Levi i te kimi i te puka ia Varo, me tae mai te vai deluvi me puke a Ioridana, kare kitea te aru enua, kake ua mai nei ki o matau kua ati takere nga tua tangata i te papau i te tua ia Ono e. 8 E tu ki runga e te ariki Tongiakikomua ki to vaa te aki nei au kia kikomuri ei kai ta apenga? e ko te ara ia ka mate ei a Tautu nui a Iro ki motu kae ko te ara ia Iakairiraukava tena Tuiorai ko te ara kikokore i te vao, e tu ra e oro ra, ko to ara ia i tae ei koe i te tiki ia enuakura i te toa e. 9 Naringa poa koe i aru atu i te tera ariki ra ia Pa, e tomo ana koe ki roto i te maru o tona au, Eaa te paru e poa ai, e kapiki atu koe kia Ina i te roeroe, Tukuna mai te taura ei ara atu noku, teia mai a Aboliona i te apu vave iaku kua riro teia mate e. 10 Toku manako e te ariki manu o te rangi ka ati ana te mate, ka vaio mai te toe ei tatau i to puka tapu ei akatupu i ta au ki te enua nei, kimi au i te puka a Iopu, i aki taoko mai, te aki atura aki itai o vaerua koia rai te tu o te mate i te tae anga mai, akaruru au e, kia ruru i tai ora no au, tu ua ai te kapu Meleki ki mua i to aro, kapiki nui mai to reo, ka oti ana e Miti eneti, auraka e maro, te rere nei toku vaerua, ka tomo ki te aire rangi, ka noo ki te ngai e Rimua ua ei Osana e. 11 Aue ia matangi i te noo tamau ki te ava ia Apia e tuku noku ki te tungane ka makuru mai aku roi mata ko te mea ai te parara i te rau kikau ra e vaa tangata e. 12 Aue o Obeda te tu manea i te rare aau, e pera ia ana te atiatipoto anga o Caria e piri taua are, te ati nei te nuku ki te tua i tokerau te riro nei te re tei ia David e uti mai ei tana reva e. 13 Tau rekareka te poe aku. me tu ki runga me tatau, e tu angela i mua ana e muri maira e Diabolo e, e rau te ta e rau te uru, kua ingainga te nuku o Iserael e tiki i te toa koia a Iopheta e. 14 Kare au i akono atu ko tena tua a ki taku tapere ariki. E tavini ua koe noku, e kuriri aroaro ki te pate enua i te Etene e ka noo ei au ki te enua nei, pangepange ioku ariki i tei aere ra te rongo e. Na Mititipi te nu pepa rongo nui atu ana ki Paratane e. 15 Eaa te vaa o te manaune i kope ei ki te vila o Tiaki tama e, e papa aia mei a Kepha e ui ariki mei po mai e mau i te au i te enua nei, ko koe ua aki tei oro mai no te Maunga e uti i te vai mapia nga kite ravarai no roto i te tapere ariki oku i Arutanga te vairanga ka kite ravarai no rato i te tapere ariki oku i Arutanga te taareka e.
No Aitutaki Ambition

E tuatua no tetai tangata koia a Tokai

Tera tona metua ko Turiputakarore.

Tera te tuatua. E rua puna tangata a Turiputakarore Kotokai te puna mua ma tona are Teina tokovaru, Tokorua tai puna tera to raua ingoa ko Taaki te tama mua ko Turipirake te teina ko te Rangipuanoa to raua metua vaine. kua noo ratau ki te enua ko Tutaeina, kua tupu te pekapeka ia ratau te ara e tuaine vai kainga ua no Tokai i taia ia e te Teraerue, ki tai aro motu, kua mamae te ngakau o Tokai kua vaio ki roto i te kopu e kia tae ki tetai tuatau, kua rauka mai te anana urua mei te pa kua tari ki mua i te Marae i Nukupure tua ai Tuakerai a Tokai ma te are teina kua noni, kua tupu i reira te pekapeka kua kukumi kua ta atu ta mai ki te potopoto nga urua tera te mea i pera ia aia kia mate ei pau i te tuaine, kua tu nga teina kua vavao, a Taaki raua ko Turipirake, kua riri a Tokai i reira kua akaruke ia Vaipae, kua oro ki Taakarere noo ei, aka tangata mai ei iaia, kua akatu ei i tona pou are tera te Vaitianga ko te kaotea, kua tupu i reira te akarere ko Tokai tetai pae ko to Toru tetai pae, kua kai raua i te takurua tetai pae e tetai pae i taua takurua ra. Toko varu rai teina o Tokai, varu rai tiputa kerere, e akapona ki runga iaia kua kotikoti kupenga a Tokai kua aere aia kua ta i te aronga tiaki enua o te Terai kua mate ko Matapura ma te Inga ma Taaki kua ora atura a Turipirake kua putaputa ua i te ko. kua oro mai ki Vaipae e akakite kia Terae e kua pau a Vaipae i te taia ia tokai kua tae a Tokai ki Arongo kua noo ki runga i te autanga ariki, e kia rongo a Tarae i taua tuatua ra. kua oro atura aia ki tai Papau noo mai ei kua noo aia kia noo aia ke reira kua aere maira ona taeake e tiki iaia, tera to raua ingoa ko Te ngaru o Rongotonga. E tuatua mai ei a Terae kia raua me taeake korua noku i reira, e ko Tokai ainei kare korua i toku taeake. E oki ei korua ki uta, i na te ara i Moiara to raua aerenga, e kia tae atura raua ki te riu i Poroiti, te aere mai a Tokai i reira kua aravei ratau ki te aratoa, ui atu, ui mai. E rupo te taoonga a Tokai, te aere maira aia ki Vaipae, kua tuatua ratau e kia oti kua anga aia kua aere, kia aere ra a Tokai, tei runga maira ia Tokai kua ta atura, kua mate atura a Tokai i reira. Kia mate atura a Tokai, ko te au anga ia i te enua tapu ki o Rongo a te Terai no te mea kua mate a Tokai, kua akatupu tere a Terae, kua tere ki te moana e mate atura ma te vaka tangata, ko te eke ia o te Terai. Kua pau ia tuatua ko te akaapenga ra.

No Aitutaki Te tuatua no te uke umu i te Terae.

Kua noo a Ruapu ki vaipae, kua peke a Vaipae, e tae akera ki te tuatau i uipa ai a Ruapu i te tangata kua akaputuputu maira ia Vaipae e tamaki i te ako ia Terae, kua akatupu a Ruapu raua ko Taakai i te Eke o te Terai, e tamaki i te enua kua tae atura ki te taua tamaki kua Arai a Ruapu ia Taakai auraka e tamaki kare a Taakai i akarongo mai

No Rarotonga (Chiefs of Avarua)

Te tuatua no tetai tangata ko Tui akana ma nga Teina e tere te ratau mei Avaiki mai e aere mai ratau e akamou kura ki nga Ariki Avarua, e tapakau ta ratau aere mai ei Kua ae mai ratou e raro i te ava ia Avarua, ei reira e kapiki mai ei.

Tera te kapiki, i raro i te Ava.

Papaia i Papaia te papa ia Atu, te papa roa, te papa i Avaiki, e tu ra Rarotonga eia runga, eia runga. Kare e tangata i kite i te aitenga. Ei reira e unga ia ai te tiki i te tamaine Tuiakana tera te ingoa i taua tamaine. Ko Taaturangi nana i akakite mai e te aitenga. Ei reira e kapiki mai ei te metua i tui Papaia. Papaia! Te papa ia Atu, te papa rua te papa ki Avaiki e tu ra Rarotonga eia runga e ia runga. Tera ta te tamaine i akakite mai. E itu eitu, ko te mea i kite ei te Metua. Eitu ariki Ariki Avarua, Eitu rai tapakau. Tera aua nga Ariki ra. Ko Tetauuoterangi. Tinomana ko Io, Tamaiva ko Tamatoa Vaeruarangi ko Teurukura. No reira nga tapakau e itu.

No Rarotonga (The young become old)

E tuatua na tetai tangata koia Mata. E tuatua nana ki tetai tangata toa koia a Teavaeteputa, te aere ra taua tangata ra,ki Arorangi, kua aravei ki te ara. Te akara ra taua tangata ra ko Mata, kia Teavaeteputa te karanga ra, e aere ra, ko Rauiri ua teia, kua aere a Mata. E tangata toa a Mata i tona ma pu anga, kia tangata metua ra, kua kore toru maroirai, no reira taua tuatua ra, ko Rauiri ua teia kua aere a Mata, no te mea tangata metua kua kore te tu toa kua apikipiki, tona manako auraka kia ora a Teavaeteputa, tera tona manako kia mate rai, tera te aitenga te punua a te Taae kare e mataku tapu mai, ko te akairo ia o te tangata toa. E tuatua teia no te tangata toa e te tangata apiki koia katoa i teia tuatau, ko Mata tetai pae, ko Rauiri tetai pae.

No Rarotonga - Keeping a Boy until Fat

E tuatua teia no te Tama a Tauru koia Tanetinoiti. E tama angai ki roto i te are te ra te ravenga e angai kia pori, kia matu ra; ei reira e tukuna ai ki vao. Kua angai aia i te tama, kua tuki te rongo ki te enua, tera te tangata puretu ko te tama a Tauru, ko Tanetinoiti, i reira i akakoro ei te au vaine a Nga ariki e aere ki taua tangata ra, no te mea kua riro mai te rongo, e tangata meitaki Te kimi ra nga vaine a nga ariki i te ravenga pikikaa tera taua ravenga ra. E varu iri ki te Apu. Ko te ara ia e tae ei ra tau ki taua tangata ra, tera ta ratau ravenga, e kanga, ka aere te unga ka varu i te iri, ka aere te au vaine a nga ariki ki te kanga, ko ta ratau peu ia. E tae akera ki te tuatau kitea ai taua Tamaiti ra. Kua akatupu ravenga taua tangata ra koia a Tauru, tera te ravenga kua iro te kupenga ei akakite anga i te tamaiti ki te atea, no reira iro ei i te patia kupenga, e kia ati te kupenga kua itiki kua kave atura i te tapu i te kupenga ki roto i te tai, kua rauka te ika, ko te tuku anga mai ia I te tamaiti i te are piri, ei reira te metua e rakei ei i te tamaiti e kia ati te rakei ko te unga anga ia i te tamaiti ei kave i te tapu ki Avarua, kia rongo ra nga ariki, kua tuku i te tamaki, e ta ia Tanetinoiti, ko ia aki te tama a Tauru e toru vairanga i te tamaki. Tera nga ngai ko Kauarikirangi ko Teioi ko Taurupau, ko nga ngai ia i akanoo ia ai te tamaki. kua aere maira taua tamaiti ra kua kava maira i te tapu ki Avarua kia oki ra, ei reira e taia, kua titiri te vai tamaki i Taurupau, kua ora atura taua tangata ra, kua tae atura ki te Ioi? kua titiri ia vai tamaki kua ara rai, kua tae atura ki Kauarikirangi, kua ara atura, ko te kake anga ia na te maunga, koia a Ruatonga kia kake atu ra ki te maunga, te eke maira tetai tangata mei te ura nae te kapiki ra te tangata i te arumaki te na te tangata taia ia kia mate kua rave iorai taua tangata ra i te uranae kua ko atura i taua tangata ra, e mate atu ra, e tangata toa, e toru vai tamaki kare rai i rau kau no te too

No Rarotonga - Who Will Go for Us? A Warrior

Te tuatua ia Iiva.

E tangata toa aia, e tangata maki ra, tera tona maki e kovi. Tera taua tuatua ra. E tamaki na Arorangi ka aere ka tamaki ia Ngati Tangiia. Kia aere ra a Arorangi ki te tamaki kua tuku a Tinomana i te pare ki te ara metua kua apai i te pare tatara i-au ki te ara, tera te ingoa i te pare ko Tutuvera. Te ingoa i te rakau ko Moetumu, kua tuku ia taua pare ra ki te ara ma nga pare kopumanu e rua, e nga maka e rua, ei tupae i taua pare ra, kua akaruke ia e te au toa o Ruaau. I reira i aere mai ei taua tangata ra ko Iiva, e akara i te pare kare i rave ia e Arorangi te pare. E tangata maki aia tera te maki e kovi. Ei reira a Iiva e rave ei i te pare e te pikipiki tikoru e te rakau koia a Moetuma, tera nga tangata te noa ra ko Tereinga tetai ko Manu tetai, ko Pouananga tetai ko Ita tetai. Ia te Tereinga tetai kopu manu ia Manu tetai kopu manu, ia Pouananga tetai maka ia Ita tetai maka ko te aere nga ia o te tamaki e Vaikana te kokoti ra i te tamaki, ko te akatere anga ia i te tamaki e Vaitapu, te ko ra, ei reira kua rave a Iiva i te rakau, kua tui aere ki te tangata ko te ati nga ia ngati Tangiia, Akatai rai e Tikioki, no reira te tutui a Kiore, ko Tikioki tetai pae, ko Maii tetai pae, ko te kotinga ia i aua nga tapere ra. Ko te akaangaroi anga ia o Iiva kua tapai te ingoa i taua ngai ra ko te rao o Iiva. Tera te aitenga ko te ngai i noo ei aia. Tera te ingoa i te pikipiki tikoru, Kotuororangi.

Rarotonga

Te tuatua teia no tetai ariki ia a Tekekenaariki. E ariki aia no Rakamanu ko nga tangata i taia ai taua ariki ra, ko Rotiki e Roteke, na raua i ta ko te ariki ia o te Manu. No Avaiki raua ka aere mai raua kio Tutonga e akara i nga Atua ia Tongaiti e Tangaroa kua takinga kino ia paa e Tutonga, kare aia i pa i te kai, no reira raua i aere mai ei e ataro kua ta raua i teia ariki nei kare ana e Ara, kua riri ia paa raua i Avaiki ko raua i ta e teia ariki nei ma te ara kore. 1 Samuela xx 32

No Rarotonga (Not Giving to the Gods)

E tuatua no tetai Kari ei i akatu ia taua Kituakuru. Kua uru oa ratau e tetai tautai na taua kariei ra, kua aere atura ratau e tautai ki muri i Parengaru. kua tautai aere ratau, e kia rauka te ika kua kake atura ratau ki uta i te one. Kua amuamu ratau i te ngaru kua taiku ratau i nga Atua ki roto i ta ratau tu amu "Tera te amu. Te rongo ia Tangiia ma Kaukura e, omai tai ngaru omai tai ngaru. Tei uta te aka utu, tei tai aka ara Tumata uaru tai Tumata uaru tai. Te ngaru nui mei uta e, te ngaru nui mei tai e, urua mai ki uta. Tei uta to Atua ko e tuke, ko e tuke. E kia ati te amu, kua aere maira ratau ki to ratau tapere ko Titama tei reira taua Kari ei Kotuakuru te ingoa kua kai ratau i te ika e kia ki te kopu kua varea ratau e te moe, kua aru maira te ngaru i muri ia ratau kua tetai pae i te mate kua ora tetai pae, ko te pae i amuamu, ko tei mate ia ko te pae kare i amuamu ko te pae ia i ora. Ko te ape ia o taua tuatua ra.

No Rarotonga E pee no tetai tangata ka Kave

E pee no tetai tangata ka Kave rarau e pee no te tangata ako ngata kare e akarongo i te ako a te Metua. Tera taua pee ra. Tena te na, te manu, e manu ako ngata te mea ko te tangata kua maia te vaa o te Metua i te akonga i te tama, kaore e akarongo. E Atua kua uru ko Mitikokoma, ko Karavarava ko Kiore tuku ata kai kete, ko aku tariki nei ra e.

(squiggly line suggests that this is the end of this song)

E puke amu Rarotonga

E puke amu Rarotonga teia i tata ia nei na Faka i akakite mai. Tera.

1 Io karanga e taku para kare koe i tangi kia Tauaariki tei riro na ki Amoa e, pa atu ei na taku karanga e riri toku te vai nei, nana maeia i akataka, koia teia kua teia tukituki mate kiaku te vaa tangata, mei te rau toa e tupu i te tapere o te tungane mei te matipi koi ra te vaa tangata e. 2 Tu ua mai a Temoo e kiriti ua i taku kakau, tu au ra ma taku reureu ki runga ia Pakari ka kake ki te ngai maro riroriro ua te kiri oku i te rima o te rima o te mana une e.
No Mauke

E pee teia no tetai vaine. E tamaine na tetai Mataiapo maata o Mauke. Kua akaki no ia ra e tona Metuaongoai, kua ireire uanga ia taua tamaine ra, kua aue ki te Metua, no reira te metua i tou ei i te pee. terra taua pee ra.

1 Te rongo nui tei Areora kia nga Parekura ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara aki koe i te aka tere keina i taku tamaine i kake ke? ai koe. 2 Ko te rongo nui e, tei Areora ko te rongo nui tei Areora, i taku tamaine, ko te kupu mai aki a to Metuaongo ai oki kia koe na, kia tu kori kia tu eva kia tua irinaki mei kakeke ai koe e. = I ariki rue re kua ara oki koe i te akatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e.. 3 E ui e ui kokae ina tei te tumu o te ara i pau ei oki ra oti ia, puta ai koe ra ki te tui taae ko te anau tau oki a Tumetua no raro e, no tatau katoa ra, mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara aki koe i te akatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e. 4 E au e au ariki ai, Tangiia, ki te Auturoa, i tere mai mei Tahiti, tere atu ki Auau, tau aki ki Avarua e te noo nei ko taku tupuna ko Karika i turu ai Tangiia nui to tatau ariki ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara oki koe i teakatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e. 5 Ko Mauke oki e, te enua nei ko Mauke aki te enua nei ko Temaru oki te ariki ia Akatoka i anau ei Moenau nei, puta mai ei ko Tamaiva ariki i rairia a Mauke nei ki te rauti, ko taku tui ariki ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara aki koe i te akatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e. 6 I kake, i kake koe ki ea, ki te Rara roa kia Tangiia nui anau ei te Teariki ta ra are ko Uruia ko Uatuku ariki ko Nga Atua nunui e, i noo ei Tinokura to tatau ariki ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara oki koe i te akatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e. 7 Kaore, kaore koe i ngere. I noo, i noo a Tinokura i noo i te vaine ko Temata o ra ngi maono, anau ei Vaerua, i muri o Raurongo e, i noo ei oki Tukau ra i tona vaine ia nga Parekura ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara oki koe i te akatere keina i taku tamaine i kakeke ai koe e. 8 E oo tatau ki Toroume, tatau katoa ai kua aere ki Makatea e, tatau katoa ai i karanga ai Tangiia nui te ariki ma urangi. E tae au ki runga ki te muu nga e, eiaa aia akaaka io e toku ariki ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara oki koe i te akatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e. 9 Ao rango a i Mariko e vaka ko Tupa e neke au ia i Avaiki, ko te Tapotu o te rangi nei, tere atu ki runga o Araura, va ia a Pariki, tau ake ki runga o Atiu, tanu mia io ko taau kai, na Maire ko te kai mua i Atiu na ka kai ei te kau ariki o Atea ra mei kake ke ai koe e. = I ariki rue re kua ara aki koe i te akatere keina i taku tamaine i kake ke ai koe e.

Tera te ua i taua pee ra. Ko te oro anga teia ki o te Metua kua akuma i te amuamu a te Metua anga ai, iaia, kua aere ki te Metua no te iriiri uanga a te Metua angoai iaia.

No Mauke

Tera te ua i taua pee ra.

1 I aere ake Maine ra ki te ara roa i tai e, ei oa no Maine ki uta e. 2 I aere, i aere ra koe na tai o te akau, tei Utu tu tai, te tuoro i uta a tona tungane, ko te Matakarerekura, ka ano koe ki ea e taku tuaine i te Inapoiri e, oro mai ake e te tuaine ka moemoe ake taua e. Tei Taataaariki ei oa no Maine ki uta e. 3 I aere, i aere ra koe na tai o te akau kua tae ki Tuku me, ko te tuoro i uta a tena tungane ko te Inapaepae o Manuae, ka ano koe ki ea e toku tuaine i te Inapoiri e, oro mai ake e te tuaine ka moemoe ake taua e, ki te Parau o Toi ra, ei oa no Maine ki utu e. 4 I aere, i aere ra koe e, na tai o te akau kua tae ki Nuka ko te tuoro i uta a tona tungane e, ko te ariki manamana, ka ano koe ki ea e taku tuaine i te Inapoiri e. Oro mai ake e te tuaine, koukou ia to tai koia ki Vaitaraire ei oa no Maine ki uta e. 5 I aere, i aere ra koe e, na tai o te akau, kua tae ki Anaio ko te tuoro i uta a tona tungane ko te Rito o Tangiia ka ano koe ki ea e taku tuaine e, i te Inapoiri e, oro mai ake e te tuaine ka moemoe ake taua e, tei Kua ra akatui ei oa no Maine ki uta e. 6 I aere, i aere ra koe e, na tai o te akau kua tae ki Ingatu ko te tuoro i uta a tona tungane ko Nga ariki e tu i Tevaengarangi ka ano koe ki ea e toku tuaine e i te Inapoiri e, oro mai ake e te tuaine ka moemoe ake taua ki te keke Metua ra ei oa no Maine ki uta e.

Ko te tuatua ia no taua vaine ra.

Mauke

E pee teia no tetai tangata koia a Upokonui. Kua aere aia ki te tautai kua noo nga vaine ki te ngutuare kua ko umu i ta raua tane, kua rokoia mai e te tane kua akarongo aia i te raua tuatua kino no reira aia i akama ai, kua tono atura aia ki roto i te ara, kua ui atura aia ki nga vaine, eaa ia e Maine ma, kare raua i ki mai, kua tumatetenga raua i te mataku i ta raua tane. Tera te tuatua a nga vaine, Te rima o ta taua tane, me ko nu tera aitenga e rima tumutumu Ina ra ko te rima o Tereteaoa me manu ki kau ko te mea i akama ai te tane, kua kave aia i te kura ki te taunga kia atu i tetai pee nona. Tera taua pee ra.

1 Kua anu mai taku tua e, ki te korero maira ki tei tane. = Tei ea to Tau vai o Upokonui nei, tena taku Tuaine Maine kaiariki ei kave koia i taku rongo koia ki te atea e. 2 Ko vai ia vai ia ki Tukume e te vaine e noo i te kainga kua anu mai taku tua e, ki te korero maira ki te tane e. = Tei ea to Tau vai e Upokonui nei, tena taku Tuaine a Tetauiraki ei kave koia i taku rongo ki te atea e. 3 Ko vaia vai ia ki roto are e te vaine e noo i te kainga kua anu mai taku tua e ki te korero maira ki te tane e. = Tei ea to Tau vaii e Upokonui nei, tena roa taku tuaine a Matakaru o te tupuna e, ei kave koia i taku rongo ki te atea e.

Tei ea to tau e Upokonui nei.

Tera Te Ua I Taua Pee Ra, O Upokonui 1 Anau mai taku tama e koia e tui ariki oi au. = E tui mataiapo ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e. 2 Ko anaanau i Avaiki e Tangaroa ariki taku tui tau rekareka e, I taku tupuna ra ia Ai ma Tuki papa koia e tui ariki oi aue. = E tui tau rekareka ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e. 3 Ko anaanau i Rangiparia. E Tangaroa ikapanga, taku tui tau rekareka e, ei taku tupuna ra ia Te matao te ra koia e tui ariki ai au e. = E tui tau rekareka ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e. 4 Ko anaanau i Rotuma anaua i Rotuma e Marouka ariki taku tui ta rekareka e, ei taku tupuna ra ia Tangaroa tiriponga koia e tui ariki oi au e. = E tui tau rekareka ko mai taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e. 5 Ko anaanau i Papatai e Tapukona ariki taku tui tau rekareka e, ei taku tupuna ra ia Vananga o te keu koia e tui ariki oi au e. = E tui tau rekareka mei taito mai, oro te akakino na te vaine te aroaro e. 6 Ko anaanau ra i Kuporu te ariki nui o o Kuporu, taku tui tau rekareka e, ei taku tupuna ra ia Nganatetupua koia e tui ariki oi au e. = E tui tau rekareka ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e 7 Ko anaanau a Vavau, e Iro te tupua mana tu taku tui tau rekareka e, i taku tupuna ra ia Moaariki koia e tui ariki ai au e. = E tui tau rekareka ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e 8 Ko anaanau i Enuakura e Piorangataua taku tui tau rekareka e, ei taku tupuna ra ia Maramatoa i Enuakura koia e tui ariki oi au e. = E tui tau rekareka ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e 9 Ko anaanau ai Rangitea e Tamatoa tautu taku tu tau rekareka e, i taku tupuna ra ia Tearikitauniva koia e tui ariki oi au e. = E tui tau rekareka ko mei taito mai, oro te akakino e, na te vaine te aroaro e = E tui mataiapo ka kitea e.
Tera tetai ua i taua pee ra o Upokonui 1 Kua tere i te moana te ariki Tauniva koia e tui ariki oi au e. 2 Ko mai me tere i te moana te Teariki tauniva kua tau ki Akatoka, kua noo i te vaine ko Taneroea e tui ariki oi au e. 3 Ko mai mei tere i te moana Tearikitauniva kua tau ki Nukuroa kua noo i te vaine ko Teikupeva marama, anau taana tama, i taku tupuna ra ia Vakapera koia e tui ariki oi au e. 4 Ko mai me tere i te moana, Teariki tauniva kua tau ki Atiu kua noo i te vaine ko te ko Teroroeira, anau taana tama, i taku tupuna ra ia Tiramaki koia tui ariki oi au e. 5 Ko mai mai noo ia Atiu teariki Tauniva kua noo i te vaine ko te Uimataiapo anau taana tama, i taku tupuna ra ia Mapuangaiora koia e tui ariki oi au e. 6 Ko mai mai noo i Atiu kua noo i Atiu Teariki Tauniva, kua noo i te vaine ko Akeumata o Tangaroa anau taana tama taku tupuna ra ia Rongoape i rau ka aia te Ata koia e tui ariki oi au e.

E tui Mataiapo kua kitea e, &

E Au Amu Rarotonga Kia Taka Iakae 1 Teiea te ara e tae ei, tei te ngatu pa i rave ara te pupu tapitana e tau aka ua ki taatai tei Matavera te rua vaaroa e tutaki ei na ki te one e. 2 Na te rere ua te Moo ki tai aku poe to ei, mea aroa rai taku aro e tuku ei ara noou, tei te kapu, tei te puruanaki rai te manako tangata e pini atu na te ao katoa e. 3 E ari nga ai ai ra naku ki tei raro pae e tutaka anga ia naku ki to are tamanu e aere taoi moe tiripi ra ki arupo akarenu mai aku roi mata mei te paru anani ka titiri e ruete ki to are. 4 Taparu atu akareka ki Ngara takirikiri anga ke te mata e tika rai e taku ariki te riri maata oou e nuiakanga ai e vaioa atu kia tauta i te patu ki ikoke i te taanga e. 5 Potu au i taku patu akorima ki runga i Manua, tu ua maira te manaune, ka kapiki kiaku i taku rave mano e, pa atu ei na taku karanga ko ai ia tangata akotai i ngere i te ara, ko au teia ape nei, ka inga ravarai ki reira te mano tangata e. 6 Angairiiri ake iaku toau mate ka aere kae ra ki te rangi tuatini ki reira to vaerua teia ua te kino ko te rainga o te tangata ka ape ki te paaru a kare e tapu akaira tere i te aere nga atu ki te rima tapu o Riete e 7 Aue taua nei e te tungane e toru apinga i pango ki Akatoka ko te Mitinare ra mei Atiaiti ko to taua poe ko Ziona are toka ia e tu apenga taurekareka e. 8 Auraka e riri ki aku e taku kare taua noo pu ra kia Ruki te iu nei au i toau tapere i kauare te aki te manako ki ngarurotu o taua e. 9 Matakite ia korua ki te moana ko te tari ia ki Arupo, auraka e aru ki te au ravenga tu ke i rave ana koe, e kave to manako ki te tama a Mariae, oro tika ki roto i te paruru i te taua maata, moria atu te taura e piri ei ara noau e. 10 Noo ua au ra i te mataara i taatai akara ki te tane aku, tau amua amuri ia Riete kia ake e, tei roto i te are pure te taka nga i te tane aku ki reira taku akara e aere mai a Gili i te akakite i te ara i rave ia nei ana atu ana atu a e Ngarepa iti iroiro kia taua e. 11 Aru navenave i te apu i te kino ta koia te tuatua aau, kare te apinga umere ia nei, kua iro kia e au ei aka rava atu i taku taoonga rima kia koe, mei te au piri i te ngangaere te kau nga aku i te kino ma taku ara e, koia teia e, maara au ki taku vaerua tangata e, e aki ki te ara ki tai ora kia rauka e, ei tu taki i taku mamae, ei akaangaroi naku i taku ara ngakau e 12 E rere te manu e te manu e to ki te rau rakau, e pera ua paa te tu o taku tane te iu vave ua anga te toi nga aku ia Tiava i taku pereni e aki e petari ki to apinga e maara e. 13 To karanga ra e Maine eaa tena aue naau ki to para, pa atu ei na taku karanga mei te kai taana te kore nga e topa ki rora i te tangi ki te parata aoku tokotoru ua matau e noo nei ko te a tei Mangaia ia Ata tavana nui aia e Konitara no Keia te pirai maira reira e.
Prefatory Notes

There is one entry only. Cover is annotated Tuatua na Putaura (Taking the Idol of Bukabuka)

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*34. Transcribed by Bob O'Brien in December 1995.
Tuatua Na Putaura (Taking the Idol of Pukapuka)

Iuni 16 1862

More likely to be the date of the event rather than the date of transcription. Not in the script of either Hutchin or Hall. Perhaps one of the Pukapukans during his time at the Takamoa Institution.

Kua tae mai te pai orometua ki Rarotonga nei i tau ra rai kua akaruke matoue i Rarotonga kua aere te pai ki Aitutaki aere atura matou tapae atura matou ki Aitutaki 17e tae ua atu ki te ra 19 akaruke maira matou i Aitutaki aere atura to matou pai ki Mangarongaro e tae akera ki te ra 30 kua tapae matou ki Mangarongaro i te oire ko Omoka kua aka putuputu mai te au taeake ki Omoka kua kitea te tai pekapeka ki reira e kua aka kore ia taua pekapeka ra. Kua apai ra matou ia Tearae e te raine

His version of vaine?

ki runga i te pai aere atura to matou pai ki Manihiki. I te maramo ia Iurai aere atura matou e kua tae matou ki Manihiki i te ra 6 e kua tapae atura matou ki te oire o Aporo i Tauuna e kua uipaia mai te ekaretia e te tamariki ki roto i te are pure e ra rekareka e te mataora tau ra ra aere atura to matou pai ki Rakaanga i te ora 6 i te aiai e tapae atura ki iuto i te popongi i te aere o Tairi e rua naka i tae mai ki runga i te pai e tiki i te orometua ia Oiri-rua aere atura matou ki iuto e kua uipa mai te ekaretia ki roto i te are pure kua aka maroiroi i te ararei anga mai i te orometua e ra rekareka e te mataora taua ra ra akaruke atura matou i Rakaanga i te ra 7 ia Iurai aere atura to matou pai ki Pukapuka

P and b interchangeable. Note too his use of "matou" when Hutchin almost invariably appeared to write "matau' but as with "kae" or "koe" it may be that it is more of a stylistic quirk rather than a real usage pattern.

 aere atura matou e tae akera ki te ra 11 kua tapae atura matou ki Pukapuka i te oro 1 i kake ai matou ki iuta okotai naka i tae mai ki te pai ei tiki i te orometua aere atura matou na runga i reira ki iuto. Kua ararei atura matou ko Oiri-rua i nga taeake ia Ngati Moari e te raine ia okotai e te raine kua aere maira te oire i rotopu kia maua ma te orometua ma to ratou tu etene e rai tei te tu etene kua akataka a Oiri-rua i te tai papaki tangata i kite i te tatau i te tuatua na te Atua ka tuku ei ekaresia kua kitea e 60 tei taka kua ui atura au i reira ki nga taeake rare angaanga teiea to ratou Itoro kua aka kite maira raua te aka morinei rai te tangata kua tuatua atura au kia ratou e namua te rare i te Itoro ei reira ka akatupu ei te ekaresia kua akatika maira a Oiri-rua i reira kua ui atura au ki nga taeake teiea te rairanga i tau Itoro kua arataki maira a Ngati Moari iaku ki te ngai Atea e kua aka kite mai i te rairanga o taua Itoro ra kua aere atura au e apai i taua Itoro ra kua aere maira te tangata e manganui kua tuatua maira auraka e aere ka mate koe kua kapiki maira te taipae e aere tapaepae koe kite atura au i te ngai i tu ei taua Itoro ra aere atura au mate ekoko kore kia mou ra toku rima ki taua Itoro ra kua pukara io ra te tangata e manganui e kua kotikoti io ra te taipae ia ratou kite toki i to ratou kopapa apai akere au i taua Itoro ra ki runga i toku ua kua aka meitaki atura au ia Iekona koia i tuku mai i taua enemi ra ki toku rima aere atura tuku atura ki mua i te aroaro o te orometua o Oiri-rua kua tatora akera au i te au moenga i takai ia ai tau Itoro ra kitea iora e toka kua tuatua maira a Oiri-rua e aao koe i tena apinga ki te pute e kua aere maira nga taeake e kotai raine kua atuatu maira nga moenga ko tei kino kua tauna ia ia ki te ai e popongi akera i te Sapati ko te itinga mai ia o te marama ki runga ia Pukapuka e ra mataora taua ra ra aere atura to matou pai ki Niue.
Prefatory Notes

This song begins mid-book after six blank pages that follows the list of 64 names identified as the ariki of Teauotonga, which in turn follows after the 34 pages of script that begins "I te mataiti 1896, I te marama ia Ianuary 13, kia Adoni ma teia manga tuatua mamae naku te tatau tuatua ua ra au..." that I believe are sermons drafted in Cook Islands Māori by Hutchin probably before and after this date. The d and t are interchangeable, just like p and b.

Book 12 suggests that Hutchin was becoming increasingly committed to gathering oral history and ephemera even as his health, and that of his wife and children, became influenced by the tropical environment.

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*34. Transcribed by Bob O'Brien in December 1995.
No Mauke Teia Tuatua Nei

E tuatua no tetai vaine Mataiapo i akakino ia e tetai vaine, no roto i tona vareae ki taua vaine ra. Kia kite ra te Metua, e kua akakino ia tana tamaine; kua riri atura te metua i te tuatua a taua vaine ra, i te mea kua iriiri uanga ia tana tamaine e te vaine ao. No reira aia i tou ei i te pee no tana tamaine. Tera te pee &

1 Te rongonui tei Areora, kia nga Parekura ra; mei kakeke ai koe. = Ariki rue e, kua ara aki koe i te akatere keina i taku tamaine i kakeke ai koe e. 2 Ko te rongonui e, tei Areora ko te rongonui tei Areora. I taku tamaine, ko te kupu mai a to metua angai ake iakae na, kia tukori, kia tueva kia tua irinaki, mei kakeke ai kae e. I ariki re, kua ara rai oki koe i te akatere keina i taku i taku tamaine i kakeke ai koe e. 3 E ui, e ui ia ko koe ina, i te tumu o te ara, i pau ei aki ra, Oti ia puta ai kae ra ki te tui taae, ko te anau taae oki a Tumetua, no raro e no tatau katoa ra mei kakeke ai koe e. 4 E au, e au ariki io, Tangiia nui ki te Auturoa. I tere mai mei Tahiti, e tere atu ki Auau, Tau ake ki Avarua e. Te noo nei ko taku tupuna ko Karika ti a i turu ei Tangiia nui to tatau ariki ra, mei kakeke ai koe e. 5 Ko Mauke e te enua nei, ko te Temaru aki te ariki mua ia Akatoka i anau ei Moenau nei i puta mai ei ka Tamaiva ariki, i rairi ia a Mauke nei ki te rauti ko taku tui ariki ra, mei kakeke ai koe e. 6 I kake, i kake kae ki ea, ki te rararoa kia Tangiia nui. I anau ei Teariki tara are, ko Uruia, ko Uatukuariki ko nga Atua nunui e. I noo ei Tinokura ra, to tatau ariki ra mei kakeke ai koe e. 7 Kaore, kaore kae i ngere i noo a Tinokura i noo i te vaine ko te Matarangi maono, anau ei vaerua, i muri a Arau rongo e. I noo ei Tukau ra i tona vaine ia Ngaparekura ra mei kake keke ai koe e. 8 E oo tatau ki Toroume, tatau katoa ai kua aere ki Makatea tatau katoa ai, i karanga ai Tangiia nui te ariki mau rangi e taeau koia ki runga ki te Maunga ei au aia akaaka io e, mei kake keke ai koe e. 9 Oo rangoa i mariko e vaka ko tupa neke, e au ia i Avaiki ko te Tapotueoterangi nei e tona atu ki runga o Araura, vaia Pareki tau ake ki runga o Atiu, tanu mea io ei ko taau kai, na Maine ko te kai mua i Atiu, ka aki ei te kau ariki o Atea ra, mei kake keke ai koe e.
E tuatua teia, no te Manu e Te Aa

E tuatua teia, no te Manu e Te Aa. E kai ta raua. Kua rere te Manu, Kua amama te vaa o te Aa kua titiko te manu i tona repo ki roto i te vaa o te Aa, kua riri te Aa i taua manu ra.
Prefatory Notes

This copy book has no cover and the first and last sheets have also become detached. Part of the left side of page one has been lost. Hall had done his usual contents list but much of this was on the part that was lost. The balance of the book is in the usual condition and therefore easy to transcribe.

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*38. Transcribed by Bob O'Brien in March/April 1996.
Song of Tamarua **ia Tamarua no te aroa i ta***ate. No Araitetonga te tu **~a ki i mate ei tana tama**e, teia te ara i to tama i maki**~iri kava ra i tia ia ai, kua **~ke Atua, Naringa ra iki**Tangiia, no te ariki i ** enua ko Rarotonga e,**~ini noo mai te marama *~urua ka vaio taku rangi upoko e, * oro ki te Atu rangi ngateitei * ei te tini o te Atua i taku *~ma, kukina te rangi runga * ka tiki te tama a Tamarua ka ma * ake e. * te ara taito ra i akamae ea, i *~amae te ru e, akamae e to tupuna mei one kutu i tone e*** atu kia takaia, rekare** ei, e riririri, ia Tuiku** Iviroa ia ara tini ana,** tapu to kotou reo puta** ia e Tutavake ko roke**rua,* i tono e reire,**ko te pou mua a te ta**te anga Atua i aka ten* no Tuterangi marama, ma**ki te rangi e, kirete ka tiak**te katai, ka vaio taku rangi up** = Kapiki oro ki te Atu rangi ra e ng**ki te ei te tini o te Atua i taku ta** kukina te rangi i runga nei ka **tama a Tamarua ka maeva * III Matangi oro ra ki te Atu e, ki te Atu, ki te Atu tonga, i te tini Atua mei Avaiki i te ei atu no Atua, kia tae te uanga ki Pauara, e rirerire, e tama te pa ia rimu kura taetae kura te tua kiato, ko mata tie kura te ta i miri i te toro e reire e akateretere ra kia atu tai, e kia Atu te rue e, ka tau te tere ki Manga ia tu poatu rangai, te koka nei nga taae, aaki ana i tona ingoa te Atua maraurau ko koe ko au ko tama e. IV Rirerire teia te ua a te Atua tei te moana te kavii arau nei, te pupu ke nei te putarau ke nei, tei mua atu tei muri mai e, rirerire, e rai mai a te Atua mei te moana, ka ore atura tei uta e, rave akera te rito i mua nei ko te are ariki i Pouara e vaio nei a Tamarua mataiapo e, kia eva roa i tana Tama kiritia katiaka te ua te katai ka vaio taku rangi upoko e. = Kapiki aro ki te Atu rangi e, Nga teitei, ei kite ai te tini Atua i taku tama, kukina te rangi i runga nei, ka tiki te tama a Tamarua ka maeva ake e.

Kapiki ake ki te Atu rangi e rue e ka riri ie e.

Lament of Woman Killed

E akatara teia no Tamarua Tairi e toa i mate i te karo anga tamaki ia Arorangi.

I E toro e, turou, turou, e aitu e. E tupu ranga taua i Avaiki, ka riri ngana ko totovero e tera, e karere te aere mai nei ko Marere, ko Ruatoa mei roto i te are munamuna i te ra pito anga ara a Tangiia taku ariki e, ko me Avarua ra e, oo ka roa rire e. No te Iki anga ariki i Avarua II E toro e, i tupu i Avarua te tupu ranga ariki tapu, aitu mei te kaponga rangi o Atea no Araitetonga te pu i te tamaki Ia a ia ai te raui tangata a Tangiia, mei runga e mei angatakurua, iki mataiapo te vao ariki o Tangiia e, ko te karakia atu ki nga Atua, kia tapu roa ra e, oo, ka tupu ana e. & Na te ui anga a te toa ki te korero, e aa te kiriro. & III Tena te ui ka ui ka ui, aua ana ra e toro e, te ui Akimere e toru e ko te toa aki ko Pare, ko Teaurua e taku tama, tena tupuranga toa mei taito mai, kaare e are korero, ko Tairi anake te toa rongo nui o Tangiia e, e uira e, e rapa e, aruru i te rangi i te rangi te karo nga tamaki ia Tairi narenga e taku tama e takiritu i te aerenga, e iku e poroaki ei kunei ra kae e, ka ano au ra e. No te rongo tamaki e te aoa tamaki i te tae anga mai. & IV Tena te rongo te rongo i te tamaki aua na ra e toro e, te rongo i te matangi e, e toru e, ko te rangi pua noa, ko te ae raupa ko Tautu tapuae moko ra, ko te toa e aere ana i te uru kare ko Tairi anake te toa rongonui o Tangiia e, uira e rapa e, aruru i te rangi te karo nga tamaki ia Tairi naringa e taku tama e takiritu i te aerenga e iku e poroaki ei kunei ra kae e, ka ano au ra e. No te ekai i tupu ei te mate e te mavete. V Tena, teia teia te mea kino ka kino ka kino auana ra e toro e, teia te te mea kino e kaitaeake na raua iuoi akau te nio ki pekepeke, ko nga tapere e toru tukua ki Roriki Inave ma Tokerau, nga Pokoinu e rua, i tangarua ia Akaoa ma Arererenga e rauka mai ioi akairi akenei ki Araitetonga ki te vaka e nui koia Takitumu, ko Tairi anake te too rongonui o Tangiia e, uira e rapa e aruru i te rangi te karo nga tamaki ia Tairi narenga e taku tama e takiritu i te aerenga e iku e poroaki ei kunei ra kae e ka ano au ra e. No te moe anga i te angai e te tua anga o nga vai tamaki e toru. VI Tena ka mae ka mae aua na ra e toro e, ka mae te angai no ngati Tangiia tei mua motia ei i itikanapa te vairanga ko tei rotopu nei ei Tora tamaki te vairanga Aatu tei muri motia ei rau tutui kua rere te toa rongonui ko Tairi ki runga ki Tararau, tueru atu ei, akaruke atu ei ki vai moko, tukua ki Tuaunga akapou to oro ki runga o Maungaroa, akaruke a atu ei, ko tairi anake te toa rongonui o tangiia uira e rapa e, Aruru i te rangi te karo nga tamaki a Tairi naringa e taku tama e takiritu i te aerenga e iku e poroaki ei kunei ra kae e, ka ano au ra e. No te koi nga i te rau papa toa, kia ta okotai e karo tapere te tamaki. VII Tena ko ranga tuetiu a te ipo ua ia ka mana ia aua ana ra e toro e, kua karo tapere te tamaki a Tairi tei uta tei rotopu te ngaru repa i tua te koko ki ati ua, kua koi Tairi i te raupapa toa ei apaipai, ei kare puapua akiitikau, ko tairi anake te toa rongonui o Tangiia e, uira e e rapa aruru i te rangi te karo nga tamaki ia Tairi narenga taku tama e takiritu i te aerenga e iku e poroaki ei kunei ra kae e ka ano au ra e. No te rongo tumatetenga i tae ki Araitetonga ki te tamaine kia Tearuru o te rangi. & VIII Tena te rongo ki make vero e toru e, ki Araitetonga ki tona tamaine kia Tearuru o te rangi kua e umiumi noa a te ii o te ra tuanuku, e tama e, tei ea a Tairi ka ngaro io nei, kua riro akenei ki te ngaki kainga, akairi Matakeinanga no Makea. Ko Tairi anake te toa rongonui o Tangiia e, uira e rapa e aruru i te rangi te karo nga tamaki ia Tairi naringa e taku tama e takiritu i te aerenga e iku e poroaki ei kunei ra kae ka ano au ra e.
Te Tuatua No Te Pee O Te Teaia (Song about a Fountain-Punaiaruea)

E vai no te ora, ko te Punaiaruea e te koro tangata e nukupure.

1 Oaia i runga i te upoko no te Metua tw akaaroa ki taku tama ua te maari e. = Ki au e, e tora akaaroa, ko te koro tangata ra i nukupure ko te aa aki te rai mata e maringi mai ana te maari e. 2 Oaia ie ra tei te upoko e, tei te upoko ta rue ka vaii te Punaiaruea ko maringi atu, ka tae aki rirerire ki te kapu mata ua te maari e. = Ki au e & ... maringi mai au te maari e. 3 E tini noa te tini e, e mano kore te mano e vaio atu tena tini Atua i te pou are i nga taura ia Rongo ma Tane e, te maari e. = Ki au e & 4 Ka tua ka tua te tautai e, apai te iku na Tiraa ko te ropu ta Raui tatari taria taku metua i te aiai e, kua kore roa ua te maari e. = Ki au e, &
Tera Tetai Pee No Te Teaia (Song of Teaia)

No te rangi mai te mana no te Atua kitea kore ia, e vainu a tangata ua tei akamori ia e te mana kore.

1 E ariki aere i te uira e Atua nui ko utakea ka mana mai i te rangi te Atua ko Iva e. = I ai ariki au e tuputupu piri kia utakea taku ei e, e Atua ariki taku tane e. 2 E mana ka mana mai i te rangi e Atua pee aere aki, ki tui au o atu ko te Tapatu o te rangi e kua araapua e tangi marama atu ko Iva e. = I ariki au e, e tuputupu piri kia utakea taku ei e. atua ariki taku tane e.

Ka aere maira i runga roa kia tapu ooi e.

Tauru is Good to the Gods

Te tuatua i te one kava a Tauru, kua tanu aia i te one kava na te Atua na Tangaiti e kua ngaro, ko te raui anga ia i te puaka ma te kai, na te Atua e kia pakari te kava, kua tae atura te aanga ki te rangi i reira tona atua e aere mai ei, kua tutu tangata iaia i te aere anga mai ki mua i te aroaro o Kau, kua kuranga atura kia Kau ka au te raui, kua tuatua maira a Kau kare au e pu, i karanga taku kava e naau? Na ai ua e kai, na taku Atua e kai na Tongaiti e kai. ko te tupu anga i te taumaro, kiu roa ra te tuatua anga, ko te aaki anga ia a Tangaiti, ko te aa anga ia i te raui kua kai atura a Tangaiti kua aere maira a Marumaomao kua akatutu ta ngata, aere maira ki te pae i Tongaiti, e kia pou te kainga, kua aere atura raua e kia tae ki te ara, kua tuatua maira a Marumaomao, e aki taua e akato i tetai tamaiti na Kau, ko te aki nga ia e te ngutuare ko te tuatua anga ia kia Kau, ka mu ta au vaine e anau mai e tamaroa no maua to ingoa, tena ingoa ko Tanetinoiti, ko te aki anga ia ki te rangi, kia anau ra taua tamaiti ra e tamaroa kua topa atura i te ingoa ko Tanetinoiti, tera te aitinga ko te akaiti anga i to raua tino i te aere anga mai kia taua tangata ra, ko te angai anga ia e kia maata kua apai atura ki roto i te are topia kia maata taua tangata ra ko te kave nga ia i te tapu kia Avarua, ko te mate nga ia oti tama a Tauru, ko Kau tetai ingoa o taua tangata ra ko te riri anga o nga atua, koia Tangaiti e Marumaomao.ko te akakite anga mai ia o nga Atua kia Tauru, e uri te tangata ki Vaimaanga, e uri ki Aroa.

Tena ka kake te po ave, i vaikana, e itu ra. kare te tangata i akarongo. tera ta ratou tuatua, e pikikaa ua tena. E tae akira ki te poitu, kua kaki maira te poave i Vaikana. kua pou a Rutaki i te mate, tera te ara ko tetama Tauru i taia ia,ko te ara ia i mate ei a Rutaki. no te mea no aua nga Atua ra te ingoa o taua tangata ra, kua ape ia tuatua.

Disobedience

E tuatua na tetai Metua vaine ki nga tama, koia a Tuaivi e Kaena, tera taua ko vaine ko Kare tera taua tuatua ki nga tama. E aere korua e aku tama e Pukuokura, e noo korua ki reira auraka korua e kake i taku maunga ia Maungaroa, e maunga tapu, e maunga ariki ka mate aea korua kare raua i akarongo i te tuatua a taua metua vaine ra, kua kake atura raua ki te maunga, apukia mai ei e Arorangi arumakina mai ei kua mate atura ko Tangata kua mate ko Tonga, kua mate atura ko Takitaura koia a Rata, kua puta i reira a Tueki kua puta a Kaena na Iro kore te rakau e teina kua eke a ngati Tangiia ma Teauotonga i reira.

Stinginess of Kaota

E tuatua no te vaka o Kaota i Tikona ia e te kanga. Tera te tangata i Tikona ia ai ko Pera, kua tarai a Kaota i te vaka, e kua oti, kua apai i te vaka ki taetai, kua aere e kua aere atura ki te tautai e kua rauka te ika i kare i kave i tetai ika na Pera no te mea kua raui ia te tai e Pera. Kua riri a Pera, no te mea kare Kaota i kave ika na Pera no reira i Tikona ia ai te vaka. e Pera, kia aere atu ra a Kaota, kua ki te vaka i te tutae. Kua tumu a Kaota i te pee. Tera taua pee ra.

1 Teia te vaka o Kaota kua turo ua e te kanga e taunga tupu ra i taku remarema e. = Anoano ua Arorangi i toku apinga tau rekareka e taunga tupu ra i taku rimarima e. 2 Ko te kanga te kanga ra i Rarotonga e, i Rarotonga mai ana, ko Riri a ko Nonoa, koia ra taua kanga e. = Kua anoano ua a Arorangi ki toku apinga tau meitaki e taunga tupu ra i taku rimarima e. 3 Ko te kanga te kanga ra i Vaiakura e, i i vaiaku mai ana, ko nga ariki i Faoo e tama na Tinomana e koia ra te kanga e, e uta ra ki te vaka tuku raiki te moana kia rongo te taringa o te kanga, kaore aki e turoua ko ta te kanga i taeku a vaka taurekareka e taunga tupu ra i taku rimarima e. = Anoano ua Arorangi ki toku apinga tau rekareka e taunga tupu ra i taku rimarima.
Song about Tangiia's Spear

Te upoko rakau a Tangiia. Tera taua tuatua ra.

Amou, amou, amou ai itu e Rongo, kai runga ana, kai ana tuapara, kai turanga au o Tangiia, tira ra ia mea e tu te mii e tu te ea, e tu te pongi e umiumi noa, e nana noa, ka aroa akera e pua akera au na ai au e te toa: Na ai au e kave e ki Rurutu. Na ai au e kave ki Uakine, na ai au e kave ki Papau, na ai au e te toa. Araara i vaiperiri. E nuku Eai, ei vai piriri korua e nga teina noo noo ei ma to korua tini Araara ia Vaiparara, ko Uki e Maraka ei vaiparara korua e nga teina noonoo ei ma to korua tini, araara ia vai tutu, ko Ika e Mere, ei vaitietie rua ko noonoo ei e nga Matua ma to korua tini. Ka akamarie ia nuku, ka akapukua noa nona te vao nei, ka ana mai ra kae e te toa ka akangangaere i te mata o te tua nga, te mata o te taunga e. Kare ana mai ra kae e te toa akangangaere i te mata o te taunga kare aki i ngaro ia kae, kare aki e ngaro iaku. E maunga nui ko Vaorangi ka vaa i taku tua, ko te maru ata e taka akaraka akenei ki te Ruringa ae a Ue ma Tau te nga, ko te urie o vaimoo, ka pupu ake ka rere taanga ko Tahiti; ko aroa mea ra e, ko toku enua ko Tahiti ka vaio nei.

Te au roa ia vavau. Te pou enua ia Tahiti; takina ka maranga ko te tumu o te enua, Maiti te ka riaria o Tahiti marere o Tahiti, ungaunga te tai o Tahiti. Rikiriki te tai o Tahiti. Vanangavananga te tai o Tahiti. Ko Tai te ariki ko Tairananga. ka aroa ra e, ko kae e Arataunga. E ara taunga e! E arataunga ma nei tonga ito. kua ara au e, i te mata o te taunga, kua ara au e i te mata o te toa.

E tamaiti ko Tangi poipoiaua, e torea ko tangi tuaoro, ki tapai i te moana ikiva, ikiva ki ea ikiva ki anga tonga nui.

E maunga nui ko vaorangi, ka vaa i taku tua, te maru ata e taka akaraka akenei ki te ruringa ae a Ue ma Tautenga, te uru o vaimao ka pupu ake, ka reretaanga Tahiti, ka aroa mea ra e, ko taku enua ko Tahiti ka vaio nei.

Ko taku maunga ko Tikura marumaru ka vaio nei; ko taku Marae ko Itianga o te ra, ka vao nei, ko aku vaipaii ko vai iria e vai te pia ka vaio nei ko aku vaiinu ko vaikuramata, e marama o te kai ka vaio nei, ko aku ata ko tututei e akaaka raro ka vaio nei ko taku maenga ko Avarua ka vaio nei ko taku tairi ko Puaokura ka vaio nei ko taku vaine ko Tuakauoia ka vaio nei, ka manu a rau ou ua akena ki tai o te vaanga, e tu e te matakeinanga ka aere, ka aroa mea ra e, ko kae e Arataunga e &

Matariki

E tuatua teia no e tokorua tamariki.

Tera te tuatua, kua aere te metua vaine ki te rama e kua rauka te ika, kua aere maira ki uta i te ngutuare kua akaara ki te tane, kua tau e te ai kua tu nu atura i te ika, e kua maoa, i reira i karanga ai te metua vaine, ka akaara i nga tamariki; kua karanga atura te metua tane, kia popongi raua ka kai ei, vaio atu kia moe, ko te kai anga ia o nga matua i te ika, e kia pou, kua aere atura kua moe, te ara ua ra nga tamariki, kua iku atura te tungane ki te tuaine ii kora kae te aere nei au, kare te tuaine i noo, kua aere atura raua kua vaii i te tara i te are kua arataki aere te vaarua ia raua i te takoko aere, kia itirere ra nga matua i te popongi ake kare ua nga tamariki kua ngaro, kua aere atura nga matua i te kimi aere kare ua i kitea. ko te tou anga ia i te pu. Tera te pee.

1 Ko putu riki toku aroa e tangi kiaku tamariki, ka iu au te anau e. = Iu au te anau ra e maara te Metua e maara atu au kia kae oki e Tautu te parangi ko te tokorua taua i te noo ranga ka iu au te anau e. 2 Iu au te anau ra e koputu ra ki roto e, ki roto i te manava e kua oro na te ivi tautua, ka vavai mae ana e te aroa ki nga tama ka iu au te anau e.

Tera te ua i taua pee ra.

1 Toa nui te metua i noo i te ao e na nga tama i mii tane kare ka iu au te anau e. = Iu au te anau ra i maara te metua, e maara atu au kia koe oki e Tautu te parangi ko te tokorua taua i te noo ranga ka iu au te anau e. 2 Tariki ra te kava e, te kava karaura e, taki na ki te paepae toia ki te ranga e, maia ki te vaa e, tiri a ki te kumete, tauia ki te mauku, te turuaia ki te kapu ra, ainu ia ki te vaa e, kia inu ake oki a Tangaroa ua o Tautu te parangi te oatu ei taku tamaiti akaperepere ei ono i to kava tapu e taku Atua ka iu au te anau e. = Iu au te anau ra i maara te metua, e maara atu au kia koe oki e Tautu te parangi ko te tokorua taua i te noo ranga ka iu au te anau e. 3 Kua tane naana e, Tautu te parangi te upoko turu ariki kia Avarua e ko to tane ia ka iu au te anau e. = Iu au te anau ra i maara te metua, e maara au kia koe aki e Tautu te parangi ko te tokorua taua i te noo ranga ka iu au te anau e. 4 Kua vaine naana e, No te Matairariki oki e Ngakeu e rua kua rirerire koia e ko to vaine ia ka ui au te anau e. = Iu au te anau ra i maara te metua, e maara atu au kia koe oki e Tautu te parangi ko te tokorua taua i te noo ranga ka iu au te anau e.
No Atiu (Answers Unlooked For)

E pee teia no tetai tangata. Tera te ingoa i taua tangata ra ko Tukura. Kua keia aia i te kai a tona metua, kua kimi atura, te metua i te kanga kare rava i kitea, kua purepure atura te metua ki tona Atua kia mate te tangata i keia ia ai, kare te metua i kite e, ko te tamaiti rai te keia kia aere ra te tamaiti ki taatai, tera te tautai e ra ma maroro, kua aere atura te tamaiti ra ki te rama e rauka te maroro kua aki maira ki te ava e uru ei kua rere te Mango ki runga i te vaka kua aao taua tamaiti ra, kua ora te vaka tangata kua mate aia aue te aroa e tera tangata i tona mate e, no te kanga i pera ia ai aia. Tera te pee o taua tangata ra ko Tukura.

1 E matangi Arara ki te marangai tivare Tukura ra ki te tautai moana e, kua noo ki te ra e. = Ariki au e nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te onga koia i kapea, to aku nei aroa e. 2 E matangi arara e, ki te marangai e matanga arara ki te marangai, kua tumu rua ki te maro, ko te matangi o te maroro e takiva i te moana kua noe ki te ra e. = Ariki au e, e nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te takurua e kapea ko toaku nei aroa e. 3 Akarava ana i, i te moana, akarava ana i to moana ko te tua nui o to tupu no o Kau e, ei vaka ki te enua kua noo ki te ra e. = Ariki au e, nui mai te ngara ki te enua e te tama ko te ongi koia i kapea toaku nei aroa e. 4 Ko te au ia e nui Taeta, ko te au ia mei Taeta ko te Kupa ia mei aureke ka roroku ki runga i to kiri e te tama e, kua noo kite ra. = Ariki au e nui mai te ngara ki te enua e te tama e, ko te onge koia i kapea ko toaku nei aroa e. 5 Tangi oveove e, i te ara nui, tangi oveove te ara nui ko te amu ia a te tamariki ka ngarue ki tai i One ra e te tama e, kua noo ki te ra e. = Ariki au e, nui mai te ngara te ki te enua e te tama e ko te Takurua i kapea toaku nei aroa e.

& Ariki rue e karere ie.

Mauke (Song of a Man Accused of Theft)

E tuatua teia no tetai tangata tera tona ingoa ko Tanukere. E tangata kua tapepe ia e, kua keia aia i te Onu keia takina maira taua tangata ra, ka ta, kia tae mai ra ki te ngai uipa anga tangata, kua ui atura ki taua tangata ra, kia akakite mai, kua akakore atura taua tangata ra, kare aia i kite i te onu, kua karanga tetai pae tei iaia rai kua karanga atura aia kare taku mata i kite, kare oki taku rima i apu, ei reira te tangata e akamatakutaku, ei, e aaki koe kare koe e mate, kia uuna koe ka mate koe, tera te tuatua a taua tangata ra kua inangaro kotou i te ta ka ta, kua inangaro i te akaora ka akaora, kua ora atura aia

Tera te pee o taua tangata ra.

1 Tauranga au ki te kura ma te anga e e kave ki te ariki kua oti e. = Kore roa iaku e, kua tika oki, naringa pu e kitea ra ia e tu ei nga korero ia e taku atua e, kua kere i taku rima kua oti e. 2 Tau taurango au ki te kura ma ta anga e e toru ana, e unu e tapakau e ati rauka vai ki mua e, e niu mata ki te taunga, kare tanu ra i rapu ra kua oti e. = Kore roa iaku e, kua tika oki naringa pu e kitea ra ie e tu ei nga korekoro ia taku Atua e meitaki ake taku inangaro e. 3 Akatuaki e na te tangata akatuaki na te tangata ia koe oki, oaake te rongo ki anua e uringa ika tei Tarapati na Putara na te Eiva ia koe e taunga e, kua kore i taku rima kua oti e. = Kore roa iaku e, kua tika oki naringa pu e kitea ra e tu ei nga korero ia e taku atua meitaki aki taku inangaro e. 4 Nao kia ki raro e tei te kitea, nao kia ki raro i te kitea pukea ki runga kia Reva, angi ua ake nga korero i te ara nui o taku Atua kua kore ei taku rima kua oti e. = Kore roa iaku e, kua tika oki, naringa e kite ra ei tu nga korero ia taku Atua e, meitaki ake taku inangaro e.

E meitaki ake taku inangaro reue kariri u.

Deceived

E tuatua no tetai vaine ko tei aere mai e turoto i tetai tangata, tera tona ingoa ko Rongorua, tera te ingoa i te vaine e aere mai e turoto i taua tangata ra ko Mauepoa kua riro te rongo o taua tangata ra ki te pa enua e tangata meitaki, kua aere maira taua vaine ra mei Tahiti ko te enua ia taua vaine ra, kua riro te rongo i te meitaki o taua tangata ra,. No reira aia i aere mai ei e turoto kia kite aia i te tu, kia aere mai ra aia e akara i taua tangata ra,ro ko ia maira kua aere, ko te metua ua tera i te ngutuare kua aere te tama ki te Kariei i uta i te maunga, kua karanga i reira taua vaine ra ka aru aia ki uta kare te metua vaine i akatika ko te tau nga ia a te metua vaine i te umutarakai na taua aerenga ra, e kia pou kua ai atura taua vaine ki te metua vaine teiea te tuatau e tae mai ei a Rongo rua kia aiai po roa e tae mai ei, te tiaki ra taua vaine, i te tae anga mai, kua mamate aere te ae o te tangata e tae mai, ei tera te tuatua i te kapiki anga i vao rukia rukia te ai, poepoe te mata o te ariki i te anatu anga, ko te tamate anga ia i te ai, ko te rave anga ia i te vaine, e kua mae atura kare akerai te vaine i kite e, e tangata kino kia popongi, tera ka akara te vaine e tangata tonatona ko te akaviivii anga ia a te vaine i taua tangata ra. ko te tou anga ia e te manga pee..

Topikipiki tapu ananga i taan tama ra ioo raa e &
Prefatory Notes

The last items worth recording from Folder 38 are a sample of narratives written by Hall's students at Takamoa. Most are dated 29 April 1915. Hall appears to have asked them to write down their home island version of the Maui myth. The writers and their islands are identified in most cases. Not all islands are represented and there is occasional repetition.

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*38. Transcribed by Bob O'Brien in March/April 1996.

 Tuatua Taito No Maui
George from Aitutaki. Tera tanu i akarongo; Ko te ai a Maui i avaiki, Maui upoko varu, tera te tu e ai anake tei runga i tona upoko; koia oki a Maui upoko varu Tikitikiataranga.

"Tera te tu kua karanga ia e tei ia maui ua te vairanga i te ai i taua tuatau. e kua karanga katoa ia e, na Maui teia apinga nei e ai.

Tera te tu. kua tae te tangata i te tini i taua ai kia Maui. Ko te tangata i tiki i te ai kia Maui kare i marama iaku.

"Tera te tu, kia tae taua tangata kia Maui i te tiki i te ai. I reira kua oronga aia i te ai. Koia oki ko tetai upoko o Maui, kua toe eitu upoko. Tera te tuatua a Maui ki taua tangata i tiki i te ai kia Maui me aere eiaa e aere na te ara pateka ka inga koe ka mate to ai. e aere koe na aramoumou, kia aere kia tangata nei kare aia i akarongo. kua aere rai aia na te ara pateka. I reira kua inga aia kua mate te ai. I reira kua oki akaou aia i te tiki akaou i te ai kia maui. I reira kua oronga a Maui i te ai koia oki ko tetai upoko o Maui; kua toe e ono upoko o Maui. Kua na reira ua te ravenga a teia tangata. no te mea te umuumu nei aia i te ai tumu tikai, ia maui, koiaoki ko te ai i rotopu tikai i to upoko o Maui. Tera taku i akarongo kua rauka mai te ai a Maui mei avaiki mai. Ki runga i teianei ao. I reira kua pini teianei ao i te ai;

"Te vai nei tona pee i te riro mai anga i te ai ki teinei ao;

Tumupu from Atiu

E rua manako no Maui taku i kite. Kua manako ia a maui no te au enua ki runga.

Te ra teta manako kua nanako ia teia Maui no avaiki mai. te ra te tumu, Kua tae mai aia, e mea tiki na ia, no te mea e toa aia.

Ko taua Maui, te ra tona ingoa i te katoato. Ko Maui tikitiki a te rangi; Ko te Maui toia i kitea ai te ai a tetai tangata.

Ko te ai a teia tangata e potanga rakau.

Ko te vairanga o taua ai nana tei raro ake i tona urunga i roto i te kimi ravenga a Maui e tona pakari kua kitea te ai a teia tangata i topa ia ai tona ingoa ko Maui tikitiki a te rangi.

Apolo from Manihiki

E toru Maui no Havaiki mai ratou tera to ratou tere e tautai ika, kua aere mai ratou na runga i te Vaka kia tae ratou ki te moana kua tuku a Makui mua tana matau ki raro kua kai mai tana ika, i reira kua ui aia ki nga maui e muri, tera tana ui anga. Maui roto Maui muri e, ui a mai te ingoa o taku ika kua akakite mai a Maui roto e Maui muri, utia e ke kaka kakahi, kua uti a Maui mua kia tae mai ki runga e kakahi tikai, kua tuku a Maui roto i tana matau ki raro, kia tae ki raro, kua kai te ika. Kua ui katoa mai maui roto. Maui mua Maui muri e uia mai te ingoa i taku ika, tera ta raua tuatua, kutia e haha Mango kua uti aia kia tae mai ki runga e Mango rai. I reira kua tuku a Maui muri i tana matau ki raro i te moana kia tae ki raro kua mou ki te toka. Kua ui aia kia Maui mua e Maui roto. Maui mua maui roto e uia mai te ingoa i taku ika, tera te raua tuatua, utia e haha Mango, kua uti aia kia tae ake ki rotopu i te moana kua feta te moana. Tera tana tuatua, e pee na Taua maui, kua kite aia e enua tana

e uti nei.

"Tokomiti, tokomiti, tokofeta, tokofeta tu, tu, tu tu Maui, ha, ha, ha te enua, kua kite ratou e enua ou teia kua iri to ratou vaka i runga i taua enua, e kua tu ratou ki runga i te one maro, tera taua enua, ko Manihiki.

E te vai nei taua puta i mou ei te matau a Maui Potiki.

Karere Pukapuka

Ko te tuatua ia Maui. E aa to tu o tu reira tuatua, e te tuatua no nga Maui e tome. Ko te Metua koia a Maui tera tana angaanga Nana i tatau ana i te etu o te rangi, e one tea te au mea katoatoa. Ko te angaanga ia a taua Maui Metua ra. Ko tau Maui ra e tako toru ana tamariki, tera te ingoa o aua nga tamariki ana ra. Ko Maui mua te ingoa o te tama mua, te rua Ko Maui roto, to toru ko Maui potiki. Kia noo ratau i to ratau metua. Kua tupu to ratau manako tautai, i reira kua aere ratau ki roto i te Moana tautai kua tautai ratau. Kua kai tate tama mua koia a Maui mua, tera tana ika i rauka, e enua. Koia te enua nei. Kia tautai ratau. Kua mou tato Maui roto tera tana ika i rauka, e Mango, kia uti mai ki runga, tera tei tupu ia ratau kua titiri i taua Mango ra ki runga i te rangi No reira te apinga i runga i te rangi. Ko taua apinga ra e Mango Na Mango roto, kua tautai aka ou ratau. Kua kai mai e ika tika ai tera te ingoa i taua ika ra Yayaaurua. Koia oki e Komuri tera te akairo i akairo ia i taua ika ara. Ko te mea e puku i to mata ra, Ko taua akairo ra. Na Maui potiki.

Robati from Rakahanga { Te Metua tane, Makuaifare, { Te Metua vaine, Tongaifare Nga tamariki. {Maui mua. Maui -roto, Maui -Potiki { Ko Hina, to ratou tuaine, to ratou tupuna Vaine, Ko Hina-Porarii

"Tera te tu, i to ratou nooanga, kua rave ratou i tetai angaanga koia oki Punipuni, me Punipuni ratou ka kitea ua ia Maui mua e Maui roto, e Hina katoa. Kareka a Maui-Potiki kare aia e kitea no te mea, e tamaiti manamana, ka pipini aia ki roto i te au rakau, e mea umere rava teia anganaga, te te.

"Ko to ratou metua tane, e tiki kai tama angaanga. Ko te ngai tana e tiki aua

ana-this usage appears regularly

i te kai ka aere aia ki raro i te enua. Ka na roto aia i te Pou i te tomo, mo aere aia kia vaitata i taua Pou, ka tautopa aia i te kapiki atu ki taua Pou.

("To Pou, to Pou nei e! Vaia ake kia tomo atu au, ki au ko Makuaifare e Tongaifare")

I tona kapiki anga kua ngaa taua Pou, e kua aere aia ki raro i te enua, Te noo nei a Hina-Porarii i taua ngai. Kua oki mai aia ma te kai, kua maani te metua vaine i kua kai te anau. Kua pera ua rai te metua tane i te au ra katoatoa i te aere ki taua ngai. kua manako taua Maui-Potiki, ie aere nei kiea teia metua tane o ratou, i te au popongi katoa?

Kua kimi aia i tona manako, me moe aia i te po, ka tapeka aia i te maro o tona metua tane, ki runga iaia, me tu mai taua metua tane i te taime e aere ei. Kia kite aia e kia aue aia i taua metua. I reira kua moe ratou i taua po kua rave rai taua tamaiti i tei akakoro ia e ia, kua tapeka aia i taua maro o tona metua ki runga iaia. Kia tae ki te Popongi metua, kua ara taua metua tane koia a Makuaifare, kua tu aia ki runga ka aere ki tau ngai tana e aere, kua aru katoa taua Maui-Potiki, kia tae taua metua ki te pae o taua Pou kua, Tautopa aia i taua i matau. ("To Pou, to Pou nei e! Vaia ake ra kia tomo atu au, ko au ko Makuaifare e Tongaifare"} Kua ngaa taua Pou e kua tomo ki roto.

Kua akarongo Maui-Potiki i taua Pe'e e kua tamou aia i tei reira, kia tae ki tetai ra kua rave akaou nga tamariki i taua angaanga Pipini. Kua oro a maui-Potiki ki taua Pou kua tautopa aia i taua i akarongo ki tona metua tane. ("To Pou, to Pou nei e! Vaia akera kia tomo atu au, koau ko Makuaifare, e Tongaifare."}

Kua ngaa taua Pou kua tomo aia e kua aere ki raro i te enua, kua akara aia, e enua teia. kua rere aia ki runga i te Nonu, kua akarongo taua Hinaporarii. Kua kapiki aia, koia tera e Fakapakeke i runga i te Nonu o Maui-mua ra? Kua kite aia e no Maui-mua te Nonu nei. Kua rere akaou aia ki runga i tetai Nonu. Kua kapiki akaou mai a Hina, koia tera e Fakapakeke i runga i te Nonu o Maui-roto ra?

Kua rere aia ki runga i tetai, kua kapiki akaou mai a Hina mei tana i kapiki mua mai. kua kite aia e Noku teia Nonu. Kua aaki aia i to Nonu ma to kapiki atu kia Hina.

("Hinaporarii e ono mai i to mata ka puera!")

Kua pei aia i te Nonu ki runga i te mata o Hinaporarii kua puera tetai mata.

Kua aaki akaou aia i tetai Nonu, ma te kapiki atu. ("Hinaporarii e ono mai te ata i toe ka Fakahiti") Kua pei akaou atu aia ki runga i te mata i toe puera akera te mata o Hina. Kua kite aia i taua Maui-Potiki.

Teia tona reo Akameitaki. ("O taku moko; Huihui runga e raro nei noou Anake.")

Tera te Aiteanga, Ko tona au kainga katoatoa to Hinaporarii, ka oronga aia no Maui-Potiki.

Kua akairo taua Hina i to ratou au kainga, ko te au kainga memeitaki e te ruperupe, no Maui-Mua e Maui-roto e Hina. Ko te au kainga kinokino no Maui-Potiki koia oki a Maui-muri.

I reira, kua noo ratou katoatoa nga metua e te anau, e to ratou tupuna vaine. Kua inangaro ratou i tetai ai ei tau i ta ratou kai, kare e ai, te vai nei tetai tangata tei aia te ai, kua aere taua Maui-Potiki i te tiki ai ki taua tangata, tona ingoa Toroatuhimata, e tangata mana aia ko te tangata e aere kiaia ka mate. I te Maui-Potiki aerenga kiaia, kua rave mai taua tangat i te au ravenga e mate ei a Maui-Potiki, me akaari mai i tona rima kua pera katoa a Maui-Potiki, me akaari mai i tona vaevae kua pera katoa a Maui, i reira kua tae a Maui ki taua tangata. Kua pati aia; tetai ai, kua oronga mai taua tangata, kua oki a Maui, i taua oki anga mai kua tauru aia i taua ai ki roto i te tai. Kua mate taua ai. Kua oki akaou aia ki taua Toroatukimata, i te pati akaou i tetai ai. Kua oronga mai, e kua aere kua tauru akaou ki roto i te tai. Kua mate, kua oki akaou mai, i te pati ki taua tangata. Kua akakite atu a Toroatukimata, teia te ai koia oki e kaunati. Kua pati a Maui-Potiki nana e Hika te Kaunati. Kua pati atu a Maui-Potiki kia Toroatukimata kia aere mai oma mai mua kia taomi ia te Kaunati. Kua Hika a Maui-Potiki kua Vaitata i te ka te ai kua tutungi atu i nga upoko o na maimua kua rere atu. no reira me akara tatou i teia tuatau nei ki runga i te upoko e te kakaia, te vai nei te tapao kerekere i runga no te mea kua tutangiia e Maui-Potiki ki te ai, Kua riri taua tangata. E aa koe i tutungi ai i aku maimua? Kua kata a Maui.

I muri mai kua pati a Maui kia Toroatukimata. Kia rere raua ki runga. Kua rere na mua a Maui, e kua oki ki raro. kua tuatua aia kia rere a Toroatukimata. me rere koe, e akatautau koe i to maro ki raro i te rere anga o taua tangata, ki runga, kua tuku aia i tona maro ki raro kua mou a Maui kua kika ki raro e kua topa taua tangata ki raro o kua mate, kua noo aia i te kainga o taua tangata, i tetai taimo, kua akaora aia i taua tangata e kua ora. Kua tuatua mai Toroatukimata. E aa koe i pakau ai ia aku?

Kua kata a maui-Potiki. Kua manako aia kare e mana o taua tangata. No te roa o Mauipotiki. Kua kimi mai nga metua e nga tuakana ma to ratou tupuna e te tuaine, kia tae mai te noo nei Maui-Potiki.

I reira, kua teateamamao aua nga Maui ka aere tautai, kua akakite a Maui-Potiki kia Hinaporarii, me aere matou tautai, me tuku io e maunu ika. tuku ake koe e kakai e mago tetai au ika ua mei tei reira te tu, me tuku io au e aoa kua kohu ki te raupuka Puka tamou ake te Toka nei, kua aere ata ratou tautai, kua oe ratou e tae ratou ki tetai ngai kua kite ratou i to Tapua ua. I reira ratou tautai ai, kua tuku ratou i te ratou au matau kua kai te ika i ta Maui-mua. Kua kapiki aia, Maui-muri, Maui-roto uia mai e aa te ingoa i taku ika? Kua kapiki ata aua nga Maui, Hutia, e Haha kakaki, e Haha mango. Kua kai ta Maui-roto. Kua kapiki aia, Maui-mua maui muri uia mai e aa te ingoa i taku ika? Kua kapiki mai aua nga maui, Hutia, e Haha Paara. Kua kai ta Maui-muri, kua kapiki aia, maui-mua, maui-roto, uia mai e aa to ingoa i taku ika? Kua kapiki mai aua nga Maui, Hutia, e Haha enua.

A pen and ink sketch of a canoe, with three figures aboard, follows. The person on the left holds a line and below the waves is a rough sphere labelled enua. The ink is blue but Robati uses red to provide additional shading for the representation of the land-mass.

I tona huti anga, Kua ha te enua ki runga, i reira. i reira kua ngaangaa to ratou Vaka, no te ngani o te enua, ngaro atu Maui-mua, ngaro atu Maui-roto, toe ua io ko Maui-Potiki. ("Kua pe'e aia i taua Pe'e tu tu tu maui, Ha, ha, ha te enua.)

Ko taua enua ta maui i Hi koia oki a Rakahanga. I reira aia i aere ai na runga i te enua i te matakitaki.

I muri mai kua tae mai a Hiku na runga i te vaka, mei Rarotonga mai, kia tae aia ki uta i Rakahanga kua kite aia ia Maui. Kua riri aia kua Arumaki aia ia Maui kare i rauka a Maui no te mea kua rere aere ua a maui na runga i te enua, no reira te au roto Puraka i Rakahanga, ko te au ngai i takai ia e te vaevae o Maui. i tona rere anga openga kua takai aia i tua i Omoka, no reira i motu ei a Manihiki e Tukao, i reira, kua rere aia ki runga i te rangi e ngaro atu

Teia te pe'e no to Hiku tae anga ki Rakahanga

("Fanamai. Hiku mei Rarotonga e, Patohi kura.")

Kua manakoia taua ingoa Rakahanga, na Hiku i tapa, no Rarotonga atu nei taua ingoa.

Ko taua ngai i mou ei taua matau a maui i Hi ai i Rakahanga, te vai nei tau toka i teianei

Another sketch occupies the next four lines, It is labelled rock and represents a coral head (perhaps) with a Henry Moore aperture near its crest.

I muri mai kua noo a Hiku i Rakahanga, i tetai ra kua kite aia i te (aoa) Kua tanu aia,e kua tupu taua nu, e kua oki mai ki Rarotonga nei.

Two bold red lines end Robati's piece which has taken up six foolscap pages, by far the longest of these contributions from the Takamoa students.
Prefatory Notes

Alexander Turnbull Library MS Papers 4151*38. Transcribed by Bob O'Brien in February/March 1996.
Makea's Story

A chant (pee) when going to Araitetonga. Hall's later annotation on a scrap of paper.

Tuatua Taito

Not in Hutchin's hand.

Te tuatua Akateniteni no Makea aere mai ki Araitetonga. E toro e, kiritia i raropu enua, ka peke ki te rangi takiri, no te Tapua, Marumaomoo, Tutavake Ariki te tama a tuorotu ki te rangi, ka noo i te Vaine ia Tepaeru Nuimaeurangi anau tona Ariki ko Kiritia. Kiritia ra Kiritia, ka noo i te Vaine ia Papa, i anau ei te Uiramate Aa i tupu ei i reira a Makea, i pato ai ki te ao nui Maramarama, e Ariki manamana no nga tini e.

E tuatua kapiki teia Na Potikitaua kia Makea ma Tinomana me aere mai ki te akamoe au, me kino nga mua Vaka. Tera te kapiki me aere atu nga Arikitunu e Papa, ko Papa runga ko Papa raro, ko Papa ko atea, no akaotu. E enua Tumu te Varovaro, e Maunga ki

? torn page

uta ko nga vaa ia Temanga e kautu ki tai ki Araitetonga, ko Pareona ko Murerai ko Uaraekoroa. E Ariki ki runga ko Makea ko Tinomana, e Vaka ki raro ko Takitumu ko te Auotonga ko Puaikura e ko tu ki tai ko Araitetonga ko Pureora ko Murivai ko Maraekoroa e Ariki ki runga ko Makea ko Tinomana e Vaka ki raro ko Takitumu ko Teauotonga ko Puaikura Turau, Turau e Makea turau e Tinomana, turau e Takitumu, turau e Teauotonga, turau Puaikura, turau e Pa ma Kainuku, turau e akau taunga turau aku Mataiapo, ei tika i topao, ei ora i to manea, e oro koe i te Maunga, e Ariki koe no te Manu, e oro koe ki te Maa na e Ariki koe no te ika e oro koe ki Avaiki no Tumarokimi e tumaroanga, no te keu mai e totoro i orovaru, oro mai ra e aku Ariki e tu ki runga i toku tara paku ivi, turuturu mou o iti e, e kore e ueueo, te ra te tuatua i reira, ei au e aku Ariki Auraka ei kino kia meitaki te enua

Another version of the same story is on another sheet of paper written in a different hand.

E Tuatua Taito

Ko te tuatua ia Pukurau Ina tona oa Ko Toka.

Tera te tu o teia tuatua nei. E tokorua tamariki kua inangaro raua i te taki oa. E kua taoa raua ia raua uaorai. Ko Pukurau tetai . Ko Toka teta. Kua aere taua tarekareka. E kua mate raua i te pongi. Kua karanga atura a Pukurau ki tona oa ka aere taua ka kaikai. Kua akatika atu a Toka. Kua aere raua ki roto i to Pukurau kainga e kua kaikai raua ki reira. Kia oti kua aere areaou raua tarekareka. E kia roa te raua tarekereka anga kua mateakaou raua i te pongi. Kua tuatua maira Toka kia Pukurau ka aere taua ka kaikai. Kua akatika atu a Pukurau. Kua aere raua kite kainga o Toka. Kia vaitata raua ki te kainga o Toka . Kua tuatua maira. Toka kia Pukurau. E tu koe i vao nei ko au te aere ki roto i te are, i reira kua tu ua a Pukurau ki vao, kua aere a Toka ki roto i te are ki tona Metua. E kua kaikai aia. E kare aia i apai i tona oa ki roto i tona kainga kia kaikai katoa raua. E angaanga kino tikai. ta Toka ia Pukurau. Ko ta raua ia akonoanga i te au ra katoa. Ka kaikai raua kite kainga o Pukurau.Kare raua i kaikai ki te kainga o Toka. Tera te tuatua i reira, te oa o Pukurau.

Ko Te Tuatua Ia Kaikakamaru

Tera te tu o taua tangata nei. Ka noo ua aia i tona ngutuare. mate akarongorongo i te tuatua me rongo aia. tei te kainga o tetai tangata. te kai kua akonokono aia iaia uaorai. tera tona manako ka aere aia ka Aru i taua kai ra. E kua tapapa aia i te taime e oti ei te kai i te angaanga, kia rongo aia kua oti kua tu aia ki runga e kua akonokono iaia, kia oti te akonokono. Kua aere aia kite pae o te kainga i vai ei taua kai ra, kia tae aia ki reira kua rave aia i tetai angaanga akapikikaa i te oriori aere na reira. E te tuatua aere kite tangata. E te tavarenga aere nei aia i te tangata ki tera tuatua ki tera tuatua kia reka te tangata i tana tuatua, kia kare te tangata e tiaki i taua kai ra . kia aki aia kia akara. kare e tangata i te pae o taua kai ra, i reira kua aro aia kua rave i taua kai ra. E kua tuku ki runga i tona mimiti e kua oro atura. I reira kua arumaki te tangata iaia kia arumaki ra, kare e rauka. No te mea e tangata oro viviki aia. Tera te tu ra oro aia Mate kai aere i taua kai ra.Kare e apai kite kainga, ka oro ua aia Mate kai e pou uake taua kai ra. Kare aia e oro ua na runga i te enua. Ka oro katoa aia na runga i te Akau kia pou taua kai ra. Kua oki mai aia ki uta. Pera katoa ki runga ite ika me rauka te ika maata na tetai tangata. Ka rave aia i taua akonoanga ra. Ka tuku ki runga i tona mimiti ka aroma te kai aere, kia pou kua oki mai te kite kainga ko tana akonoanga ia, i te au tuatau ravarai. I Tuatuaiai. Ko te tua ia Kaipakamaru

cf with amended title-Kaikakamaru