The decision of the Governor in the dispute beeween [i.e. between] Matiu and Te Tirarau = Ko te whakaotinga o te Kawana i runga i te tautotohe o Matiu raua ko Te Tirarau
Ko Te Whakaotinga O Te Kawana I Runga I Te Tautotohe O Matiu Raua Ko Te Tirarau
[ko te tohutoro i roto i te reo Pākehā]
page breakKo Te Whakaotinga O Te Kawana I Runga I Te Tautotohe O Matiu Raua Ko Te Tirarau.
No te Haterei, te 7 o nga ra o Pepuere, 1863, ka tae a Te Hira, a Te Tirarau, me o raua tangata, ki a Te Kawana, kia rongo i te putanga o tana kupu whakaotinga mo runga i te whakawa. I reira ano nga tangata nana i whakawa, ara, a Te Hemara raua ko Erueni o tetahi taha, a Te Watene raua ko Te Ita o tetahi taha. I whakaaturia e ratou ki a te Kawana nga take i kore ai i taea e ratou te whakaoti i tenei mea, i kore ai i riterite a ratou whakaaro, me te take hoki i kawea atu ai ma te Kawana e tino whakaoti.
I whakaaturia e nga Kai-whakawa i karangarangatia e Te Tirarau nga take i pa ai ia ki te whenua. Ko te tuatahi: He tupuna kotahi to raua ko Matiu. Ko te tuarua: He mea tuku na nga tupuna o Matiu. Ko te tuatoru: Ko te mea kaore i whakaohokia i roto i nga whakatupuranga e rima.
I whakaaturia e nga Kai-whakawa o te taha ki a Te Hira nga take i kiia ai e raua me wahi te whenua, kia rite ki tetahi ki tetahi Kiia ana e raua, ko te takenga ake o nga tupuna i a Matiu anake. Otira no te mea kua roa ke te nohoanga o Te Tirarau ki runga ki te whenua, me te tiaki tonu, kihai ano i tika te pei atu. Na konei raua i mea ai, kia ki ake te Kawana kei te tika tetahi, kei te tika tetahi, a kia wahia e ia te whenua ki a raua rurua i runga i te tika e kitea e ia.
Ka mutu te tohu patai a te Kawana ki nga Kai-whakawa mo runga i nga ritenga Maori, a, no te whakamaramatanga o nga tikanga o to te Pakeha paanga taturanga hoki ki tenei mea ki te whenua, puta ana te kupu whakaotinga o te Kawana, koia tenei:—
| 1. | I mua i era whakapaparanga, te mea ko nga tangata noho o Niu Tireni he Maori anake, heoi nei nga pai o te whenua, hei ngakinga kai; a me i whakaae nga tupuna o tetahi iwi kia nohoia o ratou whenua e nga tupuna o tetahi iwi, penei, kahore kau he take e pana kinotia ai, ara i te mea e ngakia kautia ana e ratou te whenua. |
| 2. | Ko te mea e whakaaetia ana e te ture Pakeha te tika o te take i runga i te nohoanga roatanga ki te whenua, waihoki e whakaaetia ana e te mano i runga i te ritenga Maori, ki te nohoia noatia ake he whenua e tetahi iwi Maori, i roto i nga whakatupuranga e hia ranei, ekore ano e tika kia pana atu. |
| 3. | No te taenga mai o nga Pakeha ki tenei motu, ka tupu ake he ritenga hou mo tenei mea te whenua, kahore nei i mohiotia imua, ara, ko te tikanga hokohoko. A no te mea ehara taua tikanga hoko i te mea i kitea e o mua tangata, koia hoki ko tenei, i te tukunga whenua o tetahi iwi kia nohoia e tetahi iwi, a hapainga ana e ratou te tikanga hou ra, ara te hoko whenua, he tika rawa kia whiwhi tahi i nga utu mo te whenua ana hokoa. |
Ka whakaekea mai enei tikanga kua oti nei te whakapuaki ki runga ki tenei ngangaretanga, a ko te mea ko tetahi wahi o te whenua ra i tukua e nga tupuna o Matiu ki nga tupuna o Tirarau, a no te mea i whawhaki ratou i nga karaka i tetahi atu wahi o taua whenua, a rima noa nga whakapaparanga i nohoia ai, na kihai i tika i tenei wa kia pana atu ratou, i te mea e nohoia kautia ana hei mahinga kai. Engari, ki te hiahia ratou a muri ake nei kia hokoa, e tika kia whiwhi nga iwi o Matiu ki tetahi wahi o nga utu. A ki te tupu ake he ngangaretanga i runga i nga utu ka waongia e te Kawanatanga, ka wahia tikatia nga moni ki tetahi ki tetahi. A kia kaua ano e tupu he tautotohe i nga ra e haere ake nei, ka meatia ma te Kawanatanga anake e hoko te whenua. A ekore ano hoki te Kawanatanga e hoko, kia mutu ra ano nga mamae kia marire nga whakaaro i te whakahekenga toto kua mutu tata ake nei. A ekore te turanga parekura, te wahi i heke ai te toto o nga whanaunga o nga hoa, e whakaaetia kia hokona. A i ki ake ano a te Kawana, no te mea i tu ia ki waenga o raua ki te wawao i te riri i houanga nei, a no te mea i rangatira raua, i rongo ki tana kupu, koia ko tenei ka tu tonu ano ia ki waenga ia raua, hei whakahoa hei ata whakarite i nga tautohetohenga ana tupu ake, a takoto ake nei.
page 2